co sie szkryflo we opolu

[szwager_z_laband]

Po co król Jan Kazimierz przyjechał do Opola




Widaok zamku opolskiego z czasów Jana Kazimierza
Fot. Adam Juszczak / AG




Urszula Zajączkowska, historyk, st. kustosz w Muzeum Śląska Opolskiego 27-10-
2005 , ostatnia aktualizacja 27-10-2005 18:20

Jeden z ważniejszych epizodów szwedzkiego potopu rozegrał się 350 lat temu w
Opolu, kiedy to król Jan Kazimierz zwołał tu konwokację senatorów

Wybór Opola na obrady nie był dziełem przypadku. Opole było stolicą księstwa
opolsko-raciborskiego i w tym czasie stanowiło chwilową własność Ludwiki
Marii, żony Jana Kazimierza. Faktycznie księstwo podlegało władzy cesarza
austriackiego Ferdynanda III, będącego jednocześnie królem Czech.
Habsburgowie traktowali ten teren jako ziemię zastawną, którą wielokrotnie
spłacali swoje długi.

W roku 1645 księstwo zostało oddane na 50 lat jako zastaw za zaległe sumy
posagowe kolejnych Habsburżanek wydanych za Wazów (chodziło o dwie żony
Zygmunta Wazy i pierwszą żonę Władysława IV). Po jego śmierci, w 1648 roku
księstwo przypadło bratu króla Karolowi Ferdynandowi, który był od 1625 roku
biskupem wrocławskim i księciem Śląska.

Po śmierci Karola Ferdynanda w 1655 roku prawo do zastawu zostało przekazane
testamentem Janowi Kazimierzowi, który z kolei scedował je 6 lipca 1655 roku
na żonę Ludwikę Marię.

Polityka i alkowa

W czasie potopu szwedzkiego na Polskę księstwo opolsko-raciborskie stało się
ostoją dla króla Jana Kazimierza i jego żony Ludwiki Marii. Tu królewska para
postanowiła przeczekać trudny moment wojny.

Na Śląsk pierwsza przyjechała Ludwika Maria, która 30 września 1655 roku
zatrzymała się na postój w Koźlu. Miasto po wojnie trzydziestoletniej było
zniszczone, jedynie 57 domów nadawało się do zamieszkania i nie były w stanie
pomieścić wszystkich osób (dwór i osoby towarzyszące). Królowa liczyła na
postój w Nysie i pobyt w pałacu biskupim. Niestety, kapituła wrocławska nie
wyraziła zgody, zasłaniając się obawą przed zemstą Szwedów, wyborem nowego
biskupa i koniecznością wzmocnienia fortyfikacji miejskich.

Z pomocą przyszedł królowej hrabia Franciszek Euzebiusz Oppersdorf,
ofiarowując gościnę na zamku w Głogówku. Gest hrabiego wynikał z dużej
zażyłości Oppersdorfów z Wazami. W czasie wojny trzydziestoletniej król
Władysław IV udzielił gościny Oppersdorfom w pałacu w Niepołomicach i na
Wawelu. Te wzajemne kontakty dotyczyły także Karola Ferdynanda i Jana
Kazimierza. W 1648 roku hrabia ożenił się z dwórką Ludwiki Marii (wtedy żony
Władysława IV) Anną Zuzanną von Bess.

Królowa przybyła wraz z dworem do Głogówka 7 października 1655 roku. Król -
dziesięć dni później. Pierwszy postój zrobił 13 października w Żorach, gdzie
stawił się w asyście 150 żołnierzy. Cały orszak królewski liczył ponoć 1800
osób (dwór, personel i wojsko).

17 października dodarł do Głogówka. Jak wynika z listu Bogusława Radziwiłła,
królowa przywitała króla niepięknymi słowami, wyrzucając mu, że uciekł z
państwa. Królewską parę pogodził dopiero arcybiskup Andrzej Leszczyński.

Pamiętnikarz francuski Rousseau de la Valette podał zupełnie inny powód
przyjazdu króla. Według jego plotkarskiej relacji król przybył do Głogówka za
powabną panną Anną Schönfeldt, do której pałał od jakiegoś czasu afektem.
Miłosne schadzki Jana Kazimierza, organizowane przez jedną z dam dworu,
szybko zostały przerwane, kiedy tylko królowa dowiedziała się o poczynaniach
kochliwego męża. Ten, chcąc sprawę zatuszować, zamierzał wydać pannę za Jana
Zamoyskiego.

Jednak królowa miała zupełnie inne zamiary wobec bogatego dziedzica ogromnej
fortuny i postanowiła wydać za Jana Zamoyskiego zwanego Sobiepanem swoją
ulubienicę i wychowanicę Marysieńkę d'Arquien, co oczywiście udało się jej
zrealizować.

Wedle innych plotek przyszła żona Jana Sobieskiego była jej nieślubną córką,
dlatego też Ludwika Maria tak dbała o jej wychowanie i zabezpieczenie
majątkowe.

Wino na powitanie

Głogówek stał się od momentu przybycia Jana Kazimierza tymczasową stolicą
Rzeczypospolitej. Stąd wysyłano polecenia, instrukcje, przyjmowano pocztę,
radzono nad sprawami państwa. Na Śląsk docierali uciekinierzy z
nadgranicznych terenów Polski. Jak wyliczył W. Czapliński, mogło być ich na
całym Śląsku około 3800 osób. Najwięcej w Głogówku i okolicy, w Opolu we
wrześniu 1655 roku było 173 Polaków.

Do Opola król zwołał przebywających na Śląsku senatorów na obrady. Para
królewska wyruszyła do naszego miasta 13 listopada 1655 roku. Przyjęto ich
życzliwie. Na powitalne wino wydano 22 talary i 12 groszy. Nie była to mała
suma. Dwór królewski przebywał w Opolu około dwóch tygodni. Miejsce pobytu
pary królewskiej nie jest ustalone.

Wg jednych zatrzymali się w kamienicy książęcej w Rynku, wg innych w
klasztorze franciszkanów. Zamek Piastowski w tym czasie nie nadawał się do
zamieszkania.

W chwili przejęcia zastawu król Władysław IV kazał sporządzić opis opolskiego
zamku, który przytacza W. Soński w swojej pracy "Z przeszłości Śląska":

"W dolnej części jest komnata sklepiona, bardzo niebezpiecznie uszkodzona, na
pierwszym piętrze grożą dwie sklepione komnaty zawaleniem się, kamienie tak
wystają, że zdaje się jakoby lada chwila spaść miały. Na drugim piętrze z 3
izb i 6 alkierzy cztery tak zrujnowane, że mieszkać w nich nie sposób, także
sufit w jednej izbie całkiem jest popsuty i opada w kilku miejscach. Stary
budynek ku południowi tak opustoszał, że zielsko w nim rośnie. Jest tam izba,
którą zowią izbą ziemską, tę chciał starosta krajowy odnowić, ale mur się
zapadł".

Pięciodniowe obrady toczyły się od 15 listopada na zamku zapewne w owej już
wyremontowanej izbie ziemskiej. Brało w nich udział 12 senatorów (10 proc.
składu). Na czas obrad przybył do Opola także Stefan Czarniecki. Nie wiadomo
jedynie, jaki był w tych obradach jego udział.

20 listopada 1655 roku wydany został w Opolu słynny uniwersał, wzywający
wszystkich obywateli do powszechnego powstania przeciw najeźdźcy. Akt
skierowany był do wszystkich stanów.

W tym czasie król potwierdził też przywileje opolskich rzemieślników
(zachował się w archiwum opolskim przywilej nadany szewcom opolskim przez
króla Jana Kazimierza w 1655 r.).

Do Głogówka para królewska powróciła dopiero 27 listopada 1655 roku. Wieści z
Polski o powstaniu Polaków przeciw Szwedom i obronie Jasnej Góry skłoniły
króla do powrotu do ojczyzny 18 grudnia 1655 roku.

Towarzyszyły mu pomyślne wróżby: wierzchowiec króla, który w dniu wyjazdu z
Warszawy opierał się swojemu panu i ruszył dopiero po trzykrotnym ugodzeniu
ostrogą, teraz pocwałował z kopyta.

Królowa wyjechała dopiero w czerwcu 1656. Wracała z ochotą do kraju. W liście
wysłanym 22 marca 1656 roku z Głogówka do swojej przyjaciółki pisała: "Jestem
zmęczona wyczekiwaniem i dowiadywaniem się o nowiny. Chciałabym, aby sprawy
zakończyły się w ten lub inny sposób. Jakikolwiek pokój będzie mi miły,
bylebym zaznała odpoczynku. Mój pobyt tutaj nudzi mnie na śmierć".

[szwager_z_laband]

Studzionki nad cudownymi źródłami




Dr Krzysztof Spałek. Autor jest biologiem, pracownikiem Uniwersytetu
Opolskiego 09-06-2005 , ostatnia aktualizacja 09-06-2005 19:50

Na Śląsku Opolskim spotkać można wiele większych lub mniejszych źródeł o
znacznych walorach przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych. Część z nich
posiada cudowne właściwości lecznicze i uzdrawiające, stąd też nad kilkoma
zbudowano kaplice zwane studzionkami. Ich nazwa pochodzi od mieszczących się w
nich studzienek

XVIII wieku sięga historia cudownego

źródła w Dąbrówce Łubniańskiej,

kiedy schorowany, zmęczony pracą rolnik Szymon Soppa napił się wody z leśnego
źródła położonego w sąsiedztwie jego pola i szybko odzyskał siły. Wiadomość ta
bardzo szybko się rozniosła i źródło zaczęli odwiedzać okoliczni mieszkańcy w
nadziei odzyskania zdrowia. Na drzewach w sąsiedztwie tego miejsca pojawiły się
dziękczynne krzyże i obrazy.

Widząc to, Szymon Soppa postanowił wybudować w tym miejscu kapliczkę, jednak
miejscowy leśniczy nie chciał początkowo wyrazić na to zgody. Zgodził się
dopiero wówczas, gdy nagle zaczął tracić wzrok, a wyzdrowiał po wypiciu wody z
cudownego źródła. Szybko zbudowano na źródle kapliczkę, która stoi w tym
miejscu do dnia dzisiejszego.

Studzionka nad źródłem w Gogolinie

została zbudowana w 1801 r. z fundacji rodziny von Gaschin z Żyrowej, po tym,
jak ich córka w tym miejscu odzyskała wzrok. Według ustnych przekazów jej matce
przyśniło się źródło, z którego zaczerpnęła wody i przemyła niedowidzącej oczy.
Nazajutrz powozem udała się z nieuleczalnie chorą dziewczynką do źródła i po
przepłukaniu oczu córka hrabiny cudownie ozdrowiała. W dowód wdzięczności
Gaschinowie wybudowali nad źródłem kaplicę pod wezwaniem Matki Boskiej.

Od tego czasu stała się miejscem kultu okolicznych mieszkańców, którym
uzdrawiająca woda pomogła w wielu chorobach. W Wielki Piątek, wg starej
tradycji, dokonuje się w niej rytualnego mycia rąk i twarzy, które ma chronić
przed wszelkimi chorobami.

W sąsiedztwie kapliczki znajduje się duży kompleks podmokłych łąk, tzw. bagno.
Obszar ten już na początku XX w. był chroniony na prawach rezerwatu, w którym
występowały bobry. Obecnie bobrów już nie ma, ale występują tu bardzo rzadkie i
ginące rośliny. Są to m.in.: goździk pyszny, turzyca Dawalla, dziewięciornik
błotny oraz storczyki - kukułka szerokolistna, kukułka krwista, kruszczyk
błotny i lipiennik Loesela, który ostatnio był tu obserwowany w 1999 r. Było to
jedyne jego miejsce występowania na Śląsku Opolskim. Gatunek ten zanikł
najprawdopodobniej na skutek zmian stosunków wodnych wywołanych budową
autostrady.

Wykształciły się tu również interesujące zbiorowiska szuwarowe i torfowiskowe,
w tym rzadkie w naszym kraju torfowiska węglanowe.

Malowniczo położona wśród pól kaplica koło Gościęcina ze

studnią i źródłem św. Bryksjusza

znajduje się w sąsiedztwie drewnianego kościoła pątniczego. Jej woda miała mieć
cudowną moc uzdrawiania, zwłaszcza chorób oczu.

Pierwsze wzmianki na temat kaplicy pochodzą już z XVI w. Św. Bryksjusz był w V
w. biskupem w francuskim mieście Tours. Jako duchowny nie odznaczał się
początkowo przykładnym zachowaniem, a nawet niekiedy był zbyt hardy w stosunku
do swego biskupa św. Marcina, którego był uczniem. Św. Marcin przepowiadał mu,
że zostanie jego następcą i wycierpi wiele potwarzy. Przepowiednia spełniła się
dokładnie. Złośliwi ludzie rzucili na św. Bryksjusza oszczerstwo, zarzucając mu
nielegalne ojcostwo. Bóg jednak szybko przyszedł z pomocą jego niewinności.
Mianowicie niemowlę wobec ludu przemówiło słowami: "nie jesteś ty ojciec mój".
Św. Bryksjusz uchodzi za patrona przeciw wszelkim cierpieniom ciała i złym
duchom. Trudno stwierdzić, skąd w tych okolicach wziął się rzadki kult tego
świętego. Prawdopodobnie jego cześć przynieśli z sobą na tereny Śląska
prześladowani koloniści z Flandrii w XIII w., którzy być może również osiedlili
się w okolicach Pawłowiczek.

Źródło w Ujeździe

zwane również źródłem Maryi lub Wodziczką już od niepamiętnych czasów słynęło z
cudownych właściwości leczniczych, także szczególnie w chorobach oczu. W 1794
r. Grzegorz Janas, wikary parafii, z pomocą parafian wybudował na tym źródle
pierwszą drewnianą kapliczkę. Obecnie nad źródłem znajduje się kaplica z XIX
w., która jest połączona z kościołem pątniczym jako przedłużenie jego
północnego ramienia. W ołtarzu tego kościoła znajduje się łaskami słynąca kopia
obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej.

[szwager_z_laband]

Opolskie krzyże przydrożne




Fot. Krzysztof Spałek




Krzysztof Spałek 27-10-2005 , ostatnia aktualizacja 27-10-2005 18:21

Cennymi pamiątkami śląskiej historii są krzyże pokutne, będące reliktami
średniowiecznego prawa. Stoją zazwyczaj pochylone ze starości, nadgryzione
zębem czasu, przy drogach, polnych ścieżkach i na skrajach lasów

Wtórnie bywają umieszczane obok budynków sakralnych lub przypałacowych parkach.
Wtopione w pejzaż Śląska Opolskiego, stanowią cenny zespół zabytków historii
tych ziem.

Na terenie województwa opolskiego do obecnych czasów przetrwało około 40.
Spotkać je można m.in. w okolicach Nysy, Otmuchowa, Grodkowa, Białej.

W jakim celu stawiano te krzyże? Otóż w 1301 r. na Śląsku wprowadzono prawo
sądownicze, istniejące już wcześniej w Europie Zachodniej, dotyczące karania
morderców. Poprzednie prawo było proste, zabójstwo karane było śmiercią przez
powieszenie lub ścięcie. Nowe prawo przybrało charakter bardziej humanitarny.
Pozwoliło to niejednemu mordercy uniknąć topora i zawrzeć z rodziną ofiary tzw.
traktat pokutny. Jednakże musiał on spełnić wiele warunków ustanowionych przez
rodzinę, sąd świecki i kościelny. Do podstawowych obowiązków zabójcy należało
m.in. pokrycie kosztów pogrzebu ofiary i przewodu sądowego, opłata na
utrzymanie i wychowanie aż do pełnoletności dzieci zabitego, przekazanie
rodzinie ofiary ustalonej kwoty pokutnej, tzw. głowszczyzny, opłacenie
określonej liczby mszy żałobnych, odbycie pieszej pielgrzymki do ówczesnych
miejsc szczególnego kultu religijnego i w końcu własnoręczne wykonanie z
kamienia krzyża pokutnego i ustawienie go w miejscu popełnienia zbrodni.

Jeżeli morderca spełnił wszystkie warunki stawiane przez sąd i rodzinę ofiary,
uzyskiwał całkowite przebaczenie swej winy na tym, a nawet na tamtym świecie.
Spełnić je mogli jednak jedynie bogaci. Biednych, których nie było stać na te
warunki, karano śmiercią.

Najczęściej spotykanymi na Opolszczyźnie krzyżami są przydrożne. Dawniej miały
chronić przed czającym się wszędzie złem, a stawiano je najczęściej na
skrzyżowaniu dróg, w miejscu samobójstwa, mordu, gwałtu, znalezienia
nieochrzczonego dziecka lub ludzkiej czaszki, a obecnie śmiertelnego wypadku.

Ich kolorystyka również nie była przypadkowa. Na Śląsku były malowane na
brązowo, w odróżnieniu na przykład od Małopolski czy Wielkopolski, gdzie krzyże
malowano intensywnymi kolorami. Najpiękniejsze z nich można spotkać m.in. w
okolicach Góry Św. Anny, Ujazdu, Popielowa, Pokoju, Raszowej, Dobrzenia
Wielkiego.

Bardzo ciekawym krzyżem spotykanym w naszym regionie jest karawaka, zwana
również krzyżem cholerycznym lub krzyżem św. Zachariasza. Uznawana była za
skuteczny środek broniący przed epidemią, głównie cholery, i stawiano ją
zazwyczaj na krańcach wiosek. Ma dwa poprzeczne ramiona, z których górne bywa
krótsze. Na Śląsku Opolskim krzyże choleryczne spotykane są obecnie dosyć
rzadko. Zobaczyć je można m.in. w Opolu, Krasiejowie, Kamieniu Śląskim,
Dąbrówce koło Gogolina.

Zbliżające się święto Wszystkich Świętych powinno nas skłaniać do refleksji i
zadumy także nad krzyżami przydrożnymi, które są często pamiątką po śmierci,
czasem bardzo odległej i już od dawien dawna zapomnianej.

[szwager_z_laband]

Templariusze mieszkali na Opolszczyźnie




Krzysztof Spałek 14-07-2005 , ostatnia aktualizacja 14-07-2005 19:02

Ślady bytności najbardziej tajemniczego zakonu rycerskiego Ubogich Rycerzy
Chrystusa i Strażników Świątyni Salomona, zwanych templariuszami, odnaleźć
można również na Śląsku Opolskim, między innymi niedaleko Obrowca koło
Krapkowic. Natrafimy tam na tajemnicze, kilkupoziomowe wzniesienie, otoczone
wyraźnym wałem i fosą - niegdyś siedzibę templariuszy

Historia zakonu rozpoczyna się w 1118 r., kiedy to Hugo de Payns, rycerz z
Szampanii, i jego sześciu towarzyszy złożyli przed patriarchą Jerozolimy ślub
ubóstwa, czystości i posłuszeństwa według reguły cysterskiej i zobowiązali się,
służąc jako rycerze, bronić pielgrzymów.

Czystość, ubóstwo i walka

Nazwa zakonu pochodzi od łacińskiego słowa templum - świątynia, gdyż ich
siedziba znajdowała się w pobliżu dawnej świątyni Salomona w Jerozolimie.
Symbolem zakonu było dwóch rycerzy na koniu. Na czele Zakonu stał wielki
mistrz. Templariusze troszczyli się o zdrowie i bezpieczeństwo pielgrzymów w
Ziemi Świętej i brali udział w zbrojnych walkach w obronie Królestwa
Jerozolimskiego. Ideę walki wyrażał czerwony równoramienny krzyż, noszony na
białych płaszczach.

Zatwierdzona przez papieża w 1128 r. reguła templariuszy tworzyła podstawy
niespotykanej dotąd formy zakonnej. Wprawdzie i tutaj obowiązywały przyjęte
przez wszystkie zakony śluby (czystości, posłuszeństwa i ubóstwa), ale były też
zasadnicze różnice. Templariusze mieli nieznane innym zakonom zadania
militarne - obowiązek prowadzenia walki zbrojnej z niewiernymi.

W 1128 r. templariusze otrzymują pierwsze w Europie nadanie z rąk Teresy,
królowej Portugalii, która oddaje im zamek w Soure nad Mondego, strzegący
południowej granicy królestwa przed Maurami. Także w tym roku zakładają
prowincję angielską. Gdy w 1291 r. upada Królestwo Jerozolimskie, pozbawieni
siedziby templariusze przenoszą się na Cypr, a następnie do Francji.

Do Polski templariusze dotarli około 1155 r. Przywiózł ich ze sobą, wracając z
krucjaty, książę Henryk Sandomierski, syn Bolesława Krzywoustego. Miał im nadać
miejscowość Opatów oraz 16 przyległych wsi na ziemi sandomierskiej.
Pozostałością ich klasztoru jest najprawdopodobniej kolegiata św. Marcina w
Opatowie, gdzie według legendy znajdują się w podziemiach zabalsamowane ciała
braci.

Sieć podziemnych korytarzy pod Rogowem i Otmętem

Na Śląsku, dzięki staraniom Henryka Brodatego, pierwsi templariusze osiedlili
się w 1226 r. w Oleśnicy Małej koło Oławy, gdzie założyli pierwszą na tych
ziemiach siedzibę, czyli tzw. komandorię.

Kolejna komandoria miała powstać w naszym regionie. Według starych kronik na
przełomie XIII i XIV w. templariusze założyli swą obronną siedzibę w
miejscowości Obrowiec koło Krapkowic. Od wieków grodzisko to było zwane
Tempelberg. Miejsce to istnieje do dnia dzisiejszego. W bliskim sąsiedztwie
Odry znajduje się tajemnicze, kilkupoziomowe wzniesienie porośnięte dębami i
grabami, otoczone wyraźnym wałem i fosą, do dziś miejscami wypełnioną wodą. Od
strony Odry na odcinku kilku metrów wał zanika, co może świadczyć, że w miejscu
tym była brama wjazdowa. Pojedyncze kawałki bloków wapiennych, niespotykanych
na sąsiadujących z wzniesieniem polach, świadczą, że były tu kiedyś budynki
przynajmniej częściowo zbudowane z kamienia wapiennego. Na wale grodziska
rośnie również kilkanaście bardzo okazałych, liczących kilkaset lat,
pomnikowych dębów szypułkowych.

Tempelberg jeszcze przed II wojną światową był dużą atrakcją turystyczną tych
okolic. Dziś również mógłby nią być. Budowle templariuszy w naszym regionie nie
były potężnymi fortecami, lecz typowymi folwarkami lub grodziskami. Specyfika
tutejszej topografii skłoniła ich do wznoszenia budowli obronnych na moczarach,
bagnach czy w zakolach rzek. Jedynie w budowie kaplic i kościołów stosowano
formy przyjęte z Zachodu.

Zakonnicy przebywali prawdopodobnie także na zamkach w Rogowie Opolskim,
Krapkowicach oraz na zamku Otmęcie, po którym zostały tylko niewielkie ruiny. W
całości zachowała się jedynie jego wieża, która obecnie jest integralną częścią
kościoła parafialnego. Według legendy zamki w Rogowie i Otmęcie łączył
podziemny korytarz. Być może istniał on faktycznie, gdyż w każdej komandorii
budowano korytarz, którym w razie zagrożenia można było się bezpiecznie
ewakuować. Niektóre z tych korytarzy liczyły nawet po kilkanaście kilometrów i
łączyły się z inną komandorią. Obrowiec, Rogów, Krapkowice i Otmęt mogły
tworzyć wspólnie jedną komandorię. Nie można też wykluczyć, że były połączone
siecią korytarzy, tym bardziej że nie są zbyt od siebie oddalone.

Ślady opolskich templariuszy wiodą również do Prudnika, gdyż wg miejscowych
legend pierwszy tutejszy drewniany zamek z tzw. wieżą pogańską zbudowany został
także przez ten zakon.

Rycerze od wynalazków

Templariuszom przypisywany jest także znaczący udział we wprowadzaniu do Polski
nowych rozwiązań technicznych. W młynach, należących zarówno do templariuszy,
jak i cystersów, instalowano pierwsze na tych ziemiach koła wodne. Budowano
także wiatraki na wzór niderlandzkich. Upowszechnili oni również m.in.
trójpolową uprawę ziemi, warzywnictwo oraz sadownictwo. Jako pierwsi
wprowadzili także usługi finansowe i bankowe, prawie identyczne ze stosowanymi
obecnie.

Po rozwiązaniu zakonu templariuszy w 1312 r. kontynuatorzy ich tradycji mieli
ponoć w późniejszym czasie utworzyć masonerię. Nie ma na to jednak
przekonujących dowodów, choć część lóż masońskich przyjęła nazwę Rycerzy
Świątyni, a więc templariuszy.

[szwager_z_laband]

Żelazne nagrobki na starych nekropoliach




Krzysztof Spałek 28-10-2004 , ostatnia aktualizacja 28-10-2004 18:54

Cmentarze to nie tylko miejsca pamięci, skupienia i modlitwy, ale również
bardzo często muzea starych, zabytkowych nagrobków

Coraz rzadziej spotykane, ze względu na nietrwałość materiału na wolnym
powietrzu, są nagrobki żelazne. Najcenniejsze i najstarsze płyty nagrobne
wykonane z żelaza zobaczyć można w opolskiej katedrze. Jedna z najpiękniejszych
znajduje się wewnątrz kościoła. Jest to płyta nagrobna Andrzeja Schwinke,
miejscowego notariusza i nauczyciela zmarłego w 1557 r., wystawiona przez jego
syna w 1571 r. z inskrypcją i krucyfiksem.

Kilka żelaznych płyt nagrobnych znajduje się również na zewnętrznych murach
kościoła. Są to m.in. płyty nagrobne rodziny von Oppersdorffów z XVI w. oraz
piękna klasycystyczna płyta bardzo młodej baronowej Karoliny Józefy Lyncker z
domu Koschitzky urodzonej w 1779 r., a zmarłej w 1800 r.

Ze względu na istnienie w naszym regionie wielu ośrodków hutnictwa nagrobki z
żelaza były w przeszłości znacznie częściej spotykane. Najwięcej było ich na
cmentarzach w miejscowościach, w których znajdowały się huty. Jednym z
najciekawszych pod tym względem był cmentarz położony w sąsiedztwie kościoła
ewangelickiego w Ozimku. Był, bo obecnie niewiele już pozostało z jego
pierwotnego, zabytkowego charakteru.

Żelazne na tym cmentarzu były krzyże, płyty nagrobne, a groby lub całe kwatery
otaczano ozdobnymi metalowymi płotkami z furtkami. Część płotków była w stylu
secesyjnym, z licznymi motywami roślinnymi, inne w poważnym stylu antycznym, w
którym głównym motywem roślinnym były liście akantu.

Same płoty były najczęściej odlewami hutniczymi, jednakże wiele detali było
owocem misternej kowalskiej roboty. Również krzyże i epitafia były dziełami
sztuki odlewniczej z XIX i początku XX w. Większość z nich w trakcie remontu i
przebudowy cmentarza została usunięta na złom. Na szczęście kilka najstarszych
i najcenniejszych płyt zostało uratowanych i zachowanych przez Konrada
Mientusa. Można je teraz oglądać w izbie historycznej w Dańcu, której jest
twórcą.

Na cmentarzu zostało kilka starych ogrodzeń i nagrobków, w tym bardzo ciekawy,
w całości odlany z żelaza, nagrobek Johana Leonharda Treuheita (1875-1923),
zasłużonego dyrektora huty i działacza socjalnego.

Piękne nagrobki wykonane z żelaza znajdują się również na cmentarzu obok
zabytkowego drewnianego kościoła odpustowego św. Anny w Oleśnie. Dwa z nich
wyróżniają się w szczególności. Znajdują się na nich inskrypcje w pięknym
staropolskim języku. Na jednym z nich jest napisane: "Jezus mowi: Owce moie
głosu mego słuchaią a ia żywot wieczny dawam im, i nie zginą na wieki. Tey owcy
podobna żyła tu spoczywająca Józefa Osfyra z narodu Ostrzodka urodzona 1778,
umarła 1854".

Na drugim zaś: "Jezus mowi: Jam iest zmartwychstanie i żywot, kto w mię wierzy,
choćby umarł, żyć będzie. W tey wierze żył tu spoczywający Felix Osfyra
urodzony 1776, umarł 1847".

Niestety, żelazne nagrobki rdzewieją. Może warto się o nie zatroszczyć, żeby
nasi potomkowie mieli również możliwość odczytania tak pięknych inskrypcji.

[szwager_z_laband]

Pomnik dla ofiar I wojny i Armii Czerwonej?


Waldemar Bryś 08-03-2006 , ostatnia aktualizacja 07-03-2006 22:00

Pomnik przy ul. Teligi ma być ku czci ofiar I wojny światowej oraz... Armii
Radzieckiej. Opolskiej Mniejszości Niemieckiej nie podoba się, że przywracając
pomnikowi przedwojenną formę, jednocześnie zostawi się na nim powojenną tablicę.
Pomnik zbudowano w latach 30., poświęcając go mieszkańcom Maliny (wówczas
odrębnej wioski) poległym w czasach I wojny światowej. Jej mieszkaniec Józef
Pawleta jako jeden z nielicznych zachował zdjęcie przedstawiające stan pomnika
we wrześniu 1934 r. (nie ma go nawet Muzeum Śląska Opolskiego). Na czterech
bocznych pylonach wykuto nazwiska poległych, na środkowym wiersz ku czci
poległych i krzyż. Otoczony był zielenią. - Strzegłem tego zdjęcia jak oka w
głowie, mając przeczucie, że kiedyś się przyda - mówi Józef Pawleta.
Po wojnie niemieckie inskrypcje skuto, umieszczając na środkowym pylonie
tablicę ku czci żołnierzy radzieckich, a na jego szczycie czerwoną gwiazdę. -
Przetrwała jednak tylko tydzień - śmieje się Pawleta.
Dziś pomnik jest mocno zniszczony. Beton pęka, inskrypcji na tablicy prawie nie
da się przeczytać, otaczające go łańcuchy są skorodowane, sprejem wymalowano
wulgarne napisy i swastykę.
Władze miasta planują odnowienie go. - Obecnie szacujemy, ile mogłoby to
kosztować. Jeśli mniej niż 6 tys. euro, nie będzie trzeba ogłaszać przetargu i
renowacja mogłaby ruszyć już wiosną. Oprócz odnowienia konieczne jest pokrycie
pomnika specjalną powłoką przeciwko graffiti - mówi Krystyna Piecuch, miejski
konserwator zabytków.
Pomnik ma być w przedwojennej formie, zostawi się jednak tablicę ku czci Armii
Radzieckiej. - Nie widzę powodu, aby ją usuwać. To świadectwo historii - ocenia
Piecuch.
Inaczej uważa Ernest Mittmann, były radny, a obecnie szef miejskiej struktury
Mniejszości Niemieckiej. - To, co zrobiono po wojnie, to był akt barbarzyństwa.
Pomnik powinien był odnowiony w pierwotnej formie, a tablicę ku czci Armii
Radzieckiej można ewentualnie zastąpić niewielką tabliczką zamontowaną z boku
obelisku - podsumowuje i zapowiada, że będzie interweniował.
miasta.gazeta.pl/opole/1,35086,3199991.html?nltxx=1077785&nltdt=2006-03-08-03-05

[szwager_z_laband]

Coraz więcej uczniów w dwujęzycznej podstawówce w Kędzierzynie-Koźlu

– Z roku na rok do naszej szkoły zgłasza się coraz więcej chętnych – mówi Sabina
Ryszka, dyrektorka Publicznej Szkoły Dwujęzycznej w Kędzierzynie-Koźlu. Szkoła
potrzebuje jednak pieniędzy na pomoce naukowe, a w niedalekiej przyszłości na
rozbudowę budynku. Mniejszość jednak umywa ręce.

Dwujęzyczna szkoła podstawowa w Rogach powstała trzy lata temu. – Wtedy
utworzyliśmy jedną klasę z dwujęzycznym nauczaniem – mówi Sabina Ryszka.
Dyrektorka potwierdza, że z roku na rok zainteresowanie szkołą jest coraz
większe. A jeszcze niedawno miała ona zostać zlikwidowana ze względu na zjawisko
niżu demograficznego.

Dzieci przybywa

O tym, że dwujęzyczne nauczanie jest w modzie, świadczy choćby fakt, że o ile
obecna klasa trzecia (pierwszy dwujęzyczny rocznik) liczy 13 dzieci, to do
drugiej zgłosiło się aż 40 dzieci i trzeba było utworzyć drugi oddział. Do klas
pierwszych (trzy oddziały) chodzi 44 dzieci. – Nabór na ten rok również nas
pozytywnie zaskoczył, ponieważ na nowy rok szkolny mamy już ponad 50 zgłoszeń –
mówi dyrektorka. Na razie szkoła jest w stanie sprostać coraz większej liczbie
uczniów, jednak już niedługo może po prostu zabraknąć miejsca. – Oczekuję
jakiegoś działania ze strony gminy. Pomysł przekształcenia szkoły w dwujęzyczną
okazał się po prostu trafiony, fakty mówią same za siebie. Jednak warunki
lokalowe mamy ograniczone.
Dyrektorka liczy na to, że gmina zdecyduje się na rozbudowanie szkoły. – W tym
roku mają być trzy pierwsze klasy i jeszcze oddział przedszkolny i gdzieś te
dzieci muszą się podziać. Obecnie dwujęzycznie uczy się w szkole około setki
dzieci.

1000 złotych, dalej nic

Z oczywistych przyczyn dalszym rozwojem szkoły powinna być zainteresowana
mniejszość niemiecka. Ale najwyraźniej nie jest. Rozgoryczony jest kędzierzyński
radny z mniejszości Ewald Swientek. – Razem z innym radnym wnieśliśmy wniosek o
powiększenie szkoły, jeszcze czekamy na odpowiedź. Ale najgorsze, że Towarzystwo
Społeczno-Kulturalne Niemców w ogóle się szkołą nie interesuje, nie mówiąc już o
wsparciu finansowym – mówi radny Swientek. Tymczasem szkoła potrzebuje też
pieniędzy na podręczniki i pomoce naukowe, a także nowe ksero. – Przedstawiciele
mniejszości byli na otwarciu szkoły i wtedy dostaliśmy 1000 złotych na pomoce
dydaktyczne. Na tym wsparcie się skończyło – mówi dyrektorka. Nasuwa się
pytanie, po co mniejszości szkoła mniejszościowa, skoro nie dba nawet o te
dwujęzyczne, które mimo problemów finansowych świetnie się rozwijają –
zastanawia się również Ewald Swientek.

Anna Hurek

Sabina Ryszka, dyrektorka Publicznej Szkoły Dwujęzycznej w Kędzierzynie-Koźlu: –
Dwujęzyczne nauczanie to świetny pomysł, a im wcześniej dziecko złapie kontakt z
językiem, tym lepiej. U nas dzieci uczą się języka niemieckiego w sposób
naturalny, nie ma jeszcze bariery językowej.
www.wochenblatt.pl/php/index.php3?id_art=308
Byliśmy tu zawsze
(2006-06-01)
Piętnaście lat traktatu polsko-niemieckiego

Piętnaście lat minie 17 czerwca od czasu podpisania traktatu o dobrym
sąsiedztwie i przyjaznej współpracy miedzy Polską i Niemcami. Trzy artykuły w
umowie zostały poświęcone mniejszości niemieckiej. Czy mniejszość wykorzystała
szansę, jaką jej dała historia? Czy nie zaprzepaszczono kilku lat w
odbudowywaniu tożsamości narodowej. Wielu z naszych rozmówców podkreśla, że
teraz będzie coraz trudniej zdobyć to, co mogli otrzymać w latach
dziewięćdziesiątych. Tym bardziej że stosunek do mniejszości zarówno Mutterlandu
jak i Polski jest już nieco inny niż wówczas. Ale nasi rozmówcy patrzą również z
optymizmem w przyszłość.

– Brakowało i dalej brakuje moralnego wsparcia strony niemieckiej – twierdzi
Friedrich Schikora, jeden z założycieli w Gliwicach struktur mniejszości
niemieckiej. Można powiedzieć, że czasem wykazywaliśmy się zbyt małą inicjatywą,
ale też brakowało ludzi. Wtedy, w 1991 roku, miałem 61 lat, młodszych ode mnie
było mało. Mieliśmy nadzieję, że młodzież będzie się garnęła do mniejszości. A
oni po wyrobieniu paszportu najczęściej wyjeżdżali do Niemiec. Skończyli tam
szkoły i już nie wrócą, przez to zabrakło młodych liderów. Według Schikory to,
że mniejszość jest dość daleko od macierzy, też ma spore znaczenie, a często
ludzie czują, że Vaterland odwrócił się od nich. Takie mogło być odczucie po
wypowiedzi jednego z wysokich urzędników poprzedniego rządu niemieckiego z
Ministerstwa Spraw Zagranicznych, który powiedział: „Nie potrzebujemy Niemców w
Polsce, potrzebujemy Niemców przyjaznych Polakom”. Schikora zwraca uwagę na
konieczność większego wsparcia finansowego, bo coraz mniej jest idealistów.

Wykorzystana szansa

Zdaniem dr Aleksandry Trzcielińskiej-Polus z Zakładu Stosunków Międzynarodowych
na Uniwersytecie Opolskim artykuły dotyczące mniejszości niemieckiej w traktacie
zostały dobrze wykorzystane przez mniejszość niemiecką. – Można powiedzieć, że w
tamtym czasie były one kartą przetargową. Wtedy stronie niemieckiej bardzo
zależało na uregulowaniu kwestii mniejszości niemieckiej. Władzom polskim
chodziło o poparcie w integracji z UE. Wydaje mi się, że w rezultacie wsparcie
moralne RFN było wystarczające, a mniejszości chyba bardziej zależało na pomocy
finansowej. A to było sporo w czasie, gdy kanclerzem był Helmut Kohl. Ten fakt
potwierdza poseł mniejszości niemieckiej Henryk Kroll. Parlamentarzysta dzieli
na dwie fazy stosunki z państwem niemieckim. Pierwsza dotyczy lat
dziewięćdziesiątych, kiedy kanclerzem był Kohl. – Wtedy mieliśmy dobre kontakty.
Może w sprawie szkolnictwa nie zawsze było tak, jak należy – na przykład zbyt
mała liczba niemieckich nauczycieli przybyło na Opolszczyznę, ale również w
Polsce nie udało się nawet połowy rusycystów przekwalifikować na germanistów.
Ale doceniamy pomoc, jaką otrzymaliśmy do tej pory, np. w zakresie budowy
infrastruktury komunalnej.

Stracone lata?

Zdaniem posła ostatnie siedem lat to lata stagnacji mniejszości niemieckiej ze
względu na podejście rządu Schrödera. Dziś mniejszość liczy na to, że nowy rząd
niemiecki będzie wspierał ją, szczególnie moralnie i politycznie. – Wróciłem
dziś z Sejn (gmina Puńsk), gdzie otwarta została piękna szkoła dla mniejszości
litewskiej i to dzięki wsparciu finansowemu małej Litwy – mówi z uśmiechem
poseł. Według Krolla trzeba dziś patrzeć w przyszłość. Jednak teraz przydałby
się taki układ, jaki podpisała Polska z Litwą. Zdaniem Henryka Krolla niewiele
zrobiono w tzw. trudnych sprawach, dotyczy to m.in. upamiętnień. – Musieliśmy
sami sobie radzić z pomnikami, bo poprzednie władze wojewódzkie „miały zawsze
rację”. Dodaje, że widać przez takie wypowiedzi, jakie usłyszeliśmy ostatnio, iż
jest jeszcze wiele do zrobienia w kwestii historii, bo głos senatora
Chmielewskiego, twierdzącego, że na Opolszczyźnie nie ma mniejszości
niemieckiej, świadczy o tym, że cofamy się o pięćdziesiąt lat. Z kolei mam
wątpliwości, czy istnieje mniejszość polska w Niemczech (mieszkający tam Polacy
należą w większości do powojennej emigracji). Powtarzam do znudzenia: my nigdzie
nie wyjeżdżaliśmy, to ojczyzna od nas „odjechała”. Niemcy tu zawsze byli.

Nie spełniliśmy się

Szef Niemieckiej Wspólnoty „Pojednanie i Przyszłość” Dietmar Brehmer, który w
1991 roku był sekretarzem Centralnej Rady Stowarzyszeń Niemieckich w RP,
przypomina, że Rada opracowała wtedy 50 postulatów dla obu rządów. – Niestety,
interwencja przedstawicieli BdV zakłóciła proces przyjęcia tych postulatów.
Później powstał nowy projekt z pomocą BdV, słynne 16 punktów nastawione były na
konfrontację. Od tego zaczął się czas, kiedy mniejszość była pod wpływem Związku
Wypędzonych. Sprzec

[szwager_z_laband]

Szef Niemieckiej Wspólnoty „Pojednanie i Przyszłość” Dietmar Brehmer, który w
1991 roku był sekretarzem Centralnej Rady Stowarzyszeń Niemieckich w RP,
przypomina, że Rada opracowała wtedy 50 postulatów dla obu rządów. – Niestety,
interwencja przedstawicieli BdV zakłóciła proces przyjęcia tych postulatów.
Później powstał nowy projekt z pomocą BdV, słynne 16 punktów nastawione były na
konfrontację. Od tego zaczął się czas, kiedy mniejszość była pod wpływem Związku
Wypędzonych. Sprzeciwiłem się temu i zostałem wykluczony. Uznano mnie za
polskiego agenta. A wtedy warunkiem sine qua non było przyjęcie postawy lojalnej
wobec państwa, w którym żyjemy. Teraz jest to normalne. Wtedy jednak w łonie
mniejszości nie było to takie oczywiste. Myślę, że ta postawa spowodowała
opóźnienie. Wszystko trzeba było zaczynać od nowa, jednak teraz mniejszość w
pewnym sensie usamodzielniła się. Zdaniem Dietmara Brehmera przyjęcie przed
piętnastu laty 50 postulatów gwarantowało już wówczas wprowadzenie podwójnego
nazewnictwa, języka pomocniczego w urzędach, a sprawy szkolnictwa byłyby też
bardziej zaawansowane. To zostało zaprzepaszczone. – Uważam, że my nie
spełniliśmy roli, jaką na nas nałożył traktat. Teraz coraz trudniej nadrabiać te
zaległości. Będziemy musieli od nowa wyjaśniać nasze potrzeby nowej elicie
politycznej.
– Czego byśmy oczekiwali? – pyta Lidia Burdzik, jedna z liderek mniejszości
niemieckiej w województwie śląskim. – Zwiększenia liczby godzin języka
niemieckiego, począwszy od przedszkoli po wszystkie typy szkół, równego
traktowania nas z innymi mniejszościami narodowymi w Polsce w zakresie
finansowania życia kulturalnego, umożliwienia bezpłatnego dostępu do mediów
(mniejszość niemiecka w Raciborzu musi korzystać odpłatnie z pasma komercyjnego
radia), oznakowania w miastach przygranicznych i posiadających partnerstwa
zagraniczne nazw i obiektów użyteczności publicznej w kilku językach, bez
wymaganych 20 procent ustawowych. Nie możemy zapominać, co dobrego przyszło z
formalnym uznaniem mniejszości niemieckiej.

Wojciech Dobrowolski
www.wochenblatt.pl/php/index.php3?id_art=307