Cytrusy

[serena]

Od dawna mnie to męczy: ta pomarańcza czy ten pomarańcz????
Oraz; ta podkoszulka czy ten podkoszulek??
Ja osobiście jestem za obydwiema formami żeńskimi, zdaja mi się
sympatyczniejsze i lepiej brzmiące. Mam rację?

[teresa.kruszona]

Ta pomarańcza - ten pomarańcz i ta pomarańcz są formami uznawanymi za niepoprawne. W
dopełniaczu liczby mnogiej można powiedzieć pomarańcz lub pomarańczy.
Podkoszulek - bardzo długo za jedyną formę poprawną uważano rodzaj męski tego rzeczownika
(bardzo wyraźnie podkreślano: 'nie podkoszulka'). Od niedawna w języku potocznym dopuszcza się
formę 'ta podkoszulka'.

[piasia]

W dzieciństwie miałam dwie urocze książki "Ortografia na wesoło" i "Gramatyka
na wesoło". Autora nie pamiętam (Witold Gwoździk?).
Za to do tej pory pamiętam wierszyki, m.in. ten:

Pomarańcza i rodzynek
to przysmaki - rzekł mój synek.
Dobrze mówisz, więc, mój synku,
masz w nagrodę garść rodzynków.

ładne i praktyczne :-)

[zbigniew_]

Gratuluję pamięci!
Rzeczyiście wierszyk zgrabny. Może znasz coś o kafelkach.
Umnie w Gdańsku prawie nikt nie mówi tych kafelków tylko kafelek.

[piasia]

zbigniew_ napisał(a):

> Gratuluję pamięci!
> Rzeczyiście wierszyk zgrabny. Może znasz coś o kafelkach.
> Umnie w Gdańsku prawie nikt nie mówi tych kafelków tylko kafelek.

Połóż, majstrze, te kafelki
to upiekę ci wafelki.
Jak nie zrobisz mi kafelków
nie dostaniesz tych wafelków.

To taka naprędce stworzona rymowanka ;-)
W książeczce nie było nic o kafelkach ( a może było, ale nie pamiętam).
Przepraszam za rymy częstochowskie, ale jestem skażona genetycznie ;-)
U mnie w Czestochowie też się czasem mówi "tych kafelek"

A poza tym wykształciła nam się całkiem ładna częstochowska gwara. Wiesz co to są
chapcie, zrywka, ciekać, ciątać, pruciać albo isć na dziorgę ? ;-)))

[zbigniew_]

Hm, spróbuję:
chapcie -kapcie
zrywka-wagary
Co do reszty nnie mam pojęcia.
Moge za to zrewanzować sie kilkoma słowami z pobliskiego Kociewia, Kaszubów
bowiem nie sposób zrozumiec w ogóle.
Pyza-hak
Trygle
bratnik
przybrunić
buksy
koder
No i co?

[piasia]

zbigniew_ napisał(a):

> Hm, spróbuję:
> chapcie -kapcie
> zrywka-wagary
> Co do reszty nnie mam pojęcia.
> Moge za to zrewanzować sie kilkoma słowami z pobliskiego Kociewia, Kaszubów
> bowiem nie sposób zrozumiec w ogóle.
> Pyza-hak
> Trygle
> bratnik
> przybrunić
> buksy
> koder
> No i co?

Yyyy..... nie wiem!!!! Buksy to chyba spodnie? Rodowity Kaszub przetłumaczył mi
ostatnio zdanie "szef strasznie ciąta" na "szef łazi jak smród po buksach" ;-)
Ale reszta? czy to na pewno po polsku? ;-)

Tłumaczę słowa częstochowskie:
ciekać - biegać,ganiać (np. nie ciekaj tak, bo się spocisz)
ciątać - łazić, snuć się przeszkadzając innym, (moja koleżanka mówi "mam
ciątacza", tzn. że ją "nosi"),nie móc sobie miejsca znaleźć
pruciać - szukać, szperać (Nie pruciaj mi po szafkach!)
iść na dziorgę - do cudzego ogrodu po truskawki albo jabłka

A Zrywka to wspaniały neologizm zasługujący na szersze rozpowszechnienie. Zrywka
to jest mała reklamówka, taka, jaką dają nam w sklepie na zakupy. Te reklamówki
się odrywa od całej paczki - dlatego "zrywka".
Podobno jak jakiś Częstochowianin poprosił o zrywkę w Warszawie, to dostal w
dziób od ekspedientki... ;-)

Tłumaczę częstochwoskie

[zbigniew_]

Rzeczywiście , masz rację te słowa w większości maja pochodzenie obce lub są
dosłowna kalką z niemieckiego. Wiele osób mieszkających na Kociewiu było
dwujęzycznych lub po wojnie dopiero uczyło się polskiego, wcześniej posługując
się niemieckim. Używanie tych form nie jest absolutnie powszechne, ale ludzie
tam mieszkający rozumieją je.
Buksy to rzeczywiście spodnie, Kaszub nie zapomniał języka w gębie.
Pyza-hak - pogrzebacz
Trygle - garnki
bratnik - piekrnik
przybrunić – przysmażyć na brązowo
Koder – koc, pled (raczej nie pierwszej mlodości)
Podam jeszcze kilka moich ulubionych wyrażeń.
Prawie – nie oznacza wcale nieomal, nie całkowicie czy cos podobnego, ale w tej
chwili , podczas gdy, właśnie teraz.
Pieczony – to po naszemu duszony (w niewielkiej ilości wody)
Statory – naczynia
Biglować – prasować, bo bigiel – żelazko.
Szmurować – piec ( w piekarniku)
Pałka – udko kurczaka, aha jeśli nawet użyje się słowo udko, to jest udko OD
kurczaka, a mięso OD kaczki itp.
Chleb z pomidorą, ale uwaga – ten pomidor!

[piasia]

Słodziutkie!

Niedługo trzeba będzie po Polsce jeździć ze słownikiem ;-)

[serena]

Bardzo ładnie ten wątek zmienił temat.. :)
Więc i ja cos dorzucę: moi rodzice pochodzą z Krakowa i o durodzenia słyszałam:
nie biegaj tak szybko bo przepadniesz (czyli się przewrócisz, potkniesz o coś).
Kiedy pierwszy raz tak zawołałam do mojego dziecka mój mąż popłakał się ze
śmiechu wołał: "kochanie ten przedpokój jest niebezpieczny uciekaj z tamtąd bo
przepadniesz na zawsze". Pytał mnie również czy tam jest czarna dziura , która
wessie dziecko?
Poza tym przedstawiam jeszcze:
rogolka

[piasia]

polecam forum Częstochowa, wątek "słownik gwary częstochowskiej"
pozdrawiam
Pi

[ja22ek]

Rogolkę moja zona nazywa mątewką. Nie wiem, czy to kieleckie, czy galicyjskie...

[annamaria_2928]

serena napisał(a):

> Od dawna mnie to męczy: ta pomarańcza czy ten pomarańcz????

na pewno ta pomarancza. slowo to wywodzi sie z jezyka wloskiego, a wloska
pomarancza z kolei odwoluje sie do hiszpanskiej LA naranja (hiszp. nazwa
pochodzi od nazwy arabskiej, chyba ojczyzny pomaranczy), a wiec LA NARANJA -
czyli TA pomarancza.

[stefan4]

annamaria_2928:
> na pewno ta pomarancza. slowo to wywodzi sie z jezyka
> wloskiego

Czy jeste¶ pewna? Mnie ona pachnie pochodzeniem
francuskim. Ró¿ne p³ody rolne zaczynaj± siê po francusku
na ,,pomme'' (= jab³ko): ,,pomme d'or'', pomme de terre''
(= ziemniak)

[stefan4]

Przepraszam za te robaki w tekście. Pisałem z nie mojego kompa i tak mnie
wykiwał. Niniejszym poprawiam się:

annamaria_2928:
> na pewno ta pomarancza. slowo to wywodzi sie z jezyka wloskiego

Czy jesteś pewna? Mnie ona pachnie pochodzeniem francuskim. Różne płody rolne
zaczynają się po francusku na ,,pomme'' (= jabłko): ,,pomme d'or'', pomme de
terre'' (= ziemniak)

[annamaria_2928]

podpierajac sie nieco historia, wedrowke pomaranczy wyobrazam sobie mniej
wiecej tak:
pochodzi ona z chin, skad "zaimportowali" ja arabowie. ci z kolei przywoza ja
do europy, a konkretnie do hiszpanii, ktora dlugo znajdowala sie pod wplywami
arabskimi. zapewne z pozniejsza dominacja hiszpanii w europie wiaze sie takze
rozpowszechnianie elementow kulturowych np. w italii, czy we francji. nie wiem
kiedy pomarancza trafila do polski, ktora w historii swojej bywala pod wplywem
obyczajow wloskich, a pozniej francuskich. byc moze jednak, jak wiele innych
owocow, czy warzyw (oslawiony pomidor) przywedrowala wlasnie z wloch (z reszta
w kraju tym uprawia sie pomarancze, we francji raczej nie).
z hiszpanii pomarancza trafia do ameryki, gdzie zaczyna sie jej ogromna kariera.

a jezykowo przedstawia sie to tak:
daw. wl. pomarancia (=pom(o)`jablko`+ arancia), z hiszp. naranja - z ar. narandz
w j. francuskim, jak twierdzisz, brzmi podobnie, w koncu to ta sama grupa
jezykow (romanskich). w hiszpanskim takze poma-jablko, pomo-owoc, a np. pomelo
czyli toronja-grejpfrut.
pozdr.

[stefan4]

annamaria_2928:
> w hiszpanskim takze poma-jablko, pomo-owoc

,,Poma''? Czy to słowo jest jeszcze używane, czy przestarzałe? Myślałem, że
,,manzana''. A owoc to ,,fruto''.

Wyobrażałem sobie przedtem, że po francusku ,,orange'' było oryginalnie nazwą
koloru, i wtórnie dało nazwę pomarańczy. Z Twojego wywodu wynika, że to raczej
kolor pochodzi od owocu, tak samo jak po polsku.


A co do tematu głównego, to Twoja argumentacja nie jest przekonująca. W skrócie
twierdzisz, że:

,,pomarańcza nie może po polsku być męska, skoro jest żeńska w językach, z
których do Polski przywędrowała''

To nie jest dobry argument, bo wędrówka z języka do języka jest na tyle
skomplikowanym procesem, że można łatwo zapomnieć, jaką się ma płeć. Na
przykład polski ,,problem'' jest męski, rosyjska ,,probliema'' jest żeńska a
niemieckie ,,Problem'' jest nijakie.

Ponadto gdyby nawet zgodzić się na żeńskość pomarańczy, to jeszcze ciągle
mogłaby mieć zakończenie spółgłoskowe: ,,ta pomarańcz'' tak jak ,,ta rzecz''.

Kwestionuję argumentację, ale nie wniosek. ,,Ten pomarańcz'' razi mnie jak
piorun Zeusa. ,,Ta pomarańcza'' mi się podoba. A ,,ta pomarańcz'' właściwie mi
nie przeszkadza.

- Stefan

[annamaria_2928]

stefan4 napisał:

>
> ,,Poma''? Czy to słowo jest jeszcze używane, czy przestarzałe? Myślałem, że
> ,,manzana''. A owoc to ,,fruto''.

w takiej sytuacji najbezpieczniej powolac sie na autorytety: slowa te
wzmiankowane sa przez diccionario de la lengua española (real academia
española), jak rowniez przez slownik hiszpansko-polski (wawrzkowicz,
hiszpanski).niestety nie potrafie powiedziec w jakich krajach
hiszpanskojezycznych i w jakim zakresie moga byc one uzywane.

> A co do tematu głównego, to Twoja argumentacja nie jest przekonująca. W
skróci
> e
> twierdzisz, że:
>
> ,,pomarańcza nie może po polsku być męska, skoro jest żeńska w językach, z
> których do Polski przywędrowała''
>
> To nie jest dobry argument, bo wędrówka z języka do języka jest na tyle
> skomplikowanym procesem, że można łatwo zapomnieć, jaką się ma płeć. Na
> przykład polski ,,problem'' jest męski, rosyjska ,,probliema'' jest żeńska a
> niemieckie ,,Problem'' jest nijakie.
>

oczywiscie nie upieram sie przy tej zasadzie, ale od czegos trzeba jednak
zaczac, a potem roznie bywa. wezmy chocby nasza pomarancze, ktorej pochodzenie
slownik wyrazow obcych wywodzi z prawie identycznie brzmiacego slowa wloskiego
"pomarancia". obecnie, w jezyku potocznym, zaczyna gdzies zanikac koncowka -a,
co wlasnie jest przyczyna wielu konfuzji w kwestii rodzaju gramatycznego tego
slowa i byc moze w przyszlosci sprowokuje jego zmiane.
pozdr.

[ja22ek]

Jeśli chodzi o znikanie końcowego -a w rzeczownikach rodzaju żeńskiego, to jest
to proces tak stary, że wydawać by się mogło, że już się zakończył. Jak pisze
Brueckner, w XV wieku dotknął on całe mnóstwo słów, z czego 'pogonia' może być
dla tego forum najbardziej interesująca, ze względu na dawną dyskusję (691 i
739).