Brak hamulców moralnych

[sahara3]

Syn ma 11 lat.
I nie wiem gdzie popełniłam błąd. Syn nie ma poczucia moralności.
Bierze pieniądze mnie i bratu, kłamie.
Jestesmy rodzina katolicką, a on jakby w ogóle nie brał pod uwagę pojęcia grzechu - przystępuje do komunii mimo kradzieży, mimo jedzenia mięsa w piątek, mimo wyzywania brata.
Wiem co napiszecie, ze może się nie zgadza z naszą wiarą, ale w takim razie niech to powie, a nie robi takie rzeczy. Nie zmuszam go nawet do chodzenia do kościoła, a co dopiero do przyjmowania komunii (poza okresem Wielkanocy nie wspominam w ogóle o spowiedzi, zresztą on sam chodzi do spowiedzi prawie w każdy pierwszy piatek i co z tego). Tłumaczę, mu, ze tak nie można, że przecież nie musi przyjmować komunii, a on na to, ze w takim razie po co ma iść. Mówię to lepiej nie idź, a on i ak idzie i robi swoje. Już nie wiem jak z nim rozmawiać.
A te kradzieże? Zabiera mi pieniądze z portfela i wydaje na głupoty, nawet nie ma z tego powodu poczucia winy. Nie potrafi sobie niczego odmówić, jak jest dobre jedzenia w lodówce, to zje, chocby było mówione, ze to dla brata, bo tamten nie jadł, a ty jadłeś.
Na razie nie pali raczej i nie pije, ale nie mam złudzeń, że zacznie przy pierwszj nadarzającej się okazji. Jestem załamana nie wiem co mam zrobić. Jak z nim rozmawiać? Skąd się biora takie dzieci? Nie jest na pewno dzieckiem zaniedbanym, bo ja mam prace w domu, mało absorbujacą jestem z nim odkąd się urodził, mąż tez dużo przebywa w domu. Ma kolegów, ma swój pokój, tylko zainteresowań żadnych nie ma poza komputerem i telewizorem. Ograniczm mu, ale co z tego. Jak nas nie ma w domu to od razu włącza komputer, nawet jak na zabronione. W ogóle nie przejmuje się jakimikolwiek zakazami.

[sion2]

Tak gwoli ścislosci post od miesa w piątki obowiazuje dzieci od 14
roku zycia a w ogole jest wątpliwe aby zjedzene miesa w piatek bulo
grzechem ciezkim.
Wiesz co tak na pierwszy rzut oka, u was w domu chyba nie ma żywej
wiary a religia to tylko zbior zasad i zakazow. nic dziwnego ze
chlopak sie buntuje. Mysle ze on nie nawiazal zadnej wiezi osobowej
z Bogiem i pewnie nie ma kolo siebie nikogo kto by żył w przyjazni
z Bogiem a nie tylko "przestrzegal zasad religii". Byc moze syn nie
uwewnetrznil wcale zasad moralnosci, wie jakie są, potrafi wymienic
ale nie rozumie po co mialby sie do nich stosowac, jego sumienie
nie zostalo uksztaltowane wlasciwie.
Nie przekreslaj tak łatwo spowiedzi i Komunii syna. To są
sakramenty a w nich działa takze Bóg. Dzieci w tym wieku maja rozne
pomysly i przygody ze spowiedzia i Komunią św. - pamietam siebie z
tego okresu i widze i slysze teraz po dzieciach znajomych. I choc
czasami dorosly obserwujac postepowanie dziecka wlosy z glowy
rwie "jak on/ona tak moze" to z czasem gdy dziecko dojrzewa
emocjonalnie i spolecznie a takze dopuszcza do siebie dzialanie
łaski... Pan Bóg wszystko prostuje . Nie masz prawa dziecku
zabraniac przystepowac do spowiedzi badz oceniac jego praktyki
religijne. Owszem powinnas go formowac i powtarzac az do bolu że są
grzechy ciezkie po ktorych nie mozna przystepowac do Komunii zanim
sie czlowiek nie wyspowiada (dlaczego? bo zrywaja przyjazn z
Bogiem, sprowadzaja stan smierci duchowej na dusze), ale jesli syn
idzie mimo wszystko do Komunii po kradziezy, modl sie za niego ale
nie komentuj bezposrednio.
Moze syn widzi w was jakas hipokryzje wiekszego kalibru i dlatego
nie widzi potrzeby zmieniania swojej postawy?
Nie mysl o swoim dziecku ze na pewno bedzie kradlo, pilo i paliło,
mam nadzieje ze mu tego nie mowisz bo inaczej samospelniajaca sie
przepowiednia gotowa.
Moze dobrm pomyslem bedzie podsuniecie syowi lektury religijnej
stosownej do jego wieku, jakies histrorie o swietych za
dziecinstwa, są takie ksiazki w kazdej ksiegarni katolickiej.
Polecam na przyklad ksiazki o św. Dominiku Savio i św. Janie Bosco.
Takie pisane dla dzieci i mlodziezy w formie ciekawych przygod.

[kkokos]

>>>>>>Moze syn widzi w was jakas hipokryzje wiekszego kalibru i
dlatego nie widzi potrzeby zmieniania swojej postawy?
>>>>>>Nie mysl o swoim dziecku ze na pewno bedzie kradlo, pilo i
paliło, mam nadzieje ze mu tego nie mowisz bo inaczej
samospelniajaca sie przepowiednia gotowa.

pod tym cytatem podpisuję się czterema kończynami.
tak jak to opisujesz, to robi wrażenie, jakby chłopiec za wszelką
cenę chciał na siebie zwrócić uwagę.
sion, litości, historie o dzieciństwie świętych to łykają chyba
tylko baaardzo religijne dzieci w baaardzo religijnych rodzinach.
nie wyobrażam sobie nudniejszej lektury dla 11-latka.

[verdana]

Alez tu religia nie ma nic do rzeczy. Nalezy być porzadnym
człowiekiem nawet bez religii, a tu rzeczywiscie jest problem - np.
kradzież dziecku w tym wieku moze sie zdarzyc, ale powinno ono
odczuwac wyrzuty sumienia. Choćby wątłe. Wyjadanie porcji brata to
tez zachowanie nizebyt eleganckie.
Moze za duzo w domu mowi się o grzechu, za dużo rzeczy klasyfikuje
sie jako "złe", tak że dziecko już samo nie odróznia prawdziwego zla
od drobnych wykroczeń?

[croyance]

A mnie to wyglada na tzw. 'delegata do terapii'.
Wiesz, cos w rodzaju 'mamy problem z synem' - a potem sie okazuje,
ze w rodzinie problem ma kazdy oprocz syna, ktory po prostu pokazuje
objawy choroby systemu.

[sion2]

Ależ kkokos co ty mowisz . Naprawde istnieja CIEKAWE ksiazki o
dziecinstwie swietych, napisane jezykiem mlodziezowym, nie
umoralniajace gadki ale histroie z zycia wziete. Na przyklad taki
Jan Bosco zyl w XIX wieku, zajal sie "złą" włoską mlodzieża,
konkretnie chlopcami z najubozszych turynskich dzielnic, takim
marginesem spolecznym. Myslisz ze historie o tym jak pracowal z
pijącą, palącą i bezrobotna mlodzieżą nie bedą ciekawe? a Dominik
Savio to chlopiec ktory umarl w wieku 15 lat, zachowalo sie mnostwo
opowiadan z jego zycia bo byl na co dzien zwykylm nastolatkiem,
uwielbial grac w pilke nozną . Ja nie mowie ze kazdemu 11-latkowi
przypasuje ta lektura no ale mozna sprobowac..
A jak nie ksiazka to jest mnostwo filmow religijnych animowanych
przygodowych pokazujacych ze Bog moze byc najlepszym przyjacielem i
ze mozna przestrzegac Jego przykazan a jednoczesnie byc zwyklym
radosnym i lubianym (sic!) przez rowiesnikow.

Mnie sie wydaje ze chlopiec zna religie tylko od strony nakazow i
zakazow a to bez sensu. Przeciez chodzi o to aby motywacja do
przestrzegania np. przykazan bylo zaufanie Bogu jako Komus
mądrzejszemu od nas kto wie co dla nas dobre, i głebkie przekonanie
że kazdy czlowiek jest przez Boga kochany. Gdy sie wie i wierzy ze
Ktos mnie kocha, pojawia sie motywacja "nie chce zranic tej Osoby",
oczywiscie stopniowo ale 11-latek ma cale zycie przed sobą...

[kkokos]

sion, naprawdę sądzisz,że jak 11-latek nie rozumie, dlaczego nie
należy kraść matce pieniędzy, to zrozumie to pod wpływem
umoralniającej lektury o świętym 15-latku? (ten Dominik to chyba
ten, co nie tak dawno podróżował w postaci woskowej lalki w szklanej
trumnie, prawda?) tak czy siak, obawiam się, że sprowadzasz dyskusję
na tory właściwe raczej na forum "wychowanie w wierze". a tu tak
naprawdę nie wiadomo, do jakiego stopnia sahara patrzy na problem
przez pryzmat religijny, a do jakiego jest to dla niej po prostu
problem z dzieckiem. jeśli to pierwsze, to w zasadzie proponowałabym
sie przenieśc na "wchowanie w wierze", bo tam naprawdę są matki,
które zrozumieją (tu niekoniecznie). jeśli to drugie - powtórzę, dla
mnie ten chłopiec chce na siebie zwrócić uwagę, choćby małymi
złośliwościami (typu jeśli dla matki ważne jest niejedzenie mięsta w
piątek, to on je). może uważa, że ma za mało swobody, mniej niż
rówieśnicy. może jego brat jest faworyzowany i dlatego chłopiec
wyjada rzeczy pozostawione dla brata, a może zwyczajnie jest
egoistą - nie wiem, za mało danych.

[sion2]

Ja nie twierdze ze NA PEWNO problem jest natury religijnej. Macie
racje ze dziecko potrafi kazda dziedzine zycia wykorzystac co by
zademonstrowac swoje zdanie, zwrocic uwage na siebie lub w
niefortunny sposob dac doroslym znak ze ma jakis problem. Moze byc
tak ze chlopiec widzi iz rodzicom szczegolnie zalezy na prakttkach
religijnych no to znalazl sobie sposob na cwiczenie swojej woli...
ale matka pisze ze raczej nie zmusza do chodzenia do kosciola.

Ale problem moze byc - hipotetycznie - religijny. Nie wiem czemu na
tym forum pisac o Bogu jest nie "cool". Matka sie pyta o sprawy
zwiazane z religia to religijnie odpowiadam. Oczywiscie inni moga a
nawet powinny naswietlic sprawe z innego punktu widzenia, nie
zabraniam.

[kkokos]

>>Nie wiem czemu na
> tym forum pisac o Bogu jest nie "cool".

potraktuj to, co napisałam dosłownie - na tamtym forum sahara
znajdzie więcej zrozumienia, tu mniej. i tyle.

[sahara3]

Dziękuje za odpowiedzi.
Na wychowanie w wierze nie moge się przenieść, bo nie mam dostepu. Poza tym problem nie jest tylko religijny. Kraść się nie powinno bez względu na wyznanie. Podałam przykład religijny, bo jest to dla mnie dziwne. Syn zachowuje się, jakby zupełnie nie wierzył w Boga, jednocześnie nie uchylając się od praktyk religijnych (co byłoby dla mnie bardziej zrozumiałe). A on chodzi do kościoła, czasem nawet w tygodniu, przyjmuje komunię i tyle. Nie odmawia pacierza, nic nie robi sobie z przykazań.
Na pewno w domu nie mówi się ciągle o grzechu, jesteśmy rodziną przeciętną, Bóg jest obecny w naszym życiu, ale nie jesteśmy jakoś bardzo zaangażowani. Nie wydaje mi się też żebyśmy byli hipokrytami, nie robimy nic niezgodnego z zarówno z wiarą jak i z ogólnie przyjętą moralnością.
Zastanowiłam się nad tym, czy nie ma za dużo zakazów, ale chyba raczej nie, ma dość dużo swobody, może chodzić do kolegów, zapraszać ich do siebie, nie ma żadnych zajęć dodatkowych, poza tymi na które sam się zapisał, jedyne czego zabraniam (jak chodzi o rozrywkę) to nadmiaru komputera i telewizora, bo zostaiony sam sobie nie robiłby nic innego. Nie czepiam się szkoły, mimo że on nie przejmuje się nią kompletnie, ale dopóki jedzie na czwórach i mocnych trójach to nie widzę powodów do interwencji. Albo raczej staram się gryźć w język...
Dostaje kieszonkowe, które wydaje błyskawicznie, głównie na słodycze i czipsy. Jak mu się skończą to bierze pieniądze z mojego portfela lub brata (brat wolniej wydaje).
Nie zdaje sobie sprawy (nie chce?) że nie jestesmy ludźmi zamożnymi i nie stać mnie na to, żeby mu codziennie 10 zł dawać na przyjemności.

Proszę o jakieś rady jak do niego dotrzeć.
Sion, dzięki, ale nie sądzę, żeby żywoty śiwętych, nawet tych "młodzieżowych" do niego dotarły. Przeczytać może nawet przczyta, ale spłynie po nim jak woda po kaczce. Tak jak wszystko.
Jeszcze jedno. Ma wrażenie, że on zupe łnie nie ma żadnych uczuc do nas, swoich blikich. Pobyt męża w szpitalu z powodu poważnej choroby skwitowł "komputer będzie wolny". Kilka lat temu ja byłam wszpitalu przez jakiś czas, nawet mu się nie chciało mnie odwiedzać, wolał zostawać w domu. Nie piszcie, że nie chciał pokazać po sobie, że się przejmuje i był to sposób na odreagowanie, bo to nie prawda. Zupełnie go nie obchodzi los i smaopoczucie innych. Natomiast jak on jest chory chciałby, zeby wszyscy się użalali i mu dogadzali.
Naprawdę nigdy mu żadnej krzywdy nie zrobiłam, żeby się tak zachowywał.

[mama-123]

Z tego, co piszesz wyglada mi to raczej na problem rodzinny, brak
wiezi miedzy Wami, niz problem moralny. Mysle, ze forum tego nie
rozwiaze. Moze powinnas porozmawiac najpierw z psychologiem. Wyglada
na to, ze i Ty jakos spisalas syna na straty, choc z drugiej strony
martwisz sie i tez chcialabys zeby sytuacja sie zmienila.
pomyl o dobrym psychologu i pamietaj, ze nie jest problem syna, to
raczej problem calej rodziny.

[croyance]

'Syn zachowuje się, jakby
> zupełnie nie wierzył w Boga, jednocześnie nie uchylając się od
praktyk religij
> nych (co byłoby dla mnie bardziej zrozumiałe). A on chodzi do
kościoła, czasem
> nawet w tygodniu, przyjmuje komunię i tyle. Nie odmawia pacierza,
nic nie robi
> sobie z przykazań.'

Jejku, Sahara, wymagasz spojnosci swiatopogladowo-zachowaniowej od
11-latka? Ile znasz doroslych osob, ktore maja cos takiego? Nie
znasz nikogo, kto jest wierzacy-niepraktykujacy, albo niewierzacy-
praktykujacy, albo inne mozliwe kombinacje?
Od dzieciaka wymagasz dojrzalej, zintegrowanej osobowosci?

[croyance]

'Pobyt męża w szpitalu z powodu poważnej choroby skwitowł "komputer
będzie wolny". Kilka lat temu ja byłam wszpitalu przez jakiś czas,
nawet mu się nie chciało mnie odwiedzać, wolał zostawać w domu. Nie
piszcie, że nie chciał pokazać po sobie, że się przejmuje i był to
sposób na odreagowanie, bo to nie prawda. Zupełnie go nie obchodzi
los i smaopoczucie innych.'

Skad wiesz, ze to nieprawda?
Znowu - nie za duzo wymagasz od dzieciaka?

[rycerzowa]

Są na świecie daltoniści, są dyslektycy, są ludzie bez poczucia humoru, są
również tacy bez zmysłu moralnego. Nie jest to ich wina, po prostu tacy się
urodzili.
Rodzaj dysfunkcji, bardzo dla danego osobnika przykry.
Nie rozumie, czego od niego chcą, nie wie, czemu nie jest traktowany przez
innych z należną estymą. A nie jest, bo trudno lubić kogoś bez serca.

Co robić? Pozostaje rodzaj tresury, to wolno, tego nie wolno, zwykłe, proste
kary i nagrody, tłumaczenie, że przyzwoite zachowanie się zwyczajnie "opłaca".

Znam taką dziewczynę, obecnie dwudziestoparoletnią. Moim zdaniem zero uczuć,
zero wrażliwości, wszystko wyuczone. Bardzo inteligentna, wie, jak się zachować.
I dobrze, bo co jej pozostało.
Trudno mieć do niej żal,że nie odczuwa, skoro nie odczuwa.
I tylko matka niedawno zapłakała: " Ona ma jakiś defekt".
Jasne,że ma, ja zauważyłam to 10 lat temu.

[sion2]

Musze powiedziec że ja tez znam osobe, obecnie juz 61-letnią, która
jest wlasnie "bez serca" ale doskonale wytresowana co wypada a co
nie. Tylko ze ona pochodzi z dysfunkcyjnej rodziny, czasami jak
opowiada jak byla traktowana to wlos sie jeży na głowie. Nie w
sensie tortur ale panujacego w domu kultu osob starszych i pogardy
dla praw wieku dzieciecego. Ot dzieci to byly tacy "slużący" tylko
jeszcze placic im nie trzeba bylo. Ta osoba teraz sama wymaga dla
siebie takiego szacunku, nie jest wrazliwa na cierpienie, zas zasad
kultury przestrzega tylko wtedy gdy zachowujac sie niekulturalnie
cos by stracila.
Nie wiem czy jest mozliwe urodzic sie z defektem braku wrazliwosci..
wedlug mnie w normalnym domu gdzie ludzie sobie okazuja uczucia
(taka przecietna krajowa) dziecko raczej naturalnie przesiaka
atmosferą.
Wiesz mnie sie wydaje ze chyba troszke za surowo syna oceniasz, mam
wrazenie ze magazynujesz w sobie urazy do niego, ze przewidujesz juz
jaki bedzie zly i nieczuly... Jesli on to odczuwa (nie musisz mowic
wprost) to moze dziala na zasadzie "jestem taki jakim mnie widzisz".
Naprawde klasyfikowanie nastolatka w wieku 11-lat do
osob "nieczulych" czy przewidywanie jakie grzechy popelni za 2-3
lata jest zbrodnia na dzieciecej jeszcze psychice. Moim zdaniem
powinnas pomyslec nad swoim nastawieniem do syna. On musi wiedziec i
widziec ze jest wartosciowym czlowiekiem, poczucie wlasnej wartossci
wynosi sie z domu!

[rycerzowa]

A tak naprawdę , to czy można mówić o "braku hamulców moralnych" w odniesieniu
do 11-letniego dziecka"?
Dziecko jest z natury niedojrzałe, a w odniesieniu do moralności niedojrzałość
oznacza skrajny egoizm, brak empatii, brak samokontroli, opanowania.
Dziecko przed wiekiem dojrzewania generalnie nie jest zdolne do refleksji, czyli
do oceny swojego postępowania w kategoriach dobre-złe.
Stąd dzieci, szczególnie chłopcy, robią różne straszne rzeczy, np. dręczą
zwierzęta, bawią się w podpalaczy , okradają sady owocowe, etc. Z jakiejś
książki pamiętam, jak jedna dziewczynka "okradła Matkę Boską", tzn. wzięła
pieniądze z ofiary kościelnej.
Posłuchaj wspomnień swoich znajomych o grzechach dzieciństwa.
W większości wyrośli z nich normalni, przyzwoici obywatele.

Przeciętny rodzic nie raz łapie się za głowę, zgorszony, że dziecko jest takie
bez sumienia, bez wyobraźni.
Sumienie trzeba kształtować przez tłumaczenie, przykład, nagradzanie i karanie.
Ale do posiadania sumienia czasem trzeba też zwyczajnie dojrzeć.
Jednym dzieciom udaje się to wcześniej, innym - nie.
Na razie rób swoje i bądź optymistką.

[croyance]

Ja mysle, ze autorka watku zadaje zle pytanie - zamiast zapytac, co
dzieje sie z jej synem, powinna zapytac, co dzieje sie z jej
rodzina. Rodzina to system naczyn polaczonych, zachowanie syna nie
jest wyizolowane, ale jest czescia systemu. W systemie cos musi nie
grac, skoro mlody ma takie zagrywki. Jak pisalam wczesniej, mnie to
wyglada na delegata do terapii. Mlody kumuluje w sobie wszystkie
problemy rodziny i - jako najslabsze ogniwo - pokazuje objawy. Ale
trzeba leczyc przyczyne, a nie symptomy.

[kol.3]

Podkreślasz że jesteście rodziną katolicką, ale czy tylko biegacie
do kościoła, czy jesteście religijni w sposób naturalny, tzn.
zachowujecie się przyzwoicie i uczciwie na codzień? Może syn
nieposzanowanie reguł wynosi jednak z rodziny, może ma zły przykład
z domu? Przeanalizuj to. Znam wiele osób ostentacyjnie deklarujących
swoje przywiązanie do religii, co jednak nie znajduje
odzwierciedlenia w ich przyzwoitości i zachowaniu codziennym.

[marina2]

to co mi się rzuciło w oczy w Twojej wypowiedzi to taki dystans do
dziecka jabyś pisała trzymając go z daleka na kiju -bierzesz na
ręce ,ale nie przytulasz.tak czuję klimat Twojej wypowiedzi.
mam w domu między innymi i 10 latka i 12 latka i nigdy nie mieli
takich jak opisujesz zachowań.są empatyczni ,kradzież nie do
pomyślenia.niechętnie o tym piszę,ale skoro pewna część Twojej
wypowiedzi dotyczy religii to odpowiem,że staramy się być
katolikami.synowie mają raczej wąskie sumienie.o mszy,spowiedzi nie
przypominam najwyżej logistycznie jeśli najmłodsze jest chore.
na ogół jest tak,że dzieci biorą przykład z rodziców.widzą,że
rodzic się modli,dzieli z innymi ludźmi,widzi jak pochyla się nad
innymi.może po prostu Twoja religijna postawa jest jakoś tak
zamknięta przed nim.dzieci widzą czy rodzic czyta prasę
religijną ,uczestniczy w rekolekcjach.prosty przykład
przeczytałam "Świętego mordercę" i podałam książkę córce,potem
pamiętniki Fescha i znowu dałam córce.Potem sobie o tym
rozmawiałyśmy.cokolwiek podczytuję dzieci widzą pytają.w wielu
sprawach jak dzieci rozrabiają jestem w stanie podeprzeć się
dekalogiem,ok skracam.ale schemat jest waśnie taki.
podkreślam dla mnie Twoja wypowiedź to troska,ale też chłód.

[croyance]

Tez odnioslam takie wrazenie, przyznam, stad moje komentarze o
delegacie. To tak wyglada, jakby to jego zachowanie pelnilo jakas
wazna funkcje w ukladzie rodzinnym Autorki watku - i jakby
podswiadomie oczekiwala, ze nie ustanie. Jakby pytala na forum tylko
po to, zeby uciszyc sumienie (probowalismy naprawde wszystkiego, ale
nic nie wyszlo).

[tarkiina.arawis]

A ja bym szukała problemu gdzie indziej niż poprzednicy: Skoro kradnie pieniądze to może po prostu w pewien nieświadomy sposób okazać, że po prostu nie dostaje czy też dostaje zbyt małe kieszonkowe? Chłopiec 11-letni chce mieć możliwość dysponowania jakąś własną, względnie adekwatną kasą. Wydaje pieniądze na pierdoły jak każde dziecko, w jakiś sposób musi się nauczyć wydawać pieniądze i realizować za ich pomocą swoje potrzeby, na razie w taki a nie inny sposób.

Pazerność na coś z lodówki to też jest efekt niezaspokajanej chęci posiadania. Pamiętam z dzieciństwa, że moja babcia wydzielała od zawsze porcje ciastek na dany dzień - gdy tylko dorwałam opakowanie, pożerałam wszystko bez względu na innych, wręcz do bólu brzucha... przeszło kiedy w domu zrozumieli że stawianie ograniczeń a la ciastka, tv, gry czy takie rzeczy nie przynosi żadnych efektów wychowawczych. Popuścili i sytuacja znormalniała.

Religię chłopiec najwyraźniej traktuje instrumentalnie, jako rodzaj takiej samej tradycji jak np w niektórych rodzinach odwiedziny u dziadków w niedzielę "bo tak było od zawsze" i do tego jest przyzwyczajony, a jednocześnie na swój sposób nieco opacznie łapie, że pełne uczestnictwo we mszy wymaga przyjęcia komunii. Z jedzeniem mięsa w piątek: jest to polska tradycja, wynikająca z naszych zwyczajów i zaszłości przedrozbiorowych, niegdyś przez kościół podjęta. Obecnie nie wymaga się przestrzegania tego (z wyjątkiem postów ogólnokośc. typu Wielki Piątek), równie dobrze można się w środę pozbawić słodyczy, chodzi w końcu o efekt wyrzeczenia, a nie mięso jako takie.

Włączanie komputera jak nie ma rodziców? Robi to każde dziecko. Może zamiast stawiać zakazy niemożliwe de facto do wyegzekwowania, warto zająć chłopca innymi rzeczami. Jesteś matką, wiesz co go w tej tv czy komputerze interesuje, spróbuj mu znaleźć jakieś tematycznie powiązane zajęcia. W tej chwili uczysz go tylko, że matka gdera, a on jak będzie chciał to i tak zrobi co chce. 11 lat to w zasadzie ostatnia pora żebyś mogła się zająć nieco jego zainteresowaniami, potem naprawdę będzie miał cię głęboko gdzieś