ŚWIĘTA RÓŻNE

[madohora]

Gromadzili się w grupy, przebierali się dziwacznie i wędrowali do kościołów gdzie recytując przygotowane wcześniej wierszyki i składając świąteczne życzenia oczekiwali na datki. Z czasem tradycja ta związała się z jednym tylko dniem - z kwietną niedzielą, czyli niedzielą palmową. W XVII w. Wacław Potocki napisał dwuwiersz poświęcony temu obyczajowi:

Żaków z oratyką na pueri modą (...)
bakałarze wiodą

[madohora]

W ten sposób Pucherocy przenieśli się poza Kraków. W XIX w. obyczaj ten kwitł na podkrakowskiej wsi przy czym rolę żaków przejęli na siebie wiejscy chłopcy. Wykształcił się też wtedy „obowiązujący” strój pucheroka: wysoka czapka zwinięta w trąbkę, wykonana ze słomy, potem częściej z tektury, często ozdabiana wstążeczkami lub pasemkami bibuły, baranie kożuszki przepasane słomianymi warkoczami. Twarz umazana sadzą szczególnie w okolicy gdzie za kilka lat ma wyrosnąć broda i wąsy. Koniecznym atrybutem jest też koszyk, podobny do tych na święcone tylko większych rozmiarów i laska ozdobiona bibułkami. Strój taki można oglądać dzisiaj w Muzeum Etnograficznym w Krakowie.

[madohora]

Z RANA PUCHEROKI ZASTUKAJĄ DO DRZWI - Dziennik Polski

[madohora]

Doskonałym przykładem dopełniania się obu tych tradycji są Święta Wielkiej Nocy, ściśle przecież związane z wiosennym przesileniem, niosącym odrodzenie i początek nowego życia.

[madohora]

W roku 1897 impreza została zakazana przez austriackie władze zaborcze ze względu na planowaną budowę fortu artyleryjskiego oraz z powodu powtarzających się burd, ciągłych awantur i bijatyk wśród zbierających datki u stóp wzniesienia. Później Rękawkę przywrócono. Obecnie tradycja Rękawki kontynuowana jest na wzgórzu Lasoty, na krakowskich Krzemionkach.

[madohora]

Tak wystrojeni wiejscy chłopcy czernili sobie twarze sadzą i w tej strasznej postaci odwiedzali chałupy, śpiewając i składając świąteczne życzenia oraz wygłaszając okolicznościowe oracje. Ponadto obchodzili oni izbę dookoła, stukając laskami pucherskimi w podłogę. Za swoje występy otrzymywali od gospodarzy pożywienie – głównie jajka, a także drobne datki pieniężne. Dary te składali do koszyków. Obecnie pucherników można chyba jeszcze zobaczyć w kilku podkrakowskich wsiach.

[madohora]

Współczesna, a w każdym razie bliższa naszym czasom Siuda Baba grasująca w Lednicy to mężczyzna przebrany za usmolonego babsztyla w zniszczonej odzieży ze sznurem korali z kasztanów lub ziemniaków na szyi.

[madohora]

W wieku XVII i XVIII, już w czasie Wielkiego Postu, na mocy starego przywileju Arcybractwo rozpoczynało starania o uwolnienie niektórych więźniów przebywających w Baszcie Złodziejskiej na Wawelu i w więzieniu ratuszowym w Rynku Głównym. Oddelegowani wizytatorzy odwiedzali w tym celu wymienione przybytki w Czwartą Niedzielę Postu, spisując nazwiska uwięzionych i ich przewinienia. Następnie, w Niedzielę Palmową i w dniach późniejszych, Arcybractwo zwracało się do władz sądowych i osób poszkodowanych przez złoczyńców z prośbą o zgodę na uwolnienie przestępców od kary. W znacznej mierze dotyczyło to zwłaszcza osób zatrzymanych za długi. Uwięzionych dłużników wykupywano za pieniądze uzyskane z datków zbieranych od zamożnych krakowian oraz z części dochodów cła miejskiego. Usiłowano również ratować skazanych na karę śmierci.

[madohora]

Uczestnicy tej procesji byli odziani w czarne kapy z kapturami, a w dłoniach dzierżyli laski zakończone trupimi czaszkami oraz zapalone białe świece. Jeden z braci, tzw. crucifer, niósł znacznych rozmiarów "krzyż wielkopiątkowy" z zawieszoną na nim „koszulką krwią zbroczoną”, jak to zanotowali dawni kronikarze. Ponadto, niektórzy stosownie przebrani bracia przedstawiali postacie Chrystusa i Judasza. Procesji towarzyszyła zwykle znaczna grupa mieszkańców Krakowa, a niekiedy także eskorta zbrojnych żołnierzy. We wszystkich wymienionych kościołach modlono się przy Grobie Chrystusowym i śpiewano pieśni kościelne.

[madohora]

W 2001 roku Narodowy Bank Polski rozpoczął emisję serii „Polski rok obrzędowy”, której celem jest prezentacja unikalnych i najpiękniejszych polskich obyczajów i tradycji kultury polskiej.
W serii „Polski rok obrzędowy” ukazały się dotychczas cztery kolekcje monet:
w 2006 roku: Noc Świętojańska
w 2004 roku: Dożynki
w 2003 roku: Śmigus-Dyngus
w 2001 roku: Kolędnicy

[madohora]

Woda, która również odgrywa w tym zwyczaju ważną rolę, jest jednym z najbardziej znanych elementów symbolicznych. Woda jest życiodajnym, oczyszczającym źródłem, będącym początkiem i końcem, które zawsze wyraża pewnego rodzaju narodziny i odnowę. Woda, jako jeden z czterech żywiołów (woda, ogień, ziemia, powietrze, które tworzą kosmos jako całość), jest zasadą destrukcyjną i twórczą, pozytywną i negatywną, oddzielającą i jednoczącą. Woda jest symbolem odrodzenia, grzech zanurzony w wodzie umiera, a po wyjściu z wody rodzi się nowy człowiek – podstawa chrztu, który wiąże się z odrodzeniem i można go uznać za rodzaj rytualnej kąpieli. Dlatego wodzie przypisuje się magiczną moc oczyszczającą i leczniczą. Przejawia się to w porannej rytualnej kąpieli w Wielki Piątek, której celem jest zapobieganie chorobom oraz zapewnienie dostatku i zdrowia. Inną wielką symboliczną interpretacją wody jest pierwotny element mitów o stworzeniu. Źródło, studnia jest żeńskie, natomiast woda, która nabiera kształtu (np. rzeka, deszcz, rosa) jest męska. „Gdziekolwiek grzechocze lub opada, niczym nasienie męskiego boga nieba, przynosi błogosławieństwo, płodność boskiego pochodzenia”, obfitość.

[madohora]

W Nyárád w Transylwanii o świcie Wielkanocy młodzi mężczyźni przywiązali gałązkę sosny do bramy swojej ukochanej. W Poniedziałek Wielkanocny rozpoczął się świt. Chłopcy wchodzili do każdego domu, przed którym znajdowali gałązkę sosny i podlewali dziewczynki. W Háromszék prosili o przyjęcie następującym wersetem:

[madohora]

Dziś Wielkanoc,
drugi świt
po którym chodzili
obóz młodzieżowy.
Wstawaj dziewczyno, wstawaj
Cyfra z twojej nędzy,
Oddaj swoją męskość
Złoto z Twojego koszyka!
Jeśli nie masz samca,
Dobrze cię podleję.
mała dziewczynka ze złotymi włosami,
Niech cię Bóg błogosławi!"
(Hídvégárdó, okręg Borsod-Abaúj-Zemplén)

[madohora]

Przed Wielkanocą na plastyce uczniowie otrzymali zadanie narysowania pisanek. Pod koniec lekcji nauczycielka sprawdzając prace dzieci, mówi do Jasia:
- Miałeś narysować pisankę, a narysowałeś zwykle, żółte jajko.
- Bo mam tylko żółtą kredkę

[madohora]

Przychodzi zajączek do sklepu niedźwiedzia i pyta:
- Czy są pisanki?
- Nie ma.
Po tygodniu zajączek znów przychodzi i pyta: -Czy są pisanki?
- Nie ma.
Na trzeci tydzień przychodzi i znów pyta:
- Czy są pisanki?
- Są! - odpowiada zadowolony niedźwiedź. Na to zajączek:
-I co mi z tego! Przecież Wielkanoc była dwa miesiące temu

[madohora]

- Co to jest pisanka?
- Jest to jajko, któremu święta Wielkanocne przeszkodziły w zostaniu kurą

[madohora]

W Wielkanoc facet pojechał w odwiedziny swoją siostrę i jej rodzinę. Gdy przyjechał, jego najmłodszy siostrzeniec, sześcioletni Jasio, akurat pomagał mamie piec babeczki. Gdy zostały upieczone, Jasiowi pozwolono aby sam je polukrował. Niedługo potem przyniósł z kuchni całą tacę babeczek.
– Wyglądają bardzo apetycznie, Jasiu pochwalił chłopca wujek Fąfara, po czym wziął jedną i skosztował.Po zjedzeniu babeczki, mówi:– Babeczki są wspaniałe, a ten lukier świetnie wygląda! Jak ci się to udało, że jest taki równo położony i cienki?– To było łatwe ? mówi Jasio. – Wygładzałem je językiem!Wujek nieco zbladł:– Lizałeś wszystkie ciastka?– Nie wszystkie. Gdy mój język się zmęczył, pozwoliłem dokończyć naszemu pieskowi

[madohora]

Przed świętami wielkanocnymi zajączek odwiedzając niedźwiedzia wręczył mu wielkanocną pisankę. Gdy misiek wziął ją w łapy, pisanka wybuchła i wybiła mu wszystkie zęby.
Zajączek patrzy na niedźwiedzia i mówi:– Co tak gębę otworzyłeś? Nigdy nie widziałeś kinder-niespodzianki?

[madohora]

- Kiedy strażacy mają najmniej pracy?
- W lany poniedziałek

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Dyngusem nazywano datek dawany przez gospodynie mężczyznom chodzącym w Poniedziałek Wielkanocny po domach, składającym życzenia świąteczne i wygłaszającym oracje i wiersze o męce Pańskiej, czy też komiczne parodie.
W zamian za to otrzymywali jajka, wędliny i pieczywo.

[madohora]

We wsiach kujawskich istnieje jeszcze dotąd ciekawy zwyczaj przywoływek dyngusowych. Chłopcy z całej wsi lub miasteczka zrzeszeni w Stowarzyszeniu Klubu Kawalerów, o zmierzchu w Wielką Niedzielę lub Poniedziałek Wielkanocny rano idą w pochodzie z orkiestrą na największy we wsi plac.

[madohora]

ZA OBLANIE WODĄ MOŻESZ DOSTAĆ WYSOKI MANDAT - Tygodnik Ostrołęcki