Lipnica Murowana

[madohora1]

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła został wzniesiony z fundacji króla Kazimierza Wielkiego, który przez dokumenty wydane w dniu 1 VII 1363 roku oddał go do kultu. Usytuowany na skraju dawnego miasta, zachował bryłę gotycką mimo przebudów (głównie z 1720 i 1754) po kolejnych zniszczeniach i pożarach. W 1810 roku runęło sklepienie gotyckie, które niestety nie zostało odbudowane tylko zastąpiono je powałą. Do najcenniejszych zabytków znajdujących się w nim można zaliczyć umieszczona w bocznym ołtarzu gotycką rzeźbę Matki Bożej z Dzieciątkiem z około 1370 roku, krzyż na tęczy nawy głównej z XVII wieku oraz ołtarz boczny Pana Jezusa Ukrzyżowanego z początków XVIII wieku. Warto też zwrócić uwagę na chrzcielnicę kamienną z XIV lub XV wieku.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

[balzack]

[madohora]

[madohora1]

Dwór Ledóchowskich został wzniesiony prawdopodobnie przez Bzowskiego ok. 1830 roku. W dworze tym mieszkały Błogosławione Maria Teresa i Urszula Ledóchowskie.

[madohora1]

[madohora1]

Rajbrocki kościół jest prawdopodobnie trzecią z kolei świątynią istniejącą w tej miejscowości. Pierwsza z nich wg tradycji stała w miejscu obecnie istniejącej masarni, na tzw. „dołku”. "Jednak pewnego razu nadeszła ogromna ulewa, woda w rzece wezbrała i zabrała ze sobą kościół, który popłynął i zatrzymał się dopiero w Lipnicy Murowanej, tam gdzie dziś znajduje się kościółek św. Leonarda. Druga miała zostać wybudowana również w tym miejscu, ale kiedy zgromadzono już modrzewiowe drewno na jej budowę, nocami pojawiał się siwy koń, który zgromadzony materiał przeciągał w inne miejsce.
Parafianie i budowniczy kościoła uznali to za znak boży i postanowili wybudować świątynię w miejscu wskazanym przez cudowne zwierzę."

[madohora1]

[madohora1]

ama parafia Rajbrot istnieje od roku 1260, kiedy król Bolesław Wstydliwy „funduje 100-morgowe probostwo", oraz kościół z drzewa modrzewiowego. „W tey wsi iest Kościół parafialny drewniany wystawiony od nayasn. Króla Bolesława w 1260 r, poświęcony pod tytułem Narodzenia N. Maryi P.n", jak to przeczytać można w spisie kościelnego inwentarza z r. 1816.
Jednak według tradycji, to nie Bolesław jest fundatorem, ale „...kościół z drzewa modrzewiowego miała wybudować małżonka tegoż Bolesława Bł. Kinga, późniejsza ksieni starosandecka". Legenda głosi, że królowa chroniąc się przed Tatarami na Węgrzech, doznać miała tu, w Rajbrocie, cudownej opieki Bożej, za którą to z wdzięczności zbudowała tu kościół.
Sama wieś, być może, istniała już wcześniej, gdyż zachowało się z roku 1226 roku nadanie właścicielowi wsi Niegowić dużego obszaru - kompleksu leśnego, celem karczowania, a południową część owego obszaru stanowić miały źródła rzeki Uschva, czyli dzisiejszej Uszwicy. W dokumencie z l połowy XIII wieku znajdujemy,że biegnie prawdopodobnie tędy droga „via Uschwa ab Cresice in Bochnans" - ze Strzeszyc do Bochni. Strzeszyce -to gród na ziemi limanowskiej, gródek pełniący rolę ośrodka administracyjnego dóbr królewskich położonych nad Łososiną. Rok założenia parafii - 1260 to rok drugiego najazdu tatarskiego na Polskę, który w taki sposób opisuje opat cysterski, nazywany Opatem z Rud: „......) Ziemia Sandomierska została zniszczona, a dzielnica krakowska wyludniona aż do całkowitej zagłady; a także nie ma nikogo we wspomnianych dzielnicach, kto uratowałby się dzięki kryjówkom, chyba że opuściwszy lasy zbiegł do warowni, zanim Tatarzy zaczęli przeszukiwać lasy, wierzchołki gór i gęstwiny leśne (......) Po dokonaniu zaś tak wielkiej rzezi o jakiej nie słyszano aż do dnia dzisiejszego, powrócili na Ruś, uprowadziwszy konie, zwierzęta juczne, bydło, owce oraz - co bardziej bolesne - zabrawszy ze sobą bez liku dziewcząt, młodzieńców oraz niewiast urodziwych i szlachetnych". Fakt przechodzenia tędy najazdu tatarskiego jest bezsporny, szlak ich wiódł bowiem spod Krakowa przez nich złupionego, poprzez Szczyrzyc (opactwo cysterskie i gród obronny, zniszczony podczas Xlll-wiecznych najazdów tatarskich)na Czchów, a następnie na Węgry. Tak więc wieś powstała w ramach odbudowy państwa, a raczej dziedzictwa Bolesława. Dwoistość zaś założenia może wynikać z faktu,iż odbywało się to za pieniądze pochodzące z jej posagu, wiana otrzymanego od ojca, króla węgierskiego Beli IV. Osada istnieje krótko, bowiem druga niszczycielska wyprawa nawiedza te okolice w latach 1287-88 kiedy to Tatarzy pod wodzą Nogaja dochodzą aż pod Kraków. Rajbrot nie uniknął losu okolicznych miejscowości - zostaje zniszczony, mający go zaś zasiedlić jeńcy tatarscy zabierają się najprawdopodobniej wraz z pobratymcami na Węgry.
Erekcję Rajbrockiej parafii w roku 1260 umieszczają Acta Visitationis decanatuum Bopczicensis et Lipnicensis ex delegatioue Cels.Pric.Andrae Stanislai Kostka Załuski per M.Clementem Stanislaum Kostka Herka...a. 1727 die 3.Xincepta et a 1748 die 22.IILeapedita, (t.33 - archiwum Kurii Metropolitalnej Kraków). Niestety nie wiemy co się dzieje później z miejscowością.
6 stycznia 1318 roku w Nowym Sączu Władysław Łokietek nadaje obszar 140 łanów magdeburskich Januszowi Białemu - rzeźnikowi z Nowego Sącza lokując wieś na prawie magdeburskim. Obszar ów leży nad „Uszwią przy drodze z Bochni do Strzyszyc" i jak to wnika z jej położenia jest to dzisiejszy Rajbrot, występujący już w r. 1326 jako wieś parafialna o nazwie „Rothembrot". W „Monumenta Poloniae Vaticana” istnieje świadectwo opłacenia przez parafię świętopietrza w roku 1325.
Piotr Galas źródłosłów tej nazwy wyprowadza z języka niemieckiego. Ma nią być „das rot"- czerwień, oraz „brot" - chleb, po połączeniu otrzymujemy nazwę „rumiany chleb". Owa zaś niemiecka nazwa przekształcona została w celu dostosowania jej do pisowni łacińskiej, a świadczy o pochodzeniu zasadźców tej wsi - niemieckich osadników. Szczęsny Morawski zaś wywodzi nazwę od "porajenia" brodu księciu Bolesławowi Wstydliwemu.
Organizowanie formalne wsi na prawie magdeburskim rozpoczynało się od uzyskania przez właściciela dóbr, w tym przypadku Janusza Białego zwolnienia go od ograniczeń gospodarczych, a następnie zezwolenia na lokację. Na tej podstawie właściciel dóbr zawierał umowę z organizatorem wsi - zasadźcą. Zasadniczą treść tej umowy stanowiło zwolnienie wsi od sądownictwa władcy, oraz ciężarów na jego rzecz, nadanie wsi prawa niemieckiego, oraz określenie uprawnień, a także obowiązków zasadźcy i osadników.
Janusz Biały otrzymuje prawo wielkiego sołtysostwa (czyli możliwość jego swobodnej sprzedaży bądź zamiany) 4 łany wspólnych pastwisk, 2 łany dla kościoła, 20 lat wolnizny oraz pełne prawa sądownicze. Odpowiadał jedynie przed królem według prawa magdeburskiego. Po dwudziestoletnim zwolnieniu z ceł i opłat chłopi mieli płacić 8 groszy, zaś sołtys 6 groszy. Powstała wieś łanowa. W celu zapewnienia wszystkim gospodarstwom podobnych warunków fizjograficznych, granice między obszarami prowadzono prostopadle do kierunku spadku terenu. Role (czyli gospodarstwa i przynależne doń pola uprawne) wytyczone zostały prawdopodobnie po obu stronach rzeki Uszwicy, zabudowa ciągnęła się przez całą długość wsi i z reguły w pobliżu rzeki. Ślady owego założenia możemy odczytać podług ułożenia pól jeszcze w dzisiejszych czasach.
Osadnictwo na prawie niemieckim na terenie wsi nie wniosło zupełnie elementu niemieckiego. Rajbrot jest wsią królewską, podobnie jak leżące nie daleko Królówka, czy nieistniejący już dziś, założony nieco później obok Królówki Zakliczyn. Za panowania Kazimierza Wielkiego, Rajbrot liczył, jak podaje St. Mataszew 390 mieszkańców.
Stanisław Fischer – znakomity historyk, patron bocheńskiego muzeum w swojej książce „Kazimierz Wielki i jego stosunek do Bochni i Bocheńszczyzny” wspomina, iż
z rajbrockiej rudy w XIV wieku wytapiano dzwony do kościołów w Limanowskim.
Ciekawostką wydaje sie fakt iż w dokumencie wystawionym w 1334 r. przez królową Jadwigę, wdowę po Łokietku dla zasadźcy wsi Iwkowa Rajbrot zapisany został pod przekształconą nazwa Rokprotki..
Rajbrot od momentu założenia w roku 1318 jest wsią królewską i wchodzi w skład starostwa niegrodowego Lipnickiego oddawanego w nagrodę bądź zastaw tenutariuszom, wśród których znaleźć można zarówno nazwiska znane z historii – jak w przypadku Kmitów czy Lubomirskich - i historii sztuki jak w wypadku Wierzbięty z Branic - fundatora słynnego epitafium doskonale znanego historykom sztuki. W składzie owego starostwa dotrwa aż do roku 1811 kiedy to dobra rajbrockie wykupił Pankracy Dunikowski, właściciel sąsiedniej Wojakowej.
Pierwszy kościół został wzniesiony ok.1261 roku, i po kilkudziesięciu latach zniszczony.. Następny wzniesiono około roku 1320, skoro w 1325 roku płacone jest świętopietrze. Istniejący obecnie gotycki kościół został wzniesiony w roku 1511, jak to udokumentował, nieżyjący już niestety badacz i znawca małopolskiego budownictwa drewnianego dr Marian Kornecki. Został wzniesiony w typie charakterystycznym dla ówczesnej Małopolski, był też zapewne ozdobiony wysokiej klasy rzeźbami drewnianymi, z których zachowały się jedynie zespół ukrzyżowania na belce tęczowej, oraz figurka Chrystusa Zmartwychwstałego. Piękne musiało również być inne wyposażenie świątyni,o czym może świadczyć drewniana ambona pokryta malowidłami przedstawiającymi święte męczennice. Tak wysoki poziom wystroju świadczyć może o bogactwie mieszkańców, bądź hojności właściciela wsi.

[madohora1]

[madohora1]

Najcenniejsza jednak rzeźba pochodząca z rajbrockiego kościoła to figurka Madonny, w typie tzw. „Pięknych Madonn” (porównywana ze względu na piękno przedstawionej postaci ze słynną „Madonną z Kruźlowej”, jest starsza i pochodzi z XV wieku a więc z poprzedniego kościoła, którego wyglądu niestety nie można określić. Nie wiadomo nawet czy stał w tym samym miejscu, według bowiem miejscowej tradycji umieszcza się go na tzw. „dołku”. Inne legendy mówią o „pływającym kościołku” którego często wylewająca, przepływająca przez Rajbrot Uszwica zabrała i osadziła w Lipnicy na cmentarzu – miałby więc to być istniejący kościół Świętego Leonarda, być może budowany przez tych samych cieśli (różnica bowiem wieku obydwu zabytków nie jest bowiem tak wielka jak niektórzy twierdzą – najwyżej 20 lat), i były do siebie bardzo podobne. Rajbrocki kościół jest nieco większy. Niestety brak kompleksowych badań konserwatorskich nie pozwala więcej stwierdzić, można więc jedynie przypuszczać że i poziom artystyczny malowideł nie był niższy niż zachowanych rzeźb. Istnieją jedynie niewielkie resztki barokowej polichromii z 1686 roku. W tym też zapewne okresie przeprowadzony był remont kościoła, wzniesiono nowy barokowy ołtarz z pięknym obrazem Madonny malowanym przez nieznanego monogramistę T.B., istniejące pierwotnie nad ołtarzem głównym okno zlikwidowano. Sam obraz „Marii z dzieciątkiem i młodocianym Janem Chrzcicielem” datowany na rok 1678 oparty jest prawdopodobnie o włoski pierwowzór. Ciekawostką może być fakt iż pod głównym ołtarzem znajduje się piwnica w której urządzano w Wielki Piątek Grób Pański.
Niewiadomo też czy wówczas czy później – w XIX już wieku kamienną posadzkę kościoła przykryto deskami - resztki jej pozostały widoczne poza ołtarzem głównym, w apsydzie. Tam też znajduje się wyryty na belkach znak – w kształcie podwojonego dzwonu – być może oznaczający warsztat rzemieślników - budowniczych kościoła. Wbrew utartym dawniej sądom, gotycki kościół niewiele miał wspólnego z budownictwem ludowym. Rzemiosło ściśle zawodowe nie dopuszczało możliwości wybudowania go poprzez osoby nie zrzeszone w organizacji cechowej. Świadczyć o tym mogą wysoka jakość produkcji ciesielskiej, typowość doskonałego i wypróbowanego schematu, użycie wysokiej jakości materiału czy też brak jakiejkolwiek improwizacji w spotykanych realizacjach. Być może rajbrocki kościół budował majster Jan z Czchowa, który w roku 1517 jest twórcą świątyni drewnianej w Skrzyszowie.
Przed rokiem 1490 Rajbrot znalazł się w zastawie u Hieronima Branickiego Herbu Gryf,
a od tego momentu w "państwie wiśnickim" u Piotra Kmity z Wiśnicza.
W lustracji z r.1564 Rajbrot znajduje się w dzierżawie Barziego – spadkobiercy wiśnickich Kmitów i zamieszkuje go 46 kmieci. Później znalazł się w dzierżawie Lubomirskich z której płacili oni czynsze i inne należności dzierżawne. W 1581 roku) posiada 20 łanów kmiecych, 4 zagrodników bez roli, 8 komorników z bydłem, 1 łan sołtysi, 5 rzemieślników, 2 piekarzy i 1 rzeźnika. Trzymał ja Ferens. Mieszkańcy nie odrabiali pańszczyzny, ale od dawna siedzieli na czynszach.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Pomnik przyrody nieożywionej "Kamienie Brodzińskiego" stanowi grupa ciekawych kształtem skał zbudowanych z piaskowca istebniańskiego. Są one zlokalizowane w szczytowej części wzgórza Paprotna. Nazwę temu obiektowi nadano na pamiątkę wybitnego poety, historyka, publicysty – Kazimierza Brodzińskiego.

[madohora1]

[madohora1]

Pomnik przyrody Kamienie Brodzińskiego znajduje się w województwie małopolskim, gminie Lipnica Murowana, na pograniczu miejscowości Lipnica Górna oraz Rajbrot. Położony jest na terenie Pogórza Wiśnickiego na podszczytowych partiach góry Paprotna (441 m n.p.m.), na obszarze Wiśnicko-Lipnickiego Parku Krajobrazowego. Kamienie znajdują się na niższym, północno-wschodnim wierzchołku Paprotnej (436 m n.p.m.) i jego zboczach.

[madohora1]

[madohora1]

Są największą wychodnią na całym terenie Wiśnicko-Lipnickiego Parku Krajobrazowego. Są to ostańce wierzchowinowe (dokładniej twardzielce) – twardsze skały, które przetrwały erozję. Czas ich uformowania do obecnej postaci liczy się na kilkaset tysięcy lat (czas powstania samych skał to ponad 65 mln lat). Największy jednak wpływ na ich powstanie miała epoka lodowcowa, a zwłaszcza ostatnie zlodowacenie. Składają się z piaskowca istebniańskiego dolnej płaszczowiny śląskiej, powstałych w czasie późnej kredy. Skały te mają warstwową, gruboławicową budowę – składają się z ułożonych na przemian warstw piaskowca i łupków oraz zawierają domieszki kwarcu, miki i skalenia. Na ścianach grzybów skalnych występują rzadko spotykane struktury komórkowe i arkadowe. Warstwy łupków są bardzo cienkie. Wietrzenie ostańców trwa cały czas, z powierzchni kamieni osypują się ziarenka piaskowca, a czasami łuszczą się i opadają całe kawałki. Oprócz tych właściwych Kamieni Brodzińskiego występujących na jednym ze szczytów Paprotnej, istnieją jeszcze mniejsze grupy ostańców na całym wzgórzu. Mniej więcej co kilkadziesiąt metrów z ziemi wystają pojedyncze ostańce, lub grupy niewysokich grzybów skalnych, baszt, progów. W kierunku z północnego wschodu na południowy zachód przebiega tutaj bowiem warstwa twardzielcowych piaskowców istebniańskich.

[madohora]

Różnorodność rzeźby terenu i budowa geologiczna Pogórza Wiśnickiego oraz związana z tym różnorodność warunków klimatycznych, glebowych i wodnych pociągają za sobą bogactwo środowisk przyrodniczych.

[madohora1]

[madohora1]

Kamienie Brodzińskiego to bardzo malownicza grupa 9 skał w kształcie baszt, grzybów, ambon i skalnych występów. Największy z ostańców zwany Wielkim Kamieniem ma wysokość ok. 10 m i długość 16 m. Znajduje się na szczycie wzgórza. Swoim kształtem przypomina szeroką basztę. Jego ściany są bardzo strome – pionowe, lub przewieszone, czyli wychylone od pionu na zewnątrz. Tylko od wschodniej strony tworzy stopnie, po których bez większych trudności można wspiąć się na jego płaski niemal wierzchołek. Na kamieniu tym w wydawałoby się zupełnie nie nadającym się dla roślin miejscu rosną młode drzewka sosny i brzozy. Wierzchołkowa płyta kamienia zryta setkami wykutych w niej napisów przez domorosłych "rzeźbiarzy". Nieco na zachód od Wielkiego Kamienia i poniżej niego znajdują się 3 tworzące zwartą grupę skalne grzyby o wysokości ok. 5 m. Z podłożem połączone są wąską podstawą, u góry rozszerzają się. Pomiędzy nimi występują charakterystyczne okna skalne – szczeliny, które powstały w wyniku fałdowania warstw skalnych i późniejszego ich wietrzenia. Obok Wielkiego Kamienia duża tablica szczegółowo opisująca budowę i mechanizm powstania tych ostańców wierzchowinowych. W odległości ok. 200 m na wschód następna grupa nieco mniej okazałych ostańców skalnych.

[madohora1]

[madohora1]

Nazwę skałom nadano na cześć pochodzącego z tych okolic (z Królówki) poety, historyka, teoretyka literatury, publicysty, tłumacza i profesora Uniwersytetu Warszawskiego Kazimierza Brodzińskiego. Często przebywał on na tych kamieniach czerpiąc tu natchnienie do swoich utworów. We "Wspomnieniach" pisze on:

" ... póki jeszcze służyła jesienna pora chodziłem w pole i ukryty w gęstwinach układałem rymy ..." .

Później, gdy pozbawiony został stałej pracy i towarzystwa ludzi, znajdował ukojenie

"w drzewach, ziołach i strumykach, nad któremi czas mój pędziłem".

Miejsce to było też od dawna odświętne dla miejscowej ludności. W czasie zaborów zbierali się tutaj podczas świąt, śpiewając religijne i patriotyczne pieśni ku pokrzepieniu serc. Już w 1938 r. z inicjatywy działaczy bocheńskiego oddziału Towarzystwa Tatrzańskiego nazwano te skały imieniem Kazimierza Brodzińskiego tworząc tutaj rezerwat przyrody. Obecnie ma on status pomnika przyrody, w planie jest jednak utworzenia geologiczno-leśnego rezerwatu przyrody o powierzchni 10,34 ha. obejmującego grupę skał wraz z fragmentem otaczającego je lasu.

3 sierpnia 2001 r. UG w Lipnicy Murowanej otworzył tutaj dydaktyczną ścieżkę spacerowo-przyrodniczą o długości ok. 1 km. Prowadzi ona wygodną drogą leśną od drogi nr 966, równolegle do niebieskiego szlaku turystycznego przez kompleks leśny na stokach Paprotnej. Ścieżka posiadała 6 przystanków z planszami dydaktycznymi informującymi o przyrodzie i geologii okolic oraz o Kazimierzu Brodzińskim. Ścieżka zatacza koło wracając do punktu wyjścia.

W 2006 r. w ramach projektu Małopolski Szlak Geoturystyczny zamontowano opracowane przez specjalistów z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie tablice informujące o budowie i genezie powstania tych skał.

[madohora1]

[madohora1]

Kamienie Brodzińskiego znajdują się w świetlistym lesie sosnowym z dużą domieszką brzozy brodawkowatej i niewielką domieszką dęba szypułkowego, dęba czerwonego i innych drzew. W runie leśnym obicie występuje borówka czarna i borówka brusznica, poza tym spotyka się kopytnik pospolity, bluszcz pospolity. Obficie rosną grzyby zbierane przez licznych tutaj grzybiarzy. W lesie występuje m.in. salamandra plamista, jest to jedno z najdalej na północ wysuniętych jej stanowisk w Polsce. Obok kamieni niewielka śródleśna polana, miejsce gdzie często urządzane są biwaki.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

To tutaj są najpiękniejsze palmy

[madohora]

Już nie tylko Niedziela Palmowa ale też EDD

[madohora]

[madohora]

[madohora]

A może z rana
Lipnica Murowana

[madohora]

[madohora]