Grzybowe epigramaty

[madohora]

BOROWIK - dumnie stoi wśród trawy
Poważny, stroni od zabawy
Ma szlachetne pochodzenie
I mocne korzenie

[madohora]

MUCHOMOR - swoim pięknem nas kusi
Widocznie tak robić musi
Lecz jest dość zdradliwy
Bo koniec końców nie jest zjadliwy

[madohora]

[madohora]

REKORDOWY WYSYP GRZYBÓW - www.twojapogoda.pl - 15.07.2025

[madohora]

Gulasz z pieczarek

[madohora]

KOTLETY BROKUŁOWE Z SOSEM Z KUREK

1 brokuł, 2-3 gotowane ziemniaki, 1 jajko, 2 łyżki mąki, sól, pieprz, gałka muszkatołowa, jarzynka, natka z pietruszki, bułka tarta, olej,

Brolkuły gotujemy w osolonej wodzie około 10 minut. Ostudzone rozgniatamy razem z ziemniakami. Dodajemy jajko, mąkę, ziołą i przyprawy do smaku. Wyrabiamy masę by była jednolita i dość gęsta. Formujemy kotleciki i obtaczamy w tartej bułce. Smażymy na oleju na rumiano. Podajemy z sosem z kurek.

[madohora]

Na koniec warto dodać, że największy żywy organizm na Ziemi jest de facto grzybem. Mowa o odkrytym w 1997 r. w Oregonie okazie opieńki ciemnej (Armillaria ostoyae), której grzybnia rozciąga się na powierzchni ponad 965 ha i liczy sobie ponad 2,4 tysiąca lat. Płetwal błękitny mógłby się zawstydzić.

[madohora]

[cusiew44]

Aksamitkówka złota to piękny, ale grzyb niejadalny z rodziny pieczarkowatych Agaricaceae. W Europie Środkowej i Zachodniej, od UK i Holandii po Węgry i Polskę jest nader rzadka, toteż zasługuje na ochronę.

[madohora]

[madohora]

WYSYP GRZYBÓW SIĘ OPÓŹNIA - Interia - 14.09.2025

[madohora]

Tak, jak większość grzybów, borowiki mogą gromadzić metale ciężkie z gleby. Poziom zależy od gatunku i miejsca zbioru. Najmniej skażony jest borowik szlachetny, natomiast borowik klinotrzonowy może zawierać arsen i nie powinien być spożywany.

[madohora]

Najczęściej nad morzem, na Mazurach, Podlasiu i w sosnowych borach.

[madohora]

TYLE SKUPY ZAPŁACĄ ZA GRZYBY - Gazeta - 08.10.2025

[madohora]

JAK SIĘ NIE ZGUBIĆ NA GRZYBACH - www.ekolgia.pl - 10.10.2025

[madohora]

Gąska siarkowa

[madohora]

Gołąbek wymiotny

[madohora]

Mleczaj rydz (Lactarius deliciosus), częściej zwany po prostu rydzem, to wyjątkowo smaczny gatunek grzybów z rodziny gołąbkowatych. Polską nazwę nadał mu w 1889 roku botanik Franciszek Błoński. Grzybiarze potocznie zwykli nazywać ten gatunek ryckiem, rydzykiem tudzież ryżykiem. Jest to jedno z najbardziej pożądanych leśnych trofeów, które świetnie smakuje zarówno w wersji smażonej, jak i marynowanej. Poza naszym krajem jest bardzo popularny w Hiszpanii – szczególnie uwielbiają go mieszkańcy Katalonii.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Nie – tracą wtedy smak i aromat. Lepiej je smażyć lub marynować.

[madohora]

Zawierają wiele witamin i minerałów, a przy tym są niskokaloryczne.

[madohora]

Najczęściej z sosnami i świerkami – tworzy z nimi mikoryzę.

[madohora]

KOSZMAR NA GRZYBOBRANIU. MĘŻCZYZNA POGRYZIONY PRZEZ PSY NIE ŻYJE - www.msn.com.pl - 15.10.2025

[madohora]

ZMARŁ MĘŻCZYZNA POGRYZIONY PRZEZ TRZY PSY - Gazeta - 15.10.2025

[madohora]

KOŃCZY SIĘ SEZON NA GRZYBY - Interia - 20.10.2025

[madohora]

Nie. Mimo że w niektórych kulturach podejmowano próby detoksykacji muchomora czerwonego poprzez gotowanie lub suszenie, nadal pozostaje on niebezpieczny dla zdrowia. W Polsce i w całej Europie uznawany jest za grzyb niejadalny i trujący.

[madohora]

Trudno wyobrazić sobie jesienny weekend na wsi bez wyprawy na grzyby. Dla jednych to zajęcie relaksujące, innych męczy, ale wszyscy są zgodni − zbieranie grzybów to element polskiej tradycji. Warto przyjrzeć się, jak wygląda grzybobranie w innych krajach europejskich. Czy inne narody pasjonują się zbieraniem grzybów w takim samym stopniu, jak my?

[madohora]

...

[madohora]

Gąska zielonka – opis, występowanie i zdjęcia. Grzyb gąska zielonka ciekawostki

Jadalna czy trująca? Gąska zielonka to grzyb, który budzi chyba największe kontrowersje w środowisku grzybiarzy i toksykologów. Mimo kilku przypadków zatruć, grzyby te w naszym kraju są wciąż uznawane za zdatne do spożycia. Chociaż gąska zielonka nie ma niemal żadnych wartości odżywczych, są cenione przez koneserów ze względu na wysublimowane walory smakowe. Największą popularnością cieszą się gąski smażone i marynowane. Dlaczego gąskę zielonkę powinniśmy jeść wyłącznie w wersji mrożonej? Z jakiego powodu tak ciężko jest je wypatrzeć pośród leśnego runa?

[madohora]

Przede wszystkim więc podgrzybki zajączki bywają mylone z podgrzybkiem złotawym, zwanym również złotoporym (Xerocomellus chrysenteron). Kapelusze są faktycznie łudzące podobne, ale podgrzybek złotawy odznacza się wyraźnie czerwieniejącą nogą oraz przebarwiającym się po rozkrojeniu na sino, a potem na czerwono miąższem. Jest to grzyb jadalny średniej wartości, bardzo często zarobaczywiony.

[madohora]

Nawet jeśli nie brzmi to zbyt apetycznie, uzyskana biomasa może zostać przetworzona na różnorodne produkty wysokobiałkowe. W przeciwieństwie do hodowli bydła czy świń, hodowla mikroorganizmów nie jest uzależniona od pór roku ani wahań temperatury. Może być również bardziej zrównoważona, ponieważ produkcja białek zwierzęcych może odpowiadać za około 37 procent światowej emisji gazów cieplarnianych.

[madohora]

Pani Fąfarowa pyta męża:
– Gdzie ty uzbierałeś tyle grzybów przed samą Wigilią?
– U Kowalskich na strychu.
– To oni tam hodują grzyby?
– Nie, suszą.

[madohora]

ŚLEDZIE LEŚNIKA

ok. 500-600 g solonych płatów śledziowych,
ok. 300 g świeżych leśnych grzybów lub tyle samo suszonych po wymoczeniu,
3 szalotki,
1 łyżka koncentratu pomidorowego,
kilka ogórków konserwowych - ok. 150 g,
garść mrożonych malin beż słodzików,
3/4 szklanki wody,
130 ml oleju,
4 łyżki octu,
2 łyżki cukru,
kilka kulek ziela angielskiego,
3-4 listki laurowe,
5-6 ziaren pieprzu,
łyżeczka nasion jałowca,
sól i mielony pieprz do smaku.


Najpierw odmocz śledzie. Płaty włóż do miski i zalej zimną wodą. Mocz je, aż pozbędą się nadmiaru soli - najlepiej zmień w tym czasie wodę 2-3 razy. W tym samym czasie zajmij się grzybami. Mrożone grzyby rozmroź i pokrój na mniejsze kawałki. Suszone wcześniej namocz i kiedy wchłoną wodę, chwilę je obgotuj.
Cebulę pokrój w piórka, maliny możesz skruszyć w dłoniach lub lekko je rozgnieść. Przygotuj większy rondel lub garnek z grubym dnem. Dodaj do niego olej, ziele angielskie, liście laurowe i podgrzewaj na wolnym ogniu, by zaromatyzować olej. Uważaj jednak, by przyprawy nie zaczęły się palić.
Kiedy przyprawy oddadzą swój aromat, dodaj cebulę i zeszklij ją. Następnie dodaj grzyby i podsmażaj całość przez ok. 5-7 minut, co jakiś czas mieszając.
Dodaj wodę, koncentrat i zmniejsz moc palnika, dodaj cukier, sól i pieprz oraz maliny. Duś na niewielkim ogniu przez ok. 10 minut.
Pozostaw do całkowitego ostygnięcia. Następnie dodaj pokrojone w kostkę ogórki oraz wymoczone i pokrojone w większą kostkę śledzie, ponownie wymieszaj całość i przełóż do słoiczków lub na półmisek. Włóż do lodówki, żeby smaki zdążyły się przegryźć.

[madohora]

[madohora]

MIĘSOŻERNE GRZYBY - Interia - 01.01.2026

[madohora]

Kozia broda od dawna cieszyła się uznaniem w kuchni ludowej. Na Kurpiach czy Podhalu uchodziła za prawdziwy rarytas - przygotowywano z niej zupy, dodawano do jajecznicy albo duszono ze śmietaną, podając jako sycące danie obiadowe. Jej delikatny, orzechowy smak sprawiał, że traktowano ją jako wyjątkowy przysmak, który pojawiał się na stole tylko sezonowo. Dziś tradycja ta wraca, a grzyb coraz częściej trafia do nowoczesnych kuchni, gdzie wykorzystywany jest także w risotto, makaronach czy sosach.

[madohora]

Nie oznacza to oczywiście, że sam grzyb może zastąpić leczenie onkologiczne. Może jednak pełnić funkcję wspierającą, poprawiając naturalną odporność organizmu i ograniczając stany zapalne, które sprzyjają rozwojowi nowotworów.

[madohora]

Na pierwszy rzut oka wygląda jak dziwaczna ozdoba lasu, biała, włochata kula przypominająca lwią grzywę. Ale soplówka jeżowata to coś znacznie więcej niż ciekawostka przyrodnicza. Ten niezwykły grzyb od wieków zajmuje ważne miejsce w medycynie Dalekiego Wschodu. Dziś, dzięki współczesnym badaniom, wiemy, że kryje w sobie potężny potencjał: wspomaga układ nerwowy, trawienny i odpornościowy, a jego regularne stosowanie może przynieść wymierne korzyści zdrowotne.

[madohora]

KARKÓWKA W SOSIE

700 g karkówki
garść suszonych grzybów
cebula
2 łyżki oleju
3 liście laurowe
4 kulki ziela angielskiego
łyżka suszonego majeranku
łyżeczka słodkiej papryki
pieprz
sól
łyżka mąki pszennej

Grzyby suszone wypłucz, przełóż do miski i zalej wrzącą wodą. Miskę przykryj i odstaw na około 15 min do momentu, aż grzyby zmiękną. Następnie odsączy grzyby. Wodę spod moczenia grzybów pozostaw w misce. Wykorzystasz ją do sosu. Cebulę obierz i pokrój w kostkę.
Karkówkę pokrój na plastry o grubości około 1,5 cm. Każdy kawałek mięsa oprósz z dwóch stron solą, pieprzem i słodką papryką.
Na patelni rozgrzej olej. Plastry schabu obsmaż z dwóch stron na rumiany kolor. Do mięsa dodaj cebulę i podsmaż ją na złoty kolor. Następnie przełóż na patelnię namoczone grzyby i krótko podsmaż.
Na patelnię z mięsem wlej wodę spod moczenia grzybów. Dodaj liście laurowe, ziele angielskie, majeranek, sól i pieprz. Patelnię przykryj pokrywką. Mięso duś około godzinę, aż mięso będzie miękkie.
W miseczce wymieszaj mąkę z 3 łyżkami wody. Gotową mieszankę przelej na patelnię z mięsem.
Miękką karkówkę w sosie podawaj z kluskami śląskimi lub gotowanymi ziemniakami i ulubioną surówką.

[madohora]

[b][color-green]NALEŚNIKI PO LITEWSKU[/color][/b]

0,5 kg mięsa mielonego (wieprzowo-wołowe)
300 g kapusty kiszonej
50 g suszonych grzybów
1 cebula
2 ząbki czosnku
3 liście laurowe, 3 kulki ziela angielskiego
sól, pieprz, szczypta majeranku
2 łyżki masła klarowanego
100 ml wody

Grzyby zalej gorącą wodą i odstaw do namoczenia na 20 minut, a następnie drobno pokrój.
Posiekaj kiszoną kapustę.
Na łyżce masła podsmaż mięso mielone, kilka minut. Odłóż do miski.
Na patelni rozgrzej masło klarowane, podsmaż cebulę i czosnek, dodaj kapustę, grzyby, przyprawy i liście laurowe z zielem angielskim.
Wlej wodę i duś pod przykryciem na małym ogniu około 20 minut.
Dodaj mięso, a następnie jeszcze 5-10 minut podduś całość, aż smaki się połączą.
Usuń liście laurowe i ziele przed zawijaniem.

[madohora]

NADZIEWANE PIECZARKI

6 pieczarek portobello lub zwykłych, większych pieczarek,
200 g serka topionego o smaku ziołowym,
garść startego żółtego sera,
ok. 150 g surowego wędzonego boczku lub wędzonej wędliny albo np. salami,
3 małe ząbki czosnku,
odrobina masła,
sól, pieprz, szczypta ostrej papryczki do smaku

Przygotowanie obiadu zacznij od szybkiego podgotowania pieczarek - to sprawi, że po upieczeniu pozostaną jędrne i soczyste. W garnku zagotuj wodę z solą i dwoma listkami laurowymi. Kiedy woda zawrze, włóż pieczarki i gotuj przez ok. 3-4 minut. Następnie wyjmij je z wody i osusz.
Z pieczarek oderwij ogonki i zetrzyj na tarce o grubych oczkach albo drobno posiekaj. Czosnek przeciśnij przez praskę. Boczek lub wędlinę pokrój w niewielką kostkę.
Wnętrze pieczarek lekko osól i dodaj niewielką szczyptę pieprzu. Następnie zajmij się farszem. Na zimnej patelni wytop boczek i kiedy się lekko zarumieni, zdejmij go z patelni i delikatnie osusz ręcznikiem papierowym. Wędlinę po prostu chwilę podsmaż.
Na oczyszczonej patelni po boczku rozgrzej płaską łyżkę masła i podsmaż starte trzony pieczarek, a kiedy odparuje z nich woda, dodaj serek topiony. Na wolnym ogniu duś, aż serek stanie się kremowy. Dodaj boczek i wymieszaj.
Zawartość patelni przełóż do miski, dodaj czosnek oraz odrobinę ostrej papryczki i ewentualnie trochę soli. Możesz dodać posiekaną pietruszkę, jeśli masz ochotę. Całość dokładnie wymieszaj.
Następnie włóż porcje farszu do kapeluszy pieczarek i na wierzch posyp trochę żółtego sera startego na tarce.
Piekarnik rozgrzej do temperatury 200 stopni. Piecz pieczarki przez ok. 15 minut, aż ser się zarumieni. Podawaj na gorąca z ulubioną surówką i ryżem lub kaszą albo na zimno z sosem czosnkowym.

[madohora]

SMAŻONE PIECZARKI

pieczarki - 500 g
duża cebula – 1 sztuka
2-3 łyżki masła klarowanego
sporo świeżo mielonego pieprzu
sól do smaku

Oczyść pieczarki, najlepiej lekko wilgotną gąbką lub szmatką. Nie powinno się myć grzybów w dużej ilości wody, bo niepotrzebnie nasiąkają i później gotują się na patelni, zamiast smażyć. Przez co tracą na smaku i aromacie. Cebulę pokrój w kostkę, a pieczarki – w plasterki lub półplasterki – zależnie od wielkości grzybów.
Na największej domowej patelni rozgrzej tłuszcz. Podsmaż na nim przez chwilę posiekaną cebulę (aż zbieleje), a następnie dodaj pokrojone pieczarki. Smaż wszystko na możliwie największym płomieniu – dzięki temu pieczarki będą się smażyć, a nie gotować we własnym soku. W ten sposób zyskają maksimum smaku i aromatu. Pod koniec smażenia oprósz grzyby świeżo mielonym pieprzem oraz solą – do smaku. Pieprzem raczej dość obficie!

[madohora]

Tutaj nie ma nic na niby
Drożdże to też przecież grzyby
Nowa wieść się teraz niesie
Wódka teraz rośnie w lesie

[madohora]

Problemem grzybów podziemnych jest rozsiewanie zarodników. W tym celu wytwarzają intensywny zapach, który wabi zwierzęta. Wygrzebują one owocniki spod ziemi, a zjadając je roznoszą i rozsiewają ich zarodniki[2]. Grzyby podziemne są pokarmem dla wielu mykofagów. Są nimi: owady (muchówki, chrząszcze, gąsienice motyli), drobne stawonogi, mięczaki, gady, ptaki (np. australijskie emu) i ssaki: torbacze, dziki, jelenie, łosie, ryjówki i przede wszystkim gryzonie należące do rodzin myszowatych, chomikowatych i wiewiórkowatych

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lactifluuus, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi

[madohora]

Jeśli druga połowa będzie bardziej wilgotna, ale nie jest to jeszcze takie pewne, to pod koniec miesiąca pojawi się najwcześniejszy jadalny gatunek grzyba, czyli czarka austriacka, na martwych gałęziach drzew liściastych. To delikatny, czerwony grzyb miseczkowaty, jadalny po obróbce termicznej. Grzybiarze powinni ruszać do lasu po pierwszych ciepłych deszczach, bo wilgoć przyspiesza pojawianie się okazów.

[madohora]

W kwietniu zaczyna się prawdziwy sezon wiosennego grzybobrania, dominują wówczas smardze, w tym smardz jadalny, stożkowaty i półwolny. Te cenione „polskie trufle” wyrastają od końca marca, ale największy wysyp przypada właśnie na kwiecień i początek maja. Preferują lasy liściaste, łęgi, stare sady, miejsca po pożarach lub korze iglastej. Smardze są jednak chronione, a ich zbiór dozwolony jest tylko na prywatnych terenach lub w wyjątkowych przypadkach.

[madohora]

Dla ludzi śmiertelnie trujący. Dla wielu drobnych zwierząt, np. ślimaków i owadów jest nieszkodliwy. Muchomor zielonawy wraz z muchomorem jadowitym (Amanita virosa) są najsilniej trującymi grzybami występującymi w Polsce. Muchomor zielonawy jest też niebezpieczny z tego powodu, że ma łagodny smak i może być pomylony z wieloma innymi gatunkami grzybów[8]. Jest odpowiedzialny za 90% śmiertelnych zatruć grzybami na świecie. Już 30 g tego grzyba może być dawką śmiertelną (duży owocnik waży ok. 60 g)

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Trzon
Wysokość 1,6–3,8 cm, grubość 0,2–0,5 cm, centryczny, gładki, pełny, równy, u podstawy cebulkowaty. Powierzchnia ciemnopurpurowa, kokosowa. Pierścienia brak

[madohora]

Bywa często mylony z muchomorem czerwieniejącym (Amanita rubescens) i muchomorem twardawym (Amanita excelsa), które są grzybami jadalnymi. Głównymi cechami umożliwiającymi ich rozróżnienie jest gładki pierścień (u tych dwóch gatunków jest rowkowany) oraz odmienny kształt bulwy. Podobny jest również muchomor chropowaty (Amanita franchetii), lecz różni się żółtym pierścieniem na trzonie. Ponadto dla muchomora plamistego charakterystyczne jest prążkowanie kapelusza przy brzegach, a dla muchomora czerwieniejącego czerwonawy odcień i ciemnienie miąższu po uszkodzeniu

[madohora]

Cienki, biały, o słabym smaku i zapachu rzodkwi

[cusiew44]

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003 r. Wcześniej w polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten miał nazwę bedłka podzielonka lub gąska rózgowata

[madohora]

Gąska siarkowa (Tricholoma sulphureum (Bull.) P. Kumm.) – gatunek grzybów należący do rodziny gąskowatych (Tricholomataceae)

[madohora]

Kruchy, u młodych okazów biały, później słomkowoochrowy. Smak piekący, bardzo ostry, zapach przypominający zapachy musztardy, owoców lub pelargonii

[madohora]

STRUMYK - szemrząca rzeczka w lesie
Jej nurt gdzieś ją tam niese
Zimna w niej płynie woda
A mnie jest trochę szkoda

[madohora]

PIECZARKI Z PATELNI

10 szt. pieczarek
2 łyżki masła klarowanego
sól ziołowa

Pieczarki umyj , obierz , przekrój na ćwiartki . Na patelni rozpuść masło , włóż pieczarki . Smaż aż woda , która wypłynie z pieczarek podczas smażenia , odparuje . Pod koniec oprósz solą ziołową . Nie przykrywaj pokrywką podczas smażenia . Stopień podsmażenia według uznania .

[madohora]

Jest wyższy, smuklejszy, mniej aromatyczny i prawie nigdy nie jest robaczywy.

[madohora]

Rozellomycota, Cryptomycota, Rozellida – typ organizmów należący do królestwa grzybów (Fungi)

[madohora]

Grzyby niedoskonałe, grzyby anamorficzne, grzyby mitosporowe, czasami nazywane również grzybami bezpłciowymi lub grzybami konidialnymi (Fungi imperfecti, Deuteromycotina, Deuteromycota, Deuteromycetes) – grupa grzybów, u których stwierdzono brak stadium rozmnażania płciowego. Grzyby te rozmnażają się wyłącznie bezpłciowo przez konidia, ewentualnie przez tzw. cykl paraseksualny. Istnieje nawet grupa tych grzybów, która nie wytwarza żadnych zarodników i rozmnaża się wyłącznie przez plechę. Do grzybów niedoskonałych należy około 15 tysięcy gatunków zaliczonych do 2600 rodzajów, liczba ta jednak ciągle zmienia się w wyniku badań mykologicznych.

[madohora]

KURKA - Pomarańczowy pieprznik jadalny
Jajecznicy daje smak niepowtarzalny
Już zapomnieli, już wieść tego nie niesie
Że ja jedynie kurki znajduję w lesie

[madohora]

Owocniki gołąbka przyjemnego są dość niewielkie, łamliwe, pozbawione mleczka, o kapeluszach 35-80 mm średnicy, a nóżce grubej na 9-15 mm, wysokiej na 30-50 mm.

[madohora]

PRAWDZIWEK - Od dawien dawna wieść tak niesie
Że jest najszalachetniejszy w całym lesie
Stoi prosto pod brązowym kapeluszem
Jest piękny, przyznać to muszę

[madohora]

KANIA - coś mnie tutaj do myślenia skłania
Czym tak naprawdę jest taka kania
Bo to i coś z ptaka i coś z grzyba
I był jakiś ważny gość. Chyba?

[madohora]

KANIA - Dobry grzyb jak schabowy
Smakuje gdy już jest gotowy
A szlachetny wielce
Gdy jest w panierce

[madohora]

RYDZ - lepszy rudy rydz
Potem długo nic
Śpiewała Majdaniec Helena
Lecz rydzów już chyba nie ma

[madohora2]

[madohora]

[madohora]

Myślałam, myślałam i nie spiszę na straty
Niech sobie będą grzybowe epigamaty

[madohora]

Wzięłam maślaka z koszyka od taty
I niestety cały poszedł na straty

[madohora]

Ale draka
Zapatrzyłam się na kozaka!

[madohora]

NA GRZYBY - zawsze na początku jesieni
Grzybobranie bardzo się ceni
I chociaż ktoś jest dobrym duszkiem
Koszyczki czasem bywają puste....

[madohora]

Muchomor w komplecie z teściową
Oj. To mi wygląda niezbyt zdrowo

[madohora]

[madohora]

Prawdziwek - król wśród grzybów w naszym lesie
Tak od wieków już wieść niesie
Wśród wszystkich grzybów prym wiedzie
Przecież wiesz o tym, sąsiedzie

[madohora]

[madohora]

Borowik - inna nazwa dla prawdziwka
Pod grzybka marynowanego napij się piwka
Bo to grzybki pierwsza klasa
Te co rosną w naszych lasach

[madohora]

[madohora]

Koźlarz - wszak to nie jest żadna draka
Trafić w lesie na Kozaka
Gdy Kozaków jest kosz cały
Obiad będzie doskonały

[madohora]

[madohora]

Piaskowiec - sto lat temu - nazwa grzyba
Lecz ja dziś nie będę gdybać
Co się kryje pod tą nazwą
Bo nie jest dla mnie zbyt jasną

[madohora]

[madohora]

Podgrzybek - jak sama nazwa wskazuje
Pod innymi grzybami dobrze się czuje
A że to żart widać od razu
Szukaj go w lesie, obok głazów

[madohora]

[madohora]

Czubajka - coś do tego mnie skłania
By powiedzieć, że to kania
Dobre są kotlety z kani
Nie wierzycie? Zróbcie sami!

[madohora]

I jak przed laty
Wymyślę epigramaty

[madohora]

Boletus calopus Pers. 1801
Boletus lapidum J.F. Gmel. 1792
Boletus olivaceus Schaeff. 1774
Caloboletus calopus var. ruforubraporus (Bertéa & Estadès) Blanco-Dios 2015
Dictyopus calopus (Pers.) Quél. 1886
Dictyopus olivaceus (Schaeff.) Quél. 1886
Tubiporus calopus (Pers.) Maire 1937

[madohora]

Na jesieni tak jak przed laty
Dopiszę wam te epigramaty

[madohora]

Może dotrzymam kroku
I coś napiszemy w tym roku

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

PODGRZYBKI - tematu tutaj nie dokończę
Podgrzybkiem jest też zajączek
I choć walorów ma wiele
Dość szybko robaczywieje

[madohora]

RYDZ - nie wiem czym sobie na to zasłużył
Że przy piosence czas się nie dłużył
Czy to jakieś jest przeklęcie
Że ci rudzi mają wzięcie

[madohora]

TRUFLA - nie wiem czy wiecie
Że to najdroższy grzyb na świecie
Trudno dostępne dla grzybiarzy
Ale i tak człowiek sobie poradzi

[madohora]

KURKA - kurki rosły u mojej rodzinki w lasku
Lecz przyznam, że dużo w nich jest piasku
Lecz mnie gdy byłam jeszcze mała
Kurka najlepiej się zbierała

[madohora]

PŁACHETKA - grzyb jadalny, chociaż mniej znany
Że ma jakieś walory musicie się przekonać sami
Lecz uważać trzeba gdy chodzisz w lesie
Bo jest taki sam trujący. Tak wieść niesie

[madohora]

MUCHOMOR taką ładną ma sukienkę
Prezentuję się nam z wdziękiem
Niejeden może się skusi
I zerwać go musi

[madohora]

No tak mój panie
Zrobimy zimowe grzybobranie

[madohora]

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Sarcoscypha, Sarcoscyphaceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1821 r. Samuel Frederick Gray, nadając mu nazwę Macroscyphus coccineus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1885 r. Jean Louis Émile Boudier, przenosząc go do rodzaju Sarcoscypha.
Ma ponad 30 synonimów nazwy naukowej

[madohora]

[madohora]

Owocnik
Młode mają postać tzw. „jaja”, o charakterystycznym, cebulowatym kształcie i średnicy 3–5 cm. Jego powierzchnia jest jasnobrązowa, z wiekiem ciemniejsza, niekiedy nieco zaróżowiona. Jajo jest częściowo zagłębione w ziemi i przed pęknięciem pobrużdżone. Egzoperydium pęka do połowy na 5-8 mięsistych ramion, które rozchylają się gwiazdkowato. Tak rozwinięte owocniki osiągają średnicę od 5 do 18 cm. Wewnętrzna strona ramion jest gładka, jasno lub ciemnobrązowa, czasami z czerwonawym odcieniem, zazwyczaj w różny sposób popękana.
W tym samym czasie gdy pęka egzoperydium, mająca około 3 mm grubości ochrowoszara warstwa mięsista pęka tuż przy podstawie mięsistych ramion, jej brzegi odrywają się od warstwy włóknistej i tworzą szyjkowaty kołnierz otaczający warstwę wewnętrzną (endoperydium). Czasami kołnierz ten pozostaje tylko w postaci krążka. Endoperydium ma mniej więcej kulisty, czasami nieco spłaszczony kształt, średnicę 2–4 cm, jest pergaminowata, siedząca i bez apofizy. Ma początkowo taką samą barwę, jak warstwa mięsista, później staje się ochrowobrązowa. Otwiera się otworem w górnej części na środku. Brzeg tego otworu (perystom) jest niski, nieco wzniesiony i włóknisty. Kolumella dochodzi do połowy wysokości endoperydium. Gleba jest brązowa.
Cechy mikroskopowe
Zarodniki kuliste o rozmiarach 4,5-5,2 (5,8) μm. Pokryte są licznymi brodawkami o długości do 1 μm. Włośnia składa się z brązowych, nierozgałęzionych włókien o grubości do 7,5 μm..

[madohora]

[madohora]

Owocnik
Należy do grzybów tworzących największe owocniki. Wytwarza okazałe owocniki osiągające 10–60 cm średnicy, obwód do 135 cm, czasami nawet więcej. Są one kuliste lub nieco spłaszczone, u podstawy posiadają sznur białej grzybni. Perydium jest cienkie. Egzoperydium młodych owocników jest białe i pokryte mączystym nalotem, z czasem ciemnieje i zmienia barwę na jasnoochrową, w końcu na skórzasto-brązową. Endoperydium jest białe, papierowate i podczas dojrzewania również staje się coraz ciemniejsze: szarożółtawe, orzechowe i brudnobrązowe. Po dojrzeniu perydium pęka w różnych miejscach na całej powierzchni i odsłania się gleba. Przy podstawie owocnika gleba jest słabo rozwinięta i występuje tutaj głównie podglebie, tutaj też owocnik pęka najpóźniej.
Gleba jest watowata, zwarta, dołem bardziej gęsta. U młodych owocników jest biała, w miarę ich dojrzewania staje się złotożółta, szarożółta, w końcu oliwkowobrązowa. Po pęknięciu i odpadnięciu perydium przez krótki czas gleba utrzymuje swoją konsystencję, wkrótce staje się proszkowata. Podglebie jest zwarte, trudne do odróżnienia od gleby.
Cechy mikroskopowe
Włośnia średnio obfita, złożona z długich i dichotomicznie rozgałęzionych strzępek o grubości do 8 μm. Mają barwę od jasnożółtej do żółtobrązowej, są łamliwe i posiadają nieliczne septy z okrągłymi jamkami. Sterygmy krótkie; ich długość nie przekracza 2 μm. Zarodniki o kształcie od kulistego do szerokojajowatego i rozmiarach 8–5,6 μm. Barwa czerwonawobrązowa, powierzchnia gładka lub nieco brodawkowana. Każdy zarodnik posiada jedną załamującą światło kroplę.

[madohora]

Młode owocniki są jadalne. W Polsce jednak nie są zbyt chętnie wykorzystywane w celach spożywczych. Ze względu na swoje duże rozmiary często bywają natomiast niszczone. W Czechach są chętnie zbierane. Po pocięciu na plastry panieruje się je i smaży. Jiri Baier twierdzi, że można dość łatwo hodować je w przydomowym ogródku; wystarczy część dojrzałego owocnika zakopać w ziemi i podlewać.

[madohora]

[madohora]

piestrzenica kasztanowata (Gyromitra esculenta) i piestrzenica olbrzymia (Gyromitra gigas) – mają główkę nie tak wydłużoną, ale szeroką i mózgowato pofałdowaną,
smardz grubonogi (Morchella crassipes) – jest większy i ma gruby trzon, który ponadto jest górą ziarnisty i brodawkowaty

[madohora]

Ochrona
W latach 1983–2014 podlegał ochronie ścisłej, a od 2014 roku objęty jest ochroną częściową. Zbiór owocników na użytek własny i pozyskiwanie do celów gospodarczych dopuszczalne jest tylko w ogrodach, uprawach ogrodniczych, szkółkach leśnych oraz na terenach zieleni

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Morchella, Morchellaceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi
W piśmiennictwie mykologicznym często zaliczany był do rodzaju Mitrophora jako mitrówka półwolna (Mitrophora semilibera)[3]. Na podstawie najnowszych badań włączony został do rodzaju Morchella (smardz).

[madohora]

Jest doskonałym grzybem jadalnym. Może być uprawiany w ogrodzie na żyznej ziemi z dodatkiem materiału drzewnego, np. trocin lub słomy i około 1–2 cm warstwą kompostu. Tak przygotowane podłoże z zasianymi zarodnikami zabezpiecza się przed wysychaniem przykrywając je warstwą słomy lub liści. Owocniki zaczynają wyrastać zwykle w następnym roku i rosną przez kilka lat

[madohora]

Nazwę polską nadał Józef Jundziłł w 1830 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także pod innymi nazwami: sromotnik bezwstydny, sromotnik śmierdzący, sromotnik wstydliwy, panna-bedłka, słupiak cuchnący. Nazwy regionalne: śmierdziak, śmierdziuch, śmierdziel, smrodnik, smrodziuch, sromnik, bedłka pańska, jajczak, a także biskup, czubosz, czujny, gazówka, kołpak, nadymana, pszczela, smardz śmierdzący, smrodlica, śmierdząca panna, świeczka, węże jajo

[madohora]

Młode osobniki w postaci jaja są jadalne, nawet w stanie surowym, a w smaku są lekko ziemisto-rzodkiewkowe. Dojrzałe owocniki są niejadalne z powodu cuchnącego zapachu. We Francji i w Niemczech pozbawione warstwy zarodnionośnej owocniki sromotnika smrodliwego są jednak uważane za przysmak. Spożywane są na surowo lub w marynacie, używa się ich też do przyprawiania kiełbas.

[madohora]

[madohora]

Soplówka jeżowata

Soplówka jeżowata (Hericium erinaceus) nazywana również baranią głową, lwią grzywą, czy małpim pomponem, soplówka jeżowata to bardzo rzadki, ściśle chroniony w Polsce grzyb z rodziny soplówkowatych (Hericiaceae), uprawiany na Dalekim Wschodzie, co raz częściej spotykany w sklepach ze zdrową żywnością. W Polsce soplówkę jeżowatą można zobaczyć m.in. na prastarym buku – pomniku przyrody nr 1066 w Trójmiejskim Parku Krajobrazowym. Uważa się, że te grzyby, które wyglądają jak mop, mają wiele cennych właściwości, z których czerpie medycyna wschodu, przypisując im zbawienny wpływ na układ nerwowy, hormonalny, odpornościowy i trawienny. Medycyna akademicka Zachodu na razie nie potwierdza tych rewelacji, trwają jednak wytężone prace nad wykorzystaniem soplówki jeżowatej do walki z chorobami Alzheimera i Parkinsona.

[madohora]

SOS POMIDOROWY

1 cebula, 1 ząbek czosnku, 5 pieczarek, puszka pomidorów, łyżka koncentratu pomidorowego, sól, pieprz, cukier, ziola

Podsmażyć posiekany czosnek, cebulę i pieczarki. Dodać pomidory, koncentrat i przyprawy. Dusić kilkanaście minut.

[madohora]

GULASZ Z PIECZAREK

30 dag pieczarek, 1 czerwona cebula, sól, pieprz, masło, woda do podlewania

Pieczarki ummyć, obrać, pokroić w półplasterki, cebulę obrać, pokroić w kostkę. Masło rozpuścić na patelni, zeszklić cebulę. Dodać pieczarki. Od czasu do czasu podlać wodą aby danie się nie przypaliło. Przyprawić do smaku solą i pieprzem. Smażyć aż grzyby będą miękkie. Podawać jako dodatek do drugiego dania.

[madohora]

Można go spotkać na wszystkich kontynentach poza Antarktydą, a jego tkanki są już przedmiotem żywego zainteresowania naukowców. Okazuje się bowiem, że żelatynową strukturę tworzą polisacharydy o szerokim potencjale medycznym – prowadzi się badania nad wykorzystaniem ich w leczeniu nowotworów oraz immunoterapii.

[madohora]

Wreszcie, podgrzybek zajączek może być również mylony z borowikiem oprószonym (Xerocomus pruinatus) paradoksalnie zaliczanym do rodzaju podgrzybków. Wprawne oko wypatrzy jednak różnicę w odcieniu kapelusza, który w tym przypadku jest zdecydowanie brązowawy, bez szarych tonów. Rurki są zwykle jaśniejsze, bladożółte, a po uszkodzeniu wyraźnie sinieją.

[madohora]

Czasznica olbrzymia

Nie jest śliska, nie zachwyca kolorami, ale mimo jest znaleziskiem nie byle jakim. Należąca do rodziny purchawkowatych czasznica olbrzymia (Calvatia gigantea) osiąga bowiem nawet 150 cm w średnicy i potrafi ważyć do 20 kg! Znaleźć ją można w strefie klimatu umiarkowanego, w tym również na północy Polski. Młode owocniki po przecięciu mają biały miąższ podobny pieczarce i Czesi z ochotą smażą ich plastry w panierce. Dojrzała czasznica ciemnieje i mięknie, stopniowo się rozkładając, aby uwolnić biliony zarodników. Na tym etapie nie nadaje się już do konsumpcji i może powodować poważny rozstrój żołądka.

[madohora]

Trufle

[madohora]

Kropidlak

[madohora]

[madohora]

Generalnie, są to grzyby duże, o owocnikach sięgających nawet 30 cm w średnicy! Wyjątkami w tym zakresie są np. podgrzybek zajączek, inaczej borowik zajęczy (Boletus subtomentosus) oraz podgrzybek żeberkowany (Boletus ferrugineus), które właśnie ze względu na nietypową fizjonomię były niegdyś zaliczane do rodzaju podgrzybków. Większość borowików odznacza się też masywnym, maczugowatym trzonem, zgrubiałym u podstawy i zawsze pozbawionym pierścienia. U wspomnianych wyżej podgrzybków trzony są znacznie smuklejsze i cylindrowate. Prawie wszystkie gatunki zaliczane do rodzaju Boletus mają jednak widoczną strukturę na nodze – może to być siateczka, jak np. u borowika szlachetnego lub strzępki, jak u borowika ceglastosporego (Boletus luridiformis).

[madohora]

Warto w tym miejscu wspomnieć też o borowiku żółtoporym (Caloboletus calopus), odznaczającym się szarawym kapeluszem, czerwonym trzonem i cytrynowożółtymi rurkami. Jest to grzyb oficjalnie uznany za niejadalny, a w niektórych źródłach ewidowany jako lekko trujący. Po jego spożyciu mogą bowiem wystąpić dolegliwości pokarmowe utrzymujące się do tygodnia! Dla ułatwienia dodajmy, że miąższ tego gatunku jest kwaśno-gorzkawy.
Ogólnie rzecz biorąc, czerwone tony na borowikach powinny być sygnałem do zachowania ostrożności przy zbiorze!

[madohora]

Jadalne grzyby z rodzaju Boletus nadają się przy tym do gotowania, smażenia na maśle lub oleju, grillowania, marynowania, a przede wszystkim suszenia, dając najbardziej optymalną konsystencję i doskonałą koncentrację zapachu oraz smaku. Problemem przy obróbce bywa wszak częste zarobaczenie – miąższ prawdziwków przyciąga bowiem ogromne ilości owadów i starsze sztuki rzadko kiedy bywają idealnie zdrowe.

[madohora]

W Polsce jest około 44 gatunków grzybów dopuszczonych do obrotu i produkcji przetworów grzybowych i produktów spożywczych zawierających grzyby. To m.in. koźlarze, maślaki, borowiki, opieńki i popularne podgrzybki.
Grzyby można znaleźć niemal w każdym lesie, jednak niektóre regiony szczególnie słyną z obfitych zbiorów:
Wielkopolska – uważana za jeden z najbardziej urodzajnych obszarów; w statystykach co roku wypada jako lider pod względem ilości zebranych grzybów.
Pomorze – sosnowe i mieszane lasy pełne są borowików, kurek i podgrzybków.
Lubuskie – tereny o wyjątkowo czystym powietrzu i rozległych kompleksach leśnych, idealne na grzybobranie.
Mazury i Podlasie – rozległe lasy liściaste i mieszane sprzyjają pojawianiu się borowików i koźlarzy.
Bieszczady i Beskidy – dzikie, mniej uczęszczane tereny, gdzie można znaleźć prawdziwki, rydze i opieńki.
Jeśli zastanawiasz się, gdzie zbierać grzyby w Polsce, to właśnie te miejsca uznawane są za najlepsze przez doświadczonych grzybiarzy.

[madohora]

Upatrzonego grzyba należy delikatnie wykręcić z ziemi, by nie uszkodzić podziemnej grzybni. Nie należy wycinać ich z ziemi nożykiem, bo wtedy pozostawiony w ziemi trzonek gnije i na tym miejscu następnego dnia grzyb się nie pojawi. Nie należy także zbierać młodych owocników, na które zresztą najczęściej polujemy. Bowiem młode grzybki nie posiadają jeszcze dojrzałych zarodników, dzięki którym się rozmnażają.

[madohora]

Badania naukowe potwierdzają, że grzyby są cennym źródłem witamin i soli mineralnych. Stężenia poszczególnych witamin (na przykład witamina B2, B3 czy B5) porównywalne są z takimi produktami wzorcowymi, jak wątroba, drożdże czy marchew – na przykład 100 g świeżych grzybów jest w stanie zaspokoić około 20 proc. dziennego zapotrzebowania na niacynę i około 20 proc. na witaminę B2.

[madohora]

Grzyby są nieocenionym dodatkiem do dań, jednak trzeba przestrzegać pewnych zasad. Grzyby, jak wiemy są ciężkostrawne – ściany komórki grzybów posiadają, podobnie jak u owadów, chitynę. Zatem ze względu na dobro naszego żołądka, zawsze należy zachować umiar w spożywaniu grzybów, szczególnie przed snem. Z tego samego powodu nie należy ich łączyć z tłustymi potrawami. I zasada główna, która zresztą często nie jest przestrzegana – grzybów nie należy spożywać z alkoholem! Alkohol powoduje denaturację, a więc ścinanie się białka, zawartego w grzybach, co znacznie utrudnia trawienie.

[madohora]

Do najpopularniejszych należą: borowiki, podgrzybki, maślaki, kurki, opieńki i rydze. To właśnie te gatunki trafiają najczęściej do kuchni i na przetwory.

[madohora]

Ogromna większość z nich to ciepłolubne grzyby mikoryzowe, a więc czerpiące substancje odżywcze z korzeni drzew. Najczęściej wybierają przy tym drzewa liściaste, choć np. borowik szlachetny (Boletus edulis) rośnie również często pod świerkami, borowik sosnowy (Boletus pinophilus) pod sosnami, a borowik usiatkowany (Boletus reticulatus) pod świerkami, sosnami i jodłami. Większość obecnych w Polsce borowików to przy tym typowe grzyby letnie występujące teoretycznie od maja do października, ale w największej obfitości spotykane w cieplejszych miesiącach

[madohora]

Drugim obecnym w Polsce trującym gatunkiem borowików jest borowik purpurowy (Rubroboletus rhodoxanthus), również uznawany za gatunek wymierający. Od swego szatańskiego kuzyna odróżnia się innym kolorem kapelusza – od jasnożółtego po żółtobrązowy – oraz purpurową siateczką na trzonie. Oba gatunki po przekrojeniu sinieją na całej powierzchni przekroju.

[madohora]

Jak wszystkie grzyby nadziemne, i borowiki mają tendencję do gromadzenia metali ciężkich obecnych w danej glebie. Poziom ich skażenia zależy od gatunku oraz regionu występowania i jego zanieczyszczenia. Ogólnie rzecz biorąc, borowik szlachetny wyróżnia się np. bardzo niskim stopniem akumulacji cezu – promieniotwórczego pierwiastka, który „zalał” Europę po wypadku w Czernobylu. Z drugiej strony, okazy zbierane w Polsce mają często podwyższony poziom radioaktywnego izotopu polonu. W standardowo konsumowanych ilościach nie powinien on jednak stwarzać poważnego zagrożenia dla zdrowia.

[madohora]

Jadalne grzyby z rodzaju Boletus nadają się przy tym do gotowania, smażenia na maśle lub oleju, grillowania, marynowania, a przede wszystkim suszenia, dając najbardziej optymalną konsystencję i doskonałą koncentrację zapachu oraz smaku. Problemem przy obróbce bywa wszak częste zarobaczenie – miąższ prawdziwków przyciąga bowiem ogromne ilości owadów i starsze sztuki rzadko kiedy bywają idealnie zdrowe.

[madohora]

Borowiki są bogate w białko, błonnik, witaminy z grupy B oraz minerały, takie jak potas, cynk i magnez. Działają przeciwzapalnie, antyoksydacyjnie i wspierają układ odpornościowy.

[madohora]

[madohora]

Najprawdopodobniej w latach 80 XX w. złotoborowik wysmukły został zawleczony do Europy Wschodniej. Już wówczas grzybiarze z krajów nadbałtyckich zgłaszali pierwsze przypadki nietypowych borowików. Oficjalnie gatunek został potwierdzony na Litwie w 2007 r. i od tamtego czasu szerzy się na zachód i północ. Przez Łotwę dostał się już do Estonii, a od kilku lat spotykany jest również w Polsce, przede wszystkim w piaszczystym pasie nadmorskim porośniętym sosnami oraz na wrzosowiskach.

[madohora]

Złotoborowiki wysmukłe to dorodne grzyby o zwartym miąższu, które doskonale nadają się do suszenia, smażenia i gotowania. Można je śmiało dodawać do zup, makaronów, risotto, mięsa czy przetwarzać jako farsz na pierogi. Sprawdzą się też doskonale w marynacie. Pieczone lub grillowane są ciekawą przekąską, dodatkiem do sałaty czy na tost. Ponieważ są mniej aromatyczne, warto łączyć je z ziołami, cebulą i czosnkiem.

[madohora]

Nie, to grzyb jadalny, bezpieczny po obróbce cieplnej.

[madohora]

Miąższ muchomora sromotnikowego zawiera w sobie aż trzy grupy substancji toksycznych – fallotoksyny, amatoksyny i wirotoksyny. Łącznie mieści w sobie aż 12 różnych toksyn, z których aż dwie fallotoksyna i amatoksyna – są zabójcze. Stężenie i rozmieszczenie toksyn w niektórych gatunkach jest zmienne, przy czym młode owocniki zawierają niższe, a dobrze rozwinięte grzyby wyższe stężenia, ale istnieje duża zmienność wśród okazów zebranych w tym samym regionie. Jeśli chodzi o fallotoksyny, to pierścień jest najbardziej trujący.

[madohora]

Nowoczesne metody leczenia zmniejszyły śmiertelność z powodu tego typu zatruć do około 15%, ale nawet jeśli przeżyjesz, to spożycie muchomora sromotnikowego powoduje niezwykle bolesne dolegliwości, które mogą spowodować trwałe uszkodzenie wątroby. Przy zatruciach muchomorem stosuje się trzy rodzaje leczenia: środki farmakologiczne, oczyszczanie organizmu z toksyn i przeszczep wątroby

[madohora]

Chociaż nie ma klinicznie udowodnionego antidotum na zatrucie muchomorem sromotnikowym, powszechnie stosowane terapie obejmują sylibininę, N-acetylocysteinę, penicylinę benzylową, kwas tioktanowy i steroidy. Żadne ze stosowanych odtrutek nie zostało poddane randomizowanym, prospektywnym badaniom klinicznym. Najbardziej obiecującym nowym sposobem leczenia zatruć amatoksyną jest dożylna sylibinina, pochodna ostropestu plamistego. Sylibinina chroni wątrobę, zapobiegając wchłanianiu amatoksyny przez komórki wątroby. Po usunięciu amatoksyn z organizmu wątroba może szybko się zregenerować.

[madohora]

Pierwsze symptomy pojawiają się zwykle po 6–8 godzinach od spożycia:
silny ból brzucha,
nudności i wymioty,
wodnista biegunka.

[madohora]

Jak wygląda muchomor sromotnikowy
Owocnik – osiąga średnicę od 5 do 15 cm. U młodych okazów ma kształt półkulisty, z czasem staje się dzwonkowaty i łukowaty, a potem rozpostarty. Może mieć białozielony kolor, czasem przybiera odcień oliwkowy, szary lub brunatny. Na brzegach jest jaśniejszy, niekiedy bywa nawet żółty. Skóra jest gładka, składająca się przylegających i promieniście ułożonych włókienek. Przy brzegu nie jest prążkowana.
Blaszki – są koloru białego, u starszych okazów przybierają żółty lub zielony odcień, gęsto ustawione i wolne przy trzonie. U młodych osobników przykryte są białą osłoną.
Trzon – walcowaty, u nasady zakończony bulwą otoczoną wysoką, białą i odstającą pochwą, osiąga wysokość 5 do 15 cm i grubość od 1 do 2 cm. Ma biały kolor z widocznym żółtym lub zielonym odcieniem. Otoczony jest zwisającym pierścieniem przybierającym barwy od białej do żółtej.
Miąższ – miąższ muchomora sromotnikowego jest biały, pod skórką kapelusza żółtozielony. Nie zmienia koloru po przełamaniu. Ma przyjemny smak i łagodny zapach, ale pod żadnym pozorem nie należy go próbować!
Zarodniki – wysyp zarodników biały. Zarodniki są gładkie, amyloidalne, mają kształt jajowaty do eliptycznego.

[madohora]

Czubajki kanie to grzyby, które bardzo dobrze zaadaptowały się do warunków klimatu umiarkowanego, podbijając znaczącą część świata. Powszechnie zbierane w Europie, rosną także w Ameryce Północnej, Japonii, Korei, a nawet Nowej Zelandii. W Polsce można je spotkać praktycznie na terytorium całego kraju, przy czym bedłki wysokie preferują łąki, trawniki, a także obrzeża lasów liściastych i iglastych. Możesz się na nie natknąć także na leśnych polanach, poboczach dróg, a nawet cmentarzach. Pod względem warunków glebowych preferują ziemią gliniastą o odczynie zasadowym, ale nieprzesadnie wilgotną.

[madohora]

Godny podziwy jest również trzon czubajki kani, który przypomina smukłą nogę baletnicy ozdobioną spódniczką tutu. Mowa o charakterystycznym pierścieniu, który ma charakter ruchomy i zazwyczaj oddziela górną, gładką i białobrązową część trzonu od tej dolnej, pokrytej ciemniejszymi prążkami. Noga czubajki kani może dorastać nawet do 40 cm wysokości i ma średnicę ok. 2 cm, przy czym u podstawy wyraźnie pogrubia się osiągając bulwiasty kształt.

[madohora]

Czubajki kanie zaliczane są do wyjątkowo apetycznych grzybów. Ich smak opisuje się jako delikatnie orzechowy z silnym grzybowym aromatem. Niektórzy w swym zapale porównują nawet smażone czubajki kanie do kotletów schabowych, ale jest to dość spore nadużycie.

[madohora]

CZUBAJKA KANIA W PANIERCE

500 g czubajki kani – tylko kapeluszy
50 g mąki
3 jajka
150 g bułki tartej
2 cytryny
olej rzepakowy do smażenia

Oczyszczone grzyby skrapiamy sokiem z jednej cytryny, solimy i pieprzymy. Na dużej patelni rozgrzewamy olej. Obtaczamy kapelusze w mące, a następnie zanurzamy w misce z rozkłóconymi jajkami. Na koniec dokładnie obtaczamy w bułce tartej. Tak przygotowane kanie smażmy aż do uzyskania brązowej barwy z obu stron. Podajemy na ciepło z plastrami cytryny na wierzchu.

[cusiew44]

Zasady ochrony gatunkowej grzybów w Polsce

Najnowsze, wciąż obowiązujące Rozporządzenie (2014) określa tak zakazy jak i odstępstwa od nich. Zakazy mocno różnią się zależnie od: rodzaju ochrony gatunkowej (ścisła lub częściowa) oraz pochodzenia owocników (występujące dziko na obszarach cennych przyrodniczo, występujące dziko na terenach intensywnie użytkowanych np.: ogrodów, szkółek leśnych, trawników miejskich itd., pochodzące z upraw komercyjnych lub hodowli naukowej). Dla wszystkich gatunków chronionych w Polsce zakazy dotyczą przede wszystkim działań umyślnych: uszkadzania, zrywania, pozostałych sposobów niszczenia (np.: przez kopanie, wypalanie całych łąk i pastwisk), ale i świadomego wprowadzania obcych gatunków do polskich środowisk (Kujawa 2015, Kujawa i in. 2020).

[madohora]

[cusiew44]

Polska pozostaje światową liderką w ochronie gatunkowej grzybów. Jako pierwsze państwo dnia 30 kwietnia 1983 r. na mocy Rozporządzenia Min. Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego objęła prawną ochroną 23 gatunki grzybów rzadkich, ginących (a przynajmniej uważanych za takie w latach 80. ubiegłego stulecia) oraz cennych dla nauki. To samo pionierskie Rozporządzenie podawało też dopuszczalne metody przy zbiorze pozostałych gatunków grzybów w celach kulinarnych (Chmiel 2006, Wojewoda i Ławrynowicz 2006, Wrzosek i Snowarski 2006).

[cusiew44]

Ostatnie cztery dekady przyniosły zmianę stosunku do zbioru owocników grzybów. Społeczeństwo polskie zyskało wiele nowych rozrywek i sposobów zarobkowania zastępujących dawne, masowe grzybobrania (Orłoś 1957, Bobiński 1961, 1966, 1976; Skirgiełło 1961, Wojewoda 1965, 1966, 1969, Ławrynowicz 1976, Gumińska i Wojewoda 1985, Grzywacz i Nieto 1989). Z drugiej strony naukowcy uznają dziś, że zbiór samych owocników mało szkodzi większości gatunków, gdyż owocnik to tylko niewielka, nader efemeryczna, część całego organizmu, złożonego niemal wyłącznie z grzybni. Można zatem bez obaw dopuścić zbiór owocników wielu gatunków (Wrzosek i Snowarski 2006, Kujawa i in. 2020). Poza tym bez zbioru owocników sami uczeni nie mogą ich prawidłowo oznaczyć, a potem udokumentować obecności pewnych gatunków grzybów na danym terenie (Chmiel 2006, Wojewoda i Ławrynowicz 2006). Trzecim, ważnym powodem zbioru owocników gatunków ginących i rzadkich bywa wykorzystywanie ich do celów dydaktycznych, zwłaszcza prezentowanie na wystawach grzybów chronionych i na festiwalach nauki (Kujawa 2005, Kujawa i in. 2020).

[cusiew44]

Smaczne lub piękne grzyby wyłączone spod ochrony od 2014 r.

W 2014 zniesiono ochronę gatunkową kilku gatunków poszukiwanych przez smakoszy, zwłaszcza siedzunia sosnowego (szmaciaka gałęzistego), purchawicy olbrzymiej oraz borowika królewskiego, dziś przeniesionego do rodzaju masłoborowik. Kolejnym grzybem jadalnym, aczkolwiek mało smacznym, pozbawionym ochrony została gąska wielka, inaczej olbrzymia.

[cusiew44]

Nie chodzi tylko o zaspokojenie naszej ciekawości. Ani o możliwość zabłyśnięcia znajomością tego wciąż dość niszowego tematu u cioci na imieninach. Gatunki ściśle i częściowo chronione w Polsce warto znać, choćby dla uniknięcia mandatów. Choć przepisy i obyczaje związane ze zbiorem grzybów po lasach są u nas w kraju dość liberalne, to jednak i w tej sytuacji można dostać grzywnę. A nawet pozew do sądu.

[cusiew44]

Z drugiej strony od 2014 r. zbiór kilku przepysznych gatunków znowu stał się w Polsce najzupełniej legalny, przy zachowaniu pewnych reguł. Możemy bez żadnych zezwoleń i derogacji zbierać wiosną smardze na miejskich trawnikach, szkółkach leśnych, a także ogrodach i działkach. Pamiętajmy jednak, iż takie same smardze wyrosłe w drzewostanach gospodarczych innych niż szkółki, a szczególnie po rezerwatach i parkach narodowych dalej podlegają ochronie! Jadać legalnie możemy także młode owocniki czasznicy olbrzymiej (inaczej purchawicy olbrzymiej). Również smażenie i suszenie siedzunia sosnowego (szmaciaka gałęzistego) ponownie nie wymaga żadnych urzędowych zgód. Podczas prac na wysypisku śmieci i porządkowania parku czy własnego ogrodu nie trzeba dłużej przejmować się obecnością mądziaka malinowego. W toku robót leśnych w żyznych, cienistych grądach i buczynach warto jednakowoż przyglądać się mądziakom, aby nie niszczyć bezmyślnie rodzimego dla Polski, a dość rzadkiego mądziaka psiego.

[madohora]

[madohora]

Blaszkowaty, barwy białej. Blaszki szeroko rozstawione, nieprzylegające do trzonu, o ostrzach gładkich lub kłaczkowatych

[madohora]

Barwy białej. Zapach miąższu jest słodkawy, a smak orzechowy. Nie przebarwia się poddany działaniu roztworu wodorotlenku potasu (u odmiany Amanita verna var. decipiens, występującej w południowej Europie, przebarwia się pomarańczowożółto)

[madohora]

Gatunki podobne
pieczarki (Agaricus sp.), których podobne są niedojrzałe owocniki z białym hymenoforem
muchomor cytrynowy (Amanita citrina)
Amanita gilbertii
muchomor grubopochwowy
muchomor jadowity (Amanita virosa), o mniej stożkowatym kapeluszu, owocujący wiosną

[madohora]

Rozwija się w lasach liściastych i parkach, szczególnie pod dębami. W środkowej Europie owocuje od czerwca do sierpnia, w południowej od maja

[madohora]

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji: Amanita, Amanitaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi

[madohora]

Polską nazwę muchomor sromotnikowy podał Franciszek Błoński w 1889 r., Władysław Wojewoda w 1992 r. zaproponował nazwę muchomor zielonawy, uważając ją za bardziej sensowną, odnoszącą się do barwy tego grzyba. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też dawniej jako muchomor bulwiasty i podsadka słupiakowata

[madohora]

Trzon
Wysokość do 15 cm, grubość do 2 cm. Jest walcowaty, w nasadzie zakończony bulwą o średnicy do 4 cm. Bulwa otoczona jest wysoką, białawą i odstającą pochwą. Kolor trzonu białawy z odcieniem żółtawo-zielonkawym. Posiada wyraźny, zwisający pierścień o kolorze od białego do żółtawego. Powyżej pierścienia trzon jest gładki, pod pierścieniem występują delikatne łuski, czasami tworzące zygzakowaty wzór

[madohora]

Cechy mikroskopowe
Zarodniki gładkie, szeroko elipsoidalne lub niemal kuliste, o rozmiarach 8 × 11 μm

[madohora]

Pochodzi z Europy, skąd rozprzestrzenił się jako gatunek inwazyjny. Współcześnie występuje na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. W Europie Środkowej, w tym na terenie całej Polski, jest pospolity

[madohora]

Jest grzybem mykoryzowym, jego symbiontem w Europie jest dąb, natomiast w Ameryce doszło do bardzo rzadkiego zjawiska przeskoku na inny symbiont – sosnę

[madohora]

Okres objawów może trwać kilkanaście godzin. Czasami następuje na jakiś czas poprawa samopoczucia, jednak jest ona złudna, toksyny nie przestają działać i niszczą wątrobę, nerki i inne narządy ciała. W wątrobie następuje jej stłuszczenie, martwica i zanik glikogenu, wystąpić może także hipoglikemia, a nawet drgawki hipoglikemiczne. Wskutek uszkodzenia nerek występuje azotemia, hipochloremia, mocznica. Trucizny te uszkadzają również inne narządy. W wyniku uszkodzenia jelit występują krwawe biegunki, w wyniku uszkodzenia szpiku kostnego niedokrwistość, w wyniku uszkodzenia serca jego stłuszczenie i niedomoga krążenia (sinica). Śmierć następuje po 2–3 dniach, a przy słabszym zatruciu nawet po 10–13 dniach

[madohora]

Jako leczenie stosuje się agresywną wymianę płynów i elektrolitów u pacjenta. W Europie stosuje się też wlewy dożylne sylibiny (związku chemicznego pozyskiwanego w formie dihemibursztynianu z ostropestu plamistego), natomiast w USA w drugiej dekadzie XXI w. prowadzono badanie kliniczne skuteczności podawania tego związku przy zatruciach muchomorem zielonawym. Podejmowane były też próby stosowania węgla aktywnego, wysokich dawek penicyliny, N-acetylocysteiny, cymetydyny i oktreotydu, a także drenaż dróg żółciowych. Badania kliniczne są trudne do przeprowadzenia ze względu na brak możliwości prowadzenia ich w sposób kontrolowany i randomizowany. Analiza danych historycznych wskazuje, że śmiertelność przy stosowaniu sylibiny wynosi niecałe 10%, podczas gdy przy innych próbach terapii było to ponad 20%

[madohora]

Pierwszy raz muchomor zielonawy znalazł się na znaczku pocztowym wyemitowanym przez Pocztę Polską 8 maja 1959 roku. Znaczek w formie trójkątnej, o nominale 20 gr wydany został w serii Grzyby Polski. Wydrukowano 4 886 000 sztuk, techniką rotograwiury, na papierze niepowlekanym. Autorem projektu znaczka był grafik Czesław Borowczyk. Cała seria pozostawała w obiegu do 31 grudnia 1994 roku

[madohora]

[madohora]

Koronica ozdobna (Sarcosphaera coronaria (Jacq.) J. Schröt.) – gatunek grzybów z rodziny kustrzebkowatych (Pezizaceae)

[madohora]

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1778 Nikolaus Joseph von Jacquin, nadając mu nazwę Peziza coronaria. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1893 Joseph Schröter, przenosząc go do rodzaju Sarcosphaera

[madohora]

Miąższ
Biały, kruchy, wilgotny, o grubości 2–5 mm. Smak i zapach niewyczuwalne. Starsze owocniki zapachem przypominają rabarbar

[madohora]

Koronica ozdobna występuje w Ameryce Północnej, Europie i Azji. W Europie jest szeroko rozprzestrzeniona, ale rzadka. W niektórych jednak miejscach występuje gromadnie, rzadko jednak jest obserwowana, gdyż owocniki przez długi czas rozwijają się pod ziemią[4]. W polskim piśmiennictwie naukowym do 2020 r. podano 17 stanowisk historycznych i 43 współczesne. Tylko jedno, już historyczne stanowisko, znajdowało się w północnej Polsce, wszystkie pozostałe zlokalizowane są w południowej części kraju. Aktualne stanowiska podaje także internetowy atlas grzybów. W latach 1995–2004 koronica ozdobna podlegała w Polsce ochronie częściowej, a od 2004 roku – ścisłej. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status V – gatunek zagrożony wyginięciem

[madohora]

Saprotrof, grzyb trujący. Dawniej owocniki tego gatunku uchodziły za jadalne, jednak stwierdzono, że uszkadzają wątrobę. Obecnie w większości atlasów uznawany jest za grzyb trujący. Zjedzenie surowego owocnika może spowodować zatrucie śmiertelne

[madohora]

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Gyromitra, Discinaceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi

[madohora]

Synonimów nazwy naukowej ma ok. 20. Niektóre z nich:
Helvella infula Schaeff. 1774
Physomitra infula (Schaeff.) Boud. 1907

[madohora]

Trzon
Biały; zwykle jednakowej grubości na górze i na dole, nieraz spłaszczony, rozdęty u szczytu, a u podstawy trochę sfałdowany i zwężony; za młodu pełny, później komorowaty i pusty

[madohora]

Zarodniki
Podłużnie eliptyczne, gładkie, bezbarwne, o rozmiarach 18-24 × 7,5–9 μm

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Opieńka miodowa to grzyb jadalny zwiastujący nadchodzącą zimę. Owocniki spotkać można od września do listopada. Występują gromadnie, czasami wręcz masowo. Na początku sezonu na pniach drzew pojawiają się miodowożółte kapelusze, które z czasem rozpościerają się, przybierając brązowo-wiśniowy odcień. Młode okazy na spodniej stronie kapelusza mają cienkie, białe blaszki, które z czasem ciemnieją. Grzyb ten, choć typowo miodowy, ma raczej zmienny wygląd i czasami ma kilka ciemnych, owłosionych łusek w pobliżu środka, promieniście ułożonych. Blaszki są początkowo białe, czasem stają się różowożółte lub odbarwiają się z wiekiem, są przymocowane do trzonu pod kątem prostym. Wysyp zarodników jest biały. Trzon ma zmienną długość, która maksymalnie może dochodzić do 20 centymetrów. Z początku jest włóknisty i ma gąbczastą konsystencję, ale później staje się pusty w środku. Jest cylindryczny i zwęża się u podstawy, gdzie jest złączony z trzonami innych grzybów w kępie. Do górnej części trzonu przymocowany jest szeroki, skórowaty pierścień. Ma aksamitny brzeg i żółtawy puch pod spodem i rozciąga się na zewnątrz jako biała częściowa zasłona chroniąca blaszki w młodych okazach. Miąższ kapelusza jest białawy, ma słodkawy zapach i smak z nutą goryczy.

[madohora]

OPIEŃKI MARYNOWANE

opieńki (kapelusze)
przyprawy: gorczyca, goździki, pieprz czarny, ziele angielskie, suszony chrzan
Zalewa:
400 ml wody
200 ml octu
100 g cukru
10 g soli

Kapelusze płuczemy, wkładamy do garnka i gotujemy w lekko osolonej wodzie przez około 30 minut. Następnie grzyby odcedzamy i dokładnie płuczemy pod zimną wodą. W tym czasie przygotowujemy zalewę. Do garnka wlewamy wodę, ocet, wsypujemy cukier i sól i podgrzewamy do momentu zagotowania się.
Do wyparzonych słoików wkładamy po plasterku cebuli, jednym goździku, kilka ziarenek gorczycy, dwa ziarna ziela angielskiego, kilka ziarenek czarnego pieprzu i ¼ łyżeczki suszonego chrzanu. Następnie wkładamy grzyby, tak by całość zajęła ¾ wysokości słoika. Tak przygotowane słoiki zalewamy gorącą zalewą, dokładnie zakręcamy i odstawiamy do góry dnem. Ostatnim etapem jest pasteryzacja. Kiedy słoiki ostygną wkładamy je do dużego garnka wyłożonego ściereczką, zalewamy je do ¾ wysokości wodą i gotujemy przez około 15 minut. Odstawić w chłodne miejsce, a po miesiącu cieszyć się smakiem marynowanych opieniek.

[madohora]

Mleczaj rydz (Lactarius deliciosus) to prawdziwy celebryta wśród grzybów. Pisano o nim wiersze, pojawiał się również w piosenkach. W rodzimej frazeologii uważa się go za symbol zdrowia. Słynący z rudego kapelusza Lactarius deliciosus jest jednym z najszlachetniejszych i najsmaczniejszych darów lasu. Ci, których sprawne oko dostrzegło go wśród leśnej kniei, mogą się nim zajadać w wersji marynowanej, smażonej lub duszonej. Samo zdrowie!

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Policjanci poszli do lasu na grzyby. Pod drzewem zobaczyli dorodnego maślaka.
– Ty, grzyb! Gadaj, gdzie twoi kumple?
– Nie powiem – odpowiada grzyb.
Policjanci wyjęli pałki i zaczęli bić maślaka, jednak nic więcej nie powiedział. Po godzinie przyprowadzają go na posterunek. Komendant ogląda rozkwaszonego maślaka i mówi:
– Chłopaki, chyba mu zdrowo przyłożyliście?
– My? On spadł ze schodów!

[madohora]

Znany grzybiarz Stefan założył się z kolegami, że z zawiązanymi oczami znajdzie dużo grzybów, w dodatku każdego rozpozna po smaku. Koledzy przyjęli zakład, zawiązali mu przepaskę na oczy i puścili Stefana na grzybobranie.
Już po chwili znalazł pierwszego grzyba. Ostrożnie próbuje i mówi:
– Pychota! Maślaczek.
Zaraz potem znajduje drugiego grzyba, próbuje i mówi:
– Pychota! Borowik!
Po chwili znów coś znajduje, próbuje i mówi:
– Fuj! Gówno lisa. Dobrze, że nie wdepnąłem.

[madohora]

Spotyka się dwóch facetów:
– Ty, to masz pecha. Pierwsza żona zatruła się grzybami i umarła. Druga zona zatruła się grzybami i umarła. I teraz trzecia, uraz czaszki. Jak to się stało?
– Nie chciała jeść grzybów.

[madohora]

Ksiądz katecheta pyta Jasia:
– Czy u was w domu odmawia się modlitwę przed jedzeniem?
– Tak, ale tylko wtedy, gdy tato przyniesie z lasu grzyby i mama przyrządzi je na obiad.

[madohora]

Poszedł facet na grzyby do lasu. Chodzi, chodzi, nagle wdepnął w gów*o.
– No trudno – mówi i idzie dalej. Po chwili znów wszedł w gówno. Wkurzył się lekko wyciera buta o trawę i idzie dalej. Po chwili znów to samo, ale dalej idzie. Nagle patrzy: w całym lesie pełno gówna, normalnie po kostki. Nagle spotyka leśniczego.
– Panie skąd tu tyle gów*en?
– A bo widzi pan… Kiedyś w tym lesie była wieża, w której uwięziona była księżniczka. Wielu śmiałków próbowało ją uratować ale żaden nie dał rady się wspiąć. Ale pewnego razu przyszedł kolejny rycerz, wspiął się i uwolnił księżniczkę. Niestety schodząc w dół spadł i złamał sobie kark.
– No dobra, panie. Ale co to ma wspólnego z gów*ami?
– A nie wiem, pewnie ktoś nas*ał.

[madohora]

Piestrzenica olbrzymia (Gyromitra gigas (Krombh.) Cooke) – gatunek grzybów z rodziny krążkownicowatych (Discinaceae)

[madohora]

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1834 r. Julius Vincenz von Krombholz nadając mu nazwę Helvella gigas. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1878 r. Mordecai Cubitt Cooke, przenosząc go do rodzaju Gyromitra

[madohora]

Biały albo bladoochrowy; gruby, stosunkowo krótki, zwężający się ku podstawie, rzadziej nieco bulwkowaty, falisto bruzdowany, o gładkiej powierzchni; komorowaty i pusty wewnątrz. Ma długość od 1/5 do 1/4 wysokości główki i często taką samą jak ona szerokość. Przechodzi w główkę płynnie.

[madohora]

Biały. Zarodniki elipsoidalne, o powierzchni drobno brodawkowanej i rozmiarach 18–24 × 8–10 µm. Na końcach są zgrubiałe

[madohora]

Notowana jest w niektórych krajach Europy[6]. W Ameryce Północnej występują bardzo podobne i blisko spokrewnione, ale odrębne genetycznie gatunki Gyromitra montana oraz Gyromitra korfii. W Polsce występuje

[madohora]

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Collybia, Clitocybaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi

[madohora]

Średnicy 3–10 cm, najpierw wypukły, później płaski, na koniec z wgłębieniem, nigdy jednak nie lejkowaty. Brzeg powyginany, długi czas pozostaje podwinięty. Powierzchnia błyszcząca, gładka, biaława lub kremowa. Jest higrofaniczny,podczas wilgotnej pogody zmienia kolor na szarożółty lub białobrązowawy, najciemniejszy przy brzegu. Starsze owocniki posiadają koncentrycznie ułożone bruzdy
Blaszki
Gęste, nieco zbiegające, najpierw białe, później brudnobiaławe
Trzon
Wysokość 3–7 cm, grubość 0,6–1,1 cm, walcowaty, czasami skręcony, sprężysty, u młodych owocników pełny, u starszych pusty lub watowaty. Powierzchnia biała lub brudnoochrowa. Charakterystyczne jest występowanie u podstawy trzonu białych strzępek grzybni
Miąższ
Biały, w stanie wilgotnym wodnistoszarobrązowawy. Zapach aromatyczny, czasami stęchły lub mączny
Wysyp zarodników
Biały. Zarodniki, elipsoidalne, gładkie, bezbarwne, o średnicy 4–5 × 3–4 µm

[madohora]

Kryjący się w owocnikach i ogonkach rydzów łagodny w smaku miąższ o grzybowym zapachu ma kolor biały. Jedynie płytko pod skórką trzonu jest pomarańczowy. Przekrojony nożem puszcza mleczny sok o rudawym zabarwieniu. Pod wpływem powietrza zmienia barwę na zieloną.

[madohora]

Mimo sporej zawartości wartości odżywczych, grzyby te dostarczają niewielu kalorii. 100 gramowa porcja to niespełna 40 kcal. Dzięki temu, że rydz stanowi źródło białka składającego się z aminokwasów egzogennych, jest doskonałą propozycją na posiłek dla wegetarian. Grzyb ten dostarcza również sporo błonnika, jednak występuje on w formie chityny, która wymaga od naszego organizmu dużego wysiłku w procesie trawienia. Warto nadmienić, że względu na zawartość witaminy D, grzyby te są ważnym uzupełnieniem diety w okresie jesienno-zimowym.

[madohora]

Najczęściej od lipca do października, zwłaszcza po deszczowych dniach.

[madohora]

Jedną z najsłynniejszych hub obserwowanych w Polsce jest pniarek brzozowy (Fomitopsis betulina) powszechny na terenie całego kraju, ale rosnący jedynie na brzozach. Znalezione we włoskim lodowcu ciało zmumifikowanego człowieka sprzed ok. 5300 lat miało obok siebie dwa fragmenty pniarka brzozowego. Zdaniem naukowców świadczy to długowiecznym zastosowaniu tego gatunku huby w celach leczniczych.

[madohora]

Huba modrzewiowa jest wieloletnia i może dożyć nawet 80 lat. Z czasem przyrastające poziomo warstwy grzyba sprawiają, że owocniki zaczynają przyjmować kształt cylindrów o długości nawet ponad 60 cm i nierzadko zrastają się jeden z drugim. Za młodu białożółte, z wiekiem przebarwiają się miejscowo na czerwono, brązowo i szaro

[madohora]

Nieco mniej typową hubą jest błyskoporek podkorowy (Inonotus obliquus), znany również jako grzyb chaga. Bezpłciowe osobniki są praktycznie niewidoczne, gdyż rozwijają się po korą obumarłego drzewa. Płciowe owocniki tworzą natomiast czarne, guzkowate narośle o nieregularnym kształcie i wielkości nawet do 50 cm. Ten typ huby występuje jedynie na drzewach liściastych, w szczególności na brzozach i topolach.

[madohora]

Huby pomagają człowiekowi również w sposób pośredni wpływając na równowagę biologiczną szerokich ekosystemów leśnych. Gatunki saprofityczne żyjące na obumarłych drzewach posiadają podziwu godną zdolność do rozkładania ligniny i celulozy, produkując w efekcie prostsze związki odżywcze łatwo przyswajalne przez żywe rośliny.

[madohora]

Grzybek,

[madohora]

Mimo że obecnie muchomora czerwonego, niczym drapieżnika, podziwia się z dystansu, w dawnych czasach był on dość często stosowanym surowcem. Używali go szamani, czarownicy i wiedźmy w celu przeprowadzania rytuałów o podłożu magicznym. Starożytne plemiona używały soku z muchomora czerwonego w celu korzystania z jego psychoaktywnych właściwości. Przygotowywany z niego wywar wywoływał halucynacje wskutek zawartości muskaryny i kwasu ibotenowego (substancji odurzających). Co ciekawe, liczne malowidła ścienne, freski, rzeźby i posągi wskazują na to, że muchomor czerwony wykorzystywano w rytualnych obrządkach już od 9000 r. p.n.e.

[madohora]

We wszystkich atlasach grzybów opisywany jest jako grzyb trujący. Ze względu na charakterystyczny wygląd, do przypadkowych zatruć dochodzi rzadko, najczęściej u dzieci. Bywają zatrucia samobójcze i u osób spożywających ten gatunek grzyba w celach odurzających. W niektórych regionach zdarzają się zatrucia w wyniku pomyłki z jadalnymi muchomorami, np. muchomorem cesarskim.

[madohora]

W Japonii grzyby te są w niektórych miejscach zbierane i spożywane na różne sposoby, z których najpopularniejsze jest marynowanie. Rzadziej stosuje się grillowanie lub suszenie. Suszone grzyby zostają namoczone i zamarynowane lub rozdrobnione i użyte jako przyprawa. Osoby zbierające te grzyby są świadome ich toksyczności w stanie surowym

[madohora]

Olga Tokarczuk poświęciła muchomorowi sporo uwagi w swojej książce Dom dzienny, dom nocny (1998), gdzie przywołuje jego halucynogenne właściwości

[madohora]

Zawiera muskarynę – trujący alkaloid o działaniu parasympatykomimetycznym, oraz pochodne 3-hydroksyizoksazolu, kwas ibotenowy i muscymol (panteryna). Wieland i Motzel w 1953 zidentyfikowali bufoteninę jako substancję halucynogenną, w późniejszych publikacjach pojawiały się zarówno informacje potwierdzające, jak i zaprzeczające jej obecności, natomiast występuje ona w muchomorze cytrynowym i muchomorze porfirowym.

[madohora]

Aktywne składniki tego gatunku są rozpuszczalne w wodzie, a gotowanie, a następnie usuwanie wody z gotowania, przynajmniej częściowo odtruwa A. muscaria. Suszenie może zwiększyć siłę działania, ponieważ proces ten ułatwia konwersję kwasu ibotenowego do muscymolu. Według niektórych źródeł – po detoksykacji grzyb staje się jadalny

[madohora]

Śmiertelne ofiary zatrucia po zjedzeniu muchomora czerwonego są bardzo rzadkie i często przypisywane konsumpcji muchomora plamistego, który jest zbliżonym w wyglądzie gatunkiem, a różnica w składzie chemicznym obu jest wielka, szczególnie pod względem zawartości muskaryny i kwasu ibotenowego

[madohora]

Leczenie polega na wykonaniu płukania żołądka, podaniu węgla aktywowanego oraz leczeniu objawowym, najlepiej w ośrodku intensywnej terapii. Nie ma specyficznej odtrutki

[madohora]

Profesor Marija Gimbutienė, znana litewska historyk, doniosła R. Gordonowi Wassonowi o stosowaniu tego grzyba na Litwie. Na odległych terenach Litwy Amanita muscaria spożywano na ucztach weselnych, podczas których mieszano grzyby z wódką. Profesor poinformowała również, że Litwini eksportowali A. muscaria do Samii na Dalekiej Północy do użytku w rytuałach szamańskich. Uroczystości litewskie są jedynym raportem, jaki otrzymał Wasson o spożyciu muchomora do użytku religijnego w Europie Wschodniej

[madohora]

Muchomor czerwony był szeroko stosowany jako enteogen przez wielu rdzennych mieszkańców Syberii. Jego stosowanie było znane prawie wszystkim uralskojęzycznym ludom zachodniej Syberii i paleosyberyjskim narodom Dalekiego Wschodu Rosji. Istnieją tylko pojedyncze doniesienia o stosowaniu muchomora wśród ludów tunguskich i tureckich środkowej Syberii i uważa się, że takie użycie tego grzyba nie było praktykowane przez te ludy. W zachodniej Syberii wykorzystanie muchomora czerwonego było ograniczone do szamanów, którzy używali go jako alternatywnej metody osiągania transu (zwykle szamani syberyjscy osiągają trans poprzez długotrwałe bębnienie i tańce). We wschodniej Syberii był używany zarówno przez szamanów, jak i laików. Stosowany był zarówno rekreacyjnie, jak i religijnie[35]. We wschodniej Syberii szaman zażywał grzyby, a inni pili jego mocz[36]. Ten mocz, wciąż zawierający elementy psychoaktywne, może być silniejszy niż sam grzyb z mniej dotkliwymi skutkami ubocznymi, takimi jak pocenie się i drżenie, co sugeruje, że początkowy użytkownik może działać jako filtr przesiewowy dla składników grzyba

[madohora]

muchomor królewski (Amanita regalis) – ma brunatny kolor skórki kapelusza, kropki i brzeg pierścienia żółte i rośnie tylko pod świerkami

[madohora]

gołąbek śledziowy (Russula xerampelina) i inne czerwone gołąbki – mają prosty trzon pozbawiony pierścienia i innych dekoracji oraz gładki kapelusz

[madohora]

[madohora]

Psychodeliki, rzadziej halucynogeny serotoninergiczne, psychedeliki (gr. psyche ‘dusza’; delos ‘ujawnić’, ‘objawić’) – grupa substancji psychoaktywnych wywołujących zmiany percepcji, świadomości, sposobu myślenia oraz sposobu odczuwania emocji. Chociaż ich dokładny mechanizm nie jest zrozumiany, uważa się, że psychodeliki wytwarzają swoje charakterystyczne działanie przez wiązanie do serotoninowych receptorów (5-HT), a zwłaszcza podtypu 5-HT2a. Serotonina odgrywa wiele kluczowych ról w ludzkim ciele i jest kluczowym neuroprzekaźnikiem zaangażowanym w funkcjonowanie i regulację percepcji sensorycznej, zachowania, nastroju, poznania i pamięci.

[madohora]

Tym, czego psychodeliki z reguły nie powodują – wbrew powszechnie używanej, błędnej nazwie halucynogeny – są halucynacje. Halucynacje są omamami opartymi na rzeczywistości, przedstawiają rzeczywiste, ziemskie obrazy w nierealnej formie, na przykład nieistniejące przedmioty, osoby lub zwierzęta. Efekty wizualne spowodowane przez psychodeliki są opisywane jako modyfikacje percepcji nieudające rzeczywistości. Człowiek znajdujący się pod wpływem substancji psychodelicznej zdaje sobie sprawę z tego, że ukazują mu się iluzje, którymi mogą być kolorowe wzory, plamy, fraktale. Są one tak odrealnione, że nie mylą się z rzeczywistością. Jedynie niektóre, mniej popularne psychodeliki – na przykład dimetylotryptamina – powodują halucynacje przypominające rzeczywiste obrazy.

[madohora]

Od połowy XX wieku psychodeliki zaczęły stopniowo zyskiwać popularność na Zachodzie. Poza próbami przeprowadzanymi na osobach cierpiących na zaburzenia psychiczne, sprawdzano też ich przydatność jako broni chemicznej, a także serum prawdy – jednak z niewielkimi sukcesami.

[madohora]

Wielu twórców próbowało eksperymentować ze środkami psychodelicznymi, wychodząc z przekonania, że będą mogli głębiej odczuwać, lepiej poznać własne wnętrze i w ten sposób lepiej tworzyć. Po tego typu środki sięgali Ken Kesey, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Aldous Huxley.

[madohora]

Słowo „psychodeliczny” jest tłumaczeniem angielskiego słowa psychedelic, pochodzącego z greckiego ψυχή (psyche – „dusza”) i δηλείν (delein – „ukazywać, objawiać”), czyli w wolnym tłumaczeniu „objawiający umysł”. Skojarzenie tych dwóch słów sugeruje, że psychodeliki mogą pomóc odkryć i rozwijać nieużywany potencjał umysłu. Słowo psychedelic zostało użyte po raz pierwszy w 1957 roku przez Humphry’ego Osmonda w odpowiedzi na propozycję Aldousa Huxleya, który wymyślił własną nazwę dla meskaliny, LSD i tym podobnych środków. Brzmiała ona phanerothyme. Osmond odpowiedział jednak następująco: To fathom hell or soar angelic, just take a pinch of psychedelic. – i jego wersja na stałe przyjęła się w języku angielskim

[madohora]

grzyby
psychodeliki
grzyby psylocybinowe (Psilocybe sp. oraz niektóre Conocybe, Panaeolus i Stropharia)
buławinka czerwona (Claviceps purpurea) – zawiera pochodne kwasu lizerginowego, m.in. ergotaminę

[madohora]

Do pionierów badań nad wykorzystaniem tych substancji do celów leczniczych zaliczyć można Alberta Hofmanna (odkrywcę LSD) i Stanislava Grofa (czeskiego psychiatrę, współtwórcę Towarzystwa Psychologii Transpersonalnej). Grof prowadził psychoterapię z użyciem LSD, która pozwalała na ujawnianie ukrytych urazów, nawet tak odległych jak trauma związana z narodzinami. Sam efekt terapii przywoływał skojarzenie z psychoanalizą, jednak proces terapeutyczny postępował znacznie szybciej. Po zdelegalizowaniu LSD Grof opracował metodę oddychania holotropowego, będącą sposobem osiągania odmiennego stanu świadomości bez użycia środka psychodelicznego.

[madohora]

Warto wspomnieć też o eksperymentach Ricka Strassmana, który w roku 1990 (za zgodą amerykańskiej Agencji Żywności i Leków) zaczął sprawdzać, jak DMT wpływa na organizm człowieka. Strassman zainteresował się tym związkiem po odkryciu jej endogennego charakteru. Przez 5 lat pod okiem naukowca podawano ochotnikom DMT, a wyniki eksperymentów zostały opisane w wydanej potem książce pt. DMT: Molekuła duszy. Niektórzy uważają, że subiektywne doznania uczestników były zniekształcone szpitalnymi warunkami, w których przeprowadzano próby, a nieprzyjemne wizje stanowiły odpowiedź na przedmiotowe traktowanie badanych przez personel.

[madohora]

W ostatnich latach przeprowadzono szereg nowych badań dotyczących stosowania substancji psychedelicznych w terapii

[madohora]

[madohora]

Napój sporządzano uroczyście podczas rytuału składania ofiary. Używano do niego soku soma, wyciskanego za pomocą dwóch kamieni. Sok cedzono, następnie mieszano np. z mlekiem, miodem.

[madohora]

Napój rytualny znali również perscy zoroastrianie. Nazywali go haoma, jednak wytwarzali go z roślin pozbawionych właściwości halucynogennych

[madohora]

Muskaryna jest parasympatykomimetyczną substancją działającą już 15-30 minut po spożyciu. Zatrucie może objawiać się mdłościami i wymiotami, ślinieniem, łzawieniem, biegunką, rozmyciem obrazu oraz trudnościami z oddychaniem, utrzymuje się ono około 2 godzin. Przypadki śmiertelnego zatrucia zdarzają się rzadko; mogą być one spowodowane depresją układu oddechowego lub zawałem serca. Ponadto w wymienionych grzybach znajdują się jeszcze inne toksyny (np. kwas ibotenowy, muscymol, muskazon i związki izoksazolowe w muchomorze plamistym).
Dawka śmiertelna dla dorosłego człowieka wynosi 0,3–0,5 g.
Specyficzną odtrutką w zatruciu muskaryną jest atropina.

[madohora]

Białawy trzon muchomora czerwonego ma walcowaty kształt i dorasta zazwyczaj do ok. 15 cm. Jego obwód wynosi od 1,4 do 3 cm. Nasadę okala kilka rzędów wałeczkowatych zgrubień. Młodsze okazy charakteryzuje ogonek wypełniony miąższem, zaś starsze osobniki mają trzon pusty w środku. Otacza go sporych rozmiarów obwisły pierścień barwy białej lub żółtej.

[madohora]

Każdy dostępny na rynku atlas grzybów opisuje muchomora czerwonego jako gatunek niejadalny i trujący. Na szczęście jego wygląd jest na tyle wyrazisty, że do zatruć dochodzi niezwykle rzadko. Najbardziej narażone na niebezpieczne konsekwencje spożycia muchomora czerwonego są dzieci. Czasami odnotowuje się również przypadki samobójczych zatruć u dorosłych tudzież przypadki narkotycznej śpiączki spowodowane przedawkowaniem wywaru z miąższu muchomora czerwonego. Zatrucie wskutek spożycia tego grzyba specjaliści określają mianem mikroatropinowego, co oznacza, że jego objawy mogą przypominać symptomy wywołane przez atropinę, zawartą między innymi w roślinie o nazwie Atropa blladonna. Aczkolwiek grzyby te nie mają w swoim składzie alkaloidów tropanowych. Zamiast nich kryją w sobie toksyczną i halucynogenną muskarynę i kwas ibotenowy.

[madohora]

Muchomor czerwony rośnie głównie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, na glebach kwaśnych. W Polsce najczęściej spotykany jest w sąsiedztwie brzozy brodawkowatej. Występuje też w Europie, Azji, Ameryce Północnej, a nawet w Australii i Nowej Zelandii.

[madohora]

Tak. Zawarte w nim kwas ibotenowy i muscymol działają na układ nerwowy, powodując halucynacje, zaburzenia percepcji i stany euforyczne. Dlatego w dawnych czasach używano go w rytuałach szamańskich. Współcześnie jednak jest to działanie toksyczne i niebezpieczne.

[madohora]

Podobnie dzieje się u naszych najbliższych sąsiadów: Czechów, Słowaków i Rosjan. Tam różni się wykaz grzybów chronionych, jednak tradycja grzybobrania jest bardzo podobna. Tak więc w Europie, pod tym względem narody zachodnio- i wschodnio−słowiańskie należą do najbardziej liberalnych. Dzieje się tak dlatego, że grzybobranie należy do tradycji narodów słowiańskich, którą kultywują od wieków. Dzięki temu mamy również bardzo dużą wiedzę o grzybach, która przekazywana jest u nas od pokoleń, co ułatwia eksplorację lasu.

[madohora]

Z kolei w Belgii grzybobranie jest zabronione pod karą mandatu. Podobnie jest jeśli chodzi o leśne rośliny i zwierzęta, a więc wszystko co znajduje się w lesie jest chronione. Ścisła regulacja i kontrola w tym zakresie sprawia, że Belgowie nawet nie próbują zbierać grzybów.

[madohora]

Natomiast wychodząc na grzyby we Włoszech trzeba mieć legitymację grzybiarza, której cena waha się od 20 do 50 euro. Coraz więcej regionów wprowadza także, oprócz legitymacji, obowiązek posiadania zaświadczenia o odbyciu kursu mikologicznego (kurs nauki o grzybach). Nad tym, by grzybiarze przestrzegają przepisów, czuwa włoska straż leśna. Jeżeli złapią grzybiarza, który nie będzie miał ważnej legitymacji, to mogą go ukarać mandatem o wysokości nawet do kilkuset euro.

[madohora]

Gąski mają status gatunku zagrożonego w Niemczech, Szwecji, Holandii i na Słowacji, co oznacza, że w tych krajach nie można go zbierać. Jako że cały cykl rozwojowy gąski zielonki przebiega pod ziemią, zaś na powierzchni, pośród mchu i igliwia, widoczny jest tylko kawałek kapelusza, grzyb ten jest niezwykle trudny do wypatrzenia w lesie. Jak prezentuje się on w całej okazałości?

[madohora]

Miąższ gąski zielonki jest dość twardy i łatwo się kruszy. Przybiera z reguły kolor białawy lub jasnożółty. Tuż pod kapeluszem jest nieco ciemniejszy. Co ważne, nacięty nożykiem nie zmienia swojej barwy. W smaku jest niezwykle delikatny, zaś jego aromat może przypominać mąkę.

[madohora]

Na całe szczęście, podgrzybki zajączki nie budzą skojarzeń z żadnymi grzybami trującymi i nie stanowią zagrożenia w koszyku. Jeśli pasjonujesz się jednak grzybami, może Ci zależeć, aby odróżnić podgrzybka zajączka od innych pokrewnych gatunków – a tych są aż trzy.

[madohora]

Co można z nimi zrobić? Jako produkt uboczny grzybobrania najczęściej stanowią treść dopełniającą smażone lub gotowane mieszanki grzybów, w których pierwsze skrzypce odgrywają bardziej szlachetne gatunki. Ponadto podgrzybki zajączki doskonale nadają się do marynowania, zwłaszcza, jeśli wybierzemy mniejsze, jędrniejsze kapelusze.

[madohora]

Środowisko występowania smardzów jest również zróżnicowane – niektóre gatunki wydają się wchodzić w symbiozę z korzeniami drzew, zarówno iglastych, jak i liściastych, łącznie z wiązami, drzewami oliwnym czy starymi jabłoniami! Inne wykazują raczej charakter saprotrofów, co oznacza, że żywią się martwymi szczątkami organicznymi i można je znaleźć na wilgotnych łąkach, łągach, a nawet porośniętych trawą wysypiskach śmieci. Obecny w Polsce smardz półwolny (Morchella semilibera) preferuje przy tym towarzystwo olsz, podczas gdy smardz jadalny (Morchella esculata) spotykany bywa najczęściej pod jesionami.

[madohora]

Miąższ smardzów jest zazwyczaj dość kruchy, ma łagodny, dość słaby smak i zapach – jedynie smardze jadalne odznaczają się korzennym aromatem.

[madohora]

Choć to rydz zwyczajowo kojarzy nam się zdrowiem, analiza miąższu smardzów przyniosła zaskakujące rezultaty. W przeciwieństwie do większości grzybów, które są stosunkowo mało wartościowe pod kątem odżywczym, smardze wyróżniają się niezwykle wysokim poziomem witaminy D, a także cynku, fosforu, manganu, miedzi i żelaza. W 100 g, zawierających zaledwie ok. 30 kcal, znajdują się też umiarkowane dawki witamin z grupy B, nieco białka oraz błonnika.

[madohora]

Tak, smardz jadalny (Morchella esculenta) jest cenionym grzybem o wyjątkowym smaku, ale w Polsce jest pod ochroną.

[madohora]

[madohora]

Pozyskiwanie alternatywnych białek z grzybów i innych mikroorganizmów nie jest niczym nowym. Proces ten zazwyczaj polega na wybraniu mikroorganizmu i jego hodowli w stalowym bioreaktorze. Po umieszczeniu w bioreaktorze mikroorganizm jest stale zasilany składnikami odżywczymi – zazwyczaj mieszanką cukrów i minerałów. Z czasem ta mieszanina przekształca się w dużą, bogatą w białko biomasę, która często wygląda jak kleista papka lub miękkie ciasto chlebowe, w zależności od mikroorganizmu

[madohora]

Ten nowy, zmodyfikowany szczep DNA potrzebował o 44 procent mniej cukru, aby wyprodukować taką samą ilość białka jak szczep niemodyfikowany genetycznie. Był również w stanie produkować białko o 88 procent szybciej niż wersja oryginalna. Wykorzystując te dane jako punkt wyjścia, zespół przeprowadził symulację wpływu na środowisko produkcji grzyba na dużą skalę w porównaniu z tradycyjnym białkiem zwierzęcym. Chociaż istnieje wiele czynników, takich jak rodzaj infrastruktury rolniczej dostępnej w poszczególnych hrabstwach, naukowcy stwierdzili, że ich genetycznie zmodyfikowany szczep wymagałby o 70% mniej ziemi do produkcji takiej samej ilości białka jak kurczaki.

[madohora]

Żur

[madohora]

Grzyb ten nie tylko kusi swoim smakiem, ale i prozdrowotnymi właściwościami. Siedzuń sosnowy zawiera beta-glukany, które są znane ze swojego korzystnego wpływu na układ odpornościowy. Działa przeciwzapalnie, antybakteryjnie oraz przeciwgrzybiczo. W badaniach in vitro opublikowanych w 2021 oku na łamach Nutrients, wykazano, że ekstrakty z tego grzyba mają działanie antynowotworowe, szczególnie wobec komórek raka jelita grubego, hamując ich proliferację oraz niszcząc błony komórkowe. Grzyb ten wpływa również na regulację poziomu glukozy i insuliny, co czyni go potencjalnie pomocnym w zapobieganiu cukrzycy

[madohora]

Regularne spożywanie boczniaków może przynieść wiele korzyści zdrowotnych. Zawierają one beta-glukany, czyli związki o działaniu immunomodulującym, które wspierają odporność i mogą pomagać organizmowi w walce z infekcjami.

[madohora]

[madohora]

Pod kapeluszem znajdują się blaszki z zarodnikami. Delikatny smak i miękka konsystencja sprawiają, że grzyby te chętnie trafiają do rozmaitych dań - od zup i sosów, po sałatki, farsze do kanapek czy dodatki do pizzy.

[madohora]

Wynika to z obecności ergosterolu, który pod wpływem światła UV przekształca się właśnie w witaminę D2. Mechanizm ten jest zbliżony do procesu syntezy witaminy D w ludzkiej skórze.

[madohora]

W przypadku przechowywania trzymaj je w lodówce w papierowej torbie, plastik może sprzyjać nadmiernej wilgotności i psuciu.

[madohora]

Borowik szlachetny to nie tylko źródło witamin i minerałów, ale też grzyb, który w badaniach naukowych coraz częściej pojawia się jako naturalny sprzymierzeniec zdrowia. Zawiera m.in. kwas askorbinowy (witaminę C), który wspiera układ odpornościowy, oraz związki fenolowe odpowiedzialne za silne działanie antyoksydacyjne. Regularne spożywanie prawdziwków - oczywiście w rozsądnych ilościach - może sprzyjać redukcji stanów zapalnych i wspierać organizm w walce ze stresem oksydacyjnym, co ma znaczenie w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych i neurodegeneracyjnych.

[madohora]

Wygląda jak morska gąbka albo leśny kalafior, pachnie intensywnie, a w smaku przypomina orzechy. Kozia broda, znana też jako siedzuń sosnowy, to grzyb coraz częściej spotykany w koszykach polskich grzybiarzy. Choć przez lata był objęty ochroną, dziś można zbierać go na własny użytek. Warto, bo poza walorami kulinarnymi kryje w sobie cały arsenał prozdrowotnych właściwości.

[madohora]

Kozia broda przyciąga uwagę naukowców także ze względu na swoje możliwe działanie przeciwnowotworowe. Badania in vitro wykazały, że ekstrakty z siedzunia sosnowego mogą hamować aktywność komórek rakowych i zmniejszać ich żywotność. Jednocześnie wspierają działanie układu odpornościowego, mobilizując go do walki z nieprawidłowymi komórkami.

[madohora]

Najzdrowsze grzyby z polskich lasów. Po które warto sięgnąć na grzybobraniu?

[madohora]

Leśny cudak ma moc właściwości. Nowoczesna nauka potwierdza działanie soplówki jeżowatej

[madohora]

Wspiera układ pokarmowy. Soplówka jeżowata korzystnie wpływa na prawidłowe funkcjonowanie żołądka i układu trawiennego, jednocześnie chroniąc i łagodząc błonę śluzową. Stosowana jest w zaburzeniach układu pokarmowego, takich jak: zapalenie żołądka, wrzody żołądka, zgaga, czy refluks.

[madohora]

Analizy za pomocą techniki Western Blot przeprowadzone na tkance hipokampa (niewielkiej struktury mózgu położonej w płacie skroniowym) wykazały, że w próbkach pobranych od osób cierpiących na chorobę Alzheimera obserwuje się zwiększoną ekspresję składników inflamasomu w porównaniu do grupy kontrolnej.

[madohora]

Warto pamiętać, że reakcje organizmu na soplówkę jeżowatą mogą być różne, a wpływ na żołądek może być indywidualny. Niektóre osoby mogą odczuwać ulgę w przypadku problemów żołądkowych po spożyciu soplówki, podczas gdy inne mogą być wrażliwe na niektóre składniki i mogą doświadczać negatywnych reakcji.

[madohora]

Ta zupa z suszonych grzybów, tak bogata w smaku, jest często podawana podczas bezmięsnej rosyjskiej wigilii, znanej jako soczewnik . A dzięki blisko 10 000 znanych gatunków grzybów, możliwości tworzenia niesamowitych wariacji na temat tej zupy są nieograniczone.

[madohora]

Do naszych przyjaciół bezglutenowców: zastąpcie jęczmień ryżem Job's Tears lub brązowym ryżem krótkoziarnistym, gdyż jest to jedno z zbóż o najwyższej zawartości glutenu

[madohora]

Ten klasyczny sos grzybowy można podawać z wszelkiego rodzaju pieczonymi lub grillowanymi daniami mięsnymi, ale najczęściej polewa się nim soczyste, skwierczące steki. Przyrządza się go z podsmażonych grzybów, szalotki i odrobiny sherry, a następnie gotuje w prostym sosie demi-glace .

[madohora]

Brązowienie, będące wynikiem reakcji Maillarda , nadaje bulionowi kolor, który z kolei ulega zagęszczeniu i pogłębieniu w trakcie przygotowywania sosu demi-glace. Jeśli jednak same kości nie są prażone lub jeśli oryginalny sos użyty do przygotowania sosu demi-glace został przygotowany na bazie gotowego bulionu lub wywaru, który mógł nie być przygotowany z pieczonych kości (ani w ogóle kości), skrócona metoda może skutkować demi-glace pozbawionym głębokiego koloru, którego prawdopodobnie oczekujesz.

[madohora]

[madohora]

Ze względu na ograniczone zdolności ruchu, typ wzrostu i odmienność morfologiczną od zwierząt, w tradycyjnych podziałach uwzględniających tylko dwie domeny świata ożywionego (systemy Arystotelesa, Linneusza i in.), grzyby zaliczane były do roślin, np. do niewydzielanej we współczesnych systemach grupy plechowców. W świadomości potocznej tak jest nadal. Także w uproszczonych wykazach, mających zastosowanie praktyczne (np. listach gatunków chronionych), grzyby bywają łączone z roślinami. Podobnie w programach nauczania nauka o grzybach (mykologia) bywa włączana do botaniki, a ogół grzybów zasiedlających dane środowisko bywa nazywany florą lub mykoflorą – od jakiegoś czasu – mykobiotą lub fungą (ze względu na podobieństwo do słów flora i fauna)

[madohora]

Pierwsze badania grzybów zaczęły się w XVI wieku. Pierwszej próby klasyfikacji grzybów dokonał wówczas Mathias Lobelius. Po raz pierwszy zarodniki grzybów zaobserwował Giambattista della Porta w 1588 roku, ale przez kolejne dwieście lat dominował jeszcze pogląd o spontanicznym powstawaniu grzybów. W XVII wieku najwybitniejszymi badaczami grzybów byli Carolus Clusius (klasyfikował znane gatunki) i Petrus Antonius Michaelis (wykazał kiełkowanie zarodników). Na przełomie XVIII i XIX wieku miał miejsce kolejny okres zainteresowania biologią grzybów, najważniejsi badacze tamtego okresu to Karol Linneusz, Christiaan Hendrik Persoon i Elias Magnus Fries (klasyfikowali znane gatunki) oraz Erik Acharius (twórca lichenologii). W następnych latach liczba opisywanych gatunków rosła lawinowo, często jeden gatunek opisywano kilkukrotnie pod różnymi nazwami. Uporządkowanie klasyfikacji przeprowadził Pier Andrea Saccardo

[madohora]

[madohora]

Grzyby mogą oddychać tlenowo lub beztlenowo (drożdże). W wyniku oddychania pozyskują energię niezbędną do życia. Oddychanie beztlenowe to fermentacja. W jej wyniku powstają: alkohol etylowy i CO

[madohora]

Ja już pół dnia nadbtym gdybam
Jak rozmnożyć tego grzyba
Nie ma rady drogi panie
Chyba tylko klonowanie

[madohora]

Fungi paraſitici, aut erumpentes è tellure modò nudi, modò incluſi in volvâ ſciſſili. Subſtantia aliis ſuberoſa aut corticoſa, aliis mollior & carnoſa, aliis mucilaginea. Quidam ſimplices aut ramoſi, quidam ſphæricei; plures inſtructi pileo ſtipitato aut ſeſſili, nunc orbiculari & peltato, nunc ſemiorbiculari & lateribus inſerto. Folia nulla nec flores, ſed antherarum loco pulvis intra aut extrà diſperſus. Piſtilli vicem ſupplent organa variè contexta, nempè laminæ, rugæ, sulci, pori, tubi, papillæ, ſquamulæ, reticula, cavitates, interdùm univerſa compages: in iis latent corpuſcula, quæ terræ commiſſa ſimilem, ſeu germinando ſeminum inſtar, ſeu radicando ut ſurculi, plantam progenerant. Suberoſi Fungi perennes ſunt & ſæpè paraſitici; cæteri paraſitici aut terreſtres, fugaces, ad putreſcentiam proni

[madohora]

typ Aphelidiomycota
typ Ascomycota – workowce
typ Basidiobolomycota
typ Basidiomycota – podstawczaki
typ Blastocladiomycota – pączkorostowe
typ Chytridiomycota – skoczkowce
typ Entomophthoromycota – grzyby owadomorkowe
typ Glomeromycota – grzyby kłębiakowe
typ Incertae sedis
typ Mucoromycota
typ Nematovomycota
typ Neocallimastigomycota – żwaczowe
typ Olpidiomycota
typ Rozellomycota
typ Sanchytriomycota
typ Zoopagomycota – sprzężniaki

[madohora]

ze względu na znaczenie kulinarne:
grzyby jadalne – czyli wybrane gatunki grzybów wielkoowocnikowych, uznane za smaczne, a przynajmniej nietrujące. Ponadto „jadalne” są też drożdże i niektóre gatunki pleśni związane z produkcją serów.

[madohora]

ze względu na miejsce występowania:
grzyby mszakolubne – występujące na mchach
grzyby nadrzewne – których owocniki pojawiają się na drzewach lub drewnie (pospolicie zwane hubami);
grzyby nagrzybne – na innych grzybach
grzyby naporostowe – rozwijające się na plechach porostów
grzyby naziemne – owocnikujące na powierzchni gleby;
grzyby podziemne – wytwarzające owocniki pod powierzchnią gleby;
grzyby wodne – rozpowszechniona grupa organizmów, występująca w wodach słodkich, zasolonych, w wodach bieżących i stojących w szerokim zakresie warunków fizycznych, chemicznych i biologicznych.

[madohora]

Symbioza grzybów z innymi organizmami
Grzyby są symbiontami zarówno mikroorganizmów, roślin wyższych i zwierząt. Mimo ogromnego zróżnicowania grzybów oraz symbiontów, relacja ta sprowadza się do zaopatrywania przez gospodarza w węglowodany, podczas gdy grzyb zwiększa powierzchnię chłonną korzeni (u roślin), zaopatruje w substancje nieorganiczne oraz chroni przed patogenami

[madohora]

Grzyby z tych samych rodzajów są wykorzystywane do produkcji leków (głównie antybiotyków) i związków organicznych (np. kwasu cytrynowego) oraz enzymów na skalę przemysłową. Już w połowie XX wieku znano 96 antybiotyków pochodzenia grzybowego, z czego 57 dobrze scharakteryzowanych

[madohora]

[madohora]

porosty – grzyby żyjące w symbiozie z glonami i sinicami. Grzyby pełnią rolę mykobiontów a glony i sinice rolę fotobiontów

[madohora]

[madohora]

Jest to najliczniejszy w gatunki typ grzybów. Rozprzestrzenione są na całym świecie. Są wśród nich zarówno saprotrofy odżywiające się martwą materią organiczną, jak i grzyby pasożytnicze żyjące kosztem żywych organizmów i grzyby symbiotyczne współżyjące z innymi organizmami – dużą część tych ostatnich stanowią porosty, w których grzyby współżyją z glonami

[madohora]

Większość gatunków workowców może rozmnażać się zarówno bezpłciowo, jak i płciowo. Często tworzą dwie różniące się budową morfologiczną morfy; bezpłciową zwaną anamorfą i płciową teleomorfę. Są gatunki znane nam tylko w postaci anamorfy, u których rozmnażanie płciowe nie występuje, albo (co według mykologów jest bardziej prawdopodobne) nie zdołano tego rozmnażania zaobserwować. Dawniej zaliczane one były do grzybów niedoskonałych, obecnie na podstawie m.in. cech budowy ściany komórkowej włączane są do workowców. Czasami ich taksonomia jest niepełna; nie zostały włączone do określonej rodziny, rzędu czy innych jednostek taksonomicznych. Takie brakujące taksony są opisywane jako Incertae sedis. W miarę badań mykologów nazw tych jest coraz mniej

[madohora]

Rozmnażanie płciowe następuje gdy zetkną się z sobą zróżnicowane płciowo strzępki (tzw. gametangia) typu (+) i (–). U niektórych gatunków workowców zróżnicowane płciowo strzępki mogą występować na tym samym osobniku. Jest to homotalizm, u innych na różnych osobnikach – jest to heterotalizm. W tym drugim przypadku występuje zazwyczaj również zróżnicowanie morfologiczne i wyróżnia się gametangia męskie – plemnie, i żeńskie – lęgnie. Gametangia przeważnie są wielokomórkowe. Po zetknięciu się gametangiów ich ściany rozpuszczają się i jądra męskie przedostają się do lęgni. U niektórych gatunków bierze w tym udział specjalny wyrostek lęgni zwany włostkiem, który nakłuwa rodnię. Jądra męskie nie od razu jednak łączą się z jądrami żeńskimi, lecz tylko zbliżają się do nich, tworząc pary jąder sprzężonych – są to dikariony. W tym czasie na powierzchni lęgni tworzą się długie rozgałęzione wyrostki, tzw. strzępki workotwórcze tworzące worki (askogamia). Jądra sprzężone wnikają do nich, następnie wielokrotnie dzielą się. Również strzępki workotwórcze dzielą się poprzecznymi ścianami na komórki. Każda z nich zawiera po dwa różnopłciowe jądra. Łączą się one z sobą tworząc zygotę o podwójnej liczbie chromosomów (2n). Ulega ona trzykrotnemu podziałowi. Dwa pierwsze podziały to podział redukcyjny zwany mejozą, trzeci podział to mitoza. W rezultacie powstaje 8 jąder o pojedynczej liczbie chromosomów (n). Otoczone one zostają cytoplazmą i ścianą komórkową i w ten sposób w każdym worku powstaje 8 zarodników płciowych. Standardowo liczba zarodników w worku wynosi osiem, rzadziej jest ich dwa, cztery lub liczba ich stanowi wielokrotność ośmiu. Po dojrzeniu zarodników ściany worków pękają, rozrzucając zarodniki

[madohora]

Ale dzisiaj ze mnie cienias
Ta przyroda tak się zmienia
Znałam kiedyś wszystkie nazwy
Dziś potrzenbe dwa atlasy

[madohora]

Podstawczaki są heterotaliczne. U ogromnej ilości podstawkowych występuje specyficzny cykl rozwojowy, charakteryzujący się przede wszystkim rozległym i długotrwałym stadium grzybni podzielonej na komórki o jądrach sprzężonych. Stadium to jest nazywane dikariofazą. Z haploidalnych zarodników wyrasta grzybnia pierwotna (przedgrzybnia). Dalszy rozwój grzyba możliwy jest po zrośnięciu się dwóch takich grzybni, z których powstaje od razu grzybnia dikariotyczna, w której każda komórka ma parę jąder sprzężonych (somatogamia). Powstanie tej grzybni odpowiada zapłodnieniu u innych organizmów

[madohora]

Ogromna większość podstawczaków zbudowana jest ze strzępek. Tylko nieliczne to gatunki drożdżopodobne, jednak od drożdży odróżniają się fizjologią i reakcjami barwnymi. Zawierają dużo ureazy i pod wpływem błękitu diazoniowego barwią się na czerwono. Strzępki podstawczaków tworzą grzybnię, która w odpowiednich warunkach środowiska może rozrastać się przez wiele lat i może osiągać znaczne rozmiary. To właśnie przedstawiciel podstawczaków jest największym pod względem powierzchni i najstarszym żyjącym organizmem na Ziemi. W stanie Oregon w USA rośnie grzybnia opieńki ciemnej (Armillaria ostoyae) na obszarze około 880 ha lasu i przerastająca podłoże na głębokość 90 cm[2]. Jej wiek szacowany jest na 8000 lat

[madohora]

Istnieje wiele klasyfikacji podstawczaków. Najbardziej aktualne są klasyfikacje zawarte w bazach danych Index Fungorum i Mycobank. Obydwie te bazy opierają się na klasyfikacji Dictionary of the Fungi. Jest to klasyfikacja naturalna, oparta na pokrewieństwie gatunków i nieustannie aktualizowana w oparciu o nowe prace naukowców i ich ustalenia taksonomiczne. Wszystkie pozostałe systemy klasyfikacyjne są historyczne, gdyż nie uwzględniają aktualnych prac mykologów.

[madohora]

Grzyby kapeluszowe wyrastają nad powierzchnią ziemi, a ich hymenofor zawsze znajduje się na spodniej stronie kapelusza[2]. Występują głównie u podstawczaków (Basidiomycota) w rzędach borowikowców (Boletales), peczarkowców (Agaricales), gołąbkowców (Russulales), niszczycowców (Gloeophyllales), żagwiowców (Polyporales)[3], ale zdarzają się też w innych rzędach podstawczaków i wśród workowców (Ascomycota), np. u Cudonia confusa

[madohora]

Grzyby wielkoowocnikowe (łac. Macromycetes, grzyby makroskopijne, „grzyby”, ang. macrofungi, mushrooms) – sztuczna grupa grzybów obejmująca gatunki o owocnikach widocznych gołym okiem, przez co rozumie się czasem rozmiary od 2 mm. Ich przeciwieństwem są grzyby mikroskopijne (Micromycetes)

[madohora]

Grzyby wielkoowocnikowe (łac. Macromycetes, grzyby makroskopijne, „grzyby”, ang. macrofungi, mushrooms) – sztuczna grupa grzybów obejmująca gatunki o owocnikach widocznych gołym okiem, przez co rozumie się czasem rozmiary od 2 mm. Ich przeciwieństwem są grzyby mikroskopijne (Micromycetes)

[madohora]

Grzyby wielkoowocnikowe to niezbyt precyzyjne pojęcie obejmujące gatunki widoczne gołym okiem, bez posługiwania się lupą. Mykolodzy często przyjmują, że są to grzyby o wielkości powyżej 2 mm, czasem powyżej kilku milimetrów, grzybiarze za widoczne gołym okiem uważają gatunki, których owocniki mierzą co najmniej 5 cm wysokości lub szerokości.
Zasadniczo są to gatunki określane potocznie tradycyjnym terminem „grzyby”

[madohora]

Z list gatunków zagrożonych opublikowanych przez kraje europejskie wynika, że aż do 10–20% gatunków grzybów wielkoowocnikowych jest zagrożona, prawdopodobnie 2000-3000 gatunków wykazuje tendencję spadkową. Główne przyczyny to nieodpowiednie dla nich środowisko w lasach, gospodarka rolna oraz zanieczyszczenie powietrza. Wśród bardziej specyficznych przyczyn wymienia się

[madohora]

Takson utworzył Peter Wilfred James w 2007 r. Według aktualizowanej klasyfikacji Index Fungorum bazującej na Dictionary of the Fungi do Blastocladiomycota należą taksony.

[madohora]

[madohora]

Dawne klasyfikacje
We wcześniejszych systemach taksonomicznych przedstawiciele tej grupy byli zaliczani do glonowców. Rzędy Chytridiales, Monoblepharidales i Blastocladiales łączono w podklasę glonowców Uniflagellatae (jednowiciowce). W miarę poznawania szczegółów budowy i filogenezy, grupie tej nadawano coraz wyższą rangę taksonomiczną i oddzielano od pozostałych grzybów niższych, a podkreślano związki z grzybami wyższymi. W jednym z systemów z końca XX w. nadawano im status monotypowej podgromady w gromadzie Eumycota (grzyby właściwe). W systemie tym podgromada Chytridiomycotina (biczykowe, skoczki, skoczniaki) zawiera tylko jedną klasę skoczkowce (Chytridiomycetes) (skoczkowe) podzieloną na następujące rzędy: Olpidiales (olpidiowce), Chytridiales (skoczkowce), Blastocladiales (blastokladiowce, różnogametowce), Harpochytriales (harpochytriowce) i Monoblepharidiales (jednowiciowce, jednorzęskowce).

[madohora]

[madohora]

Mucoromycota wytwarzają bezpłciowe sporangiospory i tworzą zygospory powstające przez fuzję morfologicznie podobnych gametangiów. Pilobolus, Mucor i Rhizopus to popularne pleśnie. Wytwarzają grzybnię składającą się z rozgałęzionych strzępek bez sept[2]. Gdy zetkną się dwie odmienne płciowo strzępki (+) i (-), ich ściany rozpuszczają się, zawartość cytoplazmy zlewa się, co nazywa się plazmogamią. W jądrach komórkowych pochodzących od obydwu gametangiów następują podziały mitotyczne, a po nich następuje zlewanie się jąder pochodzących od różnych gametangiów, czyli wielokrotna kariogamia. Powstaje wielojądrowa zygospora o diploidalnej liczbie chromosomów. Otacza się ona grubą ścianą o ciemnej barwie i przechodzi w okres spoczynku. W tym okresie pełni więc funkcję przetrwalnika. Gdy zaczyna kiełkować, zaraz w jej jądrach zachodzi mejoza i powstają jądra haploidalne[3]. Większość gatunków jednak rozprzestrzenia się głównie przez sporangiospory. Pilobolus pod wpływem wybuchowo wzrastającego ciśnienia hydrostatycznego na końcu sporangioforu wyrzuca całe sporangium na odległość do 7 metrów. Jest ono pokryte lepką masą, która przylega do trawy, gdzie jest zjadana przez roślinożercę, a następnie wydalana wraz z odchodami. W tym momencie zarodniki w zarodni zaczynają rosnąć i żerują na odchodach. Zdolność do przenoszenia zarodników z dala od sterty odchodów jest ważna dla taksonów, które dostają się do łajna przez zjedzenie, ponieważ ssaki roślinożerne zwykle nie żerują od razu wokół sterty odchodów

[madohora]

Sanchytriomycota Galindo, López-García, Torruella, Karpov & Moreira – typ grzybów

[madohora]

Sprzężniaki (Zygomycota) to głównie grzyby saprotroficzne. W 2010 r. podawano, że na świecie jest 1065 gatunków, ale liczba ta ciągle się zmienia wskutek dynamicznych zmian w taksonomii grzybów. Sprzężniaki uważane są za takson tymczaso. W najnowszej taksonomii według Index Fungorum liczba sprzężniaków jest dużo mniejsza, większość ich gatunków przeniesiono bowiem do innych typów (głównie do Mucoromycota)

[madohora]

[madohora]

Grzyby anamorficzne to organizmy po większej części pasożytnicze, wyrządzające często duże szkody gospodarcze

[madohora]

Grzyby mszakolubne, grzyby briofilne (ang. bryophilous fungi) – grzyby związane z mchami (Bryophyta), rozwijające się na mchach lub w ich bezpośrednim otoczeniu. Znanych jest kilkaset gatunków takich grzybów. W zależności od gatunku mogą być saprotrofami, komensalami, pasożytami lub symbiontami mchów. Niektóre gatunki grzybów briofilnych są obligatoryjnie związane z mchami, tzn. poza nimi nie mogą żyć, inne fakultatywnie, tzn. że mogą żyć również w innych siedliskach. Większość to grzyby mikroskopijne, ale zdarzają się także grzyby wielkoowocnikowe, np. kępkowiec torfowiskowy (Sphagnurus paluster).

[madohora]

biotrofy (grzyby biotroficzne) – pasożyty, które mogą się rozwijać tylko w kontakcie z żywą rośliną (na jej powierzchni lub wewnątrz). Poza rośliną żywicielską mogą przetrwać tylko ich przetrwalniki. Typowymi przedstawicielami biotrofów są gatunki z rodziny mączniakowatych (Erysphaceae) wywołujące mączniaka prawdziwego lub rodziny rdzowatych (Pucciniaceae), które wywołują choroby zwane rdzami;

[madohora]

Pod względem budowy wyróżnia się trzy grupy grzybów wywołujących grzybice:
grzyby dymorficzne – mogące występować zarówno w postaci drożdżowej, jak i strzępkowej. Do tej grupy należą np. gatunki z rodzaju Malassezia
grzyby drożdżopodobne, np. Candida albicans
grzyby strzępkowe (pleśnie) – zbudowane z długich, nitkowatych strzępek. Mogą wywoływać choroby skóry lub płuc. Należy do nich np. Aspergillus fumigatus mogący wywołać płucną lub rozsianą grzybicę kropidlakową

[madohora]

Grzyby pasożytujące na wrotkach i roztoczach.

[madohora]

Komensalizm jest najbardziej luźnym i najmniej obligatoryjnym związkiem międzygatunkowym, jako że obaj partnerzy często mogą egzystować niezależnie od siebie. Jeden z partnerów odnosi tu korzyść i ma biologiczną przewagę nad osobnikami tego samego gatunku, które nie pozostają w takim związku

[madohora]

Termin „mikoryza” wywodzi się z języka greckiego i stanowi połączenie dwóch wyrazów: μύκης (mykes) oznaczającego „grzyb” oraz ρίζα (rhiza), czyli „korzeń”. Dlatego niekiedy bywa stosowane alternatywne określenie – „grzybokorzeń”

[madohora]

Drugim rodzajem mykoryzy jest ektomykoryza. Zdolnych do tworzenia relacji tego typu jest około 10% rodzin roślin wyższych, głównie są to rośliny drzewiaste. W ektomykoryzie strzępki grzybni oplatają korzenie roślin tworząc tzw. opilśń (mufkę) i wnikają do wnętrza wypełniając przestwory międzykomórkowe, tworząc sieć Hartiga, dzięki czemu mogą przejąć dotychczasowe funkcje włośników, które w takim wypadku zanikają. Grzyby zdolne do tworzenia ektomykoryzy należą do Basidiomycota, Ascomycota i Zygomycota. Relacje typu ektomykoryza charakteryzują się znaczną specyficznością gatunkową, a niektóre gatunki grzybów są zdolne do utworzenia mykoryzy tylko z jednym gatunkiem rośliny[. Jednak możliwe jest też tworzenie mykoryzy przez jedno drzewo nawet z 15 gatunkami grzybów jednocześnie. Znane są tysiące gatunków grzybów zdolnych do tworzenia ektomykoryzy a ich całkowitą liczbę szacuje się na 20–25 tys

[madohora]

W budowie i fizjologii grzybów mszakolubnych jest wiele przystosowań do współżycia z mchami. Ponieważ mchy to drobne organizmy, więc współżyjące z nimi grzyby są również drobne. Epibryon endocarpum tworzy owocniki o średnicy zaledwie 25−35 μm, a współżyjące z wątrobowcami grzyby Bryochiton monascus i Bryochiton perpusillus o średnicy 50 μm żyją w pojedynczych komórkach wątrobowca Plagiochila asplenioides. Epibryon leucobryi tworzy owocniki wewnątrz komórek mchów z rodzaju bielistka (Lecobryum). Ułatwia mu to gąbczasta, trójwarstwowa struktura listków. Didymella hepaticarum tworzy owocniki na powierzchni wątrobowców w postaci drobnych, czarnych plamek

[madohora]

Najważniejszymi czynnikami wpływającymi na rozwój grzybów nagrzybnych są woda i temperatura. Woda w glebie ma znaczenie tylko dla ich żywicieli, gdyż grzyby nagrzybne pobierają wodę i składniki pokarmowe od swoich żywicieli, istotna jest natomiast wilgotność powietrza. Niektóre gatunki, np. Cladobotryum verticillatum[w innych językach], rozwijają się głównie 2–3 dni po deszczach, inne, np. szpileczka czerniejąca Spinellus fusiger, występują głównie na siedliskach stale wilgotnych. Wilgotność powietrza czasami ma wpływ na rodzaj zarodnikowania, np. podgrzybnica złotopylna Hypomyces chrysospermus przy niskiej wilgotności powietrza zatrzymuje wytwarzanie zarodników konidialnych, zaczyna natomiast tworzyć przetrwalnikowe chlamydospory, podgrzybnica pomarańczowa Hypomyces aurantius i podgrzybnica Hypomyces ochraceus zamiast bezpłciowych konidiów przechodzą na wytwarzanie płciowych askospor w perytecjach

[madohora]

U grzybów nagrzybnych istnieje 6 sposobów nawiązywania kontaktu z innymi grzybami:
fuzja. W ścianach strzępek żywiciela tworzą się mikropory, przez które następuje kontakt cytoplazmy, pobieranie składników odżywczych i wymiana genetyczna;
ssawki. Strzępki grzybów pasożytniczych znajdują się na zewnątrz żywiciela, ale tworzą ssawki wnikające do wnętrza strzępek żywiciela. Wyróżnia się ssawki cystoidalne występujące u Pucciniomycotina i ssawki tremelloidalne występujące u Tremellomycetes;
wewnątrzkomórkowy. Pasożyt całkowicie przedostaje się do wnętrza strzępek żywiciela. Np. Ampelomyces quisqualis wytwarza wewnątrz strzępek żywiciela pyknidia, konidiofory i niedojrzałe owocniki i często doprowadza do jego śmierci;
bezkontaktowy nekrotrofizm. Strzępki pasożytów nie mają kontaktu ze strzępkami żywiciela, nie tworzą też ssawek, ale wydzielają substancje chemiczne powodujące obumarcie komórek gospodarza. Dopiero wtedy odżywiają się nimi jako saprotrofy;
kontaktowy nekrotrofizm. Strzępki grzyba oplątują strzępki żywiciela, nie wnikają do nich, ale powodują silną proliferację ściany komórkowej, wskutek czego ich cytoplazma szybko się rozpada. Wówczas już jako saprotrofy pobierają z niej substancje pokarmowe.

[madohora]

Większość gatunków grzybów nadrzewnych to grzyby o owocnikach jednorocznych, ale są i grzyby wieloletnie (zwłaszcza wśród hub). Są wśród nich grzyby niewybredne pod względem gatunku drzewa, na którym mogą się rozwijać, np. pniarek obrzeżony (Fomitopsis pinicola) czy wrośniak różnobarwny (Trametes versicolor), ale są też grzyby występujące tylko na jednym gatunku drzewa, jak np. białoporek brzozowy (Piptoporus betulinus), który rozwija się wyłącznie na brzozach

[madohora]

Działanie bakteriobójcze wykazują kwas betulinowy i kwasy polyporenowe otrzymywane z białoporka brzozowego, cinabarina z gęstoporka cynobrowego (Pycnoporus cinnabarinus), fomannozyna i fomannoksyna z korzeniowca sosnowego (Heterobasidion annosum), kwas sulfurenowy i eburikowy z żółciaka siarkowego (Laetiporus sulphureus), lenzytyna z niszczycy płotowej (Gloeophyllum sepiarium), kwasy polyporenowe i ungulinowe ze smoluchy świerkowej (Ischnoderma benzoinum), kwas merulinowy i merulidial z żylaka trzęsakowatego (Phlebia tremellosa) oraz fomentariol z hubiaka pospolitego (Fomes fomentarius)

[madohora]

Bardzo rzadki w Polsce pniarek lekarski (Fomitopsis officinalis) przez starożytnych Greków i Rzymian wykorzystywany był jako panaceum na wszelkie dolegliwości

[madohora]

Pniarek lekarski (Fomitopsis officinalis (Vill.) Bondartsev & Singer) – gatunek grzybów z rodziny pniarkowatych (Fomitopsidaceae)

[madohora]

W Europie występuje głównie na bardzo starych modrzewiach, w lasach o charakterze naturalnym, bardzo rzadko w drzewostanach odnawianych sztucznie. Żywicielami jego poza modrzewiem (Larix sp.) są rzadko inne gatunki z rodzajów: jodła (Abies sp.), cedr (Cedrus sp.), świerk (Picea sp.), sosna (Pinus sp.), daglezja (Pseudotsuga sp.) i choina (Tsuga sp.)

[madohora]

Wiele gatunków grzybów naporostowych jest znanych tylko z jednego gatunku porostu-żywiciela, ale jest prawdopodobne, że w miarę dalszych badań zostaną odkryte również inne gatunki porostów, na których one występują[3]. Występują na wszystkich kontynentach, w tym na Antarktydzie. Najwięcej gatunków stwierdzono w Ameryce Północnej i Europie, gdyż są to regiony najlepiej zbadane. Afryka, Ameryka Południowa, Azja i Afryka są jednak słabo zbadane mykologicznie, należy więc spodziewać się znalezienia na nich jeszcze wielu nowych gatunków. Np. grzyby naporostowe Ameryki Południowej zaczęto badać dopiero w 2000 roku, a jest to region bogaty w gatunki

[madohora]

Do grzybów naziemnych należy ogromna większość gatunków grzybów jadalnych i grzybów trujących

[madohora]

[madohora]

U grzybów podstawkowych proces tworzenia owocników podziemnych przebiegał różnie w różnych ich grupach i niezależnie od siebie. Owocniki grzybów kapeluszowych w początkowych etapach rozwoju są kuliste. W trakcie rozwoju następuje rozprostowywanie ich kapelusza. Niektóre gatunki jednak w procesie ewolucji stopniowo traciły zdolność do rozprostowywania się kapelusza, a równocześnie z tym następowało fałdowanie hymenium i redukcja trzonu. Tak powstały np. grzyby z rodzajów Chamonixia (borowiczka) czy Octaviania (podziemka). Inny był mechanizm powstawania owocników podziemnych u grzybów krzaczkowatych, np. w rodzaju Gautieria (wnętrznica)

[madohora]

Owocniki grzybów podziemnych są siedliskiem dla wielu mikroorganizmów; drożdży, bakterii i innych grzybów, zwłaszcza mikroskopijnych. Zasiedlając owocniki wpływają na ich rozwój i wydzielany przez nie zapach

[madohora]

Grzyby mięsożerne, grzyby drapieżne, grzyby zoofagiczne – grupa grzybów odżywiających się drobnymi bezkręgowcami. Niektóre z nich łapią je aktywnie za pomocą specjalnych struktur i te nazywane są grzybami drapieżnymi, inne paraliżują je substancjami chemicznymi.

[madohora]

Drugim sposobem łapania drobnych zwierząt są pierścienie krępujące. Tak np. polują na ameby żyjące w glebie Dactylella bembicoides i Dactylella doedycoides. Z ich strzępek wyrastają okrągłe pętle w kształcie pierścieni. Składają się one z trzech komórek pierścienia i dwóch komórek podstawy, a pierścień zrośnięty jest z główną strzępką. Gdy jakieś zwierzę podrażni je, wówczas w czasie 1/10 s wnętrze pętli pęcznieje do środka, a komórki pierścienia skracają się i silnie opasują nicienia. Próbując się uwolnić nicień szarpie się, co przenosi podrażnienie na sąsiednie komórki pierścieni. Nicień zostaje schwytany również przez sąsiednie pierścienie i ginie. Wówczas dopiero z pierścieni wyrastają do ciała zaduszonej ofiary ssawki grzyba. Jeśli w glebie jest dużo nicieni, grzyb tworzy bardzo dużo pętli przygotowanych do chwytania zdobyczy. Trawienie trwa niecały dzień

[madohora]

[madohora]

Wyróżniamy 5 typów pułapek. Są to:

1. Trójwymiarowa sieć adhezyjna (pokryta substancją powodującą przyklejanie się do niej nicienia) – jest najbardziej rozpowszechnionym typem pułapki.
2. Klejące kolumnowe rozgałęzienia grzybni – są kilkukomórkowymi tworami strzępki wegetatywnej, ich komórki są większe i jakby lekko napuchnięte w porównaniu do komórek strzępki.
3. Klejące wybrzuszenia grzybni – tworzą je morfologicznie odrębne wyniesione wyżej lub niżej komórki ściśle rozmieszczone wzdłuż strzępki wegetatywnej.
4. Pierścienie niekrępujące – zawsze umieszczone są razem z klejącymi wybrzuszeniami (trójkomórkowe).
5. Pierścienie konstrykcyjne (krępujące) – najbardziej wyrafinowany typ pułapki, o nich w dalszej części.

[madohora]

Być może niektórych czytelników zastanowić mogło, że i w tej gromadzie występują nematofagi. Są tu przecież dobrze wszystkim znane grzyby leśne wytwarzające duże i smaczne owocniki. A jednak… nicienie wcale nie mają tak łatwo.
Grzybem zabijającym i zjadającym nicienie z gromady podstawczaków jest dobrze wszystkim znany boczniak ostrygowaty (Pleurotus ostreatus) wykazujący w tym wielce dobrą skuteczność, oraz inne gatunki z tego rodzaju. Grzyb ten jest saprofitem porastającym martwe drewno – substrat bogaty w źródła węgla, ale nie azotu. Boczniak wzdłuż grzybni wytwarza komórki sekrecyjne, które wydzielają nematotoksynę – kwas trans-2-decenodikarboksylowy (trans-2-decenedioic acid), który zakłóca działanie aparatu gębowego nicienia po czym paraliżuje go. Strzępki grzybni przerastają ofiarę. Niektóre gatunki z rodzaju Pleurotus są też zdolne do wytwarzania adhezyjnych odgałęzień grzybni. Informacja dla tych, którzy cenią sobie boczniaki jako smaczne danie – komórki sekrecyjne z toksyną znajdują się wyłącznie w części grzybni przebywającej w substracie, natomiast owocniki są jej pozbawione. Podobnie dzieje się u Coprinus comatus (czernidłaka kołpakowatego) i u Stropharia rugoso-annulata (pierścieni aka uprawnego), które również są grzybami jadalnymi.

[madohora]

W przyrodzie grzyby saprotroficzne spełniają ogromną rolę. Usuwają martwe szczątki organizmów rozkładając je na substancje nieorganiczne wzbogacające glebę. Dzięki nim odbywa się obieg materii w przyrodzie. Grzyby saprotroficzne są jedną z grup reducentów. Dużą ich grupę stanowią grzyby rozkładające drewno: martwe pnie, gałęzie, liście i inne resztki drzewne. Bez nich las stałby się gigantycznym cmentarzyskiem martwych organizmów, niedostępne natomiast stałyby się sole mineralne niezbędne do życia roślin. Ustałaby produkcja CO2 z rozkładanej materii organicznej, a rośliny po wyczerpaniu zapasu tego związku z atmosfery przestałyby istnieć już po kilkudziesięciu latach.

[madohora]

Grzyby rozkładające drewno. Stanowią bardzo liczną w gatunki grupę grzybów. Wyróżnia się wśród nich dwie grupy:
wytwarzające enzymy rozkładające celulozę, hemicelulozę i ligninę. Powodują one białą zgniliznę drewna. Celuloza i hemiceluloza rozkładana jest najpierw do cukrów prostych, a na koniec do dwutlenku węgla i wody. Lignina rozkładana jest do prostych związków aromatycznych.
wytwarzające enzymy rozkładające tylko celulozę. Powodują one brunatną zgniliznę drewna. Drzewa iglaste zawierają więcej ligniny, a przy tym jest ona dla grzybów trudniejsza do rozłożenia. Z tego powodu wśród drzew iglastych częściej występuje zgnilizna brunatna

[madohora]

Tylko wśród części gatunków grzybów można przeprowadzić ścisłe rozgraniczenie między grzybami saprotroficznymi i pasożytniczymi, część gatunków jest zarówno saprotrofami, jak i pasożytami. Wyróżnia się trzy grupy grzybów rozkładających drewno:

saprotrofy obligatoryjne, mogące zasiedlać tylko martwe drzewa. Są to np. włośniczka tarczowata (Scutellinia scutellata), stroczek domowy (Serpula lacrymans),
pasożyty względne, które zasadniczo zasiedlają tylko martwe drzewa, ale mogą też czasami występować na drzewach osłabionych. Są to np. pniarek obrzeżony (Fomitopsis pinicola) i boczniak ostrygowaty (Pleurotus ostreatus),
saprotrofy fakultatywne, które zasiedlają drzewa osłabione, ale także zdrowe, a po ich obumarciu nadal kontynuujące rozkład drewna. Do tej grupy należy np. czyreń osikowy (Phellinus igniarius) i hubiak pospolity (Fomes fomentarius)

[madohora]

Pleśń – potoczna nazwa saprotroficznych grzybów z różnych grup systematycznych, których grzybnia rozwija się na pokarmach roślinnych, na nawozie, skórze i różnych resztkach roślin. Należą do nich m.in. pleśniak, pędzlak, kropidlak. Do pleśni zalicza się również grzyby domowe rozwijające się na materiałach budowlanych

[madohora]

Większość gatunków pleśni to oligotrofy mogące się rozwijać na podłożu o bardzo niewielkiej ilości substancji odżywczych. Wytwarzają liczne enzymy mogące trawić nawet tak trudne do strawienia substancje organiczne jak np. celuloza czy lignina. Azot mogą przyswajać zarówno w postaci soli azotowych, jak również oddzielać go od występujących w związkach nieorganicznych soli amonowych. Nie wymagają witamin, gdyż same je wytwarzają, potrzebują natomiast pierwiastków chemicznych: fosforu, potasu, magnezu, wapnia, siarki, miedzi, manganu, sodu, cynku, ale te zazwyczaj występują w środowisku w wystarczających ilościach. Większość gatunków to tlenowce, mogące się rozwijać tylko przy dostępie tlenu, ale ich zarodniki i chlamydospory mogą przetrwać w warunkach beztlenowych. Są też gatunki beztlenowe, np. Fusarium oxysporum

[madohora]

Około 107 gatunków pleśni może rozwijać się na materiałach budowlanych. Badania przeprowadzone przez Politechnikę Łódzką wykazały, że rozwijają się one na większości badanych materiałów budowlanych, wykończeniowych i termoizolacyjnych, ale najczęściej na materiałach pochodzenia organicznego, zawierających celulozę lub białka (drewno, tapety i pokrycia tapicerskie, płyty gipsowo-kartonowe). Materiały nieorganiczne (np. zaprawa tynkarska, gips, cement) stanowią dla grzybów strzępkowych podłoże niekorzystne, ale na nich również mogą się one rozwijać w warunkach dużej wilgotności i pokrycia ich nawet niewielką ilością substancji organicznej pochodzącej np. z kurzu domowego lub innych zabrudzeń. Główną przyczyną ich rozwoju jest wilgoć spowodowana złą izolacją przeciwwilgociową ścian i fundamentów, nieszczelnymi pokryciami dachowymi, wadliwym ociepleniem, niedogrzaniem mieszkań, brakiem wentylacji lub jej niską skutecznością. W warunkach dużej wilgotności grzyby strzępkowe mogą rozwijać się praktycznie na wszystkich materiałach budowlanych. Podczas rozwoju wytwarzają kwasy organiczne, m.in.: cytrynowy, jabłkowy, itakonowy, mlekowy, winowy, glukonowy, fumarowy, szczawiowy, bursztynowy. Kwasy te powodują korozję materiałów. Dochodzi do reakcji chemicznych między kwasami a zawartymi w materiałach budowlanych nieorganicznymi minerałami zawierającymi pierwiastki Ca, Fe, Al, Mg, K, N. W rezultacie powstają ich rozpuszczalne w wodzie sole, które ulegają wypłukaniu, a materiały budowlane stają się mniej wytrzymałe, kruszą się i rozpadają. Również sole nierozpuszczalne, np. szczawian wapnia powodują uszkodzenie materiałów budowlanych. Spowodowana przez grzyby strzępkowe korozja elementów konstrukcyjnych wiele razy już doprowadziła do katastrof budowlanych. Grzyby strzępkowe z łatwością też zasiedlają powłoki malarskie zawierające organiczne dyspersje tworzyw sztucznych. Powłoki akrylowe zasiedlają tylko niektóre gatunki pleśni, np. Aureobasidium pullulans[w innych językach]. Na powłokach emulsyjnych rozwijają się niektóre gatunki pleśni oraz sinic i bakterii. Strzępki grzybów pleśniowych wnikają w głąb powłok malarskich i tynków, co powoduje utratę ich spójności, odpadanie tynków, przebarwienia i kruszenie materiałów nieorganicznych pod powłokami

[madohora]

[madohora]

Na biologię grzybów wodnych mają wpływ takie właściwości wody jak: jej ruchliwość, ilość, ciągłość przestrzenna i czasowa, chemizm, natlenienie, temperatura, ciśnienie, naświetlenie

[madohora]

Grzyby wodne pełnią ważną rolę w akwenach.
Biorą udział w biologicznym rozkładzie (zarówno na drodze tlenowej, jak i beztlenowej) materii organicznej pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. Część pierwiastków (pobranych z rozkładu martwej materii organicznej) wprowadzają do obiegu w przyrodzie
Są regulatorami liczebności niektórych organizmów planktonowych
Grzyby saprofityczne rozkładają wiele związków organicznych, opornych na mineralizację dla większości bakterii, co jest bardzo ważne dla procesu samooczyszczania się wód. Niektóre z metabolitów grzybów mogą jednak nadawać wodzie nieprzyjemny zapach
Niektóre są pasożytami ryb, mięczaków i innych zwierząt wodnych
Grzyby i lęgniowce wodne, często wraz z bakteriami i glonami, mogą masowo występować w wodach zanieczyszczonych ściekami zawierającymi materię organiczną. Mogą być wykorzystane do oznaczania czystości wód. Wskaźnikami warunków α-mezosaprobowych są m.in. Leptomitus lacteus, Mucor racemosus i Fusarium aquaeductuum

[madohora]

W niektórych krajach spożywa się grzyby, których konsumpcja w Polsce jest wysoce nieprawdopodobna z powodu różnic w uwarunkowaniach kulturowych. Przykładowo, w Meksyku jest zjadana narośl wytworzona na kolbach kukurydzy przez pasożytniczą chorobę grzybową – głownię kukurydzy. Po podduszeniu dodaje się ją jako farsz do tortilli. Chińczycy jedzą wyrastające na martwych gąsienicach owocniki maczużnika chińskiego (Cordyceps chinensis)

[madohora]

[madohora]

U większości gatunków znane są tylko teleomorfy. Rozmnażanie płciowe zachodzi przez somatogamię między sąsiednimi komórkami. Nieliczne gatunki egzogennie tworzą konidia i chlamydospory. Chlamydospory są grubościennymi komórkami spoczynkowymi i powstają pojedynczo lub szeregowo w strzępkach.

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Pezizaceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi

[madohora]

Scutellinia (Cooke) Lambotte (włośniczka) – rodzaj grzybów należący do rodziny Pyronemataceae

[madohora]

Takson Scutellinia utworzył w 1887 r. Jean Baptiste Émil Lambotte przez podniesienie do rangi rodzaju istniejącego od 1879 r. podrodzaju Peziza subgen. Scutellinia Cooke.

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Helotiaceae, Helotiales, Leotiomycetidae, Leotiomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Marasmiaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi

[madohora]

Hygrocybe (Fr.) P. Kumm. (wilgotnica) – rodzaj grzybów należący do rodziny wodnichowatych (Hygrophoraceae)

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Hygrophoraceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi

[madohora]

Polską nazwę podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1968 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki opisywane były też jako bedłka, mięsicha, wodniak i wodolubek

[madohora]

Grzyby saprotroficzne rosnące na mchu, ziemi lub drewnie. Owocniki wysmukłe z cienką skórką, mającą promieniowe strzępki. Kapelusze przeważnie suche, higrofaniczne, ze śladami osłony lub bez nich. Blaszki przyrośnięte. Trzony suche, kosmkowate lub nagie, rzadko ze skórkowatym pierścieniem, czasami ze strefą pierścieniową. Wysyp zarodników rdzawożółty lub rdzawobrązowy. Bazydiospory gładkie do brodawkowatych, migdałkowate, zwykle bez pory rostkowej, trama blaszek regularna (strzępki biegną równolegle)

[madohora]

Mleczajowiec chrząstka (Lactifluus vellereus (Fr.) Kuntze, mleczaj chrząstka) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)

[madohora]

Nazwę polską mleczaj chrząstka podał Franciszek Błoński w 1889 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: chrząszcz, chrząstka, gniewosz, hrózd. W 2021 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego, uznając przeniesienie do rodzaju Lactifluus, zarekomendowała używanie nazwy „mleczajowiec chrząstka”. Nazwy regionalne: biel, chrząszcz, mleczarz, mleczak, świnka, świniara, gruzd.

[madohora]

Białe, potem ochrowożółte, dość rzadkie i grube. U starszych okazów zbiegają po trzonie

[madohora]

Wysyp zarodników białawy. Zarodniki niemal kuliste, o rozmiarach 7,5–9,5 × 6,5–8,5 μm. Powierzchnia pokryta delikatnymi brodaweczkami połączonymi siateczką o dużych i niepełnych okach. Podstawki o rozmiarze 48–56 × 7–8 μm Cystydy liczne, o rozmiarze 80–100 × 6–9 μm. Są wrzecionowate, mają zaokrąglony szczyt i występują nie tylko na ostrzu, ale również na bokach blaszek. Na szczycie kapelusza występują grubościenne włoski o średnicy 2,5–5,5 μm

[madohora]

Grzyb mikoryzowy. Grzyb niejadalny. Mleczaj chrząstka często opisywany jest jako niejadalny wskutek ostrego smaku. Nie jest on jednak toksyczny dla człowieka i po odpowiednim przyrządzeniu można go spożywać. Kilkukrotne przegotowanie i odlanie wody pozbawia go ostrego smaku. Jest jednak łykowaty, ma małą wartość smakową i w Polsce zwykle nie jest przez grzybiarzy zbierany

[madohora]

Mleczajowiec biel (Lactifluus piperatus (L.) Roussel, mleczaj biel) – gatunek grzybów z rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)

[madohora]

mleczajowiec chrząstka (Lactifluus vellereus) – przez grzybiarzy nagminnie mylony z mleczajem bielem. Różni się od niego rzadszymi blaszkami, jest większy i ma pilśniowo-zamszowy kapelusz[6]
mleczajowiec zieleniejący (Lactifluus glaucescens) – jego mleczko i uszkodzone miejsca po pewnym czasie zmieniają kolor na niebiesko-zielony
gołąbek smaczny (Russula delica) – ma dużo krótszy trzon i nie wydziela mleczka

[madohora]

[madohora]

Po raz pierwszy opisał go Miles Joseph Berkeley w 1843 roku, nadając mu nazwę Sphaeria sinensis. Obecną nazwę nadali mu G.H. Sung, J.M. Sung, Hywel-Jones i Spatafora w 2007 r./ Niektóre synonimy naukowe

[madohora]

[madohora]

Nasze odkrycia pozwolą wytypować szereg różnych nowotworów, które można by leczyć kordycepiną. Będzie można przewidzieć, czy będą wrażliwe na tę substancję i stwierdzić, z jakimi lekami przeciwnowotworowymi warto ją sparować – tłumaczy dr Cornelia de Moor.

[madohora]

Wiele współczesnych leków jest czystą formą substancji poprzednio stosowanych w medycynie ludowej. Przykładem może być aspiryna, obecnie chemicznie czysta, podczas gdy poprzednio uzyskiwano ją w postaci wyciągu z kory wierzby. Digitalis uzyskiwana była z naparstnicy, podczas gdy źródłem efedryny był pustynny krzew. Tylko kilka gatunków grzybów stosowano w medycynie tradycyjnej. Naukowcy nadal poszukują jednak nowych źródeł leków, odwiedzając coraz to nowe kraje i studiując tajniki medycyny starodawnej.

[madohora]

Mao of ChinaMotyl ten występuje w południowych i centralnych prowincjach Guizhou, Hubei, Gansu, Qinghai, Shanxi, Sichuan, Sizang, Yunnan, i Zhejiang. Zainfekowane gąsienice są często spotykane w luźnej glebie pod drzewami, w górach powyżej 4 000 m n.p.m. lub w zimnych glebach trawiastych bagien. Pełny cykl życiowy motyla trwa dwa lata. Większość innych motyli posiada znacznie krótszy cykl. Hepialus fabricius i inne gatunki z rodzaju Hepialus żyją w pionowych tunelach ziemnych, z kórych wydostają się nocą aby pożywić się korzeniami lub nadziemnymi częściami roślin. Niektóre gatunki są groźnymi szkodnikami upraw. Historia stosowania grzybów pasożytujących na gąsienicach liczy około tysiąca lat. Grzyby te albo mielono na proszek lub mieszano je z innymi środkami wzmacniającymi.

[madohora]

Poza rolą leczniczą, grzyb ten może mieć znaczenie w kontroli biologicznej motyla, który przyczynia się do znacznych strat w uprawach.

[madohora]

W Europie w XIX wieku używano w celach leczniczych około 10 gatunków grzybów, głównie w medycynie ludowej, lekarze używali ich rzadko. Muchomorem czerwonym Amanita muscaria leczono reumatyzm. Sporządzoną z niego nalewką lub sokiem nacierano bolące miejsca, czasami zamiast tego okładano chore miejsca świeżymi muchomorami. Nalewka z suszonych muchomorów nalewka z suszonych sporadycznie jest do dzisiaj używana w tym celu.

[madohora]

Wysuszone, a przed użyciem rozmoczone w wodzie lub mleku owocniki uszaka bzowego Auricularia auricula-judae używano na okłady w chorobach zapalnych oczu., a nasączone octem przy anginie. Odwar w mleku wykorzystywano do płukania ust. Wykorzystywano go także przy chorobach układu pokarmowego

[madohora]

Niektóre gatunki grzybów leczniczych są uprawiane (grzyby uprawne). Są to m.in.: lakownica żółtawa, maczużnik chiński, twardnik japoński, żagiew wielogłowa, Laccocephalum mylittae, Wolfiporia cocos, uszak bzowy, uszak gęstowłosy. Uprawiane są także niektóre porosty lecznicze (również zaliczane do grzybów): szydlina różowa, kruszownica jadalna, Dolichousnea diffracta

[madohora]

Leki immunosupresyjne
Są to leki obniżające odporność organizmu, stosowane np. przy przeszczepach w celu zapobiegnięcia odrzuceniu przeszczepu. Tolypocladium inflatun wytwarza cyklosporynę, Eupenicillium brefeldianum bredinę, a Penicillium stoloniferum kwas mykofenolowy. Gatunki Aspergillus syntetyzują gliotoksynę i endokrocynę. Fusarium fujikuroi (F. subglutinans) wytwarza subglutinole

[madohora]

Nie istnieje żaden prosty i niezawodny sposób na rozpoznanie, który grzyb jest trujący, a który jadalny. Nie są prawdą rozpowszechnione wśród niektórych grzybiarzy przekonania, że wszystkie grzyby trujące są niesmaczne, gorzkie, lub mają nieprzyjemny zapach. Nie jest prawdą, że grzyby trujące można rozpoznać po wyciekaniu mleczka, po zmianie barwy po uciśnięciu, że srebrna łyżeczka lub cebula podczas gotowania z grzybem trującym sczernieje. Nie można też kierować się zasadą, że jeśli grzyba nadgryzły ślimaki, czy jest robaczywy, to znaczy, że jest jadalny. Np. śmiertelnie trujący muchomor sromotnikowy ma łagodny smak i zapach, nie ma mleczka, nie ciemnieje po ucisku, a ślimaki i owady jedzą go bez szkody dla siebie. Jedynym sposobem na uniknięcie zatrucia grzybami jest zbieranie tylko grzybów jadalnych dobrze znanych, które potrafi się rozróżnić od innych, podobnych, ale trujących

[madohora]

Objawy zatrucia pojawiają się dopiero po 6–8 godzinach od spożycia grzybów. Pierwszymi objawami są: silne wymioty, biegunka, bóle brzucha, odwodnienie organizmu i wstrząs hipowolemiczny, Dzieci, osoby starsze lub osłabione mogą umrzeć już na tym etapie, zwykle jednak stan chorego się polepsza, po trzech dniach objawy zatrucia pozornie ustępują i chory czuje się lepiej. Jednak wchłonięte trucizny nie ulegają w organizmie rozkładowi i w następnych dniach powodują ciężkie uszkodzenia wielu narządów wewnętrznych, przede wszystkim wątroby i nerek. Objawia się to krwawieniem, bólami brzucha pod prawym łukiem żebrowym, problemami z oddawaniem moczu, trudnościami z oddychaniem, problemami neurologicznymi, w końcu następuje utrata przytomności i chory wpada w śpiączkę, z której już nie budzi się. Gdy dawka nie jest śmiertelna chory przeżyje, ale z trwale uszkodzoną wątrobą i nerkami

[madohora]

Zatrucia izoksazolowe, neurotoksyczne
Powodują je kilka substancji psychotropowych, m.in. są to: kwas ibotenowy, muscymol, muskazon. Działają one na układ nerwowy powodując zmiany świadomości, myślenia i zachowania się, oraz halucynacje. Czasami w grzybach zawierających te trucizny występuje także muskaryna należąca do trzeciej grupy trucizn grzybowych i powodująca dodatkowe objawy muskarynowe

[madohora]

Zatrucia orellaninowe
Są zdradzieckie, gdyż pierwsze objawy pojawiają się późno, zazwyczaj do 36 godzin od spożycia, ale znane są przypadki, gdy wystąpiły one dopiero po dwóch tygodniach. Pierwszymi objawami są niezbyt dokuczliwe mdłości, lekka biegunka i wymioty. Objawy te wkrótce mijają, a zatrucie przechodzi w okres bezobjawowy, w czasie którego następuje stopniowe uszkodzenia nerek. Dopiero po 2-3 tygodniach od spożycia występują ciężkie objawy zatrucia – skąpomocz doprowadzający do zaburzeń sercowo-naczyniowych, odmy płucnej i innych. Jeśli dawka nie jest śmiertelna, pacjent przeżywa, ale z uszkodzonymi nerkami. Związki orellaninowe występują głównie u zasłonaków

[madohora]

muskarynowe muskaryna lejkówka biaława, lejkówka dwubarwna, lejkówka liściowa, lejkówka jadowita, lejkówka rzodkiewkowata, strzępiaki (wszystkie gatunki)

[madohora]

orellaninowe orellanina zasłonak bagienny, zasłonak cynamonowy, zasłonak cynamonowożółty, zasłonak cynamonowy, zasłonak cytrynowożółty, zasłonak rudawy, zasłonak czerwonołuskowy, zasłonak krwistoczerwony, zasłonak krwisty, zasłonak kutnerowaty, zasłonak purpurowoblaszkowy, zasłonak rudy, zasłonak trzęsawiskowy, zasłonak wonny, zasłonak zielony, zasłonak złoty, zasłonak miedzianordzawy

[madohora]

Gąska ostra (Tricholoma sciodes (Pers.) C. Martín) – gatunek grzybów należący do rodziny gąskowatych (Tricholomataceae)

[madohora]

Wysokość 3–8 cm, grubość 0,7–1,8 cm, walcowaty i nieco rozszerzający się ku dołowi. Powierzchnia gładka, matowa, o barwie od białej do szarej ze słabym różowym odcieniem

[madohora]

Grzyb mykoryzowy. Jest niejadalny z powodu ostrego smaku

[madohora]

Średnicy 1–6 cm, młody wypukły, starszy płaskołukowaty, często z garbkiem, gładki lub łuseczkowaty. Za młodu matowy, później nagi i błyszczący. Ma kolor od cynamonowego przez oliwkowobrązowy do cynamonowobrązowego

[madohora]

Gatunki podobne
🍄zasłonak cynamonowy (Cortinarius cinnamomeus). Odróżnia się cynamonowożółtymi łuseczkami na kapeluszu
🍄zasłonak miedzianordzawy (Cortinarius purpureus). Ma czerwonobrązowy kapelusz a trzon niemal cały jest czerwony i włóknisty
🍄lakówka pospolita (Laccaria laccata), która ma rzadko ustawione blaszki i biały wysyp zarodników. Jadalna

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lepiota, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi

[madohora]

Biały. Zarodniki eliptyczne, o rozmiarach 6,5–9 × 3,5–4,5 µm

[madohora]

[madohora]

Białawe, nie przyrastają do trzonu, ściśnięte i lekko wybrzuszone

[madohora]

istnieje wiele podobnych morfologicznie gatunek czubajeczek (np. czubajeczka kasztanowata L. castanea, czubajeczka brązowożółta L. boudieri). Czubajeczkę cuchnącą można od nich odróżnić po wyjątkowo dobrze wykształconym białym pierścieniu. Jednak okazy, u których pierścień zanikł można w pewny sposób rozpoznać tylko na podstawie badań mikroskopowych.

[madohora]

Czubajeczka czerwonopochwowa (Lepiota ignivolvata Bousset & Joss. ex Joss.) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)

[madohora]

Trzon
Wysokość od 6 do 11 cm, średnica od 0,8 do 1,5 cm, walcowaty, początkowo pełny, potem pusty. Posiada białawy, włóknisty pierścień. Powyżej pierścienia powierzchnia jest biała i gładka, poniżej biaława do brązowawej, pokryta brązowawymi łuskami. Nasada trzonu u starszych owocników, oraz po uszkodzeniu pomarańczowa

[madohora]

[madohora]

Wysokość od 4 do 6 cm, średnica od 0,18 do 0,3 cm, cylindryczny, nieco tylko rozszerzający się w kierunku podstawy, początkowo pełny, potem pusty. Pierścienia zwykle brak, występuje tylko na 2/3 wysokości strefa pierścieniowa. Powierzchnia powyżej tej strefy jest gładka, biała, poniżej tej strefy łuseczkowata, jasnobrązowa do brązowej.Łuseczki ułożone wieńcowato, tej samej barwy co na kapeluszu[4]. Z podstawy wyrastają białe sznury grzybniowe.

[madohora]

czubajeczka brązowoczerwonawa (Lepiota brunneoincarnata), która ma kapelusz z fioletowym odcieniem, a trzon pod pierścieniem strefowo łuskowaty,
czubajeczka różowobrązowa (Lepiota pseudohelveola) posiada błoniasty pierścień, a na kapeluszu brak czerwonawych odcieni,
czubajeczka brązowożółta (Lepiota boudieri) ma mniej łuskowaty kapelusz i nieprzyjemny zapach

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lepiota, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go Harry Huijsman w 1947 r. Synonimy:
Lepiota pseudohelveola Kühner ex Hora 1960
Lepiota pseudohelveola Kühner 1936
Lepiota pseudohelveola var. sabulosa Bon 1987
Lepiotula pseudolilacea (Huijsman) Wasser 1976
Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. dla synonimu Lepiota pseudohelveola.

[madohora]

Gatunek notowany głównie w Europie, poza nią podano nieliczne stanowiska w Ameryce Północnej i Południowej, Azji i na Nowej Zelandii. W Polsce W. Wojewoda w 2003 r. przytoczył 2 stanowiska z uwagą, że częstość występowania i stopień zagrożenia nie są znane. W późniejszych latach podano wiele nowych stanowisk
Naziemny grzyb saprotroficzny występujący w lasach liściastych
Jest grzybem silnie trującym[

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Echinoderma, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi

[madohora]

Kapelusz
Ma średnicę od 5 do 12 cm. Młody ma kształt dzwonkowaty do wypukłego, później płasko rozpostarty. U starych owocników pośrodku wklęsły, mięsisty, koncentrycznie pokryty czarniawobrązowymi odstającymi łuskami, które odpadają. Kolor brązowy, pośrodku ciemniejszy. Na środku kapelusza znajdują się czarnobrązowe spiczaste i odstające łuski, które u starszych owocników odpadają[

[madohora]

Miąższ
W kapeluszu miękki, w trzonie dosyć łykowaty, białawy. Ma przenikliwy nieprzyjemny „korzenny” zapach (jak tęgoskór cytrynowy Scleroderma citrinum) i kwaśny smak

[madohora]

Na półkuli północnej jest szeroko rozprzestrzeniony, występuje w Ameryce Północnej, Europie i Azji, na południowej tylko w południowej części Ameryki Północnej i w Australii

[madohora]

Hełmówka błotna (Galerina paludosa (Fr.) Kühner) – gatunek grzybów należący do rodziny Hymenogastraceae

[madohora]

Średnica 0,8–2,5 cm, u młodych owocników stożkowy, potem dzwonkowaty, w końcu łukowaty z wyraźnym wybrzuszeniem. Jest higrofaniczny; w stanie wilgotnym czerwonobrązowy, prążkowany do 1/3 promienia i jedwabiście błyszczący, w stanie suchym ochrowobrązowy, matowy. Brzeg ostry, początkowo z resztkami osłony

[madohora]

Brązowawy, cienki, o mącznym zapachu i smaku

[madohora]

Grzyby mszakolubne. Siedlisko: wilgotne tereny porośnięte mchami (torfowiska, mokre łąki, podmokłe lasy). Owocniki pojawiają się od maja do października

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Galerina, Hymenogastraceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

[madohora]

Kapelusz
Średnica 1,5–5 cm, początkowo półkulisty, później wypukły, na koniec płaski. Zazwyczaj posiada tępy, szeroki garb. Jest silnie higrofaniczny; w stanie suchym ma kolor od bladobeżowego do żółtoochrowego, podczas wilgotnej pogody staje się ochrowobrązowy lub czerwonobrązowy. Wysychając jaśnieje od wierzchołka. Podczas wilgotnej pogody widoczne jest promieniste prążkowanie, podczas suchej prążkowanie jest niewidoczne

[madohora]

Miąższ
W kapeluszu jasnoochrowy, w trzonie umbrowobrązowy. Smak i zapach mączny z domieszką rzodkiewkowego

[madohora]

Hełmówka jadowita jest szeroko rozpowszechniona na całej półkuli północnej. W Europie Środkowej jest pospolita, w Polsce również.
Rośnie na drewnie obumarłych drzew oraz na ściółce leśnej. W starszych atlasach grzybów podawano, że wyrasta tylko na drewnie drzew iglastych, jest to jednak nieprawda. W górach istotnie najczęściej spotyka się ją pod świerkami, jednak na niżu rośnie głównie na drewnie buka. Zazwyczaj występuje gromadnie, w mniejszych lub większych grupach. Owocniki pojawiają się od sierpnia do pierwszych przymrozków.

[madohora]

Jest wyjątkowo ciepło, co sprzyja pojawianiu się wczesnych grzybów, jednak również słonecznie i bardzo sucho, a to niestety sprawia, że gleba zaczyna się intensywnie wysuszać, czego grzyby bardzo nie lubią. Dla ekspertów to niekorzystny znak. Niestety, prognozy wskazują, że do połowy marca na opady nie ma co liczyć.

[madohora]

W drugiej połowie maja można już będzie natknąć się na wczesne podgrzybki brunatne i koźlarze babki, zwłaszcza w ciepłych, wilgotnych lasach mieszanych. To przejściowe gatunki między wiosną a latem. Ich wysyp zależy od opadów i temperatury gleby powyżej 15 stopni. Borowiki sosnowe i ceglastopore też zdarzają się w maju w sprzyjających regionach, np. zachodnia i południowa Polska.

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Amanita, Amanitaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi

[madohora]

Białe, gęsto ustawione, czasami mają postrzępione brzegi. Przy trzonie wolne

[madohora]

Biały. Zarodniki gładkie, kuliste, o rozmiarach 7–10 μm

[madohora]

Rośnie głównie w górskich lasach iglastych pod świerkami i sosnami, rzadziej w lasach mieszanych i liściastych pod bukami. Rośnie także pod brzozami i na bagnach. Pierre Neville i Serge Poumarat w opracowaniu „Amaniteae. Amanita, Limacella & Torrendia. Fungi Europaei vol. 9”, zgłaszają ten gatunek pod bukiem zwyczajnym (Fagus sylvatica), kasztanem jadalnym (Castanea sativa), sosną (Pinus), świerkiem pospolitym (Picea abies) i jodłą pospolitą (Abies alba)

[madohora]

Bardzo podobny jest muchomor wiosenny (Amanita verna), jednakże ma on kapelusz czysto biały oraz gładki trzon[4]. Istnieje także bardzo podobna, biała (albinotyczna) forma muchomora zielonawego (Amanita phalloides). Wszystkie te trzy białe muchomory są śmiertelnie trujące.

[madohora]

Muchomor wiosenny (Amanita verna (Bull.) Lam.) – gatunek grzybów należący do rodziny muchomorowatych (Amanitaceae)

[madohora]

W niektórych publikacjach klasyfikowany jest jako jego odmiana wiosenna: Amanita phalloides var. verna, jednak według Index Fungorum obecnie w obrębie taksonu Amanita phalloides nie wyróżnia się żadnego podgatunku ani odmiany.

[madohora]

Piestrzenica kasztanowata Gyromitra esculenta (Pers.) Fr. – gatunek grzybów z rodziny krążkownicowatych (Discinaceae)

[madohora]

Główka
Wysokość 5–12 cm, szerokość 5–15 cm. Kształt nieregularnie kulista, silnie mózgowato pofałdowany. W środku główka jest pusta i poprzerastana, kremowa. Powierzchnia ma barwę od żółtobrązowej przez brązową do kasztanowobrązowej, a nawet czarnobrązowej. Warstwa hymenialna znajduje się na zewnętrznej powierzchni główki

[madohora]

Przez niedoświadczonych grzybiarzy bywa mylona także ze smardzem jadalnym (Morchella esculenta)

[madohora]

Okazy piestrzenicy w różnych regionach świata i w różnych siedliskach znacznie różnią się zawartością gyromitryny. Udało się wyizolować szczepy o niskiej zawartości tej substancji, przy tym można je uprawiać. Istnieje zatem możliwość przyszłych badań w zakresie uprawy jeszcze bezpieczniejszych szczepów tego gatunku

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Średnica 3–6 cm, u młodych okazów wysoki, płasko-wypukły z nieco wklęsłym środkiem, u starszych płaski z charakterystycznym pępkowato-wklęsłym środkiem i pofalowanymi brzegami. Powierzchnia naga. Jest silnie higrofaniczny. Podczas suchej pogody jest jedwabiście błyszczący i ma kolor od białawego do szarego z ciemniejszym środkiem, podczas wilgotnej jest tłusto połyskujący i ma kolor brązowawy lub mięsnobrązowy, a jego brzeg jest prześwitująco żłobkowany

[madohora]

Opisano występowanie tego gatunku w Ameryce Północnej i Europie. W polskim piśmiennictwie naukowym znany z licznych stanowisk, jego rozprzestrzenienie i częstość występowania na terenie kraju nie są jednak dokładnie znane

[madohora]

Lejkówka jadowita (Collybia rivulosa (Pers.) Z.M. He & Zhu L. Yang) – gatunek grzybów należący do rzędu pieczarkowców (Agaricales

[madohora]

W 2003 r. Władysław Wojewoda gatunkowi Clitocybe dealbata nadał polską nazwę lejkówka jadowita, zaś Clitocybe rivulosa uznał za jego synonim. Jednak według Index Fungorum są to odrębne gatunki. W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów zarekomendowała dla C. dealbata nazwę lejkówka strumykowa, zaś dla C. rivulosa nazwę lejkówka jadowita. Po przeniesieniu do rodzaju Collybia nazwa ta stała się niespójna z nazwą naukową

[madohora]

Biały, cienki, elastyczny, nie zmienia zabarwienia po przekrojeniu. Smak nieznaczny, zapach przypomina świeżo zmieloną mąkę lub świeżo piłowane drzewo

[madohora]

Grzyb silnie trujący (zatrucia muskarynowe). Zawiera dość dużo muskaryny, trucizny działającej na nerwy. Objawy występują po upływie 1/4–4 godzin od zjedzenia. Objawy: silne pocenie, łzawienie, zaburzenia widzenia, wymioty, kolki żołądkowo-jelitowe. Silne zatrucie może spowodować śmierć. Zdarza się to jednak rzadko, głównie u ludzi z niewydolnością oddechową lub niedoczynnością serca. Pierwsze objawy zatrucia pojawiają się już po 15–30 minutach od spożycia grzybów i często mijają po 2 godzinach. Odtrutkę stanowi atropina

[madohora]

Po raz pierwszy opisał go w 1798 roku Jean Baptiste François Pierre Bulliard, nadając mu nazwę Agaricus hydrogrammus. W 1871 roku Paul Kummer przeniósł go do rodzaju Clitocybe. Ma 12 synonimów. Niektóre z nich

[madohora]

Blaszki
Nierówne, zatokowato wycięte do nieco zbiegających, gęste, jasnofioletowe

[madohora]

Naziemny grzyb saprotroficzny. Występuje w różnego typu lasach wśród opadłych liści i resztek drzewnych, zwłaszcza w towarzystwie buków

[madohora]

Strzępiaki to liczny w gatunki, ale dość jednolity i charakterystyczny rodzaj grzybów. Od blisko spokrewnionych grzybów jego przedstawiciele odróżniają się kilkoma cechami: ich kapelusz jest suchy, włóknisty lub łuseczkowaty, bardzo rzadko jest lepki lub gładki, mają słabo widoczną i szybko zanikającą zasnówkę. Wysyp zarodników jest brudnobrązowy (a nie rdzawy), a zarodniki są drobniutko brodawkowane

[madohora]

Liczne gatunki zostały przeniesione do utworzonych w 2019 r. nowych rodzajów Inosperma (Kühner) Matheny & Esteve-Rav., Mallocybe (Kuyper) Matheny, Vizzini & Esteve-Rav. i Pseudosperma Matheny & Esteve-Rav. 2019

[madohora]

Czernidłówka pospolita, czernidłak pospolity (Coprinopsis atramentaria (Bull.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo) – rodzaj grzybów z rodziny kruchaweczkowatych (Psathyrellaceae)

[madohora]

Naziemny saprotrof. Grzyb jadalny, ale także trujący. Jadalne są tylko młode okazy, zanim zaczną czernieć i rozpływać się. Trujący jest natomiast w połączeniu z alkoholem. Co najmniej na dwa dni przed i dwa dni po spożyciu tego grzyba nie należy spożywać alkoholu. W takim przypadku dochodzi do zatrucia organizmu zawartą w grzybie kopryną, która blokuje proces rozkładu alkoholu, doprowadzając tym samym do zatrucia aldehydem octowym. Pierwsze oznaki zatrucia pojawiają się od kilku minut do 1 godz. w postaci zaczerwienienia twarzy i szyi, następnie chory zaczyna odczuwać ciepło i wzrasta tętno

[madohora]

Po raz pierwszy opisał go w 1785 r. Jean Baptiste François Pierre Bulliard, nadając mu nazwę Agaricus picaceus. W 1821 r. Samuel Frederick Gray przeniósł go do rodzaju Coprinus. W wyniku badań filogenetycznych prowadzonych na przełomie XX i XXI wieku mykolodzy ustalili, że rodzaj Coprinus jest polifiletyczny i rozbili go na kilka rodzajów. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali temu gatunkowi Alan Scott Redhead, Ryan. J.Vilgalys i Jean-Marc Moncalvo w 2001 r. Synonimy:

[madohora]

Wolne lub nieco przyrośnięte, gęste, początkowo białe, potem czerwonawe, a następnie czarne i zamieniające się w czarną ciecz

[madohora]

Saprotrof. Występuje wśród opadłych liści w lasach, zwłaszcza bukowych, rzadziej pod dębami i grabami

[madohora]

Po raz pierwszy opisał go w 1872 r. Lucien Quélet i nadana przez niego nazwa naukowa jest ważna. Niektóre synonimy.

[madohora]

Jest łatwy do odróżnienia od innych gatunków muchomorów, gdyż ma stosunkowo długi trzon, małą, głęboko w ziemi schowaną bulwę i białe resztki pochwy na trzonie. Podobnie ubarwiony jest muchomor narcyzowy (Amanita gemmata), podobne są także słabo wybarwione formy muchomora czerwonego (Amanita muscaria)

[madohora]

[madohora]

Chociaż uważany powszechnie za trujący (Atlas grzybów jadalnych i trujących klasyfikuje go nawet jako silnie trujący[3]), śmierć spowodowana zatruciem po spożyciu A. muscaria jest dość rzadka (ale zatrucia są groźne). Dwukrotne podgotowanie z odlaniem wody osłabia jego toksyczność i rozkłada substancje psychoaktywne grzyba; jest spożywany w niektórych częściach Europy, Azji i Ameryki Północnej. Wszystkie odmiany Amanita muscaria, w szczególności A. muscaria var. muscaria, znane są ze swoich właściwości halucynogennych, przy czym głównymi składnikami psychoaktywnymi są neurotoksyny kwas ibotenowy i muscymol. Był używany jako środek odurzający i enteogen przez rdzenną ludność Syberii

[madohora]

Muchomor czerwony jest grzybem o kilku znanych odmianach lub podgatunkach. Różnią się przede wszystkim kolorem kapelusza, ale wszystkie mają podobną budowę i zauważalne plamy będące pozostałością osłony całkowitej. Niedawne badania filogenetyczne podniosły część z nich do rangi osobnego gatunku, jak na przykład muchomor królewski, Amanita chrysoblema lub Amanita persicina

[madohora]

Trzon
Wysokość do 20 cm, grubość do 3 cm. Jest walcowaty, łatwo wyłamujący się, za młodu pełny, potem pusty. Kolor biały lub żółty, posiada obwisły, biały (czasami żółtawy) pierścień. Podstawa bulwiasta, otoczona kilkoma rzędami wałeczkowatych zgrubień i bez wyraźnej pochwy

[madohora]

Gatunek kosmopolityczny szeroko rozprzestrzeniony w strefie klimatu umiarkowanego na całej półkuli północnej, ale występuje także w niektórych rejonach o klimacie ciepłym, np. w Ameryce Środkowej, w Hindukuszu, czy nad Morzem Śródziemnym. Wraz z siewkami sosny jego zarodniki i grzybnia zostały przeniesione w różne inne rejony świata i obecnie pojawia się także w Australii, Nowej Zelandii, Afryce Południowej i Ameryce Południowej. W Europie Środkowej, w tym w Polsce, bardzo pospolity

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Amanita, Amanitaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

[madohora]

Nazwę polską muchomor cytrynowy podał Stanisław Domański w 1955 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako muchomor płowy, muchomor sromotnikowy (odmiana cytrynowa), muchomor żółty. Inne nazwy regionalne: muchomor żółtawy, muchomor bulwiasty, muchar, muchoraj

[madohora]

Grzyb mikoryzowy. Grzyb niejadalny lub lekko trujący. Przez niektórych uważany jest za lekko toksyczny dla człowieka. Zawiera bufoteninę. Jest to ta sama substancja, która występuje w jadzie wydzielanym przez ropuchy, ale przy doustnym spożyciu dla ludzi jest nieszkodliwa[8]. Muchomor cytrynowy jednak i tak nie nadaje się do spożycia ze względu na nieprzyjemny smak. Odradza się też jego zbieranie ze względu na możliwość pomyłki ze śmiertelnie trującym muchomorem zielonawym

[madohora]

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1821 r. Elias Fries nadając mu nazwę Agaricus muscarius ß regalis. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1896 r. Edmund Michael, przenosząc go do rodzaju Amanita

[madohora]

Wolne, gęsto ułożone, białe, później kremowo-żółtawe. U młodych okazów zakryte żółtawą osłoną

[madohora]

Występuje częściej w terenach górskich, spotkać go można w lasach iglastych. Rośnie na ziemi wśród traw, szczególnie pod jodłami. Owocniki pojawiają się od czerwca do września

[madohora]

[madohora]

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1815 r. Augustin Pyramus de Candolle, nadając mu nazwę Agaricus pantherinus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1846 r. Julius Vincenz von Krombholz, przenosząc go do rodzaju Amanita. Synonimów naukowych ma 16

[madohora]

Gęste, białe, przy trzonie wolne nie zrastające się

[madohora]

Biały. Zarodniki gładkie, szerokoelipsoidalne, o rozmiarach 9–12 × 7–9 μm

[madohora]

Zaburzenia ze strony układu pokarmowego połączone z wymiotami i biegunką. Osoba po spożyciu grzyba odczuwa pobudzenie podobne do upojenia alkoholowego połączone z halucynacjami mieszanymi na przemian z radością i napadem szału. Pojawiają się drgawki i zaburzenia wzrokowe po czym następuje senność i utrata przytomności. Stan ten prowadzi do śmierci. W przypadku zatrucia należy jak najszybciej doprowadzić do wypróżnienia żołądka z treści pokarmowej i wezwać pomoc lekarską

[madohora]

[madohora]

Rośnie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych od czerwca do listopada, na ziemi, zwykle pojedynczo i na glebach kwaśnych, piaszczystych. Gatunek ciepłolubny, w Polsce dość rzadki, bardziej pospolity na południu Europy.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Amanita aspera lactella E.-J. Gilbert 1928
Amanita aspera f. lactella (E.-J. Gilbert) A.G. Parrot 1960
Amanita aspera var. franchetii Boud. 1881
Amanita franchetii (Boud.) Fayod (1889) f. franchetii
Amanita franchetii f. lactella (E.-J. Gilbert) Neville & Poumarat 2004
Amanita franchetii (Boud.) Fayod 1889, var. franchetii
Amanita franchetii var. lactella (E.-J. Gilbert) Bon & Contu 1986
Amanita queletii var. franchetii (Boud.) Bon 1985

[madohora]

Gęste i białe z delikatnie piłkowatym ostrzem

[madohora]

Jest to charakterystyczny gatunek, więc trudno go pomylić z jakimś innym grzybem. Muchomor czerwieniejący ma podstawę trzonu i miąższ czerwonawe

[madohora]

Grzyb mykoryzowy, dla człowieka grzyb trujący.

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Mycena, Mycenaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi

[madohora]

Polską nazwę grzybówka gołębia nadała mu Maria Lisiewska w 1987 r.. Franciszek Błoński w 1889 r. opisywał ten gatunek pod nazwą bedłka ząbkowana

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Panaeolus, Incertae sedis, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi

[madohora]

Jest to grupa grzybów niebędąca taksonem. Łączy je fakt, że zawierają psychodeliczne substancje psychoaktywne, które wpływają na świadomość, mogą wywoływać halucynacje i prowadzić do przeżycia tzw. doświadczenia psychodelicznego, czyli po angielsku trip

[madohora]

Grupa grzybów psylocybinowych obejmuje grzyby następujących rodzajów: łysiczki, Conocybe, Copelandia Gymnopilus, Inocybe oraz kołpaczki

[madohora]

Po spożyciu grzybów halucynogennych i pojawieniu się ich planowanych lub niezaplanowanych efektów – nie ma możliwości przerwania ich dalszego działania. Ilość związków aktywnych jest inna w każdym egzemplarzu grzyba. W grzybach suszonych związki aktywne są bardziej skoncentrowane. Ta sama niewielka ilość grzyba suszonego może wywierać działanie kilka razy silniejsze niż w przypadku grzyba świeżego tego samego gatunku. Używanie grzybów psylocybinowych ogranicza ich nieprzyjemny smak oraz lekkie nudności, które wywołują[. Osoby, które miały przykre doświadczenia po pierwszym zażyciu grzybów psylocybinowych rezygnują z ich ponownego użycia.

[madohora]

Krótkoterminowe efekty psychiczne po zażyciu dawki grzybów psylocybinowych mogą obejmować:
rozluźnienie
dobry nastrój
nasilenie już istniejących odczuć (głębsze odczuwanie)
zaostrzenie zmysłów
wizualne halucynacje
zniekształcenie lub czasami całkowita zmiana spostrzegania czasu i przestrzeni, kolorów i dźwięków (efekty charakterystyczne dla doświadczenia psychodelicznego)
nagły przypływ kreatywnych myśli

[madohora]

Efekt flashback oznacza ponowne wystąpienie halucynacji w kilka dni lub tydzień po (nawet jednorazowym) zażyciu grzybów psylocybinowych. Osobom, u których wystąpiły tzw. flashbacks nie zaleca się ponownego stosowania innych psychodelików ani marihuany. Zespół Hallucinogen Persisting Perception Disorder (skrót HPPD) jest bardzo rzadki, ale może utrzymywać się jeszcze przez miesiące lub lata po zażyciu środków halucynogennych[3]. Występuje głównie po stosowaniu LSD, a w mniejszym stopniu po grzybach halucynogennych. W większości przypadków flashbacks pojawiały się u osób z wcześniejszymi zaburzeniami psychiatrycznymi lub u stosujących różne substancje narkotyczne

[madohora]

nieprzewidywalne w skutkach interakcje z alkoholem lub innymi narkotykami

[madohora]

przeciwwskazanie dla osób w młodym wieku, w przypadku złego doświadczenia psychodelicznego pojawia się m.in. lęk i zaburzenia świadomości, które mogą okazać się groźne dla osób młodych nieznających dobrze siebie

[madohora]

Aktualnie psylocybina i psylocyna – aktywne związki obecne w grzybach halucynogennych – nie są stosowane w leczeniu ludzi. W latach 60. XX wieku zostały przeprowadzone eksperymenty psychoterapeutyczne i mistyczne z syntetyczną psylocybiną, produkowaną przez firmę Sandoz pod nazwą Indocybin. Od lat 90. XX wieku ponownie są przeprowadzane badania kliniczne nad potencjalnym zastosowaniem w leczeniu trudnych do opanowania schorzeń psychiatrycznych, tj. OCD, przewlekła depresja, zespół stresu pourazowego, choroba alkoholowa czy stany lękowe u pacjentów w stanie terminalnym.

[madohora]

Cechuje się dość dużą zmiennością morfologiczną. Dawniej wyróżniano odmiany squamosa i thrausta, różniące się barwą i łuskowatością trzonu. Według Index Fungorum są to jednak synonimy

[madohora]

Wysyp zarodników szary do fioletowobrązowego. Zarodniki elipsoidalne, o rozmiarach 11–15 × 7–8 μm z centralną porą rostkową. Podstawki 4-zarodnikowe. Występują cheilocystydy o nitkowatym lub lekko butelkowatym kształcie i rozmiarach 36–66 × 3,3–6 μm. Na ich szczycie znajduje się kleista maź. Pleurocystyd brak

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Hymenogastraceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi

[madohora]

Średnio gęste, nieco zbiegające ząbkiem lub przyrośnięte. Początkowo mają barwę kremową, potem jasnożółtobrązową, w końcu rdzawobrązową

[madohora]

Owocniki wyrastają w lasach, czasami także w parkach i przy drogach na pniach i na próchniejącym drewnie, zwłaszcza brzozy, sosny i dębu. Pojawiają się od lipca do października

[madohora]

Sezon:
Od końca lipca do listopada, chociaż pojawiły się doniesienia, że ​​może owocować o każdej porze roku, jeśli zapewnione są odpowiednie warun

[madohora]

Łysak wspaniały występuje przeważnie w skupiskach. Tworzy zwarte kępy na próchniejącym drewnie drzew liściastych i iglastych. Najczęściej spotykany w lasach mieszanych, na poboczach dró

[madohora]

Miąższ łysaka wspaniałego ma intensywny, zapach grzybowy i gorzki smak. Jest bardzo mięsisty i twardy.

[madohora]

[madohora]

Ochrowooliwkowy. Zarodniki gładkie o średnicy 12–14 × 4–6 μm

[madohora]

[madohora]

Czubajnik czerwieniejący (Chlorophyllum rhacodes (Vittad.) Vellinga) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)

[madohora]

W niektórych opisach funkcjonuje nazwa Chlorophyllum rachodes jednak jest ona błędem w pisowni popełnionym przez autora taksonu

[madohora]

Biały. Zarodniki gładkie, elipsoidalne, o rozmiarach 9–12 × 6–7 μm

[madohora]

Bardzo często mogą być z nią mylone inne grzyby z rodzaju Chlorophyllum np. czubajnikiem ogrodowym (Chlorophyllum brunneum), (dawniej czubajka czerwieniejąca odmiana ogrodowa lub czeska), czubajnikiem ponurym(Chlorophyllum olivieri) i Chlorophyllum venenatum, z których pierwszy i ostatni są grzybami trującymi

[madohora]

[cusiew44]

Kapelusz
Średnicy od 3–6 cm, początkowo dzwonkowaty, później płasko wypukły, z tępym szerokim garbkiem, brzeg często pofalowany i krótko podgięty, mięsisty, kruchy. Skórka gładka, sucha, promieniście włóknista, biaława, kremowobiaława, na wierzchołku bladoochrowa

[cusiew44]

Opisano występowanie gąski białawej w Ameryce Północnej, Europie oraz w Korei. W Europie jest szeroko rozprzestrzeniona; występuje od Hiszpanii po Islandię i północne krańce Półwyspu Skandynawskiego (69° szerokości geograficznej). W polskim piśmiennictwie naukowym opisano wiele jej stanowisk na obszarze całego kraju

[cusiew44]

jadalna gąska gołębia (Tricholoma columbetta), która nie ma nieprzyjemnego smaku ani zapachu, kapelusz w wilgotnych warunkach jest lepki, blaszki są rzadkie

[cusiew44]

Kapelusz gąski białawej ma średnicę 4-10 cm. Zwykle jest koloru białego, może być z żółtym odcieniem. Pośrodku kapelusza barwa nieco ciemniejsza. Kształt stożkowaty, stopniowo nieco wypukły. Brzeg falisty, rzadziej karbowany.

[cusiew44]

Gąska biaława to grzyb mikoryzowy. Związany przeważnie z dębami (Quercus L.) Zarówno grzyb jak i roślina czerpią korzyści z wzajemnego oddziaływania.

[cusiew44]

Agaricus leucoxanthus var. sejunctus (Sowerby) Pers. 1828
Agaricus sejunctus Sowerby 1799
Gyrophila sejuncta (Sowerby) Quél. 1896
Gyrophila sejuncta (Sowerby) Quél. 1896 var. sejuncta
Melanoleuca sejuncta (Sowerby) Murrill 1914

[cusiew44]

Miąższ
Białawy, tylko pod skórką kapelusza żółtawy. Nie zmienia barwy po uciśnięciu. Smak i zapach ogórkowo-mączny lub gorzkawy

[cusiew44]

Rośnie głównie w lasach iglastych (pod sosnami i świerkami) oraz liściastych – pod grabami, dębami, bukami. Owocniki wytwarza od sierpnia do października

[cusiew44]

Opisany po raz pierwszy w Anglii za panowania królowej Wiktorii, Tricholoma sejunctum to żółtozielony gatunek gąski związany z drewnem liściastym , charakteryzujący się umiarkowanym pokryciem z nieco ciemniejszych, promieniście rozchodzących się, przylegających włókienek oraz białymi blaszkami. Jego zapach jest silnie mączny (mączny lub ogórkowy), a pod mikroskopem nie widać na nim połączeń zaciskowych .

[cusiew44]

Blaszki : Przytwierdzone do trzonu za pomocą wcięcia; gęste; krótkie, częste; białe, czasami z żółtymi plamami w kierunku brzegu kapelusza.

[cusiew44]

Wysyp zarodników : biały.

[cusiew44]

Niektóre synonimy naukowe:
Agaricus fumosus subsp. virgatus (Fr.) Pers. 1828
Agaricus virgatus Fr. 1818
Gyrophila virgata (Fr.) Quél. 1886

[cusiew44]

Wysyp zarodników biały. Zarodniki, jajowate, gładkie, nieamyloidalne, bezbarwne, o średnicy 6–8,5 × 5-6,5 µm. Pleurocystyd brak, cheilocystydy o maczugowatym kształcie, wydłużone i rozmiarach 40 × 15 µm

[cusiew44]

gąska ziemistoblaszkowa (Tricholoma terreum) ma kapelusz włóknisty i łagodny smak
gąska czarnołuskowa (Tricholoma atrosquamosa) ma siwoczarne łuski na kapeluszu. Jest rzadka,
gąska ostra (Tricholoma sciodes) kapelusz jedwabiście błyszczący, w smaku również jest ostra, ale dopiero po dłuższym czasie. Jest rzadka
gąska niekształtna (Tricholoma portentosum) ma trzon i blaszki żółtawe, smak łagodny, orzechowy

[cusiew44]

Pierwsze gąski pojawiają się w naszych lasach już w czerwcu, ale bardziej typowy jest dla nich sezon drugiej połowy lata oraz jesieni. Do późniejszych gatunków należą m.in. gąska ziemistoblaszkowa (Tricholoma terreum) oraz zagrożona wyginięciem gąska zielonka (Tricholoma equestre), rosnąca przede wszystkim w borach sosnowych i obserwowana nawet w grudniu!

[cusiew44]

Nieco mniej groźna dla zdrowia, ale wciąż trująca, jest szeroko rozpowszechniona gąska pieprzna (Tricholoma virgatum). W tym przypadku zaburzenia żołądkowo-jelitowe mają łagodniejszy przebieg, a grzyba jest stosunkowo łatwo rozpoznać po ostrym, pieprznym smaku.

[cusiew44]

Jako ciekawostkę warto natomiast podać, że dwa gatunki gąsek cieszą się międzynarodowym kulinarnym uznaniem. Mowa przede wszystkim o gąsce sosnowej (Tricholoma matsutake) oraz gatunku Tricholoma magnivelare – żadna nie występuje niestety w Polsce. Te pierwsze w Japonii osiągają zawrotne ceny i jedzone są z okazji wielki uroczystości. Ich niezwykły aromat przyrównywany jest do zgniłej ziemi, mokrych skarpetek i zapachu ryby! Przyrządza się je na parze, w małej ilości wody lub na oleju, a efekt jest ponoć zachwycający.

[cusiew44]

Kapelusz niesamowitego złocistego koloru, o ziarnistej powierzchni, początkowo półokrągły, u owocników w średnim wieku dzwonkokształtny, u najstarszych okazów stożkowaty bądź wypukły. Dobrym wyróżnikiem aksamitkówki złotej jest brudzenie dłoni i przylepianie się do niej przez kapelusz.

[cusiew44]

Nieco podobne do aksamitki złocistej bywają również niektóre ziarnówki Cystoderma i czubajeczki Lepiota. Aksamitkówka złota jest jednak znacznie większa od ziarnówek.

[cusiew44]

Berłóweczkę czeską obserwuje się w Europie, Azji Środkowej, od niedawna także w płn. Afryce. W środkowej Europie trzyma się tylko najcieplejszych siedlisk, zwykle suchych, łatwo nagrzewających się piasków na wapieniu lub gipsie, rzadziej piasków kwaśnych i obojętnych (jak w Biebrzańskim oraz Kampinoskim Parku Nar. albo w okolicach Wólki Węglowej).

[cusiew44]

Gleba berłóweczki czeskiej charakteryzuje się ochrowo żółtym odcieniem.

[cusiew44]

Gąska mydlana (Tricholoma saponaceum (Fr.) P. Kumm.) – gatunek grzybów należący do rodziny gąskowatych

[cusiew44]

Średnica 5–10 cm, za młodu dzwonkowaty lub półkulisty, później płaskołukowaty, ale przez długi czas z podwiniętym brzegiem, w końcu staje się płaski i powyginany z wklęsłymi wnękami. Jest mięsisty, gładki i błyszczący, podczas suchej pogody ma popękaną skórkę, podczas wilgotnej jest lepki. Cechuje się ogromną zmiennością barw u poszczególnych osobników. Najczęściej skórka kapelusza jest szarozielona, ale może być od białej do czarnobrązowej. U ciemno zabarwionych okazów brzeg jest wyraźnie jaśniejszy[5]. Wyróżnia się kilka znacznie różniących się ubarwieniem odmian

[cusiew44]

Pojawia się od września do listopada, w lasach iglastych i mieszanych. Czasami występuje gromadnie. Rośnie pod jodłami lub sosnami

[madohora]

Polską nazwę podał Stanisław Chełchowski w 1898 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym miał też nazwę bedłka siarkowa

[madohora]

Trzon
Wysokość 4–10 cm, grubość do 2 cm, kształt walcowaty lub maczugowaty. Jest początkowo pełny, później pusty, siarkowożółty, pokryty rdzawymi włókienkami. Przy podstawie jest białawy i włochaty

[madohora]

Gąska siarkowa występuje w Europie i Ameryce Północnej, została znaleziona również w Chinach. W Europie Środkowej jest szeroko rozpowszechniona, ale występuje w rozproszeniu. W Polsce jest dość pospolita

[madohora]

[madohora]

Po raz pierwszy opisał go w 1774 r. Jacob Christian Schaeffer, nadając mu nazwę Agaricus luridus. Obecną nazwę nadał mu Paul Kummer w 1871 r. Ma 10 synonimów. Niektóre z nich:

[madohora]

O średnicy 4–8 cm, początkowo wypukły, potem płaskowypukły z garbkiem. Brzeg podwinięty i klapowany, powierzchnia matowa, gładka, drobno włóknista, oliwkowożółtozielona do ciemnooliwkowej z ciemnobrązowym środkiem i charakterystycznymi brązowymi plamami oraz srebrnoszarymi łuskami i włókienkami w środku i na brzegu

[madohora]

Mięsisty, nie zmieniający barwy po uszkodzeniu, o łagodnym, mącznym zapachu i smaku

[madohora]

Znane jest występowanie gąski szerokoblaszkowej tylko w Europie. W Polsce W. Wojewoda w 2003 r. przytoczył kilka stanowisk, wszystkie z lat 1889–1916. Według niego gatunek ten jest w Polsce wymarły, taki też status ma w Czerwonej liście roślin i grzybów Polski w późniejszych latach podano jednak wiele jego stanowisk, a najnowsze podaje internetowy atlas grzybów. Znajduje się w nim na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną

[madohora]

Po raz pierwszy zdiagnozował go w 1801 r. Christiaan Hendrik Persoon, nadając mu nazwę Agaricus bufonius. Obecną nazwę nadał mu Claude-Casimir Gillet w 1874 r.Niektóre inne synonimy:

[madohora]

Żółte, grube, rzadkie, szerokie, przyrośnięte, różnej długości[

[madohora]

Biały. Zarodniki 9–10 × 6–7(8) µm, owalne, gładkie

[madohora]

Klobuk
Od 3 do 7 cm, sprva izbočeno zvonast, nato izbočen, nazadnje sploščen, s tankim in valovitim robom. Kožica suha, svilasta, kasneje motna, gladka ali drobno luskata. Najprej purpurno vijolično rjava, kasneje lisičje rjava, osredje je temnejše, obrobje je svetlo rumeno.

[madohora]

Meso
Čvrsto, rumeno, s smrdečim vonjem po svetilnem plinu (!), brez značilnega okusa.

[madohora]

Opombe
Podobne gobe: žveplena kolobarnica (Tricholoma sulphureum)

[madohora]

[madohora]

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1805 r. Augustin Pyramus de Candolle, nadając mu nazwę Agaricus fulvus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w 1909 r. Bigeard i H. Guill., przenosząc go do rodzaju Tricholoma. Synonimy naukowe

[madohora]

Zwarty, na środku kapelusza dosyć gruby, biały do żółtawego. Zapach lekko mączny, smak mączny i gorzkawy

[madohora]

Owocniki pojawiają się od lipca do października (listopada), w lasach mieszanych pod brzozami, rzadko w jednogatunkowych lasach świerkowych, lubi gleby kwaśne. Jest dość pospolita[4]. Rośnie głównie pod brzozą i świerkiem

[madohora]

Dla gąski żółtobrunatnej charakterystyczny jest żółty odcień blaszek, jednak na starszych owocnikach często jest widoczny tylko na przekroju podłużnym

[madohora]

Gąsówka brudnofioletowa jest grzybem jadalnym, choć ze względu na swój oryginalny – fioletowy kolor, nie jest często zbierana.

[madohora]

Kapelusz osiąga średnicę od 4 do 7 cm. U młodych okazów ma kształt łukowaty, później staje się rozłożysty i posiada charakterystyczny garbek. U starszych okazów jest po prostu wklęsły. Kolor od białaworóżowawego do brązowego i mięsnoczerwonego. Wilgotna pogoda sprawia, że kapelusz błyszczy się, niemniej jednak nie jest śliski. Sucha pogoda powoduje jego matowienie. Na brzegu jest pofalowany.

[madohora]

Zarodniki mają kształt elipsoidalny i pokryte są niewielkimi kolcami. Wysyp zarodników od kremowobiałego do jasnoróżowego.

[madohora]

Kapelusz gąsówki fioletowawej ma średnicę 6-15 cm. Jest mięsisty i raczej słabo wypukły, ma podwinięty brzeg. U młodego owocnika kapelusz ma barwę ametystową. Wraz z wiekiem barwa ta zanika i kapelusz staje się brudnofioletowy lub brązowawy. U starych owocników jest barwy ochrowej.

[madohora]

Gąsówka

[madohora]

Średnicy 4–10 cm, za młodu łukowaty z podwiniętym brzegiem, później wklęsły, na koniec lejkowaty z cienkim i podwiniętym brzegiem. Brak garba, skórka naga, gładka, nieco higrofaniczna, w kolorze od żółtawego przez żółtoochrowy i czerwonawoochrowy do pomarańczowobrązowego[4]. Czasami kapelusz jest współśrodkowo cętkowany i faliście powyginany

[madohora]

Lejkówka szarawa pojawia się w ściółce lasów liściastych i iglastych. Można ją znaleźć w próchnicy leśnej. Czasami grzyb ten rośnie w ogrodach i parkach. Bardzo często spotkać ją można w towarzystwie gąsówki fioletowawej. Najczęściej występuje dużymi grupami, tworzy również tak zwane czarcie koła.

[madohora]

Lejkówka szarawa jest grzybem niejadalnym, ale nie trującym. W niektórych atlasach podaje się informacje o tym, że może być spożywana jedynie po obgotowaniu i odlaniu wody, w której się gotowała. W przeciwnym razie może powodować problemy gastryczne takie jak biegunki czy wymioty. Podaje się również, że grzyb ten ma właściwości mutagenne.

[madohora]

Alina Skirgiełło używała nazwy gołąbek merowski, Władysław Wojewoda w 2003 r. zaproponował nazwę gołąbek buczynowy (obydwoje dla synonimu R. mairei)

[madohora]

gołąbek wyborny (Russula vesca), którego cielistoróżowa skórka kapelusza nie dochodzi do brzegu odsłaniając biały miąższ. Jadalny.

[madohora]

[madohora]

Od spodu kapelusza u cukrówki można dostrzec grube i rzadkie blaszki, często się rozwidlające i tworzące poprzeczne połączenia. U młodych grzybów są dość jasne, kremowe; u starszych zmieniając się w żółte i ochrowe.

[madohora]

Warto jednak przestrzec grzybiarzy-amatorów, że w rodzinie gołąbków znajdują się osobniki trujące, których spożycie może skończyć się bardzo niemiło (choć nie śmiertelnie). Ze względu na zmieniające się barwy kapeluszy gołąbków jadalnych prawidłowa identyfikacja nie musi być wcale taka oczywista. Szczególnie należy wystrzegać się:

[madohora]

Gołąbki cukrówki to tak szlachetne i wyjątkowe grzyby, że mając okazję do ich spróbowania, lepiej jest wybierać przygotowanie „au naturel”, a więc obejmujące jak najmniejszą ilość dodatkowych składników. Oczywiście, gołąbki cukrówki można podmieniać w przepisach z pokrewnymi gatunkami – w końcu gołąbki przez szefów kuchni zaliczane są do najsmaczniejszych darów lasu!

[madohora]

Tworzy związki mikoryzowe z sosnami, głównie zwyczajną i nadmorską, ale tylko na glebach bogatych w wapń, dlatego w Polsce praktycznie się go nie spotyka, a w Niemczech jest bardzo rzadki (trafia się głównie w Bawarii i Turyngii na wyjątkowo ciepłych siedliskach). Zasiedla widne bory, jałowczyska oraz suche murawy na płytkich, ubogich w azot i fosfor glebach, wykształcających się na marglach bądź wapieniach.

[madohora]

Wysyp spor jasnożółty. Zarodniki tego gołąbka są odwrotnie jajowate, wyraźnie amyloidalne, brodawkowate lub okryte drobną siateczką. Osiągają 6,7-9 x 5,7-7 μm. Podstawki bulwiaste, mierzą 40-45 µm długości a 8-10 µm szerokości.

[madohora]

Z uwagi na ohydny smak i zapewne toksyczne właściwości gołąbek poduchowaty nie znajduje zastosowań kulinarnych.

[madohora]

Powierzchnia krwistoczerwona, ciemnofioletowa lub różowoczerwona, ze środkiem czasami ciemniejszym, do brązowogranatowego, mniej lub bardziej blednąca, często białawo cętkowana lub z ochrową plamką pośrodku, ale rzadko cała biała lub brudnobiała. Skórka daje się odedrzeć tylko na brzegu, ale gdzie indziej silnie przylega, jest słabo lepka i trochę błyszcząca tylko pw stanie wilgotnym, ale szybko wysycha i staje się i matowa, drobno pomarszczona, pod lupą z małymi guzkami lub plamkami

[madohora]

Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Azji i Australii. Najwięcej stanowisk podano w Europie i jest tutaj szeroko rozprzestrzeniony. W Polsce do 2003 r. podano kilkanaście stanowisk, w późniejszych latach podano następne. Jest dość częsty. Aktualne stanowiska podaje także internetowy atlas grzybów. Znajduje się w nim na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną.

[madohora]

Z ziem polskich potwierdzono jego występowanie na ledwie kilku stanowiskach na Pomorzu (Gdańsk: Wrzeszcz, Brzeźno, Oliwa), Ziemi Lubuskiej (okolice Międzyrzecza), Łódzkiej (okolice Pabianic i Radomska), Wielkopolsce (okolice Międzychodu), Mazurach (koło Srokowa) i Podlasiu (Puszcza Knyszyńska).

[madohora]

Gołąbek przyjemny jest grzybem niejadalnym. W Kanadzie i USA gołąbek przyjemny to jeden z lepiej zbadanych leśnych grzybów wielkoowocnikowych. Naukowców oraz leśników interesują jego związki mikoryzowe, szczególnie wpływ dodatkowych soli azotowych na ich dalsze funkcjonowanie.

[madohora]

Średnicy od 2 do 5(7) cm, mały i kruchy, jaśniej lub ciemniej fioletowawy, z domieszką odcieni czerwonawych i zielonawych, także z większym udziałem czerwonego. Centrum zarówno prawie czarniawe, jak i blaknące na kolor żółtawy do oliwkowoochrowego. Skórka wkrótce traci połysk. Brzeg na starość krótko żłobkowany. Skórka daje się ściągać do połowy promienia

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Russula, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi🍄

[madohora]

Cytrynowożółty, jak blaszki. Po uszkodzeniu zmienia po jakimś czasie kolor na pomarańczowy. Smak silnie piekący, zapach owocowy

[madohora]

[madohora]

Średnica zazwyczaj 4–8 cm, wyjątkowo do 11 cm. U młodych okazów jest wypukły, u starszych spłaszczony i zazwyczaj wklęsły. Skórka gładka, podczas wilgotnej pogody błyszcząca i lepka. Daje się zedrzeć niemal całkowicie. Ma barwę cynobrową, krwistą lub prawie wiśniową, środek jest jaskrawoczerwony. Czasami płowieje i staje się bladoróżowa. Brzeg tępy, słabo podgięty

[madohora]

gołąbek błotny (Russula paludosa). Ma większy trzon, nie jest piekący w smaku i jest jadalny
gołąbek buczynowy (Russula noblis). Rośnie tylko pod bukami
gołąbek czerwononogi (Russula rhodopus). Ma trzon z purpurowymi zabarwieniami[7].
gołąbek krwisty (Russula sanguinaria). Ma różowo-czerwonawy trzon

[madohora]

[madohora]

Borowik - czyt grzyb jest czy coś innego
Tego nie wiem ani ja ani ty kolego
Ja do tego się sposobię
Jajecznicę dzisiaj zrobię

[madohora]

ROLADKI W SOSIE GRZYBOWYM

8 plastrów szynki,8 pasków boczku,2 ogórki kiszone,1 cebula,sól i pieprz,musztarda,olej do smażenia,szklanka wody.

Mięso pokrojone w 2-centrymetrowe plastry dokładnie rozbij tłuczkiem.Dopraw je solą i pieprzem z dwóch stron, a następnie każdy kawałek posmaruj musztardą. Na każdym plastrze ułóż kawałek boczku, ćwiartkę ogórka kiszonego i pasek cebuli.Zawiń rolady, zabezpiecz je wykałaczkami.Mięso podsmaż na oleju w głębokiej patelni, tak aby się zarumieniło. Zmniejsz ogień. Podlej rolady wodą. Duś do miękkości przez 1,5 do 2 godzin, w razie potrzeby podlewając większą ilością wody.  

[madohora]

Gwiazdosz frędzelkowaty

Gwiazdosz frędzelkowany (Geastrum fimbriatum) jest grzybem niejadalnym. Nie jest gatunkiem pospolitym. Gwiazdosz frędzelkowaty rośnie na spróchniałym drewnie. W Brazylii jego nazwa zwyczajowa oznacza „gwiazdę ziemi” ze względu na charakterystyczną czapkę i spódnicę w kształcie gwiazdy. Owocniki gwiazdosza frędzelkowanego na początku mają kulisty lub spłaszczony kształt, wraz z wiekiem pęknięciu ulega zewnętrzna warstwa, która dzieli się na trójkątne ramiona odchylające się w dół. Ramiona przypominają gwiazdę lub kielich. Warstwa na szczycie posiada płaski, frędzelkowaty otwór – który jest ujściem dla zarodników. Był gatunkiem zagrożonym, jednak od roku 2014 nie znajduje się już na liście gatunków chronionych.

[madohora]

Próchnilec maczugowaty

Próchnilec maczugowaty (Xylaria polymorpha) to saprofit, rozkładający pniaki drzew liściastych, rzadziej szpilkowych. Obserwowano go niemal na całym świecie: Eurazja, Ameryka Północna i Środkowa, Australia, płn. Afryka. W Polsce pozostaje częsty. Zwykle wyrasta z podstaw spróchniałych lub uszkodzonych pniaków i rozkładającego się drewna. Charakteryzuje się wydłużonymi, prostymi, maczugowatymi owocnikami, wystającymi z ziemi, podobnie jak palce. Rodzaj Xylaria obejmuje około 100 gatunków grzybów kosmopolitycznych. Polymorpha oznacza „wiele form”. Jak sama nazwa wskazuje, ma bardzo zmienny, ale często w kształcie maczugi owocnik przypominający spalone drewno. W tradycyjnej medycynie indyjskiej (ajurwedyjskiej) ten grzyb jest używany w postaci suszonej, sproszkowanej i zmieszanej z cukrem, aby wspierać laktację po porodzie. W przeciwnym razie są uważana za jadalne.

[madohora]

Czy jest sam czy może z parką
Schował nam się za woalką
Lecz on wcale się nie wstydzi
Grzybiarz też się go nie brzydzi

[madohora]

Maczużnik bojowy

O kordycepsach zrobiło się na świecie głośno dzięki popularnemu serialowi „The Last of Us”, w którym pasożytujące grzyby zmieniają ludzi w zombie. Jakkolwiek scenariusz ten na razie pozostaje w sferze science-fiction, wiele gatunków faktycznie zasiedla organizmy żywe i wykorzystuje je na analogicznej zasadzie. Maczużnik bojowy (Cordyceps militaris) pasożytuje na larwach ciem i chrząszczy, stopniowo się w nich rozrastając i zabijając je. Po osiągnięciu celu ze zwłok martwej gąsienicy wyrastają intensywnie pomarańczowe owocnie, sięgające nawet kilku centymetrów. Okazy takie zaobserwowano wielokrotnie również w Polsce, choć gatunek ma u nas status skrajnie zagrożonego wymarciem.

[madohora]

Patrząc na mapę występowania różnych gatunków borowików widać wyraźną koncentrację w strefach klimatu umiarkowanego i umiarkowanie ciepłego półkuli północnej. Przede wszystkim więc spotyka się je w całej Europie, zwłaszcza w regionie morza Śródziemnego, oraz we wschodnich Stanach Zjednoczonych i Meksyku. Ale borowiki są rozpowszechnione niemal na wszystkich kontynentach i rosną również w Kanadzie i na Alasce, w Brazylii, Chile i krajach Ameryki Środkowej, w południowej Afryce i na Madagaskarze, w Australii, Nowej Zelandii, a nawet Tajlandii i Indonezji!

[madohora]

Jak wszystkie grzyby nadziemne, i borowiki mają tendencję do gromadzenia metali ciężkich obecnych w danej glebie. Poziom ich skażenia zależy od gatunku oraz regionu występowania i jego zanieczyszczenia. Ogólnie rzecz biorąc, borowik szlachetny wyróżnia się np. bardzo niskim stopniem akumulacji cezu – promieniotwórczego pierwiastka, który „zalał” Europę po wypadku w Czernobylu. Z drugiej strony, okazy zbierane w Polsce mają często podwyższony poziom radioaktywnego izotopu polonu. W standardowo konsumowanych ilościach nie powinien on jednak stwarzać poważnego zagrożenia dla zdrowia.

[madohora]

Według specjalistów najprostszą metodą uniknięcia tragedii jest omijanie grzybów blaszkowatych. Jeżeli pomylimy się przy zbieraniu grzybów rurkowatych, grozić nam mogą jedynie niegroźne dla życia perturbacje. Jednak najlepiej przed wyprawą do lasu zaopatrzyć się w odpowiedni atlas i zbierać wyłącznie te grzyby, co do których nie mamy żadnych wątpliwości.

[madohora]

Muchomor zielonawy, potocznie nazywany sromotnikowym, uchodzi za najbardziej toksyczny organizm bytujący na terenie naszego kraju. Jego trujący owocnik kryje w sobie substancje mogące bez trudu zabić kilka osób. Mimo że nie boją się go ślimaki i muchy, grzyb ten figuruje na leśnej czarnej liście i wszyscy powinni omijać go szerokim łukiem. W jaki sposób objawia się zatrucie muchomorem zielonawym i co możemy zrobić, by go uniknąć?

[madohora]

„W 100 gramach świeżych opieniek znajduje się 1-3 g białek, 7,5 g cukrów i 0,6 g tłuszczów. Zasób substancji mineralnych jest niewielki; 80 mg fosforu, 0,3 mg wapnia, 32-43 mg sodu.” – wyjaśnia grzyboznawca Wiesław Kamiński.

[madohora]

Jednym z najbardziej obiecujących zastosowań właściwości leczniczych opieniek miodowych jest ich potencjał do poprawy funkcji mózgu i ochrony przed zaburzeniami neurodegeneracyjnymi. Badanie opublikowane w 2017 roku na łamach czasopisma Oxidative Medicine and Cellular Longevity wykazało, że ekstrakty uzyskane z Armillaria mellea były skuteczne w poprawie funkcji neuronów, zapobieganiu uszkodzeniom komórek i zmniejszaniu nagromadzenia białek w mózgu, które są powiązane z chorobą Alzheimera.

[madohora]

Co ciekawe, siła toksycznego działania tych grzybów zależy od tego, kiedy zostały zebrane. Zerwane w październiku osobniki mają relatywnie najsłabsze właściwości trujące, zaś młode okazy lipcowe są najbardziej niebezpieczne dla zdrowia. Jednakże grzyba tego nie wolno spożywać, niezależnie od tego, z jakich zbiorów pochodzi. Ze względu na fotogeniczną prezencję, muchomor czerwony może być co najwyżej doskonałym obiektem do fotografowania podczas leśnych spacerów.

[madohora]

Muchomor - w czerwoną sukienkę się stroję. Tak dla niepoznaki
Wabię do siebie zwierzęta, dzieciaki
Kuszę je. Patrzcie jaki jestem piękny
A gdy mnie zerwą. To pójdzie im w pięty!

[madohora]

Gąska zielonka nadaje się zarówno do gotowania, smażenia, jak i marynowania. Z jej pomocą można wzbogacić smak zup i niektórych potraw mięsnych. Ze względu na to, że grzyby te pochodzą z terenów piaszczystych, zanim poddamy je obróbce termicznej, powinniśmy je dokładnie oczyścić i namoczyć w wodzie z dodatkiem soli. Pamiętajmy też, że, ze względu na liczne kontrowersje dotyczące spożywania świeżych gąsek zielonek, powinniśmy używać w kuchni polskiej wyłącznie mrożonych.

[madohora]

Podgrzybki zajączki to grzyby mikoryzowe potrzebujące do życia korzeni drzew. Nie są przy tym przesadnie wybredne, występując zarówno w lasach liściastych, jak i iglastych. Ich ulubionymi „partnerami” są świerki, sosny i dęby, dobrze czują się również w otoczeniu krzewinek borówek i czarnych jagód. Występują w okresie od czerwca do października, ale mają tendencję do szybkiego robaczywienia. Najczęściej spotkać można pojedyncze sztuki lub niewielkie skupiska podgrzybków zajączków.

[madohora]

Podgrzybki zajączki są to grzyby średniej wielkości, najczęściej spotykane we wcześniejszych stadiach życia, a ich kapelusze sięgają od 3 do 10 cm w średnicy. Na początku są tradycyjnie wypukłe, kopulaste, ale wraz z wiekiem mają tendencję do spłaszczania – skóra wówczas bywa dość popękana. Od spodu można zaobserwować rurki o barwie od żółtej do ochrowej i oliwkowej, nieulegające przebarwieniom po naciśnięciu bądź jedynie delikatnie siniejące.

[madohora]

W liczbie 29–50 dochodzących do trzonu, brzuchate, wąsko przyrośnięte lub zbiegające ząbkiem, gładkie lub poprzecznie żebrowane, blado liliowo szaro-brązowe, blado fioletowobrązowe, gęsto punktowane ciemnofioletowo-brązowymi kropkami (pleurocystydy). Ostrza ciemnofioletowo-brązowe

[madohora]

Ma silny rzodkiewkowy zapach i smak

[madohora]

Grzybówka gołębia występuje w Ameryce Północnej i Środkowej, Europie i na Nowej Zelandii. Władysław Wojewoda w zestawieniu grzybów wielkoowocnikowych Polski w 2003 r. przytacza liczne stanowiska. Jest to jednak gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status I – gatunek o nieokreślonym zagrożeniu. Bardziej aktualne stanowiska podaje internetowy atlas grzybów. Zaliczony w nim jest do gatunków rzadkich, wartych objęcia ochroną

[madohora]

[madohora]

Grzybówka różowa (Mycena rosea Gramberg) – gatunek grzybów z rodziny grzybówkowatych (Mycenaceae)

[madohora]

Agaricus roseus Schumach. 1803
Mycena pura f. rosea (Gramberg) J.E. Lange 1936
Mycena pura var. rosea (Gramberg) J.E. Lange 1938
Mycena rosea f. candida Robich 2003
Mycena rosea f. candida Robich 2005
Mycena rosea Gramberg 1912 f. rosea

[madohora]

Średnica 2–5 cm, za młodu kulisty, potem płaski, na koniec całkowicie rozpostarty. Na środku posiada garb. Jest wybitnie higrofaniczny, w stanie wilgotnym kapelusz jest prążkowany wskutek prześwitywania blaszek. Kolor od bladoróżowego do różowego, garb natomiast podczas suchej pogody ma wskutek wysychania kolor kremowożółty lub żółty

[madohora]

Wysokość 4–7 cm, grubość do 0,7 cm, walcowaty, prosty, o nieco zgrubiałej podstawie. U młodych okazów jest pełny, u starszych rurkowaty. Kolor białawy lub białoróżowy, powierzchnia delikatnie włóknista

[madohora]

Występuje w Europie. Gatunek pospolity.
Rośnie na ziemi w lasach liściastych i mieszanych na ściółce leśnej, szczególnie często na glebach wapiennych. Owocniki pojawiają się od maja do października.

[madohora]

Może być pomylona z grzybówką czystą (Mycena pura), zwaną też grzybówką fioletową. Grzybówka czysta ma odcień bardziej fioletowy i występuje w lasach iglastych

[madohora]

Blaszki- w kolorze białawe lub białaworóżowe. Ustawione dość luźno. Zatokowato wycięte. Dość szerokie. Ostrze nieznacznie poszarpane.

[madohora]

Miąższ- barwy białej, wodnisty, kruchy i niezmienny. W trzonie nieco łykowaty. W smaku i zapach z nutką rzodkwi lub bez.

[madohora]

Występowanie- spotykana w okresie od lipca do października. Rośnie w lasach liściastych i mieszanych, ale jest związana z obecnością dębów i buków. Rzadsza w pojawach od grzybówki fioletowawej.
Zastosowanie- niejadalna.

[madohora]

Uwagi- Trująca. Zawiera muskarynę. Zaliczana do grzybów halucynogennych. Zawarta w niej trucizna działa na układ nerwowy. Stosunkowo niedawno wyodrębniona, jako odrębny gatunek w wyniku wydzielenia osobnych składników, jak u grzybówki fioletowawej - Mycena pura (Pers.) P. Kumm.

[madohora]

Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako bedłka mierzwiowa, pajęczak mierzwiowy, kołpaczek motylkowaty, belka motylkowata

[madohora]

Blaszki
Za młodu szare, wkrótce czarne i z jaśniejszym kłaczkowatym ostrzem

[madohora]

Wysyp zarodników
Czarny. Zarodniki widziane z boku charakterystycznie podłużnie sześciokątne, gładkie, o średnicy 15–18 × 10–12 × 8–9,5 µm

[madohora]

Jest szeroko rozprzestrzeniony: poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach, a także na wielu wyspach. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Austrii i Niemczech.

[madohora]

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Galeropsidaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

[madohora]

Kapelusz
Średnica 1–3(4) cm. Początkowo dzwonkowaty, następnie półkulisty do wypukłego, w młodym wieku staje się szeroko stożkowy, nie w pełni rozszerzający się. Jest higrofaniczny; w stanie świeżym ciemnodymnoszarawy do ciemnocynamonowego, w stanie suchym słomkowożółty lub lekko oliwkowoszary, bardziej czerwonobrązowy w kierunku środka. Brzeg podwinięty, powierzchnia gładka, miąższ gruby i jędrny.

[madohora]

Trzon
Wysokość 4–7,5 cm, grubość 3-4, rzadko do 6 mm, lekko zwężający się u nasady, pusty, łamliwy. Powierzchnia oprószona i lekko prążkowana, bez pozostałości zasnówki, szarawa do ochrowej, u podstawy brązowa lub fioletowa

[madohora]

Gatunki podobne
Często jest mylony z Panaeolina foenisecii. Odróżnia się od niego czarnym wysypem zarodników i ciemniejszymi blaszkami w stanie dojrzałym oraz nieco grubszym trzonem. Jeszcze łatwiej można go pomylić z kołpaczkiem ciemnoszarym Panaeolus fimicola, od którego różni się lekko szorstkimi zarodnikami

[madohora]

Grzyb psychoaktywny, zawierający halucynogenną psylocybinę

[madohora]

ZUPA Z PODGRZYBKAMI

250 g mieszanych podgrzybków zajączków
3 ziemniaki
1 ½ łyżki mąki pszenicznej
½ szklanki mleka
1 jajko
1 łyżeczka kminku

Grzyby oczyszczamy i kroimy na małe kawałki. Ziemniaki obieramy i kroimy w kostkę. Wkładamy razem do garnka i zalewamy 1,5 l wody. Dodajemy sól, kminek i wstawiamy do gotowania. Mąkę rozmącamy w mleku. Gdy ziemniaki zmiękną, dolewamy mleczną kaszkę do zupy, mieszamy i gotujemy jeszcze ok. 5 minut. Przed samym końcem wbijamy do garnka surowe jajko i mieszamy widelcem. Chwilę gotujemy, po czym doprawiamy solą kamienną, pieprzem zielonym i sokiem z cytryny.

[madohora]

Opieńki to obok rydzy jedne z najlepiej nadających się do marynowania grzybów - dla grzybowych smakoszy są prawdziwym rarytasem. Te marynowane mają wyjątkowy, wyrazisty smak, są jędrne, chrupiące i sprawdzą się jako dodatek do wielu potraw - sałatek, potrawek, czy po prostu zamiennik surówki do dań obiadowych. Marynowanie to obok mrożenia czy suszenia świetny sposób na zakonserwowanie grzybów, dzięki czemu można korzystać z nich przez wiele miesięcy. Zamknięte w słoiczkach grzybki z dodatkiem przypraw i zalewy octowej stanowią ponadto szybką, gotową przekąskę, którą można podać na stół np. przy okazji wizyty gości lub gdy brakuje czasu na przyrządzenie sałatki.

[madohora]

Gulasz z pieczarek

[madohora]

Psylocybina, 4-PO-DMT – organiczny związek chemiczny z grupy tryptamin, alkaloid o właściwościach psychodelicznych występujący naturalnie w setkach gatunków grzybów psylocybinowych, m.in. w Psilocybe cubensis i Psilocybe semilanceata. Psylocybina obok LSD jest najbardziej popularnym i najczęściej używanym psychodelikiem. Historia zażywania grzybów psylocybinowych sięga czterech tysięcy lat wstecz, obecnie popularnie znane są one jako halucynogenne lub magiczne grzyby. Psylocybina powoduje głębokie doznania psychodeliczne, transcendentne, mistyczne, medytacyjne, często także religijne. Nazwa wywodzi się od stgr. psilos „łysy" oraz kubê „głowa".

[madohora]

Substancja ta została opisana po raz pierwszy w latach 60. XX wieku przez Alberta Hofmanna.

[madohora]

Efekty psychoaktywne psylocybiny, podobnie jak w przypadku większości psychodelików, są bardzo indywidualne i nieprzewidywalne. Choć u różnych osób może się to bardzo zmieniać, zwykle obejmują podniesienie nastroju i poprawę humoru, modyfikacje percepcji, efekty wizualne i ogólną zmianę postrzegania zmysłowego. Małe dawki zwykle sprawiają, że intoksykowany może widzieć kolorowe geometryczne wzory, fraktale czy zintensyfikowanie kolorów. Nieprawdą jest, że psylocybina powoduje halucynacje. Efekty wizualne wywoływane przez psychodeliki nie polegają na widzeniu urojonych obiektów, lecz na widzeniu w obiektach rzeczywistych czegoś, czym nie są – np. drzewo może wydawać się człowiekiem, kształty i kolory mogą ulegać deformacjom, może zaniknąć poczucie skali – coś, co jest małe, może być postrzegane jako wielkie, czas może się rozciągać bądź zagęszczać.

[madohora]

Zażywanie psylocybiny może spowodować wystąpienie HPPD. Osoby znajdujące się w grupie większego ryzyka zachorowania na schizofrenię, jeżeli decydują się na doświadczenie powinny zachować najwyższą ostrożność, gdyż może ona zwiększyć ryzyko wystąpienia psychoz.

[madohora]

Czysta psylocybina jest słabo toksycznym związkiem. LD50 wynosi ok. 280 mg na kilogram masy ciała (szczur, dożylnie). Szacowana doustna dawka śmiertelna dla człowieka wynosi 6 g i jest ok. 1000 razy większa niż typowa dawka przyjmowana w celach niemedycznych[potrzebny przypis]. Zatrucia śmiertelne są możliwe, jednak zdarzają się rzadko i nie wszystkie są potwierdzone

[madohora]

Psylocybina naturalnie występuje w znacznym stężeniu w grzybach rodzaju łysiczka i w niewielkim w wielu pieczarkowcach. Zawartość substancji psychoaktywnych w grzybach w bardzo dużym stopniu zależy od gatunku, a nawet warunków w jakich rosły. Zwykle młode osobniki zawierają psylocybinę w większym stężeniu i mają łagodniejszy smak niż starsze. Zarodniki tych grzybów nie zawierają psylocybiny ani psylocyny, z kolei grzybnia może zawierać niewielką ich ilość, szczególnie dojrzała. W większości grzybów psylocybinowych występują też w małym stężeniu pokrewne psylocybinie substancje jak baeocystyna i norbaeocystyna, jednak nie mają one większego wpływu na moc i działanie grzybów. Wiele gatunków grzybów po zerwaniu sinieje. Jest to spowodowane utlenianiem się aktywnych substancji, jednak nie powinno się oceniać ich mocy po stopniu zsinienia.

[madohora]

Przyjęcie psylocybiny powoduje szybkie pojawienie się zjawiska tolerancji fizjologicznej, które ustępuje po okresie około 48 godzin. Dawkowanie substancji waha się w przedziale 2–25 mg.

[madohora]

W 1961 roku Timothy Leary i Richard Alpert uruchomili Harvard Psilocybin Project, który obejmował badania nad przydatnością psylocybiny w walce z różnymi chorobami i zaburzeniami psychologicznymi. W 2001 w Stanach Zjednoczonych FDA zaaprobowało badania zlecone przez Multidisciplinary Association for Psychedelic Studies (MAPS) nad przydatnością psylocybiny w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. W 2006 organizacja MAPS opublikowała część efektów tych badań, donoszących o wyraźnej poprawie stanu pacjentów, w niektórych przypadkach nawet na kilka dn

[madohora]

7 osób nadal odczuwało pozytywny wpływ przez następne 3 miesiące, a u 5 osób odnotowano remisję trwającą ponad 3 miesiące. Nie odnotowano poważnych skutków ubocznych. W drugim badaniu oprócz podania psylocybiny u 19 ochotników przeprowadzono badanie fMRI przed i po aplikacji. Poprawę utrzymującą się minimum 1 tydzień zanotowano u wszystkich. Analiza fMRI wykazała m.in. zmniejszony przepływ krwi w ciele migdałowatym. Autorzy wskazują również na podobieństwo efektów psylocybiny i elektrowstrząsów obserwowanych w fMRI. Nawiązując do relacji użytkowników potwierdzają, że psylocybina zdaje się „resetować” szlaki mózgu związane z depresją.

[madohora]

W eksperymencie klinicznym z podwójnie ślepą próbą, którego wyniki opublikowano w 2022 r., stwierdzono, że przyjmowanie psilocybiny przez alkoholików w połączeniu z psychoterapią ma bardzo korzystny wpływ na ograniczenie spożycia alkoholu. Nie stwierdzono przy tym poważnych niekorzystnych efektów ubocznych

[madohora]

[madohora]

Obecny poziom wiedzy medycznej nie pozwala na określenie konkretnej przyczyny HPPD. Istnieją teorie twierdzące, iż schorzenie jest wynikiem stałej nadaktywności neuronalnej w częściach mózgu odpowiadających za percepcję. Wiadomo natomiast, co na pewno nie jest przyczyną schorzenia:

[madohora]

Spektrum objawów HPPD jest bardzo szerokie, cechuje się zmiennością i u każdego chorego jest nieco inne. Do symptomów należą: zmiany w postrzeganiu kolorów, nasilone zjawisko palinopsji, nasilone zjawisko ślepej plamki, metamorfopsje wzrokowe, zwiększone postrzeganie mętów ciała szklistego, diplopia, śnieg optyczny, szumy uszne, wrażenie poruszania, pływania, wirowania przedmiotów i wzorów, trudności w czytaniu spowodowane pozornym zlewaniem się liter, wrażenie migotania światła. Wielu chorych skarży się także na zjawisko derealizacji i depersonalizacji. Objawy wizualne nasilają się podczas stałego wpatrywania się w jeden punkt.

[madohora]

Na rok 2021 nie jest znane skuteczne leczenie HPPD. Większość badań nad tym schorzeniem to tzw. case studies. Chorym zaleca się przede wszystkim abstynencję od wszelkich substancji psychoaktywnych, gdyż te najczęściej nasilają symptomy, lub też mogą spowodować ich nawrót po remisji. Szczególną uwagę zwraca się na marihuanę, która niemal u każdego chorego powoduje znaczące nasilenie zaburzeń w postrzeganiu. Bardzo przydatna w leczeniu zaburzeń lękowych, czy też depresji, które są konsekwencją życia z HPPD, może okazać się psychoterapia, szczególnie w nurcie poznawczo-behawioralnym. Pacjenci w trakcie terapii uczą się akceptacji swojego schorzenia i w pełni powracają do normalnego funkcjonowania.

[madohora]

Leki z grupy benzodiazepin, w szczególności klonazepam, przynoszą u części chorych ulgę od zaburzeń podczas ich działania, lecz nie są wskazane do leczenia HPPD ze względu na występowanie silnego uzależnienia przy dłuższym ich stosowaniu.

[madohora]

Osoby dotknięte HPPD nierzadko decydują się na duże zmiany w swoim codziennym życiu celem poprawy jego jakości. Zdrowe odżywianie, higiena snu czy też uprawianie sportu są wskazane osobom dotkniętym zaburzeniami percepcji.

[madohora]

Za działanie psychoaktywne odpowiadają dwa związki chemiczne wytwarzane przez te grzyby: psylocybina (głównie odpowiedzialna za efekt działania substancja, która w organizmie ulega przemianie do aktywnej farmakologicznie psylocyny) i psylocyna (obecna w grzybie w mniejszych ilościach) oraz w niektórych przypadkach baeocystyna i norbaeocystyna, które uważa się za słabiej działające

[madohora]

Stosowanie przez osoby niestabilne psychicznie, pacjentów chorych psychicznie lub osoby genetycznie obciążone ryzykiem zaburzeń psychicznych może prowadzić do ujawnienia lub zaostrzenia takich zaburzeń, np. psychozy i w związku z powyższym jest niewskazane. Absolutnie odradza się prowadzenie samochodu lub obsługiwanie maszyn po ich spożyciu, gdyż stanowi to zagrożenie dla życia

[madohora]

W Ameryce Południowej i Ameryce Środkowej znane są od tysięcy lat, a ich „magiczny” efekt działania był wykorzystywany podczas obrzędów religijnych jako ułatwiający kontakt z bogami

[madohora]

Zdarza się, że grzyby sprzedawane jako halucynogenne zostają sfałszowane przez nasączenie zwykłych grzybów konsumpcyjnych substancjami halucynogennymi, tj. LSD i PCP lub innymi, albo w ogóle nie zawierają związku halucynogennego

[madohora]

W Tassili, Algieria odkryto malunki naskalne przedstawiające przypuszczalnie grzyby psylocybinowe oraz przemiane osoby po ich spożyciu. Określono, że powstały one w okresie pomiędzy 9000 a 7000 p.n.e. co potencjalnie czyniłoby je najstarszym etnomykologicznym znaleziskiem dotychczas.

[madohora]

Teonanácatl to nazwa grzybów halucynogennych w języku Azteków i Indian Ameryki Środkowej. Pierwsza wzmianka o teonanácatl pochodzi z szesnastowiecznego Kodeksu Florenckiego, spisywanego przez katolickiego księdza Bernardino de Sahagúna. Hiszpańscy kolonizatorzy zakazali Indianom stosowania grzybów halucynogennych podczas rytuałów, lecz rdzennej ludności udało się zachować tę tradycję w tajemnicy przez cztery wieki. Przez cały ten okres nie pojawiały się żadne wzmianki w literaturze naukowej o grzybach halucynogennych, a nawet niektórzy podawali w wątpliwość ich istnienie, jak np. w 1916 roku amerykański botanik William Safford, który uważał, że kronikarze hiszpańscy pomylili grzyba halucynogennego z kaktusem o nazwie pejotl

[madohora]

Dopiero w 1938 roku Amerykanin Richard Schultes, student botaniki, który nie dowierzał wersji Safforda, jakoby Indianie (znani ze znajomości roślin) mogli pomylić grzyba z kaktusem, przywiózł z wyprawy do Meksyku grzyba Teonánacatl, którego udało mu się zidentyfikować podczas badań na uniwersytecie. W rok później Schultes opublikował artykuł na temat świętych grzybów meksykańskich pt. Plantae Mexicanae II: The Identification of Teonanacatl, a Narcotic Basidiomycete of the Aztecs, zaś następne lata poświęcił odkrywaniu flory w dolinie rzeki Amazonki

[madohora]

Termin pochodzi z języka łacińskiego, od słowa sedes, dosłownie „miejsce do siedzenia”, w przenośni „położenie”. Wyrażenie jest w dopełniaczu, więc nie ulega zmianie (grupa incertae sedis, grupy incertae sedis).

[madohora]

Saprotroficzne organizmy fagotroficzne, tj. odżywiające się martwą materią organiczną w postaci cząstek nazywane są saprofagami, detrytusofagami, nekrofagami, koprofagami, padlinożercami – w zależności od rodzaju zjadanej martwej materii. To cecha m.in. zwierząt.

[madohora]

Rozwój wielu gatunków roślin jest całkowicie zależny od obecności określonego gatunku grzyba, gdzie brak partnera grzybowego oznacza śmierć dla rośliny, ale i wiele znanych gatunków grzybów kapeluszowych dojrzewa tylko wtedy, gdy grzybnia ma dostęp do korzeni drzew, dlatego przy tego rodzaju symbiozie mówi się o mutualizmie. Mykoryza jest powszechnym zjawiskiem w przypadku drzew leśnych, tu niektóre grzyby wykazują specjalizację w wyborze partnera, ograniczając się do określonego gatunku, np

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Nazwę polską nadał mu Franciszek Błoński w 1888 r., wówczas bowiem gatunek ten zaliczany był do rodzaju czernidłak (Coprinus). W polskim piśmiennictwie mykologicznym opisywany był także pod polskimi nazwami jako bedłka czernidło, bedłka psia lub czernidłak pospolity[3] oraz czernidlak, czerniak, gnojówka, gnojnik, gnojak. W wyniku badań filogenetycznych w 2001 r. przeniesiony został do rodzaju Coprinopsis, tak więc jego polskie nazwy stały się niespójne z nazwą naukową. W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zarekomendowała dla rodzaju Coprinopsis nazwę czernidłówka

[madohora]

Średnica do 11 cm, za młodu półkolisty, później łukowaty, na koniec niemal płaski. Brzegi kapelusza prążkowane, skórka słomkowożółta, cytrynowa, ochrowożółta pokryta zazwyczaj białawymi łatkami. Na starość blednie. Białe łatki na kapeluszu łatwo zmywane są przez deszcz, często więc ich brak.
Blaszki
Białe, gęsto ustawione, nieprzyrośnięte do trzonu.
Trzon
Wysokość do 14 cm, grubość do 2 cm, biały lub żółtawy, zazwyczaj pokryty odstającymi, białymi łuseczkami. Na młodych okazach występuje pierścień wąski, biały, na starszych zanika. Bulwa w nasadzie trzonu okryta przyrośniętą pochwą.
Miąższ
Biały, o łagodnym smaku i słabym zapachu.
Cechy mikroskopowe
Wysyp zarodników biały. Zarodniki szerokoelipsoidalne, gładkie, o rozmiarach 8–13 × 6,5–9 μm. Podstawki 4-zarodnikowe bez sprzążek. Strzępki grzybni mają grubość 2–8 μm

[madohora]

Średnicy 4–8 cm, początkowo półkulisty do stożkowato wypukłego, później płaski, z tępym szerokim garbkiem, niekiedy płytko wklęsły pośrodku, w wilgotnych warunkach lepki, w czasie suszy lśniący, z delikatnymi, wrośniętymi, promienistymi włókienkami, gładki, czerwonobrązowy, brązowy, żółtobrązowy, z ciemniejszym środkiem

[madohora]

Jest pospolity i szeroko rozprzestrzeniony w Europie i Ameryce Północnej. Podano stanowiska tego gatunku także w Kostaryce i Japonii. W Polsce jest dość częsty. W polskim piśmiennictwie naukowym opisany na licznych stanowiskach.

[madohora]

Wysokość 3–7 cm, grubość do 2 cm, walcowaty, w dolnej części maczugowaty. U młodych okazów pełny, u starszych pusty. Kolor nieco jaśniejszy, niż na kapeluszu

[madohora]

Kania - czasem trzeba uważać na kanie
Bo podszywają się pod nią jakieś inne dranie
A grzybek dobry na obiadek
Zaraz go na patelnię kładę

[madohora]

KANIA - masz na nią apetyt, niestety
Ona smakuje jak kotlety
Na targu jest dość droga
A chyba nie tędy droga

[madohora]

Borowiki najlepiej pokroić w cienkie plastry i suszyć w suszarce do grzybów, piekarniku lub w przewiewnym miejscu. Suszone borowiki zachowują intensywny smak i aromat, idealny do zup i sosów.

[madohora]

Boczniaki są niezwykle wszechstronne kulinarnie. Mają delikatny, lekko mięsny smak i zwartą strukturę, dzięki czemu często wykorzystywane są jako zamiennik mięsa w daniach roślinnych. Można je smażyć, piec, dusić, grillować oraz dodawać do zup i sosów.

[madohora]

Ostrożność powinny zachować także osoby z chorobami przewodu pokarmowego, zwłaszcza z zespołem jelita drażliwego, wrzodami żołądka lub nasilonymi wzdęciami. Boczniaki zawierają chitynę, która jest trudna do strawienia i może obciążać układ trawienny.

[madohora]

Nazywany królem grzybów, od wieków zajmuje szczególne miejsce w polskiej tradycji kulinarnej. Borowik szlachetny, czyli prawdziwek, zachwyca smakiem, aromatem i wszechstronnością w kuchni. Spotkanie go w lesie dla wielu grzybiarzy jest powodem do dumy, a w literaturze i sztuce doczekał się statusu symbolu jesiennego grzybobrania. Prawdziwek to jednak nie tylko smakołyk – to także naturalne źródło cennych składników wspierających zdrowie.

[madohora]

Dzięki temu grzyb zyskuje coraz większe zainteresowanie w dietetyce i medycynie naturalnej jako element profilaktyki chorób cywilizacyjnych.

[madohora]

Kurki, znane również jako pieprzniki jadalne, przyciągają uwagę złocistym kolorem i lekko pieprznym smakiem. W medycynie ludowej od dawna stosowano je jako środek wspomagający walkę z pasożytami przewodu pokarmowego. Obecnie wiemy, że kurki to także źródło witaminy A i beta-karotenu, które wspierają wzrok i kondycję skóry. Dodatkowo zawierają ergosterol - substancję, która w organizmie przekształca się w witaminę D, niezbędną dla mocnych kości i odporności.

[madohora]

Rośnie na ziemi wśród opadłych liści w różnego typu lasach liściastych i mieszanych, szczególnie często pod świerkiem i sosną. Owocniki wytwarza od lipca do listopada. Czasami tworzy tzw. czarcie kręgi

[madohora]

Występuje w Europie i wschodniej części USA[7]. W Polskim piśmiennictwie mykologicznym opisany na licznych stanowiskach na terenie całego kraju. Jest pospolity, praktycznie nie istnieje las bukowy, w którym nie występowałby ten gatunek gołąbka. Nie jest jednak tak pospolity, jak gołąbek brudnożółty

[madohora]

Muszę tak jak przed laty
Zabrać się za epigramaty

[madohora]

Nie. Większość borowików to grzyby jadalne, ale w Polsce występują również gatunki trujące, m.in. borowik szatański i borowik purpurowy, a także niejadalny borowik żółtopory.

[madohora]