Bieruń Stary

[madohora]

W dniu odpustu ku czci św. Walentego - 14 lutego, rzesze pielgrzymów przyjeżdżają do Bierunia, prosząc patrona o uzdrowienie, pomoc w trudnych sprawach i nawrócenie. Do ciekawostek należy obchodzenie w tym dniu ołtarza na klęczkach połączone z ucałowaniem relikwii Świętego

[madohora]

Św. Walenty od 2004 roku jest patronem Bierunia. Pomnik Świętego został wzniesiony w 2008 r. Zaprojektował go bieruński artysta Roman Nyga, a wyrzeźbił Stanisław Hochół. Opracowanie konstrukcyjno - architektoniczne wykonała architekt Grażyna Lasek.

[madohora]

Posiada wszystkie charakterystyczne cechy budownictwa tego regionu w postaci m.in. zgodności techniki i materiału, a także oddzielnego dachu, wyższego nad nawą, a niższego nad prezbiterium. Dodatkowo kościół jest w posiadaniu autentycznych relikwii patrona parafii św. Walentego, a ze względu na rozpowszechnienie kultu w/w świętego oraz ilość pielgrzymów przybywających do parafii od 2003 roku jest on także patronem miasta.

[madohora]

Pierwsze informacje odnośnie istnienia kościoła św. Walentego na terenie Bierunia pochodzą
z reskryptu zdawczego zarządu fideikomisen z roku 1628. Ze względu na brak konkretnych danych oraz materiałów źródłowych czas powstania świątyni wiąże się z okresem zarządzania Pszczyną przez Jana Ulryka Schaffgotsche w latach 1623-1628. Pierwszy proboszcz przybył do parafii ok. 1645 roku,
a świątynia w latach 1677-1680 pełniła rolę kościoła parafialnego, co wiązało się bezpośrednio

[madohora]

w części północnej, a całość otoczona jest drewnianym ogrodzeniem z murowanymi słupkami.

[madohora]

W obrębie połaci zlokalizowana została wtórna sygnaturka z II poł. XVIII wieku z cebulastym hełmem. Obiekt składa się z prostokątnego prezbiterium, zamkniętego trójboczną absydą z pozornym sklepieniem kolebkowym, zakrystii zlokalizowanej od północy oraz przedsionka usytuowanego od zachodu. Elewacje drewniane, oszalowane za wyjątkiem fragmentu absydy, wejście główne zlokalizowane w obrębie kruchty. Kruchta oraz soboty zlokalizowane zarówno w obrębie elewacji południowej, trzyosiowej jak i północnej, dwuosiowej. W obrębie elewacji wschodniej wyraźnie widoczna absyda z przydaszkiem. W prezbiterium zachował się fragment polichromii z XVII wieku, obecnie w obrębie sufitu znajdują się polichromie wykonane przez Romana Nygę po pożarze z 1972 r., dodatkowy element ozdobny w obrębie stropu stanowi obramowanie w postaci bordiury w formie liści akantu. Wśród wyposażenia na uwagę zasługuje ołtarz główny z nastawą pochodzącą z XVII wieku, dwoma obrazami św. Walentego z 1729 i 1907 roku oraz figurami przedstawiającymi dwóch biskupów, Oko Opatrzności, Trójce Świętą oraz Św. Piotra i Pawła. W obrębie przednich kolumn architrawu zachowały się natomiast dwa barokowe putta. Wnętrze doświetlane jest późnobarokowymi żyrandolami wykonanymi z drewna i ozdobionymi kryształem górskim. Wśród wielu dzieł wymienić należy również ośmiogłosowe organy pochodzące z 1650 roku, przeniesione do kościoła św. Walentego w 1845 roku z Orzesza, stanowią one jedne z najcenniejszych tego typu instrumentów na terenie Górnego Śląska.

[madohora]

„Walencinek” w tym czasie najpierw podupadł, lecz zwrócono na niego uwagę w 1677 roku, kiedy spłonął kościół parafialny. Przeniesiono wtedy do „Walencinka” wszystkie obrzędy liturgiczne. Owo prowizorium, w czasie którego kościółek pełnił rolę kościoła parafialnego, trwało trzy lata, do roku 1680. W tym roku odbudowano spalony kościół parafialny a przy okazji zapewne, poczyniono drobne naprawy kościółka świętego Walentego. Przy tej właśnie okazji dowiadujemy się o patronie kościółka.

[madohora]

W roku 1845 w Bieruniu wybuchł wielki pożar, który strawił kościół parafialny. Z konieczności życie religijne parafii bieruńskiej przeniosło się kolejny raz do kościółka świętego Walentego. W związku z tym zamiast planowanej rozbiórki drewnianej budowli, odrestaurowano ją a nawet dobudowano obszerny przedsionek. Dokonał tego bieruński cieśla Antoni Aiker.

[madohora]

Ruchoma szopka w Bieruniu – ruchoma szopka bożonarodzeniowa budowana corocznie od 1955 r. w kościele św. Bartłomieja Apostoła w Bieruniu.

[madohora]

Obecny kościół jest czwartą budowlą wybudowaną na tym miejscu. W 1770 r. została rozebrana wieża drewnianej świątyni i na jej miejscu została wybudowana nowa. W 1776 r. został rozebrany korpus poprzedniej budowli i został wybudowany nowy, murowany. 20 października tego samego roku kościół został poświęcony przez księdza Tomasza Trzebienia, dziekana pszczyńskiego. W 1833 r. została zbudowana zakrystia i kaplica św. Barbary. W 1845 r. świątynia spłonęła w pożarze razem z miastem. Po zebraniu środków finansowych na odbudowę, zgliszcza zostały rozebrane i w dniu 14 czerwca 1851 r. rozpoczęły się prace budowlane. Architektem został wybrany królewski inspektor budowlany Józef Linke z Raciborza, a kierownikiem budowy został mianowany Augustyn Kern z Gliwic. Budowa trwała dość długo z powodu braku funduszy. W dniu 29 maja 1859 r. wrocławski biskup pomocniczy Bernard Bogedain poświęcił nową świątynię. Podczas II wojny światowej pocisk artyleryjski częściowo uszkodził kościół. W 1948 r. zostały dobudowane dwie zakrystie. W takim stanie świątynia zachowała się do dnia dzisiejszego. Od 1955 r. na święta Bożego Narodzenia w kościele wystawiana jest ruchoma szopka, której twórcami są mieszkańcy Bierunia.

[madohora]

Obecny kościół jest czwartym z kolei zbudowanym na tym miejscu. Pierwsza wzmianka o kościele w Bieruniu pochodzi z kroniki Liber Beneficiorum Jana Długosza: „Bieruń, miasto (...), w którym jest kościół drewniany pw. św. Bartłomieja, filia kościoła macierzystego w Lędzinach (...) kościół w Bieruniu jest świeżo zbudowany...”. Jan Długosz tę część kroniki napisał przed śmiercią księcia Mikołaja II w 1452 r. Prawdopodobnie drewniany kościół powstał pod patronatem księżnej Heleny, która w 1407 r. otrzymała ziemię pszczyńską jako wiano od księcia Jana II. Z mapy Hindenburga z 1636 r., na której są narysowane dwa kościoły w Bieruniu, widać, że kościół św. Bartłomieja miał sygnaturkę i ogrodzenie. Protokół wizytacyjny z 1665 r. zawiera krótki opis tego kościoła. Był drewniany, starodawny, miał trzy ołtarze, drewnianą zakrystię i chrzcielnicę oraz ogrodzenie. 21 lipca 1677 r. wybuchł w Bieruniu pożar, który zniszczył całe miasto z wyjątkiem kościółka św. Walentego. Po pożarze proboszcz ks. Witkiewicz wybudował plebanię, szkołę i szpital. Z powodu braku pieniędzy i z faktu istnienia kościółka św. Walentego proboszcz nie podjął się odbudowy kościoła parafialnego. Dopiero w 1679 r. nowy proboszcz ks. Herbst zaczął zbierać pieniądze i 9 maja 1680 r. położono fundamenty pod nowy drewniany kościół. Poświęcenia dokonał dziekan pszczyński ks. Franciszek Szafrański 22 grudnia 1680 r. Ołtarz główny i obraz zostały wykonane w Żorach. Kościół posiadał dwa boczne ołtarze – NMP i św. Antoniego Padewskiego i dzwonnicę, na której w lutym 1681 r. zawieszono dzwon.

[madohora]

W 1833 r. proboszcz ks. Jan Hawlicki zbudował zakrystię, a burmistrz Bierunia Józef Niesyto ufundował kaplicę św. Barbary po przeciwległej stronie kościoła. 9 czerwca 1845 r. całe miasto, a więc i kościół wraz z plebanią, szpitalem i szkołą, spłonęło w pożarze. Udało się uratować kielichy, monstrancje, ornaty, akta, metryki i ważniejsze dokumenty. Najpierw odbudowano szkołę i plebanię. Po zebraniu funduszy rozebrano zgliszcza i 14 czerwca 1851 r. przystąpiono do budowy. Architektem był Królewski Inspektor budowlany Józef Linke z Raciborza, a kierownikiem budowy Augustyn Kern z Gliwic. Budowa przeciągnęła się z powodu braku pieniędzy. 29 maja 1859 r. sufragan wrocławski bp Bernard Bogedain poświęcił nowy kościół. Główny ołtarz wykonał Jan Gajda w 1857 r. W czasie II wojny światowej pocisk artyleryjski przebił dach i wybuchł wewnątrz, co wzbudziło niepokój miejscowej ludności, gdyż w pobliżu znajdował się niemiecki skład amunicji. Kościół ten stoi do dzisiaj, jedynie w 1948 r. dobudowano dwie zakrystie.

[madohora]

Kościółek nadal był w użyciu i raz po raz wymagał reperacji. Nie miał jednak własnego uposażenia, stąd remonty przeprowadzane były jedynie doraźnie. Dopiero w 1725 roku bieruński „Walencinek” doczekał się gruntowniejszego remontu. Nie wiemy jak bardzo zmienił się wtedy wygląd zewnętrzny kościółka. Z pewnością jednak zmiany takie miały wtedy miejsce, świadczy o tym treść rachunków parafialnych, jak również fakt wyrycia na belce nadprożnej w głównym wejściu do kościółka daty 1725. Czyniono tak zwykle przy bardzo poważnych remontach. Ten autentyczny dowód troski mieszkańców Bierunia o „Walencinek” można oglądać do dnia dzisiejszego.

[madohora]

W nowej rzeczywistości, jaka nastała po II wojnie światowej, bieruński „Walencik” formalnie otoczony został prawną opieką państwa. Starano się jednak, przede wszystkim własnymi, parafialnymi środkami, dokonywać koniecznych napraw. Wielkie zasługi położył tutaj ks. prałat Jan Trocha, proboszcz bieruński, dla którego kościółek był „oczkiem w głowie'. Niestety, blisko 350-letni zabytek, który przetrwał kilkanaście kataklizmów, stanął w płomieniach po raz pierwszy w czasie swojego istnienia 2 maja 1971 r. Przyczyna leżała w wadliwym doprowadzeniu prądu elektrycznego do kościółka. W efekcie spięcia elektrycznego wybuchł pożar, który strawił dach wraz ze sygnaturką. Zniszczony został sufit kościółka. Szczęściem, dzięki ofiarności straży pożarnej, jak i ludności uratowane zostały od pożaru prawie wszystkie sprzęty liturgiczne i wyposażenie kościółka.

[madohora]

Do najnowszych dziejów kościółka należą prace, jakie zostały podjęte po przywróceniu Bieruniowi praw miejskich. Wspólnym wysiłkiem miejscowych duszpasterzy i Zarządu Miasta, odnowione zostało gontowe pokrycie dachu kościółka. Zainstalowano także zabezpieczenia przeciwpożarowe i antywłamaniowe, zaś całe obejście kościółka wraz z przyległym cmentarzem zostało otoczone masywnym ogrodzeniem. Imponujące wrażenie robi „Walencik” szczególnie po zmroku, kiedy oświetlony jest dużymi reflektorami. Dostojność tej świątyni podkreślona jest ponadto bliskością mogił Bierunian. Zarówno zimą, kiedy ciemny, gontowy dach świątyni nakryty jest śnieżną czapą, jak i latem, gdy kościółek tonie wprost w zieleni i kwieciu, pozostawia on na odwiedzających go niezatarte wrażenie. Budzi refleksje i zachęca do ponownego odwiedzenia.

[madohora]

[madohora]

Bieruń, miasto powiatowe w województwie śląskim, w powiecie bieruńsko-lędzińskim, na pograniczu Pagórów Jaworznickich, Doliny Górnej Wisły i Równiny Pszczyńskiej, nad Mleczną, Gostynią (południowa granica B.), Wisłą i Przemszą (na granicy wschodniej), na południowym obrzeżu GOP.

[madohora]

od 1327 lenno Czech, dzielił losy polit. Śląska; prawa miejskie 1387–1742, 1865–1975 i od 1991 (od 1865 pod nazwą Bieruń Stary); udział mieszkańców w powstaniach śląskich 1919–21; od 1922 w Polsce; 1975 włączone do Tych; 1991 wyłączone z Tych i wraz z Bieruniem Nowym, Bijasowicami, Czarnuchowicami, Jajostami i Ścierniami tworzy miasto. kopalnia węgla kam. Piast; zakłady chem., wytwórnie materiałów bud., papy, mleczarnia; ośrodek wypoczynku świątecznego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

EMERYTOWANY GÓRNIK Z BIERUNIA TWORZY ARTYSTYCZNE LAMPY W GARAŻU - Radio Katowice - 27.12.2025