sibeliuss
18.02.07, 20:23
Pierwsze wzmianki o Tarchominie są nikłe i pochodzą z XIII wieku, zaświadczają
one, że przy dukcie nadwiślańskim znajdowała się wieś szlachecka. W drugiej
połowie XIV wieku prawa własności do tych terenów posiadał ród
Jastrzębców-Bolestów, a dwa wieki później rodziny Weslów i Zaliwskich. W roku
1528 wieś Tarchomin liczyła 4 łany powierzchni. Na początku wieku XVI z
funduszy rodziny Ossolińskich rozpoczęto budowę kościoła parafialnego pod
wezwaniem św.Jakuba. Po 1705 roku wieś Tarchomin rozrosła się tak bardzo, że
połączyła się z odkupionym od rodu Świderskich, liczącym 5 łanów Tarchominkiem
( obecne Nowodwory ). Ossolińscy wybudowali okazały drewniany dwór i nakazali
posadzenie parku dworskiego ( ul.Mehoffera 2 ). Nie zamieszkiwali jednak tam
zbyt długo, bo już u schyłku XVII wieku sprzedali swe dobra rodzinie
Mostowskich ( tych od Pałacu Mostowskich ). Mostowscy szybko się
zaaklimatyzowali i wkrótce postawili tzw. Duży dwór w miejscu dawnego
drewnianego, a po roku 1780 również tzw. Mały dwór zwany Teklinkiem ( na cześć
córki Mostowskich – Tekli ). Na początku XIX wieku duży dwór przebudowano
zgodnie z duchem klasycyzmu w pałac. Mniej więcej w tym czasie przy dukcie do
Jabłonnej zaczęły powstawać pierwsze domostwa. W roku 1827 na terenach
należących do Mostowskich było 13 zagród i 184 mieszkańców. W 1822 roku
Mostowscy sprzedali południowo-wschodnią część swojego majątku przemysłowcowi
Ludwikowi Spiess, który na zakupionym gruncie do spólki z Wilhelmem
Hirschmanem pobudował fabrykę octu. Po powstaniu w 1831 roku Mostowscy popadli
w tarapaty finansowe i rozpoczęli parcelować swoje włości. Część wsi przy
dukcie nazwano Tarchominem Fabrycznym, a część dworską Tarchominem Kościelnym.
Zakłady Spiessa rozrastały się z bardzo szybkim tempie, już po 1843 roku w
swojej ofercie wymieniały pokosty, kleje, lakiery i kwasy destylowane. Wkrótce
Spiessowie spłacili Hirschmana i od tego czasu wyroby firmowano nazwą
„L.Spiess i syn”.
W tym czasie obok fabryki kleju powstały zakłady chemiczne „Strem”.
W roku 1907 sukcesorzy Spiessów rozpoczęli przekształcanie fabryki chemicznej
w zakłady farmaceutyczno-kosmetyczne produkujące leki i preparaty
farmaceutyczne, posiadajace własne laboratorium naukowo-badawcze. Wkrótce
wytwarzano już polokainę, barbiturany, wit. D2 i lanolinę. Od roku 1931
rozpoczęto pierwsze w Polsce na skalę przemysłową prace nad antybiotykami.
Działania zbrojne zniszczyły zakłady w 70 %. Po wojnie zakłady odbudowano, a w
roku 1950 zgodnie z dekretem Bieruta znacjonalizowano. W 1951 roku sąsiadujące
ze sobą fabryki połączono i od tego czasu noszą nazwę Tarchomińskie Zakłady
Farmaceutyczne „Polfa”.
Tarchomin przyłączono do Warszawy w 1951 roku, mimo to aż do końca lat 70-tych
posiadał charakter wsi. Taki charakter posiada już tylko lokalny cmentarz.
Choć i on został w ciągu ostatniego półwiecza dwukrotnie powiększony. Pierwszy
raz w 1945 roku kosztem nieczynnego już cmentarza luterańskiego, drugi raz w
1959 r. z darowizny Leona Hajdzionego. Obecnie zajmuje on teren 2,2 ha. I
połączył się płynnie z nekropolią wyznawców Kościoła Polsko-Katolickiego.
Cmentarz położony jest na wysokim piaszczystym wzniesieniu rozciętym dziś w
połowie ul.Mehoffera, w jego środku stoi bezstylowa kaplica cmentarna. Bujna
roślinność w postaci licznych krzewów, dębów, akacji i kasztanów sprawia, że
latem cały cmentarz tonie w zieleni. Na cmentarzu złożono prochy żołnierzy 2
bat. 5 kompanii AK „Marianowo”, siostry ze Zgromadzenia SS Rodziny Marii w
Płudach i Białołęce Dworskiej. Tam również miejsce wiecznego spoczynku
znaleźli prof. Dr. Ks. Wincenty Kwiatkowski – twórca warszawskiej szkoły
apologetycznej oraz prof. Stanisław Jagmin – wybitny rzeźbiarz i ceramik,
założyciel i wykładowca Szkoły Sztuk Zdobniczych i Przemysłu w Poznaniu.
Od roku 1976 na terenach dawnych wsi Świdry Stare i Świdry Nowe realizowane
jest osiedle mieszkaniowe o docelowym zasiedleniu 140 tysięcy mieszkańców.
