znow czytamy

[mrs.t]

czyli znow , o tym ze AP to wychowanie bezstresowe nie jest, i jak znalezc
droge do harmownii

dziecisawazne.pl/jean-liedloff-o-niefortunnych-konsekwencjach-skupiania-sie-na-dziecku/
www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/1,53664,8272726,Zabron_mi_wreszcie_.html

txt liedloff 1/

[mrs.t]

Jean Liedloff – O niefortunnych konsekwencjach skupiania się na dziecku


Wielu rodziców, lękając się zaniedbania lub lekceważenia potrzeb rozwojowych
maluchów przegina w drugą stronę.

Upłynęło trochę czasu nim mój „cywilizowany“ umysł pojął sens tego, co
widziałam. Spędziłam ponad 2 lata wśród Indian żyjących w dżungli Ameryki
Południowej tak, jak żyli ludzie z epoki kamienia. W naszych wędrówkach
towarzyszyli nam mali chłopcy, których ojców wynajęliśmy jako przewodników i do
pomocy. Często zdarzało się, że postawaliśmy przez parę dni lub tygodni w
wioskach Indian Yequana, widząc dzieci bawiące się całymi dniami bez nadzoru
starszych. Dopiero podczas czwartej z moich pięciu wypraw z zaskoczeniem
stwierdziłam, że nigdy nie widziałam żadnego konfliktu ani między dziećmi, ani
między dzieckiem a dorosłym. Dzieci nie tylko nie biły się ze sobą, lecz nawet
nie sprzeczały się. Natychmiast i radośnie podporządkowywały się starszym.
Podczas zabawy lub gdy pomagały w pracy często nosiły ze sobą niemowlęta.

Gdzież te „straszne dwulatki“? Gdzie napady złości, walka o „postawienie na
swoim“, samolubstwo, niszczycielstwo i brak troski o swoje bezpieczeństwo,
nazywane przez nas „normą“? Gdzie gderanie, dyscyplina, „granice“, potrzebne dla
powściągnięcia ich przekory, uporu? Gdzież te nieprzyjazne relacje między
rodzicem a dzieckiem, które przyjmujemy za coś naturalnego? Gdzie obwinianie,
karanie lub jakiekolwiek oznaki permisywizmu?

Jak jest u Yequańczyków?

W narzeczu Yequana jest powiedzenie znaczące mniej więcej to samo co angielskie
przysłowie „chłopcy będą chłopcami“ jednak ma ono konotację pozytywną i odnosi
się do świetnego humoru, z jakim biegają z wrzaskiem, pływają w rzece czy grają
w yekuańskiego badmintona (gra bez współzawodnictwa, podczas której uczestnicy
starają się utrzymać jak najdłużej w powietrzu lotkę, podbijając ją otwartymi
dłońmi). Słyszałam wiele krzyków i dużo śmiechu, gdy chłopcy bawili się na
dworze, lecz gdy wchodzili do chat, zniżali głos, by nie zakłócać panującego tam
spokoju. Dzieci nigdy nie przeszkadzały w rozmowie dorosłych. W towarzystwie
dorosłych odzywały się rzadko, ograniczając się do słuchania i oddawania
drobnych przysług, takich jak podanie czegoś do jedzenia czy picia.

Dalekie od dyscyplinowania czy zmuszania do uległości, te małe aniołki są
zrelaksowane i radosne. Wyrastają na szczęśliwych, ufnych i współdziałających
dorosłych!

Jak oni to robią? Cóż takiego Yekuańczycy wiedą o ludzkiej naturze, czego my nie
wiemy? Co możemy zrobić, by mieć dobre relacje z naszymi maluchami czy później,
jeśli początki były niezbyt udane?

A u nas, ludzi „cywilizowanych“?

W mojej prywatnej praktyce udzielam konsultacji w zakresie przezwyciężania przez
moich klientów niszczycielskich skutków przeświadczeń o sobie, ukształtowanych w
dzieciństwie. Wielu z nich jest rodzicami, którzy nie chcą skazać swego
potomstwa na tego rodzaju wyobcowanie, jakiego oni sami doświadczali ze strony
ich własnych, zazwyczaj mających dobre intencje rodziców. Chcą się dowiedzieć,
jak mogą wychowywać dzieci szczęśliwie i bezboleśnie.

Większość tych rodziców zastosowała się do mojej rady i, biorąc za przykład
Yequańczyków, utrzymywała fizyczny kontakt ze swoimi dziećmi w dzień i w nocy,
dopóki nie zaczęły raczkować. Lecz niektórzy są zdziwieni, a nawet przerażeni,
obserwując, jak ich maluchy zaczynają stawiać „żądania“ lub czują gniew w
stosunku do swoich w najwyższym stopniu opiekuńczych rodziców. Żadne oddanie czy
poświęcenie nie poprawia dyspozycji ich dzieci. Zwiększone wysiłki nie dają nic
prócz zwiększenia frustracji zarówno u rodziców, jak i dzieci. Czemu Yequańczycy
nie mają takich problemów i doświadczeń jak my?

Zasadnicza różnica polega tym, że Yequańczycy nie skupiają się na dzieciach.
Czasami przytulają je czule, bawią się z nimi w chowanego, śpiewają im, lecz
przez większość czasu opiekun jest zajęty czymś innym, nie dzieckiem! Dzieci
opiekujące się niemowlętami również traktują to zajęcie jako bierne i choć noszą
dzieci wszędzie, rzadko kiedy zwracają uwagę bezpośrednio na nie. Tym samym
niemowlęta Yekuańczyków towarzyszą czynnościom, do których potem przyłączą się,
pełzając, raczkując, chodząc i mówiąc. Panoramiczny widok dorosłego życia daje
mocne podstawy dla coraz większego uczestnictwa w nim.

Całodniowe bawienie się z niemowlęciem, rozmawianie z nim i okazywanie mu swoich
uczuć pozbawia je możliwości obserwowania jego przyszłego życia w bezpiecznej
bliskości matki, co, według dziecka, byłoby dla niego właściwe. Nie mogąc
powiedzieć o swoich potrzebach, niemowlę będzie odreagowywało swoje
niezadowolenie. Próbuje zwrócić uwagę opiekunki – i tu tkwi przyczyna całego
nieporozumienia – by ta zmieniła niezaspokajający potrzeb dziecka sposób opieki
nad nim i spokojnie zajęła się własnymi sprawami bez pytania je o zgodę. Gdy ta
sytuacja ulegnie zmianie, dziecko zaprzestanie zachowań mających na celu jej
zmianę, które opiekunka opacznie interpretowała jako próby mające na celu
zwrócenie jej uwagi na dziecko.

Pewna oddana swemu dziecku matka znajdowała się u granic swojej wytrzymałości,
gdy zaczęła korzystać z moich konsultacji. Znajdowała się w stanie wojny ze
swoim ukochanym trzylatkiem, który łaził po niej, czasami uderzał ją, krzyczał
do niej „zamknij się!“ oraz na wszelkie możliwe sposoby wyrażał wobec niej gniew
i brak szacunku. Starała się jakoś z nim dojść do ładu, pytając, czego od niej
chce, przekupując go i mówiąc słodkie słówka nim nie traciła cierpliwości i nie
zaczynała na niego krzyczeć. Potem miała z tego powodu wyrzuty sumienia i
próbowała go ułagodzić, ubolewając, wyjaśniając, przytulając i dając inne
szczególne dowody jej miłości, na co jej drogocenna kruszyna reagowała,
stawiając coraz to nowe, niezdrowe żądania.

Niekiedy zaprzestawała prób ugłaskania go i z zaciśniętymi ustami zajmowała się
swoimi sprawami mimo jego wrzasków i protestów. Jeśli udało jej się wytrzymać na
tyle długo, by zaprzestał prób manipulowania nią i uspokoił się, patrzył na nią
rozczulająco i mówił: „Kocham cię mamusiu“, zaś ona z wdzięczności za chwilową
ulgę w poczuciu winy niemal jadłaby z jego rączki. On wkrótce znów szefował,
okazując gniew i zachowując niegrzecznie, cały scenariusz powtarzał się po raz
kolejny, zaś rozpacz mojej klientki pogłębiała się.

Słyszę wiele podobnych historii od klientek z USA, Kanady, Niemiec, Anglii, więc
jestem przeświadczona, że jest to powszechny problem większości wykształconych
rodziców w krajach zachodnich, którym na sercu leży dobro dzieci. Toczą oni ze
swoimi pociechami boje, gdy te wydają się nimi kierować i podporządkować swoim
zachciankom. Sprawa jest tym bardziej poważna, ponieważ wiele osób uważa, że to
zjawisko świadczy na rzecz rozpowszechnionego poglądu, iż tylko nasz gatunek
wśród wszystkich stworzeń jest ze swej natury aspołeczny i wymaga lat oponowania
(„dyscypliny“, „socjalizacji“, by nadawał się do życia, był „dobry“. Jednak
Yekuańczycy, Balijczycy i inni ludzie spoza naszej sfery kulturowej są żywym
dowodem błędności takiego pojmowania rzeczy. Członkowie wszystkich społeczeństw
reagują tak samo na próby wtrącania się do ich kultury.

txt liedloff 2/ droga do harmoniii

[mrs.t]

Droga do harmonii

Cóż zatem jest przyczyną tego braku szczęśliwości? Pod jakim względem źle
rozumiemy naszą ludzką naturę? Co możemy zrobić, by zbliżyć się do harmonii,
jaką Yekuańczycy cieszą się wobec własnych dzieci?

Wydaje się, że wielu rodziców, lękając się zaniedbania lub lekceważenia potrzeb
rozwojowych maluchów, przegina w drugą stronę. Jako ofiary deprywacji bliskości
własnych matek skupiają się na własnych dzieciach zamiast zajmować się sprawami
dorosłych, by dzieci mogły ich obserwować, naśladować i uczestniczyć w tych
zajęciach, co jest ich naturalną tendencją. Innymi słowy, ponieważ maluch chce
uczyć się tego, czym zajmują się jego bliscy, spodziewa się być zdolnym skupiać
swoją uwagę na dorosłym, który zajmuje się swoimi sprawami. Dorosły, który
zaprzestaje swoich czynności po to, by ustalić, czego chce dziecko, uniemożliwia
dziecku zaspokojenie jego autentycznych potrzeb. Skutkiem tego małemu szkrabowi
wydaje się, że matka nie wie, jak się ma zachować, że brakuje jej pewności, i –
co jest jeszcze bardziej niepokojące – że matka oczekuje wskazówek od dwu- lub
trzylatka, który potrzebuje jej spokoju, kompetencji i pewności siebie.

Przewidywalną reakcją malucha na rodzicielską niepewność jest jeszcze większe
wytrącanie rodzica z równowagi, aby znaleźć miejsce, w których stanie mocno na
nogach tym samym łagodząc jego lęk spowodowany niepewnością, kto tu rządzi.
Nadal może rysować po ścianach choć jego matka błagała go, by tego nie robił
przepraszającym głosem, dającym mu do zrozumienia, że nie wierzy w to, że spełni
jej błaganie. Gdy schowa wszystkie mazaki czy kredki, jednocześnie okazując lęk
przed jego gniewem – równie pewnie jak to, że jest stworzeniem społecznym –
dziecko wyjdzie naprzeciw jej oczekiwaniom i zacznie wrzeszczeć w gniewie.

Jeśli matka mylnie odczytuje ten gniew, jeszcze bardziej stara się ustalić,
czego dziecko chce, błaga, wyjaśnia i jest jeszcze bardziej zdesperowana w
swoich próbach jego udobruchania, dziecko będzie zmuszone stawiać jeszcze
dziwniejsze i jeszcze bardziej nieakceptowalne żądania. Musi to robić póki matka
nie przejmie wreszcie przywództwa i dziecko nie poczuje, że został przywrócony
porządek. Nadal może nie mieć spokojnej, budzącej zaufanie, niezawodnej
osoby-autorytetu, od której mogłoby się uczyć, ponieważ jego matka obecnie
przechodzi od stanu rozdrażnienia do stanu, w którym ponownie budzi się w niej
wina i wątpliwości co do własnej kompetencji. Mimo to, dziecko ma teraz odrobinę
ulgi, widząc, że gdy sytuacja była zła, matka przejęła komendę i ulżyła jego
panicznemu poczuciu, że powinno wiedzieć, co ona powinna zrobić.

Mówiąc prosto, gdy dziecko jest zmuszane do prób kierowania zachowaniem osoby
dorosłej to nie dlatego, że dziecko chce tego dokonać, lecz dlatego, że musi być
pewne, iż dorosły wie, co robi. Co więcej, dziecko nie może nie oprzeć się tego
rodzaju próbom, dopóki dorosły nie zajmie twardego stanowiska, a dziecko nie
zdobędzie tej pewności. Żadnemu dziecku nie śniłoby się przejęcie inicjatywy od
osoby dorosłej, zanim nie otrzyma czytelnego komunikatu, że się tego od niego
oczekuje; nie, że się chce, lecz – że się oczekuje! A gdy dziecko poczuje, że
przejęło kontrolę, czuje zagubienie, lęk i musi uczynić wszystko, by zmusić
dorosłego do ponownego przejęcia należnego mu przywództwa.

Gdy rodzice to zrozumieją, łagodzi to ich lęk przed narzucaniem swojej woli
dziecku i widzą, że nie ma w tym nic nieprzyjaznego. Utrzymując przywództwo,
zaspokajają potrzeby swego ukochanego dziecka zamiast działać wbrew nim.

Klientka, o której wspominałam, potrzebowała tygodnia czy dwóch by zobaczyć
pierwsze wyniki takiego widzenia tego problemu. Lata braku jego rozumienia i
siła starych przyzwyczajeń czyniły przechodzenie jej rodziny do przyjaznych
relacji trochę nierównym. Lecz dziś, ona i jej mąż oraz wielu moich klientów z
podobnymi problemami na podstawie własnych doświadczeń radośnie przekonuje się,
że dzieci nie są istotami przekornymi, lecz z natury są istotami niezwykle
społecznymi.

Spodziewanie się po nich, że takimi będą, jest tym, co pozwala im takimi być.
Gdy dziecko postrzega rodzicielskie spodziewanie się po nim zachowań
społecznych, wychodzi ono naprzeciw tym oczekiwaniom. Podobnie, rodzicielskie
doświadczanie społecznej natury ich dziecka wzmacnia ich jej oczekiwanie. W ten
sposób to działa. W liście z podziękowaniami, mąż mojej klientki tak opisał
sytuację swej żony, ich synka i swoją własną: „Dojrzeliśmy, poznaliśmy i
pokochaliśmy siebie w cudowny sposób. Nasze relacje dalej rozwijają się w pełni
pozytywnym i miłującym kierunku.“

Jean Liedloff
łumaczenie: Cezary Eugeniusz Urbański dla Wydawnictwa Mamania

Artykuł po raz pierwszy został opublikowany w 1994 r. w magazynie „Mothering“.

Książkę Jean Liedloff „W głębi kontinuum“ znajdziesz w księgarniach, sklapach z
chustami i na www.mamania.pl

Zabroń mi wreszcie!1

[mrs.t]

Zabroń mi wreszcie!
...

Jeśli dzieciom pozwala się na wszystko w imię tzw. niekrępowania wolności czy
bezstresowego wychowania, to one zaczynają eskalować swoje różne ekstremalne
zachowania po to, by te granice wreszcie się pojawiły. Testują rodziców, żeby
wzbudzić jakąś reakcję, bo granice dają im poczucie bezpieczeństwa - rozmowa z
psychologiem Andrzejem Wiśniewskim
Co by pan powiedział o rodzinie, w której trzylatek decyduje o tym, kiedy idzie
spać, gdzie śpi, co je i o jakiej porze?

Powiedziałbym, że to dramat dla dziecka.

Ja słyszałam używane w tym kontekście słowo 'szacunek'. 'Szanuję swoje dziecko,
więc daję mu prawo wyboru'.

Zgadzam się, że okazywanie szacunku to duża umiejętność rodzicielska, ale trzeba
umieć odróżniać szacunek od lęku rodziców przed stawianiem granic, przed
konfrontowaniem dziecka z zaleceniami rodziców. Kiedy damy dziecku zbyt dużo
wolności w podejmowaniu decyzji, zwłaszcza w obszarze, w którym brak mu
doświadczenia, to ono po prostu tej odpowiedzialności nie udźwignie. Rodzice
lubią sobie dorabiać różne ideologie, które usprawiedliwiają ich zachowanie -
np. ideologię 'bezstresowego wychowania', 'traktowania po partnersku' czy
jakiegoś innego 'programu wychowawczego', który rzekomo ma służyć dziecku i
wspierać jego rozwój. Ale to całe racjonalizowanie często jest po prostu po to,
żeby zagłuszyć lęk rodzica.

Jaki lęk?

W dzisiejszych czasach sukces dzieci w zdobywaniu życiowych osiągnięć jest
jednym z podstawowych sposobów uzyskiwania prestiżu społecznego przez rodziców.
Myślę, że stąd bierze się dość powszechny lęk rodziców o to, że może się okazać,
iż jest się złym rodzicem, który niewystarczająco kocha, niewystarczająco się
troszczy, niewystarczająco dużo poświęca czasu. To widać szczególnie wtedy, gdy
rodzice idą na wywiadówkę. Idą i od razu myślą: 'Boże, co ja tam o sobie
usłyszę, czego tam znowu nie dopilnowałem, nie zrobiłem, co zaniedbałem?'.
Drugim obszarem lęku jest obawa, czy moje dziecko będzie się dobrze rozwijać,
jeśli nie dostanie tego czy tamtego, np. najnowszego modelu komputera, jeśli nie
nauczy się angielskiego lub nie posiądzie innych umiejętności, które są bardzo
potrzebne w dzisiejszym świecie, bo wyścig szczurów przyspiesza i zaczyna się
coraz wcześniej. W związku z tym rodzice cały swój wysiłek wkładają w to, żeby
udowodnić sobie i całemu światu, że jednak potrafią bardzo zadbać o swoje dzieci.

Zadbać to znaczy ulegać?

Bardzo często to się przekłada na uleganie, czyli nieumiejętność stawiania
granic. A dzieci potrzebują granic, bo one im zapewniają poczucie
bezpieczeństwa. Rodzice, którzy umieją zachować równowagę pomiędzy miłością,
czyli dostarczaniem takich ciepłych, pełnych akceptacji uczuć, a stawianiem
granic, ci, którzy umieją powiedzieć: 'Nie wolno', 'Nie zgadzam się', 'Masz
wrócić o 23 i koniec', świetnie sobie radzą z wychowywaniem dzieci, bo dają im
poczucie oparcia i w sobie, i w jasnych zasadach, które panują w domu.

A jeśli tych zasad nie ma? Albo dzieci o nich decydują?

Jeśli dzieciom pozwala się na wszystko w imię tzw. niekrępowania wolności,
jakiegoś głupiego bezstresowego wychowania, nietemperowania osobowości,
eksplorowania świata albo jeszcze innej ideologii, to one zaczynają eskalować
swoje różne ekstremalne zachowania po to, żeby te granice wreszcie się pojawiły.
Testują rodziców, żeby wzbudzić jakąś reakcję. Słyszałem, jak starsze dzieci w
takich rodzinach mówią nawet: 'No, nakrzycz na mnie! Daj mi klapsa! Powiedz, że
nie mogę!'.

Jak wygląda takie wołanie o granice?

Dzieci robią się niegrzeczne, agresywne, niemiłe. Kilkulatek przeciążony
odpowiedzialnością, niemający oparcia w stanowczych rodzicach ucieka się do
takich zachowań jak bierna agresja, bunt. Ucieka, krzyczy, zamyka się w sobie.
Niektóre dzieci próbują w heroiczny sposób podejmować jakieś decyzje, ale to
jest zawsze dramat. Kiedy takie dziecko dojrzewa, jest jeszcze gorzej, bo
nastolatki muszą się buntować, ale muszą też mieć rodziców z autorytetem. To
bardzo trudna sytuacja dla obu stron - dziecko się wyrywa spod kontroli, ale
musi to robić tak, żeby rodzice czuli, że je trzymają. Nastolatki potrafią
znaleźć i trafić w takie czułe punkty u rodziców, takie obszary ich obaw, że
rodzice czują się, jakby ich kochane i czułe dzieci stały się ich największymi
gnębicielami. Mówią na przykład: 'Jesteś złym ojcem, złą matką', 'Nie kocham
cię', 'Tylko czekam, aż skończę 18 lat i opuszczam ten potworny dom'.
Przestraszeni rodzice czują się niepotrzebni, obrażeni i często sięgają po
jedyny dostępny im środek obrony - robią wtedy tzw. fochy: zamykają się,
obrażają, odcinają od kontaktu. Nie potrafią, boją się powiedzieć, że coś im się
nie podoba, coś ich złości w zachowaniu dzieci. Obrażają się, zamiast się
konfrontować i mówić: 'Nie zgadzam się na takie zachowanie, chociaż mi na tobie
i kontaktach z tobą bardzo zależy'. Bardzo trudno im się znaleźć w takie
sytuacji, nie rozumieją, że mogą czegoś zakazać, mogą być stanowczy, nie zgodzić
się na coś i jednocześnie nie zrywać kontaktu. Mają tendencję do wycofywania
uczuć i to są bardzo niebezpieczne sytuacje dla nastolatka, który tego kontaktu
bardzo potrzebuje. On traci możliwość porozumienia, zostaje zupełnie sam i
często prowadzi to do niebezpiecznego w rozwoju więzi dzieci i rodziców
długotrwałego zerwania kontaktu.

Jaką cenę dziecko płaci za to, że rodzic oddaje mu władzę?

W maksymalnym wymiarze to jest utrata dzieciństwa. Znam takie rodziny, w których
dzieci decydowały o wszystkim: gdzie się jedzie na wakacje, na co się wydaje
pieniądze, jak się spędza wolny czas. Wystarczy tylko, że rodzic przeczyta w
pozostawionym niby przez nieuwagę pamiętniku dziecka, że przy takich rodzicach
to tylko się zabić. Wtedy rodzice wpadają w panikę i dokonuje się rodzinny
zamach stanu - starzy godzą się na wszystko, czego dzieci zapragną. Dla dzieci,
które w ten sposób zdobywają - przeważnie niechcianą - władzę, są to sytuacje
dramatyczne. Zerwany zostaje bezpieczny i rozwojowy dla obu stron autentyczny
kontakt. Dzieci przedwcześnie stają się dorosłe, a jednocześnie uwikłane w
konflikt domowy nie nabierają takich umiejętności, jakie są potrzebne w
kontaktach z rówieśnikami - umiejętności negocjacji, rywalizacji, ustępowania,
budowania jakiejś spontaniczności, zadowolenia z siebie.

Stają się apodyktyczne?

Powiedziałbym raczej, że zbyt odpowiedzialne. Takie dzieci mają potem w dorosłym
życiu kłopoty z tworzeniem partnerskich związków, gdyż wyszukują sobie takie
osoby, którymi trzeba się opiekować, albo w ogóle nie wchodzą w związki, bo boją
się zostać usidlone w pozycji opiekuna.

To zaskakujące, co pan mówi. Wydawało mi się, że dzieci, które 'rządzą' w domu,
uważają, że to one są najważniejsze i to one dyktują warunki. Tacy 'mali tyrani'.

Nie. To są dzieci, które mają poczucie mniejszej wartości i ciągłej niepewności.
Są samotne, bez wsparcia, opuszczone przez rodziców, za których jeszcze czują
się odpowiedzialne.

Z takich dzieci rzadko wyrastają tyrani.

Zabroń mi wreszcie!2

[mrs.t]

A co z rodzicami, którzy mówią: 'Moje dziecko jest najlepsze, najładniejsze,
najfajniejsze'. Oni też nie znają granic?

To jest trochę inna bajka. To są rodzice tzw. oświeceni, a raczej
pseudooświeceni, którzy się gdzieś naczytali i nasłuchali, że dziecko należy
nieustannie chwalić bez względu na to, co robi, i nie dostarczać mu frustracji w
postaci negatywnych komentarzy. Uważam, że to jest jeden z głupszych mitów,
które krążą po świecie wśród różnych spraw związanych z wychowaniem. Przede
wszystkim ciągłe chwalenie jest z gruntu nieprawdziwe. Dzieci natychmiast
wyczuwają, że to, co słyszą, jest pewnego rodzaju fałszem emocjonalnym. Bo w
życiu nigdy tak nie jest, że wszystko, co robimy, robimy świetnie i wszystko się
nam udaje. Oczywiście dzieci często wchodzą w tę "grę" i potrafią ją cynicznie
wykorzystywać. Stają się nieufne wobec komunikatów, które słyszą, i zaczynają
sprawdzać, co się pod nimi kryje, a jedynym sposobem sprawdzania jest bycie
niegrzecznym. Dziecko nie zapyta: 'Mamo, dlaczego ty mnie tak bardzo chwalisz?
Dlaczego mówisz, że świetnie mi idzie w sporcie, kiedy wszyscy inni mówią co
innego?'. W związku z czym dzieci testują taką sytuację, żeby ona się jakoś
ujednoznaczniła, bo tęsknią za tym, żeby były jasno postawione granice i
adekwatny przekaz o tym, że są kochane.

Ale przecież takie dzieci ciągle otrzymują komunikat, że są kochane. Kiedy
zachowują się niegrzecznie, rodzice tłumaczą: 'A bo on ma taki temperament',
'Jest żywy' albo 'Od małego ma swoje zdanie'.

To wynika z tego, że rodzic boi się stawiać granice, boi się interweniować i
racjonalizuje sobie swój lęk, tłumacząc sobie i innym, że ma jakieś wyjątkowe
dziecko. Wtedy pojawia się stwierdzenie: 'Jasiu, nie bij wujka, bo się
spocisz!'. Efekt jest oczywiście ten sam - dziecko czuje się opuszczone i samotne.

Jeśli rodzice chcą osiągnąć jakieś sukcesy w wychowaniu, muszą być autentyczni i
spontaniczni. Muszą być czytelni emocjonalnie dla swojego dziecka. Nazywać
rzeczy po imieniu. Porażkę nazywać porażką, ale nie zostawiać dzieci samych z tą
porażką. Można powiedzieć: "Nie udało się, ale jestem z tobą, możemy o tym
porozmawiać, ustalimy jakiś plan, żeby następnym razem było inaczej. Mogę cię
przytulić, pocałować, pójdziemy do kina, pogadamy" - żeby dziecko nie otrzymało
z kolei takiego komunikatu, że jest ważne tylko wtedy, kiedy odnosi sukcesy.

Są oczywiście tacy rodzice, którzy wylewają na dziecko kubeł zimnej wody, kiedy
odnosi sukces, bo mają w głowie jakiś chory pomysł, że jak się dziecko chwali,
to się je rozpuści. Ale to jest przegięcie w drugą stronę.

Jakie koszty ponosi takie dziecko, które jest bez przerwy chwalone?

Czuje się niepewnie. Paradoksalnie, jako dorosły ma kłopoty z poczuciem
wartości. Bo świat przynosi bardzo różne doświadczenia, również takie, w których
ludzie mają do nas pretensje, są niezadowoleni z tego, co robimy, są na nas źli.
Takie dziecko się nie zahartuje. Ono nie wie, jak się zachować w sytuacjach
trudnych, bo najważniejsze dla niego osoby postanowiły je przed tym ochronić. A
od rodziców najłatwiej, najbezpieczniej byłoby przyjąć negatywne informacje.

Dlaczego niektórym rodzicom tak trudno jest stawiać granice?

To są przeważnie rodzice o dużym poziomie lęku i małym poczuciu własnej
wartości. Boją się, że jak postawią granice, to nie będą fajni, zostaną
odrzuceni przez dzieci, nie będą przez nie kochani. A dzieci to oczywiście
bardzo szybko wyczuwają i w różnych rozgrywkach mówią do takiej mamy, kiedy są
niezadowolone: 'Nie kocham cię!'. Ona zamiast powiedzieć: 'No, no, ja ci zaraz
dam!', zaczyna się przejmować, zamartwiać i główkować, co by tu zrobić, żeby to
dziecko ją jednak kochało i było szczęśliwe. Kiedy dziecko rzuci się na ulicę,
bo nie dostało cukierka, krzyczy i tupie, taka przerażona matka natychmiast mu
kupi tego cukierka, żeby je udobruchać. Ona boi się kompromitacji, opinii innych
ludzi. Myśli, że inni pomyślą, że jest złą matką. Nie ma takiej wewnętrznej
pewności, że ma prawo powiedzieć swojemu dziecku 'nie'.

Skąd ten brak pewności?

W psychologii są takie pojęcia jak 'ludzie zewnątrzsterowni' i
'wewnątrzsterowni'. Oczywiście te sposoby budowania relacji ze światem powstają
w ważnych relacjach w dzieciństwie. Zewnątrzsterowni bardziej się orientują na
to, żeby otoczenie było z nich zadowolone, a wewnątrzsterowni mają taki kompas
wewnętrzny, który im mówi, czego chcą, a czego nie chcą, i posługują się nim w
podejmowaniu decyzji. Wewnątrzsterowna matka spokojnie reaguje na to, że jej
dziecko rzuciło się na ulicę. Powie: 'Uspokój się, wstawaj natychmiast!'.
Znajduje adekwatny sposób reakcji na trudną sytuację. Zna swoje granice i
kategorycznie się nie zgadza na takie zachowanie. Natomiast matka
zewnątrzsterowna wpada w panikę, stresuje się tym, jak otoczenie zareaguje. Żeby
dziecko spacyfikować, natychmiast spełnia jego zachciankę. I jest dramat, bo
takie zachowanie się utrwala, a matka żyje w coraz większym przekonaniu, że jest
złą matką. Jednocześnie świat doświadczeń dziecka staje się chaotyczny,
nieuporządkowany, a więc pełen lęku i zagrożeń.

Czy coś można powiedzieć o rodzinach, w których wychowali się ludzie
zewnątrzsterowni?

Dużo niepokoju wynosi się z takich rodzin, w których było się kochanym w
warunkowy sposób. 'Kocham się, bo wynosisz śmieci'. 'Kocham cię, bo masz dobre
stopnie i jesteś grzeczna'. 'Mój syn jest wspaniały, bo sobie dobrze radzi w
walkach z rówieśnikami'. Wszystkie te warunkowe sposoby dawania uczuć rodzą
napięcie i lęk - lęk, który uzależnia potem ludzi dorosłych od opinii innych
osób. Spełnianie oczekiwań i pracowanie na dobrą opinię u innych ludzi staje się
wartością ważniejszą niż świadomość, czego ja chcę i co dla mnie jest ważne.
Kiedy tacy dorośli mają dzieci, zdarza się, że opinia dziecka staje się
ważniejsza od ich własnej, więc robią wszystko, żeby to dziecko zadowolić.

Czy tacy rodzice mają jakieś korzyści z tego, że oddają władzę dzieciom?

Duże, bo dziecko, które musi decydować za wszystkich, zwalnia rodziców z
odpowiedzialności za ich własne problemy, za relację, którą mają między sobą. W
takiej sytuacji zawsze w tle jest jakiś konflikt rodzicielski bardziej lub mniej
uświadamiany. W psychologii, w terapii rodzin to się nazywa 'utrójkątowieniem
relacji'. Różnie to może wyglądać. Niekoniecznie musi być tak, że dziecko rządzi
i rozkazuje rodzicom. Dziecko, które czuje się odpowiedzialne za rodzinę, może
np. uciec w chorobę albo sprawiać kłopoty wychowawcze, albo się zamyka, albo
wchodzi w sojusz z jednym rodzicem przeciwko drugiemu. W takiej sytuacji rodzice
mogą zawiesić swoje spory, gdyż 'mają problem z dzieckiem'. Znam taki przypadek,
gdy nastoletnia dziewczyna potrafiła swoim absolutnie destrukcyjnym zachowaniem
doprowadzić do tego, że rozwiedzeni rodzice opuścili swoich nowych partnerów i
zeszli się z powrotem, żeby się nią zajmować. Tak dzieci czasami ciężko
psychicznie pracują, aby uratować małżeństwo rodziców, spójność rodziny.

Zabroń mi wreszcie!3

[mrs.t]

Powiedział pan o sojuszu dziecka z jednym rodzicem przeciwko drugiemu. Czy
nie jest tak, że w rodzinie, w której jeden rodzic jest bardzo uległy, drugi
automatycznie zamienia się w policjanta i tutaj pojawia się pole do powstawania
sojuszy. 'Ja i fajny tata kontra mama policjantka'?

To, że ktoś jest uległy, wcale nie oznacza, że tylko takie zachowania
prezentuje, a to, że ktoś jest dominujący, nie oznacza też, że tylko takie
zachowania prezentuje. Bardzo często uległość jest formą agresji, a dominowanie
jest formą wołania o kontakt i bliskość. Problem jest gdzie indziej. Rodzice,
kiedy wchodzą do związku, wnoszą jakiś posag w sensie doświadczeń. Mają wzajemne
oczekiwania w stosunku do partnera, wizje dotyczące związku. Często przyczyną
konfliktu w parze jest brak poczucia wartości partnerów. Wtedy obydwoje uważają,
że ta druga strona ma kochać bezwarunkowo, zaspokajać wszystkie ich potrzeby.
Ale taka sytuacja na dłuższą metę nie może trwać. W życiu pary nieuchronnie
pojawiają się kryzysy, złość, niezadowolenie z partnera. Wtedy padają zdania:
'Ty mnie niewystarczająco kochasz', lub: 'Ty mi niewystarczająco pomagasz'. Ona
mówi: 'Ja jestem dla ciebie nieważna'. On mówi: 'Ja mam za mało uczuć'. Pojawia
się wtedy dużo frustracji, złości, walki, agresji. Jeśli w swoim mniemaniu nie
dostaje się czegoś od partnera, to się tego szuka na zewnątrz. I to jest bardzo
dobre pole do tworzenia sojuszy i do tego, żeby właśnie dzieci wzięły
odpowiedzialność za rodziców. Stają się one elementem tej gry, tego tańca
rodzinnego. Córka się przyjemnie uśmiecha, jest miła, mówi miłe rzeczy. Wtedy
łatwo stworzyć sojusz z córką. I w ten sposób sygnalizuje się swojej żonie:
'Widzisz, nasze dziecko się poznało na tym, kto tu jest dobrym człowiekiem.
Gdybyś ty widziała to, co widzi nasza córka, toby nasza relacja wyglądała
zupełnie inaczej'. Ten mechanizm jest zresztą najczęstszym powodem powstawania
wszelkiego rodzaju zdrad.


To zapytam inaczej. Czy jest jakiś sposób na to, żeby wpłynąć na rodzica, który
bez przerwy ulega i w naszym mniemaniu krzywdzi w ten sposób dziecko?


Jeśli spostrzegam, że mój partner nie stawia jasno granic, to mam wręcz
obowiązek mu powiedzieć: 'Dosyć! Nie zgadzam się, żeby było tak, że ty bez
przerwy rozpieszczasz nasze dziecko, a ja w związku z tym muszę stawiać granice,
wymagać, zakazywać, i żądam, żebyśmy ustalili jakiś wspólny front'. Ale trzeba
to zrobić na osobności, bez dziecka, żebyśmy mogli razem wypracować jakieś
stanowisko. Jeśli taki kryzys nastąpi, to pojawia się szansa na zmianę. Rodziny
zawsze się zmieniają wtedy, gdy dochodzi do jakiegoś kryzysu, nawet małego.
Kiedy ludzie się ze sobą pokłócą, wywalą różne swoje pretensje i nie poobrażają
się na siebie na śmierć i życie, wtedy można powiedzieć sobie takie rzeczy,
których nigdy przedtem by się nie powiedziało. Jeśli ludzie potrafią się w tej
kłótni nawzajem usłyszeć, wtedy jest szansa na porozumienie i zmianę. Natomiast
w przypadkach, nazwijmy to, patologicznych, kiedy właśnie jeden z rodziców jest
w sojuszu z dzieckiem przeciwko drugiemu, tego typu interwencje są w zasadzie
niemożliwe. W takich układach cała rodzina albo przynajmniej rodzice powinni
udać się po profesjonalną pomoc, bo to sygnalizuje dużo głębsze problemy w ich
relacji.

Wtedy pracuje się z całą rodziną?

Najlepiej. Albo przynajmniej z parą małżeńską - żeby takim rodzicom pokazać, że
używają swojego dziecka do tego, co tak naprawdę dzieje się między nimi.
Ponieważ dziecko jest używane jako argument. I płaci za to ogromną cenę, bo
jeżeli mówi coś miłego ojcu, to się gniewa mama, a jeśli powie coś miłego matce,
to ojciec się czuje zdradzony. Miłość, bliskość w rodzinie przestają mieć
charakter autentycznego, spontanicznego źródła rozwoju, stają się właśnie
wspomnianymi wcześniej warunkowymi uczuciami.

Czy jak pan patrzy na przestrzeni lat, to widzi pan dzisiaj więcej rodziców,
którzy mają problem z wytyczaniem granic dzieciom np. w związku z tym, że są
bardziej zapracowani i w ten sposób, pozwalając im na wszystko, rekompensują
swoją nieobecność?

Na pewno coś takiego jest, ale stawianie granic jeszcze jakoś im się udaje,
natomiast widać, że dzisiejsi rodzice mają ogromny problem z budowaniem
bliskości z dziećmi, szczególnie tymi większymi. Nie traktują dzieci jak
partnerów w rozmowie. A trzeba pamiętać, że dzieci nie są naszymi partnerami w
zasadzie w żadnej innej dziedzinie poza jedną - okazywaniem uczuć. Jeżeli chodzi
o życiowe doświadczenia, to my po prostu wiemy lepiej, jesteśmy mądrzejsi. Jeśli
natomiast chodzi o uczucia, to są one niezależne od doświadczenia. Dzieci
przeżywają takie same uczucia jak my i obie strony mogą sobie tutaj bardzo dużo
powiedzieć. Nawet jeśli dziecko jest bardzo małe.

Czy podstawą budowania autorytetu jest umiejętność rozmawiania o uczuciach?

To jest nasz obowiązek. Szczególnie rozmawiania o uczuciach trudnych. I to
powinno działać w dwie strony. My powinniśmy umieć komunikować dzieciom, że mamy
do nich o coś pretensję, że jesteśmy źli, że się na coś nie godzimy, i dzieci
również mają mieć prawo do wyrażania takich uczuć w stosunku do nas. Takie
uczucia są w życiu nieuchronne i w żaden sposób nie przekreślają miłości. One
tylko świadczą o tym, że nasza relacja jest prawdziwa. A dopiero w takiej
relacji można czuć się bezpiecznie. Kiedy mówię partnerowi lub dziecku, że coś
mnie złości, coś mi się nie podoba w jego zachowaniu, i potrafię także okazywać
miłość, to wtedy właśnie najbardziej dbam o swoich bliskich.

Tekst pochodzi z portalu Gazeta.pl - www.gazeta.pl © Agora SA