smutniutka
28.11.04, 18:54
www.zdrowie.med.pl/oczy/badania/zez.html
TEORETYCZNE I TECHNICZNE PODSTAWY BADANIA
Prawidłowo, równolegle ustawione oczy wykonują ściśle skojarzone ruchy we
wszystkich kierunkach. W tym przypadku mamy do czynienia z równowagą mięśni
gałek ocznych i prawidłowym funkcjonowaniem aparatu mięśniowo-nerwowego,
którym kierują bodźce zmysłowo-czuciowe oraz mechanizm obuocznego widzenia.
Jest to tzw. prawidłowa koordynacja sensomotoryczna. W zezie następuje
rozkojarzenie tych funkcji i koordynacji. Przy patrzeniu na jakiś przedmiot,
tylko jedno oko ustawione jest prawidłowo, drugie odchyla się, gdyż zaburzona
jest funkcja mięśniowo-nerwowa oczu i nie ma obuocznego widzenia, a w oku
zezującym rozwija się niedowidzenie.
Badając osobę zezującą, przeprowadza się najczęściej następujące badania:
* Badanie ostrości wzroku,
* Badanie wad refrakcji oka,
* Badanie przedniego odcinka oka,
* Badanie tylnego odcinka oka,
* Badanie naprzemiennego zakrywania oczu (cover test), badania ruchów oczu,
badanie kąta zeza (kierunku i stopnia zbaczania oka zezującego),
* Badanie widzenia obuocznego (badanie konwergencji, fiksacji, widzenia
stereoskopowego, korespondencji siatkówek i inne).
CZEMU SŁUŻY BADANIE?
Badania stosowane w strabologii służą do określenia prawidłowej pracy mięśni
ocznych i prawidłowego odbioru bodźców wzrokowych, aby określić przyczynę i
rodzaj zeza. Jest to konieczne do zastosowania odpowiedniego leczenia. (W
przypadku zeza porażennego leczeniem powinien zająć się również neurolog).
Odmienne jest leczenie zeza u dzieci i u dorosłych. Już u noworodków czy
niemowląt należy bezwzględnie przeprowadzić badanie okulistyczne celem
wykluczenia jako przyczyny zeza wady wrodzonej oka, chorób nabytych
(zwłaszcza guzów wewnątrzgałkowych) i odróżnić przez to zezowanie
fizjologiczne. Po wykluczeniu tych przyczyn, już nawet od 1 roku życia można
korygować wadę wzroku. Nie wolno odkładać badania na okres późniejszy, gdyż w
niektórych postaciach zeza może szybko wytworzyć się niedowidzenie - trudne
do wyleczenia. Utrwalone niedowidzenie jednego oka powoduje niemożność
używania równoczesnego obu oczu. O terminie leczenia zeza musi zadecydować
wyłącznie lekarz okulista - czy można jeszcze czekać, czy rozpocząć leczenie.
WSKAZANIA DO WYKONANIA BADANIA
-> Każdy zauważony zez.
-> Badanie może być wykonywane bez zlecenia lekarza
BADANIA PORZEDZAJĄCE
Podstawowe badania okulistyczne.
SPOSÓB PRZYGOTOWANIA DO BADANIA
Do badania zeza pacjent przygotowuje się różnie w zależności od rodzaju
przeprowadzanych badań cząstkowych. Patrz: "Sposób przygotowania do badania"
w "Badanie ostrości wzroku", "Badanie wad refrakcji", "Badanie tylnego
odcinka oka" .Nie ma specjalnych zaleceń w przypadku pozostałych badań.
OPIS BADANIA
* Badania: ostrości wzroku, wad refrakcji, przedniego i tylnego odcinka oka
zostały omówione oddzielnie w tym samym rozdziale.
* Badanie naprzemiennego zakrywania oczu (cover-test)
Polega na zasłonięciu ręką lekarza, zasłonką lub ciemnym szkłem jednego oka,
podczas gdy drugie oko patrzy na wprost na wskazany punkt (Ryc.7-13). W
przypadku gdy zasłonięte oko jest zezujące, po jego odsłonięciu nie następuje
zmiana w postaci ruchu oczu, gdyż "silniejsze" oko prowadzące nadal utrzymuje
swą linię widzenia na wprost. Gdy natomiast przesłona jest przed okiem
prowadzącym (nie zezującym), a oko zezujące patrzy na wprost, w momencie
odsłonięcia oka prowadzącego zaczyna ono fiksować (patrzeć na wprost), a oko
zezujące ustawi się w zezie.
Ryc.7-13 Badanie naprzemiennego zasłaniania oczu (cover test).
A. Gdy zasłonięte jest oko zezujące (prawe) (1) lewe patrzy na wprost, to po
odsłonięciu oka zezującego (prawego) (2) oko lewe utrzymuje patrzenie na
wprost, a prawe zezuje
B. Gdy przesłona jest przed okiem prowadzącym (oko lewe) (1), a oko zezujące
(prawe) ustawione jest na wprost (2), to w momencie odsłonięcia przesłony
widac, że oko prowadzące jest odchylone o kąt wtórny (3); natychmiast jednakk
wykonuje tzw. ruch nastawczy, przejmując fiksację, a oko zezujące ustawia się
pod właściwym sobie kątem (zezuje), zwanym kątem pierwotnym (4)
* Badanie ruchów oczu
Przy nieruchomo ustawionej głowie lekarz poleca pacjentowi patrzeć we
wskazanych kierunkach: do góry, na dół, w prawo, lewo i skośnie: góra-lewo,
dół-lewo, góra-prawo i dół- prawo. W przypadku porażenia lub niedomogi
jakiegoś mięśnia oko nie wykonuje prawidłowo funkcji danego mięśnia.
* Badanie kąta zeza
Kąt zeza możemy mierzyć na perymetrze, synoptoforze, krzyżu Madoxa i za
pomocą pryzmatów. Najczęściej w zwykłych gabinetach okulistycznych, nie
posiadających urządzeń strabologicznych, badanie kąta zeza wykonuje się na
perymetrze Maggiorego. Badany opiera głowę na podpórce tak, aby oko badane
było na wprost środka perymetru. Oko badane przysłania się ręką lub zasłonką
i poleca się drugim okiem patrzeć na wprost na punkt oddalony o 5 m. Po łuku
perymetru przesuwa się światełko; wówczas odsłaniając oko badane, obserwuje
się refleks na rogówce. Gdy refleks światła ustawi się w centrum rogówki,
odczytywany jest na perymetrze stopień kąta zeza do dali.
* Badanie widzenia obuocznego
Badanie widzenia obuocznego przeprowadza się na specjalnym aparacie zwanym
synoptoforem oraz testach sprawdzających zdolność widzenia stereoskopowego.
Wynik badania przekazywany jest w formie opisu.
CZAS
Pełne badanie zeza trwa do kilkunastu dni
INFORMACJE, KTÓRE NALEŻY ZGŁOSIĆ WYKONUJĄCEMU BADANIE
# Przed badaniem
Od kiedy oko zezuje i czy zez wystąpił nagle, czy stopniowo, czy pojawienie
się jego związane było z jakąś chorobą (np. infekcją wirusową, zaburzeniami
neurologicznymi, laryngologicznymi bądź urazami). W przypadku małych dzieci -
czy nie było urazu okołoporodowego. Ponadto, czy zez występuje okresowo, czy
stale, które oko więcej i częściej zezuje.
# W czasie badania
Należy udzielać precyzyjnych odpowiedzi na pytania stawiane przez badającego.
JAK NALEŻY ZACHOWYWAĆ SIĘ PO BADANIU?
Nie ma specjalnych zaleceń.
MOŻLIWE POWIKŁANIA PO BADANIU
Brak powikłań, z wyjątkiem tych, które mogą wystąpić w badaniu wad refrakcji.
Pacjent może odczuwać chwilowe olśnienie wywołane światłem wziernika, które
samoistnie przechodzi po krótkiej chwili.
Podczas podawania Atropiny może dojść do nadwrażliwości lub przedawkowania
leku. Objawia się to zaczerwienieniem oraz suchością skóry i śluzówek,
podwyższoną temperaturą, a także szybszą akcją serca. Zwykle wystarcza
przerwanie podawania Atropiny. W przypadku silniejszego zatrucia należy
zgłosić się do lekarza pediatry lub internisty. Dawka śmiertelna Atropiny dla
małego dziecka wynosi około 10 mg (10 ml flakon 1% Atropiny zawiera 100 mg
tego leku). Lek trzeba chronić przed dziećmi. Po skończeniu stosowania
Atropiny lek należy wylać, dobrze wypłukać buteleczkę i następnie ją
wyrzucić. U dzieci po podaniu Atropiny bardzo rzadko może wystąpić atak
jaskry (patrz: "Możliwe powikłania po badaniu" w "Badanie tylnego odcinka
oka").
Badanie może być powtarzane wielokrotnie. Wykonywane jest u pacjentów w
każdym wieku, a także u kobiet ciężarnych.
Opracowano na podstawie:
dr n. med. Urszula Kozak-Tuleta
Badanie zeza
"Encyklopedia Badań Medycznych" Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996
