Niedźwiedź i liszka

[kotulina]

Śmieszyło mnie trochę, że po czesku lis to liszka, a tu okazuje się, że po polsku było tak samo:

Bajka Krasickiego "Niedźwiedź i liszka"


Rozumiejąc, że będzie towarzyszów bawił,

Niedźwiedź, według zwyczaju, nic do rzeczy prawił.

Znudzeni tymi bajki, gdy wszyscy drzymali,

Gniewał się wilk na liszkę, że niedźwiedzia chwali.

Rzekła liszka: "Mnie idzie o ochronę skóry:

Niezgrabną ma wymowę, lecz ostre pazury."


---

"Znudzeni tymi bajki"

W jakiej gwarze to jest napisane? A może to już osobny język?

[ewa9717]

I ta, co swój ogonek chwali, też liszka.

[kotulina]

Mnie się liszka z robalem kojarzy.

[hans.schmid]

Chyba pliszka, bo inaczej kiszka

[ewa9717]

Jeśli kiszka gryczana od Józia, biorę w ciemno.Józio ma pyszne wyroby.
A to drugie to chyba jednak lisiczka, która ma piękną kitę, pliszki mają takie sobie ogonki, chwalić się nie bardzo jest czym

[hans.schmid]

A teraz?

www.tinyurl.pl?iQgV8OUz
vs.

www.tinyurl.pl?SETCeRUl
Czy powiesz, ze to tylko Google?

[ewa9717]

hans.schmid napisał:

> A teraz?
I teraz, i potem trwam przy swojej wersji i bronić jej będę jak niepodległości! Howgh!

[uleczka_k]

ewa9717, w chwaleniu się ogonkiem nie chodzi o jakość ogonka, ale o samo chwalenie się. Pliszka (w moich stronach) bywa nazywana (moderacja: spokój) "trzęsidupką", bo macha ogonkiem w górę i w dół - a więc trzęsie dupką. No po prostu się chwali. Pliszka to mały ptaszek, ale ma pokaźny ogonek, jak na swoje rozmiary, więc się nim chwali (jak chce przysłowie), albo po prostu łapie równowagę.

[hans.schmid]

Widac sa tu i tacy, ktorym ornitologia nie jest obca

Miodojad i wąsienica

[deerzet]

Za:
Andrzej Bańkowski 'Etymologiczny słownik języka polskiego', Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2000

liszka 1. 'lis' XV-XVIII , bohemizm, por. st.czes., czes. liška (z czes. też w słowac., łuż.; gdy czes. lis 'prasa', p. Lisica 3.).
Bohemizm szerzący się przez Biblię, ale atakujący raczej tylko dialekty płd. pol. i poetów (...)

liszka 2. 'gąsienica' (...) z wtórnym -sz- (...) zamiast stp. w tym znaczeniu liska, bo trzeba wierzyć Parkoszowicowi, który (...) nie bez powodu kazał inaczej pisać (v. 405) „lysska" id est eruca, „lyschka" id es vulpis, zestawiwszy razem oba słowa i opatrzywszy dla podkreślenia różnej ich wymowy komentarzem semantycznym (...).

lisica 3. stp. 'prasa do tłoczenia (wina, oleju, miodu)' XV (...) dół kopany w winnicy do deptania w nim winogron (...) uniwerbizacja zamiast lisia jama (albo paść) 'pułapka (dołowa albo inna) na lisy' (...) stąd też w Poznaniu 1495 liska o kunie pręgierzowej, wskutek typowego w Wielkopolsce (w toponimii od XIV) wymiany sufiksu -ica na -ka.

[kotulina]

Czyli jednak bohemizm

Zagrożenie odwołane.

Uniwerbalizacja <OK>!
Ciekawy ten dodatek wielkopolski.

> Bohemizm szerzący się przez Biblię, ale atakujący raczej tylko dialekty płd. po
> l. i poetów (...)

Przez biblię? Interesujący motyw. Gdzieś tam w biblii o lisach pisano? I czemu "liszka" nie rozpowszechniła się w całej Polsce skoro przekazem zajmował się Kościół powszechny, ciekawe, może ten Kościół w Polsce nie był taki jednolity? A na południu od biedy korzystano z czeskich wersji, tak jak u nas kiedyś oglądało się od biedy czeską telewizję?

[jogi514]

kotulina napisała:


> Przez biblię? Interesujący motyw. Gdzieś tam w biblii o lisach pisano?

"Lisy mają nory i ptaki powietrzne gniazda, lecz Syn Człowieczy nie ma miejsca, gdzie by głowę mógł oprzeć" (Łk 9, 58).

[jogi514]

Biblia Gdańska:
I rzekł mu Jezus: Liszki mają jamy, a ptaki niebieskie gniazda; ale Syn człowieczy nie ma, gdzie by głowę skłonił.www.biblia-internetowa.pl/Mat/8/20.html

[kotulina]

To ciekawe, jak widać księgi wędrowały po całym kraju. Czemu więc bohemizm "liszka" przyjął się tylko na południu? Może to jednakniebyłbohemizm?

Bardzo ciekawy link

[vasermon]

Bo owo obecne południe Polski było wówczas częścią Korony Czeskiej i mocniej poddawane wpływom czeskim niż pozostałe regiony. Zresztą czeszczyzna w czasach reformacji była np. na Śląsku Cieszyńskim językiem urzędowym. W Wiśle dopiero w XX wieku wprowadzono do nabożeństwa ewangelickiego polski kancjonał.

liszka

[sleperyby]

Dlaczego piszecie takie pierdoły? Skąd od razu czeskie!? A czyż czeski nie jest bliskim krewnym polskiego, a szczególnie zachodnich dialektów, tak jak słowacki wschodnich? Zarówno pod względem słownictwa, jak i gramatyki czy nawet fonetyki! Np. wielkopolski wspomniany wyżej dialekt (a mój rodzinny!) ma ewidentnie wiele wspólnego (a tym bardziej gwary śląskie) w szczegółach z czeszczyzną. Teżsame podobieństwa są niewątpliwie widoczne też w kaszubszczyźnie! Do najważniejszych: niemazurzenie, sklep na piwnicę (małopolskie i słowackie: piwnica), końcówki –ech zamiast –och, gościniec (hostinec, gościnc) na zajazd. Itp., itd..!
A co do trzęsidupki, to też się tego używało na pliszkę! Z ciekawszych rzeczy (a jest ich przecież mnóstwo), to np. „wąsiona / wąsióna” na gąsienicę, a „kaczy żyr” na rzęsę wodną.