Lity

27.11.13, 15:46
Lita skała, pierścień z litego złota. Jakie jest przeciwieństwo przymiotnika lity? Nie lity, czyli jaki? Pusty w środku? Pneumatyczny?
    • akimiri Re: Lity 27.11.13, 16:03
      Przeciwieństwem litego, jest, pszepani, lichy.
      • arana Re: Lity 27.11.13, 16:20
        akimiri napisał:

        > Przeciwieństwem litego, jest, pszepani, lichy.


        Czyli pas był lity alibo lichy?
        • akimiri Re: Lity 28.11.13, 00:29
          arana napisała:

          > Czyli pas był lity alibo lichy?

          Ależ oczywiście. Mam na to dodatkowy argument. Jak uczy nas Deerzet z pomocą Bańkowskiego, znaczenie tego słowa w wyrażeniu pas lity jest dyskusyjne. Skoro zaś lity pochodzi od lić, czyli 'lać', a lać znaczy też 'bić', to może lity oznacza tu 'bity', bity pas natomiast to tyle, co 'pas cały' (por. wyrażenia: 'bita godzina', 'bity rok' itp.), czyli w pełnej swej kilkumetrowej długości, nie ukrócony, pszepani, nożycami jakiejś jejmościanki, która by se zeń np. serdaczek wykroić chciała albo i bolerko. Nikt zaś nie zaprzeczy, że taki ukrócony pas byłby lichy w porównaniu z pasem litym, czyli lanym, czyli bitym.
    • zbyfauch Re: Lity 27.11.13, 18:31
      Stryj Gugiel wypluł cóś takiego.
      antonimy.net/antonim/lity
    • stefan4 Re: Lity 27.11.13, 18:33
      jadwiga1350:
      > Jakie jest przeciwieństwo przymiotnika lity?

      Czy każdy przymiotnik musi mieć przeciwieństwo?

      ,,Lity'' wygląda jak imiesłów, jak gdyby ktoś go ,,lił''. Czasem tak bywa, że imiesłów traci czasownik, od którego pochodzi, i wtedy staje się samodzielnym przymiotnikiem.

      - Stefan
    • deerzet fałszywe więc dęte vs lita skała 27.11.13, 23:02
      A.Bańkowski w Etymologicznym słowniku języka polskiego:
      LITY 'lany', part. do lić (p. LIĆ 1.), por. lite śrzebro 1417,1,32,39, w opozycji do kowane (p. kowane pieniądze 1417 'podrabiane, fałszywe'), [...]. Stąd też, adi. lity 'odlany z metalu' ( = łc. conflatilis, fusorius, o posążkach bożków w opozycji do ryty 'rzeźbiony w drewnie albo kamieniu' = łc. sculptilis) w przekładach Starego Testamentu 1471, 1561 (Leopolita) [...], 1599 (J.Wujek [...]; u Wujka w innych miejscach i w Biblii Gdańskiej 1632 wszędzie lity zastąpiony przez lany, odlewany, odlany, ulany); [...].
      Dalszy stąd rozwój semantyczny: lity 'masywny, pełny wewnątrz', por. już u Leopolity 1561: nie lity, ale wydrożony i czczy [...] S.Solski 1683 rozróżnia bryły geometryczne dęte, tzn. puste wewnątrz i lite, tzn. masywne (pełne wewnątrz); w tym znaczeniu adi. lity, jak też jednolity (p.) w literaturze częściej dopiero w XIX-2, jako przekład (sporadycznie) nm. gediegen, fr. massif [...]. U W.Potockiego (1626-96) częste lity 'lany' (nóg twoich łzami litych), złotem (pozłotą) lity 'pozłacany, haftowany nicią złotą' [...] albo archaizmem lokalnym (dial.), albo rutenizmem (za ukr. łỳtyj, jak też u J.Jabłonowskiegp 1726). Dyskusyjne jest znaczenie słowa w wyrażeniu pas lity ([...] o szeroko tkanym pasie słuckim): czy dlatego lity, że tkany wątkiem z samych nici srebrnych albo złotych [...], czy jednak dlatego, że tkany jednolicie, w całości (w całej swej szerokości „podwójnej", bo do użycia składany był w pół), nie zszyty ze dwu; [...].

      W.Kopaliński [za J.Stefczykiem, ten za J.Sterlingiem] w Słowniku wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych:
      - LIT, LITO- w złożeniach: kamień; [...].
      - gr. líthos 'kamień'; [...].
      • kanarek2 Re: dęte vs lite, czyli lane 27.11.13, 23:22
        Nawet nie będę próbować się powstrzymać, czyli anegdotka sprzed II wojny św., teść opowiadał. Otóż pan premier Witos jest na wystawie w warszawskiej Zachęcie, spogląda na rzeźbę-popiersie. "To Dante", objaśnia kurator. Witos podchodzi do rzeźby, puka palcem i mówi: "To nie
        • kanarek2 Re: dęte vs lite, czyli lane 27.11.13, 23:25
          Nawet nie będę próbować się powstrzymać, czyli anegdotka sprzed II wojny św., teść opowiadał. Otóż pan premier Witos jest na wystawie w warszawskiej Zachęcie,
          spogląda na rzeźbę-popiersie. "To Dante", objaśnia kurator. Witos podchodzi do
          rzeźby, puka palcem i mówi: "To nie jest dęte, to jest lane".

          (Cholerka, nietrafnie mi się klikło, przepraszam za dublet.)
          • arana Re: dęte vs lite, czyli lane 28.11.13, 05:43
            To powinno się znaleźć w słowniku etymologicznym! (No choćby w przypisach.)
          • horatio_valor Re: dęte vs lite, czyli lane 23.12.13, 10:46
            Coś mi apokryfem zajeżdża, zwłaszcza że takich anegdot o różnych nielubianych przez opowiadacza anegdot bywało w historii wiele, na przykład:

            Stanisława Gierek (żona pierwszego sekretarza) zwiedza muzeum. Przewodnik mówi:
            - Tu widzimy komplet mebli hebanowych.
            - E tam nowych - odpowiada małżonka towarzysza Edwarda. - Cheba coś starawe łone.
    • radymir torbielowaty 17.12.13, 23:37
      jadwiga1350 napisała:

      > Lita skała, pierścień z litego złota. Jakie jest przeciwieństwo przymiotnika li
      > ty? Nie lity, czyli jaki? Pusty w środku? Pneumatyczny?

      W medycynie przeciwieństwem litego jest torbielowate.
      • robak.rawback Re: torbielowaty 23.12.13, 20:52
        hmm nie chce sprawdzac w slowniku i opieram sie na moim wlasnym rozumieniu litego -
        po zastanowieniu mam wrazenie ze nigdy do konca nie mialm wrazenia ze rozumiem to slowo - lita skala - czyli ze bez rys idacych do srodka, zadnych dziur, pekniec, tylko taka pelna masa skalna - tak? czy nie?
        to nie ma chyba w jezyku obecnym wiecej znaczen?
        wiec od tego przeciwienstwo moglaby byc ze podziurawiony - albo cos podobnego?
Pełna wersja