Ziemicka Warmi i Mazur

[rita100]

Rozpoczynam wątek pełen tajemnic ziemi warmińko-mazurskiej, ziemi tysiąca
jezior, ziemi w której najpiekniejsza jest cisza, a gwar tylko ptaków i
przyrody. To gwara ptaków, lasów i jezior powoduje, że wpadamy w zadumę nad
historią tej ziemi i tych ludzi, którzy tam przed wiekami żyli, jeszcze nawet
przed II wojną światową, a których już ......, albo zmuszeni byli wyjechać
zabierając ze sobą tradycje, folklor i gwarę.
Ku pamieci dla przyszłości , dla ludzi obecnie tam mieszkających, dla
turystów, dla urlopowiczów, by wiedzieli o czym szumią drzewa , spiewają
poranne i wieczorne ptaki i o czym mówi zachodzace słońce w tafle jeziora, a
już o czym gaworzy księżyc kiedy jest w pełni to już sami się domyślcie,
kiedy zauwazycie siedzącego na brzegu samotnego Jadźwinga .

[rita100]

"Kiedy Pan Bóg ludziom rozdawał gadki i rozdał już wszystkie - polską ,
niemiecką, ruską, francuską - to wtedy dopiero przybiegli po pracy zadyszani
Warmiacy po swoją mowę. Ale, żeby zadowolić spóźnialskich, których wielce
lubił, rzekł im:
- No, to godojta cało gambą !
Od tego czasu tak właśnie Warmiacy mowią."
I.Newerly

[rita100]

Anegdotka o pewnym panu Gąsiorowskim co z Garncowa przeniósł się do Torbowa.
Otóż 'Dziad, jakich wielu, chodził po żebraniu, zbierał szperki i mąkę. Było to
podczas żniw, gospodyni sama w domu gotowała na obiad gęsie mięso. Kiedy dla
dziada poszła 'na górę' po mąkę, dziad wyjął mięso z garnka do torby. Gospodyni
wracając z mąką pyta się: Dziadku, co też tam nowego słychać? - Nic tak, pani,
jeno Gąsiorowski z Garncowa przeniósł się do Torbowa.
I poszedł. Za chwilę zajrzała gospodyni, czy gęsie mięso się już uwarzyło i
zrozumiała dopiero sens nowiny dziadowskiej. Ale dziad już był w mili.'
Gospodyni pewnie do śmiechu nie było, ale żart o panu Gąsiorowskim rozbawił
wielu.
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=28299478&a=28299994

[rita100]

FELIX SUM
Było to w dawnych czasach. Wioska Bartąg, chociaż położona niedaleko Olsztyna,
niczym się nie róźniła od innych osad, ukrytych wśród lasów i jezior. W wiosce
był kościół. Nad wejściem do plebanii widniał dziwny i z daleka widoczny napis:
FELIX SUM
VIVO SINE CURIS
Kuba, który służył u proboszca, zaczął sylabizować ten napis – ‘Felix sum’ –
przecież jegomościowi na imię Walenty, a nie Feliks – rozumował – A do tego
sum ... zeszłego roku wydobyli rybacy z jeziora dużego suma, ale żeby człowiek
nazywał się Sum, tom jeszcze nie słyszał.
-Co tak kręcisz głową? – spytał jegomość.
- Wiecie, jegomościu, nic z tego nie rozumiem, co tu napisane.
-Bo to jest po łacinie, mój Kubolku. Po naszemu by było: ‘Jestem szczęśliwy,
żyję bez kłopotów’.
-Ojej! – dziwował się Kuba. – Lepiej to pismo umieścić w izbie nad drzwiami.
Przez głupią zazdrość jeszcze kto narobi jegomościowi biedy.
-Nie martw się, mój drogi – odpwiedział proboszcz – Jakoś damy sobie we dwóch
radę.
Tego samego wieczora Kuba, który lubił gromadzić różne powiedzonka i sam je
tworzyć, wypisał kredą na drzwiach stodoły:
FELIKS SUM BEZ GRANIC
KŁOPOTY MAM ZA NIC.

Tak zaczyna się bajka spisana przez Władysława Gębika. Oczywiście, wkrótce
napis ściągnął na głowę jegomościa poważne kłopoty, ale sprytny Kuba potrafił
im zaradzić, bo, jak to sam napisał, kłopoty miał za nic. Czy napis nadal
widnieje nad drzwiami bartąskiej parafii? Może warto sprawdzić.

Tralala

[rita100]

Pieśń ludowa

Matczyna kurlantka

Odżyły Twe pieśni , Matulku,
Twoje warmińskie kurlantki,
Coś nam śpiewała wieczorem
Gdy komin pachniał jałowcem.
I sypał iskry jak gwiazdy,
by spleść ci z nich aureolę.
Spod serca złotego wyrosły
Zgrzebne kurlantki jak kwiaty,
Co wsiom malują okienka
Tyś w pięciolini swych dłoni
Ukryła urok melodii,
By nie umilkła piosenka...

M.Zientara-Malewska

Wiecie co to są kurlanki ?

[rita100]

O Warmio moja...?
Kedajś po wojnie rzóndzili noma take co jych do noju w torbach z Warszawy
przyzieźli i łóni noma zakazuwali po naszamu godać, bo mózili co to nie je po
polskamu. Tero mniało być jenaczy, ale bogać tam. Pewno sia eszcze taki jedan
łostoł przygupsi abo stare znowój rzóndzić chce. Bez Śwanta am w gazycie
wycytoł co sia takamu jenamu nimkoziu łuzidziało nasz psiankno warnijsko
spsiywnio przejenaczyć. Aż ma strzójsło. Sióng am gazyta pod pacha im chućko
polecioł z nió do szołtysa. Bazyl aż gamba roztworzuł i mózi: ziysz Klyjmens
jekbyś z tam do mnie psiyrszygo apryla przyszed to bym sia sprowdy łuśnioł, ale
tero? To ło czam do psioruna morowygo mowam tero spsiywać! Jó mózia, mosz
prowda Bazyl. Nie ziam tlo co tamu gupkoziu w ty spsiywni nie w smaka. Toc
muzyka napsisoł człoziek co w Wotamborku na śwat przyszed i je nosz, z Warniji.
Cołan noród go zno. A to łoczam sia w ty spsiywni spsiywo je tyż psiankne. To
tero dzieciuki bandu brukowali znowój czygo nowygo sia łuczyć? I ło czam? Mowam
w tam naszam warnijskam hymnie spsiywać co w Łolstynie jek byś chcioł co zezryć
to do Mekdónolda, abo byle co kupsić to nolepsi w Ryjalu? Tedy łuradzilim z
Bazylam co zrobziwam taki kómityt no tych co chcó coby ło dwanosty z rotusza
łuż zawdy buło słuchać "O Warnijo mojo mniło". I kożdan coby chcioł coby łuż na
zawdy tak sia łostało, mo do gazyty psisać do Klyjmensa. A jek gwołt takych
bandzie, to pewno i ta torba nojdziewam esczcze, zapakujewam w nió tego
zomniona i łodeślewam nazod do Warszawy jek mu Warnijo nie je mniło.

Edward Cyfus, Po naszamu. Gawędy warmińskie

[rita100]

"Kurlanka"

Rozlega się pieśń,
Przez warmińską wieś,
Co spiewała moja miła,
Gdy nosiła jeść.

Nosiła co dnia,
Ta najmilsza ma,
Kiedym kosił, kiedym orał,
Kiedym żyto siał.

Srebrny miała głos,
Jak ten w polu kłos,
A jam słuchał i z nią nusił,
Szczęśliwy mój los.

M.Zientara-Malewska

Skrzypki moje skrzypki do serca zagrajcie,
A wy też Mazurzy, chętnie posłuchajcie.

T.Lenartowicz

Do tańca grała wtedy kapela , złożona najczęściej ze skrzypiec, klarnetu, basu
i bębenka. Kapela grała dla każdego co zaplacił, a temu co zapłacił kapela
grała któtka fanfarę na jego cześć czyli "biwat".

Na zakończenie zabawy kapela grała "Wygnianca", jeden z szybkich tańców,
powtarzając go wielekroć, często przy tym śpewając:

Idźta, baby, do domu,
sobie jo gram, nie komu,
bo tu nie trza po babach,
nie siadajta na ławach

I tak zabawnicy sie rozchodzili po domach padając ze zmęczenia.

[rita100]

Naprzód rosół z nudlami, potam groch z marchsió, i bratklopsami o dali łuż
różniste mniaso z kartoflami. Smakowite zółsty jak ech to som eszcze nie jod.
I wszystko to przy występach muzykontów zespołu regionalnego "Warmia" ze
przytańcówką i potupajem. Jek am nazo przyśli, na stołach łuż stojeli nowe
talyrze i goróńce jydzanie. Kożdan sia dziwował i na kuchy i na torty. A mnie
nolepsi do gorzołeczki ryby smakowali.
Ed

[rita100]

Diatektolog, oto są wątki - rodzynki dla Warmiaków i Mazurów
Nasz skromny zbiór z Tralalą , oddaje Ci na przechowanie i rozdanie
potrzebującym, tym , ktorzy z chęcią będą chcieli poznać korzenie swoich
przodków.
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=26972910
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=27068189
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=28299478
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=27528410
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=33148805
pozdrawiam

[rita100]

W tytule powinno być Ziomecka, a nie ziemecka.
Do błędów jestem stworzona ponoć

[rita100]

Ale znalazłam zródełko wiedzy
www.olsztyn-pamiatki.pl/

[19alex84]

Kiedys spytal sie ktos mnie czym wlasciwie jest dla ciebie rodzinna ziemia, na co ja mu odpowiedzialem cytatem: "Heimat, wie könnte dieser Begriff besser bildlich dargestellt werden, als durch einen See im Ostpreußen in der Abendsonne, über den ein Storch zieht und an dessen Ufer ein Elch still sein Haupt hebt?" Lepszego wytlumaczenia do dzisiaj nie znalazlem i chociaz po warminsku nie mowie (cel: nauczyc sie bezwarunkwo) to wiem ze zyje w jedynym miejscu, gdzie "historie opowiada kazdy kamien", jak spiewa Bernstein...
Za kilkanascie lat nikt o nas nie bedzie pamietal a wszyscy bede mowili "literackim" polskim albo zaciagali jak na polskich kresach. Przykro, ze wymieramy...

[rita100]

Kiedys spytal sie ktos mnie czym wlasciwie jest dla ciebie rodzinna ziemia, na
co ja mu odpowiedzialem cytatem: "Heimat, wie
könnte dieser Begriff besser bildlich dargestellt werden, als durch einen See
im Ostpreußen in der Abendsonne, über den ein Storch
zieht und an dessen Ufer ein Elch still sein Haupt hebt?" Lepszego
wytlumaczenia do dzisiaj nie znalazlem i chociaz po warminsku
nie mowie (cel: nauczyc sie bezwarunkwo) to wiem ze zyje w jedynym miejscu,
gdzie "historie opowiada kazdy kamien", jak spiewa
Bernstein...
( nie kojarzę też tej piosenki )

Alex, proszę , przetłumacz to z niemieckiego, nie znam tego języka, a napewno
zdanie musi być piękne. Masz całkowitą rację, każde miejsce jest tam symbolem ,
historią i nie ma drugiego takiego miejsca tak cichego , tak tajemniczego i tak
z pokorą czekające na szacunek i hołd.

[19alex84]

Mam nadzieje ze po polsku nie straci to swojej wymowy, chociaz bedzie ciezko
"Heimat, czyz mozna lepiej zobrazowac co oznacza wlasciwie Heimat jak poprzez jezioro w Ostpreussen zatopione w poswiacie zachodzacego slonca, nad ktorym przelatuje bocian a nad ktorego brzegiem powolnie wznosi swoja glowe los?"
Specjalnie nie tlumacze Heimat i Ostpreussen. Dla Heimat nie znajduje polskiego odpowiednika, Heimat poprostu ma sie w sobie a od Prusy Wschodnie wole "Ostpreussen"
Probki nagran Bernsteina oraz texty sa na stronie:
www.bern-stein.info/_downloads_mp3/index.htm
Moim zdaniem jeden z najlepszych wykonawcow a przy tym bardzo mily i kontaktowy.
Chociaz pare razy mielismy okazje sie spotkac zawsze czuje jakbym znal go od lat.
www.liedertafel.business.t-online.de/intro.htm
A tutaj znajduje sie miedzy innymi Land der dunklen Wälder, czyli nasza obecna Heimathymne, wczesniejsza byla "Sie sagen all du bist nicht schön" - rowniez w probkach Bernsteina dostepna. Osobiscie z jego utworow najbardziej lubie Allenstein-Lied, Traumreise, Masurenlied i Abends treten Elche. Pozdrawiam

[19alex84]

Przy okazji pozwole sobie spytac: skad Pani jest i czy ma Pani cos wspolnego z lataniem?

[rita100]

Urodziłam się w Olsztynie , spędziłam tam tylko 10 pierwszych lat. Moi rodzice
przyjechali po wojnie. Niestety szybko zmarli i wróciłam do rodziny w Krakowie ,
gdzie zamieszkuje do dziś. Przypadek sprawił, że dostałam w prezencie od Forum
Olsztyn ciekawą ksiązkę o folklorze warmińsko-mazurskie, a jeszcze większe
szczęście spotkalo mnie gdy znalazłam na internecie starą książkę w gwarze
bajki i legendy. Zauroczona gwarą staram się ją propagować, pokazując
mieszkańcom i forumowiczom , że możemy kontynuować tradycję tej własnie ziemi.
Dodam jeszcze , że wszystko zaczeło się od gwary śląskiej, od Szwagra z Lanand
czy Ciupazki z Zakopanego, ktorzy wciągneli mnie w pokaz pięknej gwary ślaskiej
i góralskiej. Wtenczas stwierdziłam , że my Warmiacy mamy swoją piękną gwarę i
tak wzorując się na Ślązakach i Góralach podziwiam i propaguję gwarę warmińską.
Ale żeby zrozumieć Warmiaków i Mazurów trzeba poznać ich dzieje. A
najwazniejsze, że spotkałam na Forum Olsztyn Tralala o wielkiej wiedzy, która
bardziej mnie prowadzi po tych tajemniczych zakamarkach Warmii i Mazur niż ja
ją
pozdrawiam

Teraz czas na Ciebie , byś się przedstawił
Mów mi Rita, tak prosto

[19alex84]

Urodzilem sie w Olsztynie, od 20 kilku lat jestem z nim i jego okolica zwiazany. Moj tata pochodzi z Oberland (po polsku nie ma na to do dzisiaj sensownego okreslenia, proponuje sie Prusy Gorne a mowiac "Warmia i Mazury" zawsze sie te kraine pomija dlatego nie uzywam powojennego nazewnictwa). Pan Bog stworzyl jeziora zas kanaly sa dzielem naszych ojcow, jak spiewa wspominany wczesniej Bernstein - to wlasnie ta kraina gdzie znajduje sie Kanal Elblaski. Moja mama ma w sobie ukrainska, wegierska i slonska krew. Ja sam identyfikuje sie jedynie ze slonska czescia - najwspanialsi ludzie jakich spotkalem. Kiedys pracowalem w regionalnym radiu dzieki czemu mialem przyjemnosc osobiscie poznac m.in. pana Cyfusa - jedna z osob ktore najbardziej cenie i szanuje...

[borzymir]

Dobry wuntek!
Teros wim,co u nos małopolsko h'gworo w przewadze(chocioż tyż ciungniewa trochy
po mozursku)!

Roudumiio-k'h

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=36533193
Alex i miłośników gwary warmińskiej zapraszam na ten wątek - piszemy tam
wszystkie gawędy Cyfusa i wyjaśniamy wiele słówek.
Może przy nas nie zaniknie gwara, którą propaguje tylko jeden czlowiek- Cyfus.
No to do potam

Mam pytanie jak można te gawędy nanieść na serwer by mozna słuchac ich w
postaci mp3 ?

[szwager_z_laband]

to sie sam chyba niydo, ale sam mogesz se wiyncyj ze okolic Harzu wysznupac

www.webcams-harz.de/

[szwager_z_laband]

oprzepraszom - pomylouch fora

wyboczcie)

[rita100]

Nie ma sprawy

Zaśpiewajmy sobie
Na warmińską nutę
Jedziemy z piosenką,
Koniki podkute.


Od wioski do miasta
Od miasta do wioski,
Niechajże popłyną
Te warmińskie piosnki...

[rita100]

Czas na roztrzygnięcie konkursu. Przypomnę pytanie: w jakim dialekcie (języku,
gwarze?) zapisano to oto zdanie?
A čego tam ńe buuo: kouáče, rožne, čarńina ze śfačkami xto bi tam fćorko
viličuu.
Niestety, nikomu nie udało się podać prawidłowej odpowiedzi Na szczęscie
dwie odpowiedzi były 'geograficznie' wystarczająco blisko, by można przyznać
pierwsze miejsce ex equo Ricie (za odpowiedź Podlasie) i Gajowemu (za pomysł z
Kaszebami). Brawa! W nagrodę podaję link, który prowadzi do poprawnej
odpowiedzi - a jednocześnie potwierdza regułe, że najtrudniejsze bywają pytania
najprostsze.
human.uwm.edu.pl/polonistyka/biolik/articles/wciorko.htm
Przy okazji - jest to odpowiedź na pytanie Szwagra - jak widać, bywają też inne
sposoby transkrypcji mowy po naszamu, ale dużo trudniejsze do rozszyfrowania
niż ten, którego trzyma się w swoich gawędach Edward Cyfus.

Uczy nas Tralala

[rita100]

tralala33 17.02.06, 21:13 + odpowiedz


Zobaczymy, czy uda mi się gdzieś z boku doczepić trochę wiedzy na temat
warmińskiej gwary?

W południowej części Warmii, na obszarze ok. 1500 km kwadratowych dominował
język polski. Do jego ugruntowania i utrzymania przyczynili się księża, książki
o tematyce religijnej, kalendarze i prasa polska.
Dialekt warmiński pod względem zasobu wyrazów był w zasadzie jednolity, różnił
się natomiiast bardzo jeśli chodzi o wymowę. Na przykład nazwa ‘gęś’
występowała na Warmii w wielu postaciach; geś, genś, ganś, gajś, geś i gaś.
Niemal każda większa wieś miała swoje specyficzne naleciałości. Walenty
Barczewski wydzielił dwie główne odmiany gwary warmińskiej: dialekt A i dialekt
B. Pierwszym posługiwała się ludność okolic Olsztyna (‘będziemy – bandziewa,
gęsi – gansi), drugim ludność okolic Biskupca i Barczewa (będziemy – będziewa,
gęsi – gensi).

[rita100]

tralala33 17.02.06, 21:15 + odpowiedz


Dziś lekcja pierwsza - zmiękczanie - po naszamu mówimy mięciuteńko, o tak:

1. Miękkie spółgłoski wargowe pi, bi, fi, wi, mi
a. pi, bi – przechodzą w pś, bź, np. psies, wypsić, bziałka, bzieda
b. fi, wi – przechodzą w fś, wź, ale przy wymowie wyrazów z tymi
spółgłoskami f lub w najczęściej zupełni zanika. Przykłady figiel – sigiel,
wiara – ziara, wino – zino, wiedzieć – ziedzieć.
c. Miękka spółgłoska mi – przechodzi w mń, np. pomniarkowałem, mniło,
mniasto, pamniontki.
Taki proces zmiękczania (palatalizacja) należy do najbardziej
charakterystycznych wyznaczników gwary warmińskiej. Warmiak miękczy o stopień
dalej, niż gramatyka podaje, pisał ksiądz Walenty Barczewski.
Ale w niektórych wyrazach spółgłoski wargowe mogą także ulegać depalatalizacji,
np. peśń zamiast pieśń, dziewenć zamiast dziewięć, szwanta zamiast święta.
No tak- nie ma takiej reguły, żeby od niej wyjątków nie znaleźć.

[rita100]

tralala33 20.02.06, 20:03 + odpowiedz


Dziś posłuchajmy jak po naszamu należy mówić samogłoski u oraz o. Te dwie
samogłoski ulegają labializacji. Łe no, kto to zrozumie, może lepiej
powiedzieć 'uwargowieniu'? Fuj, jeszcze gorzej. Mówiąc prosto: przed 'u'
lub 'o' pojawi się dodatkowo dźwięk 'ł'. A co z tego wyjdzie? Ano usłyszymy
Łolstyn, łuczta, łu noju, łojczulek, łoczy, łobabzić sia (czyli ożenić się).
Jak widać dotyczny to najczęściej samoglosek na początku wyrazów, ale nie
tylko - o czym świadczy dzisiejsza nałuka! A znający język niemiecki mogą pomóc
nam zrozumieć, co miał na myśli Warmiak, gdy mówił (móził):
łuszporować, łozorgować, czy też łobsztrafowany?

pomozecie ?

[szwager_z_laband]

zaoszczyndzic

te druge to musiou bych w e zdaniu widziec, bo moge byc abo martwic, abo
przigotowac(w synsie zalatwic, zapobiegawczo= no albo martwic sie

ukarany

ps

[szwager_z_laband]

te druge nojwiyncyj prawdopodobne bydzie martwic sie

[rita100]

dzięki, pewnie jeszcze nie raz sie zglosze , a tymczasem dziś dowiedziałam
się , że 'bania' to znaczy łazienka.

[rita100]

Autor: tralala33
--------
Można? Zaprszam na trzecią, bardzo krótką lekcję - dziś prejotacja. Otóż krótka
samogłoska 'i' poprzedzana jest wydłużającą ją głoską 'j', czyli jotą, np. ich
wymawiamy jako jich, zamiast idzie - jidzie, a w miejsce ich pojawia się
podówjnie wydłużone jejich!

[rita100]

I przykład maleńki - kto wypatrzy jak po naszamu powiemy 'o niczym innym nie
mówi'
'Tan drugi, Ołgust co z Matyldy siostró je łożanióny, to ło niczam jinkszam nie
godo tlo zawdy ło swoji wsi. A ta zieś je tako psiankno co wróble zawracajó jek
jó z góry łobaczó.'

[rita100]

Autor: tralala33
--------------------------------------------------------------------------------
Lekcja czwarta - na oko dość trudna, o trzech spółgłoskach środkowojęzykowych,
czyli takich, które wymawiamy przybliżając środek języka do podniebienia. A
mowiąc po prostu - mamy na myśli ś, ź oraz ń. I choć do tej pory wydawało się,
że gwara warmińska jest mięciutka, to tym razem takie miękie spółgłoski
powinniśmy wymawiać bardziej twardo (mówiąc naukowo - ulegają one
depalatalizacji), czyli zamiast ś powiemy sz lub szi, a zamiast ź pojawi się ż
lub żi, na przykład sziano, żiarno. Także ń może ulec stwardnieniu, dlatego nie
dźiwmy się, gdy ułyszymy konski (a nie koński), skonco (zamiast skończą) lub
tansze (czyli tańsze).

A w poezji zobaczymy takie wiersze:

Za stodołó modry kaneń,
Szedży Podolena na nem.
Szedży, szedży, żonki żyje
A ten drugi zażónzuje.

[rita100]

Lekcja 5 spółgłowski tylnojęzykowe
Autor: tralala33

--------------------------------------------------------------------------------
Spółgłoski tylnojęzykowe, czyli k oraz g. Otóż na Warmii (czy całej?)
powszechna była twarda wymowa tych głosek, na przykład mówiono: łokeć, kedi,
lakerki, takego, drugego.
Bez bicia przyznam się - do tej pory myślałam, że jak ktoś mówi cuker, a nie
cukier, to pewnie z Łomży pochodzi. A tu taka niespodzianka.

[rita100]

Lekcja 6 ja-je
Autor: tralala33
--------------------------------------------------------------------------------
Dziś ja-je i nie tylko. Otóz w wielu wyrazach grupa głosek 'ja-' na początku
wyrazu wymawian jest jako 'je-', na przykład: jepko, jegoda, jek, jeskółka.
Także 'ra-' bywa wymawiane jako 're-', co znajduje odbicie w takich przykładach
jak: reno, redzić, redło, remie (ramię).

Ja- zmienia się w je-, i co z tego wychodzi? Może czas na warmińskie
przysłowie - tylko pozornie związane z dzisiejszą lekcją, za to bardzo na
czasie, bo dziś dzień św. Macieja:
Na świetego Macieja
zniesie gajś psiersze jeja.