Wymiana "chw" - "f"

[meduza7]

Podpowiedzcie, bo wiem, ze coś dzwoni, a nie pamiętam, w którym kościele.
Chodzi mi o tę oboczność grupy "chw" - "f" (chwała - fała) - kiedy nastąpiło
ujednolicenie, a przede wszystkim, gdzie występowało "chw", a gdzie "f".

[zuq1]

Czytałem (nie pamiętam już gdzie), że chwała była w Wielkopolsce, a
fała w Małopolsce, a ponieważ po czesku była chvala, to przyjęła się
właśnie ta forma. To było w średniowieczu, gdy Czesi mieli duże
wpływy w Polsce (przełom XIII/XIV wieku).

[ja22ek]

Zuq1 ma rację, 'f' to cecha małopolska, która nie przyjęła się w
języku literackim. Jednak w nazwach miejscowych to 'f' się
gdzieniegdzie zachowało (Falenty, Falęcice). Ciekawe, że podobne
zjawisko istnieje w serbochorwackim: "hvala" często upraszczają
do "fala", choć nie wiem, czy tylko to konkretne słowo.

Oprócz wymiany chw - f mamy też ch - f, szczególnie w wyrazach
obcych (Hofmeister - ochmistrz, Kachel - kafel). Także i ta wymiana
zachodzi w innych językach (nid. achter - ang. after, nid. kracht -
niem. Kraft, ukr. futor - chutor).

[ja22ek]

A w angielskim 'ch' (pisane 'gh'), jeśli nie zanikło, to przeszło
w 'f' (laugh, rough).

[meduza7]

Pytałam, bo ostatnio ktoś na forum zaskoczył mnie sformułowaniem "nie
spouchwalać się" i zastanawiałam się skąd mu się to wzięło. Muszę dopytać go,
skąd pochodzi, bo na razie mam roboczą koncepcję, że gdzieś z terenów, gdzie
funkcjonowało to "f", więc tak go wzięło na hiperpoprawność i stwierdził, że
lepiej będzie z "chw".

[ja22ek]

Koncepcja hiperpoprawnościowa moim zdaniem słuszna. Tylko że 'f'
w "ufać" pochodzi z uproszczenia grupy spółgłoskowej 'pw' (pw>pf>f,
p. też fenig z pfenig). I jeszcze jedno 'f' rodzime jest w
słowie 'obfity' (powinno zresztą być 'opfity', bo z 'opłwity'
pochodzi).

[meduza7]

>bo z 'opłwity'
pochodzi).
Opłwity, że opływa we wszystko?

[ja22ek]

Tak piszą

[jacklosi]

Tyle że z tym ofmistrzem to jakby w druga stronę!

[josip_broz_tito]

Serbowie, zwłaszcza ci z południa, zastępują każde etymologiczne h przez j (w
rozziewie), lub f. Jest to trochę cecha literacka - kichać to "kijati" (zam.
"kihati"), przeciąg to "promaja" (zam. "promaha"). Ale ideą Vuka było zachowanie
h, stąd "hvala", "hleb" i kilkaset innych słów.

W dialektach zaś mamy "fala", "leb" itp.

[randybvain]

Dodam tylko, że Małopolska wówczas znajdowała się w rejonie, w
którym powstało zębowe w, więc mogło dojść do asymilacji.
Wielkopolska widać zachowywała dawniejsze wargowe u (ł?) na miejscu
w. Temat chyba jest niedostatecznie zbadany do tej pory. Widzę tutaj
echo różnicy kwiat/cvet. To znaczy tam, gdzie było w wargowe,
palatalizacja k->c nie zaszła, a tam, gdzie było w zębowe - zaszła.

[meduza7]

Swoją drogą, to ciekawe, że ktoś w ogóle dokonał takiej "poprawki". Dla mnie
cała kwestia "chw"-"f" jest wyłącznie historyczna, jak dajmy na to, jery i nie
przyszłoby mi do głowy korygować pod tym kątem wymowę jakiegoś wyrazu. Tymczasem
okazuje się, że dla kogoś ta oboczność prawdopodobnie jest wciąż "żywa". No,
muszę się dowiedzieć, skąd on jest i jak u niego mówią
BTW, czy dobrze mi się wydaje, że imię Rafał też miało swoją oboczną formę Rachwał?

...chwortuna i fała... hehehe

[zuq1]

Rafał akurat z hebrajskiego się wywodzi "rafa - el" ("uzdrawia-
Bóg"). Ale pytanie nie jest głupie. W Wielkopolsce (pod Koninem)
jest Rychwał...

[ja22ek]

Rychwał to raczej z Reichenwald lub czegoś podobnego.

"Rachwałowice - d. Rafałowice - od staropolskiej nazwy osobowej
Rafał, Rachwał." Hm... to Rachwał przeszło w Rafał czy odwrotnie?

Jest i wpółcześnie nazwisko Rachwał.

[zuq1]

A wiesz, ten Rychwał tak mi się skojarzył a potem dopiero
sprawdziłem etymologię i faktycznie pochodzi z "Reichwald".
Natomiast "Rafała" już wyjaśniłem, że to z "Rafael".

[meduza7]

Ja wiem, że to z "Rafael" ale forma oboczna mogła się pojawić na tej samej
zasadzie: bo gdzieś funkcjonowało "chw" zamiast "f" i tak komuś "lepiej brzmiało".

[horatio_valor]

Chwanchwary dla chwantastycznej chwerajny na chworum!

[nazwiskapolakow]

Tak trochę obok. Ta kwestia w nazwisku: youtu.be/PIi4nnuM_JQ