ignorant11
06.03.09, 00:02
Sława!
nczas.com/wazne/holokaust-polakow-1937-1938/
Holokaust Polaków
Marek Jan Chodakiewicz
Jak pisałem już, o mordach bolszewików na Polakach dowiedziałem się
w domu. Mówiło się o zabiciu mego pradziadka Józefa i o zaginięciu
najmłodszym brata mego drugiego pradziadka w czasie rewolucji, oraz
o śmierci mego wice-pradziadka w latach trzydziestych na Ukrainie.
To ostanie stało się podczas tzw. „polskiej operacja”
komunistycznego aparatu terroru.
W 1921 r. czerwoni – po przelaniu morza krwi - porzucili
tzw. „komunizm wojenny” na rzecz Nowej Polityki Ekonomicznej (NEP),
takiej perestrojki. Z rąk komunistów w ciągu tej liberalnej dekady
zginęło „tylko” milion osób. W 1929 r. partia zmieniła linię. Stalin
nakazał industrializację i przymusową kolektywizację rolnictwa.
Około 15 milionów ludzi padło ofiarami w wyniku sztucznie wywołanego
głodu, deportacji i egzekucji.
W Ukrainie wschodniej zanotowano od 3 do 7 milionów zmarłych.
Ponadto więcej niż 10 milionów obywateli sowieckich zginęło w
masowych represjach późnych lat trzydziestych. Razem w ciągu tej
dekady śmierć poniosło 25 milionów ludzi. Głównymi ofiarami byli
Rosjanie i Ukraińcy. Wygląda jednak na to, że mniejszości narodowe
były proporcjonalnie reprezentowane wśród ofiar komunistycznego
terroru. Straszliwym wyjątkiem są właśnie sowieccy Polacy, ogromnie
nadreprezentowani w Wielkiej Czystce.
Między 1934 a 1938 przynajmniej 150,000 Polaków (z 900,000 Polonii w
ZSSR) padło ofiarą „polskiej operacji” NWKD. Wielu Polaków poddano
represjom w St. Petersburgu. Zlikwidowano też dwa obwody
autonomiczne polskie na dalekich Kresach. Aleksandr Gurianov i
Andrzej Paczkowski szacują, że Polacy stanowili 10% wszystkich ofiar
Wielkiej Czystki oraz 40% ofiar czystek skierowanych przeciw
mniejszościom narodowym. Amir Weiner stwierdza, że do 1939 r. 16,860
Polaków w Gułagu stanowiło 1.28% więźniów podczas gdy Polonia wtedy
stanowiła zaledwie 0.37% społeczeństwa sowieckiego.
Procentowo różnica nadreprezentacji Polaków wśród prześladowanych -
0.91% - była największa wśród wszystkich grup etnicznych oprócz
Rosjan. Terry Martin (The Affirmative Action Empire: Nations and
Nationalism in the Soviet Union, 1923-1939 (Ithaca and London:
Cornell University Press, 2001) twierdzi, że Polacy byli „poddani
największemu natężeniu popularnej i lokalnej komunistycznej wrogości
podczas kolektywizacji… Polakom mówiono otwarcie, że ‘jesteś
odkułaczany nie dlatego, że jesteś kułakiem, ale dlatego, że jesteś
Polakiem.’ To odzwierciedlało powszechne uczucie powszechnej czystki
etnicznej.” Według Martina, „Polacy podlegali egzekucjom 30.94 razy
częściej niż nie-Polacy. Dla innych narodowości prześladowania nie
były tak ekstremalne.”
Na przykład, wydaje się, że żydowska mniejszość wycierpiała
proporcjonalnie chyba najmniej w latach trzydziestych. Yuri Slezkine
podaje, że w latach 1937 i 1938 tylko około 1% sowieckich Żydów
aresztowano za zbrodnie polityczne – a Polaków 16%. Na początku 1939
r. liczba Żydów w Gułagu była niższa o 15.7% niż ich ilość w
społeczeństwie sowieckim. Slezkine podkreśla, że „było to
spowodowane faktem, że Żydów nie ścigano jako grupę etniczną…
Zaprawdę, Żydzi byli jedyną dużą sowiecką grupą narodowościową bez
swego ‘narodowego’ terytorium, którą nie ścigano w celach czystki
podczas Wielkiego Terroru.” Wyniki czerwonych prześladowań były
straszliwe. Około 80% osób aresztowanych w operacjach przeciw
Grekom, Finom i Polakom zostało rozstrzelanych (Yuri Slezkine, The
Jewish Century (Princeton and Oxford: Princeton University Press,
2004).
Jak przypomniał Bogdan Musiał, Związek Sowiecki uznawał Polskę
jako „wroga numer jeden,” a sowiecką Polonię jako gniazdo agentów
RP. Stąd rzeź Polonii, stąd logika paktu Stalin-Hitler w 1939 r.
Świadomość o tym wszystkim przenika bardzo powoli do społeczeństwa
post-PRLowskiego, a w tym do po sowiecku „wykształconych” historyków
i ich klonów. Ale wyłom jest. Chyba jako pierwszy po 1989 r. pisał o
rzezi Polonii Wojciech Lizak, Rozstrzelana Polonia: Polacy w ZSRR,
1917-1939 (Szczecin: Prywatny Instytut Analiz Społecznych, 1990).
Pionierską pracę o antypolskim aspekcie czerwonego terroru
opublikował białoruski uczony Mikołaj Iwanow, Pierwszy naród
ukarany: Polacy w Związku Radzieckim, 1921-1939 (Warszawa and
Wrocław: Polskie Wydawnictwo Naukowe, 1991).
Lodołamaczem naukowym w sprawach męczeństwa sowieckiej Polonii jest
bezsprzecznie ks. Roman Dzwonkowski, który jest autorem bądź
redaktorem m.in., Kościół katolicki w ZSRR 1917- 1939: Zarys
historii (Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1997); Losy duchowieństwa
katolickiego w ZSRR 1917- 1939: Martyrologium (Lublin: Towarzystwo
Naukowe KUL, 1998); Bez sądów, świadków i prawa… Listy z więzień,
łagrów i zesłania do Delegatury PCK w Moskwie 1924-1937 (Lublin:
Towarzystwo Naukowe KUL, 2002). Uzupełnienia temat Tadeusz Madała,
Polscy księża katoliccy w więzieniach i łagrach sowieckich od 1918
r. (Lublin: Retro, 1996).
Pewne aspekty masakry Polonii można odnaleść u Andrzeja
Maryańskiego, Przemiany ludnościowe w ZSRR (Warszawa i Kraków:
Centrum Badań Wschodnich Uniwersytetu Warszawskiego i Wyższa Szkoła
Pedagogiczna w Krakowie, 1995); oraz w dwóch pracach Piotra
Eberhardta, Przemiany ludnościowe na Ukrainie XX wieku (Warszawa:
Biblioteka „Obozu,” 1994) i Przemiany narodowościowe na Białorusi
(Warszawa: Editions Spotkania, [1994]. Potem trochę jeszcze
powiedziano w pionierskich kompediach pod redakcją Krzysztofa
Jasiewicza (e.g., Europa nieprowincjonalna: Przemiany na ziemiach
wschodnich dawnej Rzeczypospolitej (Białoruś, Litwa, Łotwa, Ukraina,
wschodnie pogranicze III Rzeczypospolitej Polskiej) w latach 1772-
1999 (Warsaw and London: Instytut Studiów Politycznych PAN, Rytm,
Polonia Aid Foundation Trust, 1999). Przyczynki o antypolskim
terrorze opisywali też Janusz M. Kupczak, Polacy na Ukrainie w
latach 1921-1939 (Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego,
1994); czy Wojciech Materski, Pobocza Dyplomacji: Wymiana więźniów
politycznych pomiędzy II Rzecząpospolitą a Sowietami w okresie
międzywojennym (Warszawa: ISP PAN, 2002).
Wśród mikrohistorii wyróżnia się praca Wasyla Haniewicza, Tragedia
syberyjskiego Białegostoku (Pelplin: Bernardinum, 2008), monografia
wioski na Syberii gdzie bolszewicy rozstrzelali wszystkich Polaków
rodzaju męskiego pod koniec lat trzydziestych. A Stanisław Morozow
zajął się, “Deportacjami polskiej ludności cywilnej z radzieckich
terenów zachodnich w głąb ZSRR w latach 1935-1936” w Pamięć i
Sprawiedliwość: Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko
Narodowi Polskiemu–Instytutu Pamięci Narodowej, nr. 40 (1997-1998).
Coś tam można nawet wyczytać u post-komunistów: Hieronim Kubiak et
al., eds., Mniejszości polskie i Polonia w ZSRR [Polish minorities
and the Polonia in the USSR] (Wrocław, Warszawa, and Kraków: Zakład
Narodowy imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk,
1992). Dziennikarze też niekiedy wspominają czerwony terror przeciw
Polakom, a ostatnio choćby Wojciech Grzelak w Rosja bez złudzeń:
Uroki demokracji suwerennej (Warszawa: 3SMedia, 2008).
Niezastąpione są wspomnienia. Ks. Roman Dzwonkowski zredagował Głód
i represje wobec ludności polskiej na Ukrainie, 1932-1947: Relacje
(Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2005). Swoje świadectwo
terrorystycznej kolektywizacji oddał Podolak Józef Świderski, Śmierć
na czarnoziemie (Łódź: Nakładem autora, 2000). Mieczysław Łoziński z
Żytomierza wspomina lata 1918-1939 w Polonia nieznana (Kłodawa and
Konin: Drukarnia Braci Wie
