sloggi
28.01.04, 15:54
Tereny dzisiejszej Gminy Łomianki dzieliły przez wieki losy ziemi
mazowieckiej, o czym nieco szerzej napiszę przy innej okazji. Ziemie tutejsze
należały do książąt mazowieckich (a później do "królewszczyzny" - starostwa
warszawskiego), szlachty (Łomieńskich herbu Trzywdar i Kiełpińskich herbu
Rogala) i Kościoła (Kiełpin Poduchowny). W r. 1461 erygowano kościół
parafialny św. Małgorzaty w Kiełpinie. Gdy Warszawa została stolicą Rzeczy
Pospolitej i tereny wokół niej stały się atrakcyjne, w Burakowie (Borakowie -
nazwa od boru się wywodzi) lokowano w 1636 r. miasto. Niestety już 20 lat
później, podczas Potopu, Szwedzi spalili je ze szczętem. Być może miało to
związek z wycięciem przez chłopów oddziału szwedzkiego na Kępie Kiełpińskiej.
Za panowania Stanisława Augusta starostą warszawskim był zasłużony dla
odbudowy artylerii koronnej jenerał Alojzy Fryderyk von Brühl, który
w Burakowie wybudował na potrzeby wojska polskiego wytwórnię prochu i kul
armatnich (do dzisiaj ten rejon nazywamy Prochownią). Zarządcą jego
prywatnych dóbr w Łomiankach i Kiełpinie był ojciec napoleońskiego generała
Karola Kniaziewicza, który tutaj spędził swoje dzieciństwo.
Później dobra w Łomiankach i Młocinach nabył przybysz ze Stuttgartu,
nobilitowany przez Sejm Wielki hugenota, Jerzy Fryderyk Poths. Herb
Pothsów - Trójstrzał stał się w 1991 r. podstawą herbu Gminy. Znaną
postacią był też były poseł inflancki, a później założyciel Instytutu
Agronomicznego na Marymoncie i fabryki maszyn rolniczych w Łomnej,
dzierżawca dóbr w Dziekanowie Antoni Trębicki.
Istniało osadnictwo niemieckie, w części Dziekanowa (Dziekanów Niemiecki
obecnie Leśny) oraz Łomianek, gdzie przy ulicy Szpitalnej mieścił się
kościółek ewangelicki. A także "olędrzy", którzy zagospodarowali Kępę
Kiełpińską. Po osadnikach niemieckich pozostały cmentarze. W Łomiankach
zamieszkała także pewna liczba rodzin żydowskich (ich drewniane domy obok
synagogi przy Warszawskiej, ostatnio "komunalne", zostały niedawno
rozebrane). Od początku XX wieku powstawały drobne, w większości rodzinne
zakłady. Liczącym się przedsiębiorstwem była garbarnia rodziny Raabe, do
której należały również znaczne areały ziemi. Wzdłuż obecnej ulicy Kolejowej
biegła linia kolei do Palmir.
Okres międzywojenny upamiętnił się przede wszystkim wielką powodzią w roku
1924, która zmyła kościół św. Małgorzaty w Kiełpinie. Został on odbudowany
w 1929 r. w Łomiankach, z wykorzystaniem wyposażenia i częściowo elementów
budowlanych starego. W Dąbrowie Leśnej powstało miasto - ogród, czyli teren
ekologicznego budownictwa jednorodzinnego. H.B. Raabe nieodpłatnie przekazał
działkę pod boisko (pomiędzy Fabryczną a Wiślaną, przy ulicy noszącej obecnie
jego imię. W Dąbrowie istniała niewielka fabryka wytwarzająca m.in. magnezję
dla fotografii ("Aluminiówka"), a naprzeciwko niej, w Burakowie, zakład
spółki Jezierski-Dołęgowski, produkujący elementy wyposażenia lotniczego,
w czasie wojny przekształcony w wytwórnię resorów.
II Wojna Światowa wpisała się mocno w pamięć mieszkańców. 19 września 1939
roku szarża 14 pułku Ułanów Jazłowieckich pod Dąbrową Leśną, pomimo znacznych
strat, otwarła drogę do Warszawy zgrupowaniu kawalerii generała Abrahama.
22 września kombinowany z resztek armii "Poznań" i "Pomorze" oddział generała
Mikołaja Bołtucia stoczył krwawą bitwę wzdłuż szosy łomiankowskiej, próbując
bezskutecznie przebić się do oblężonej stolicy. Poległo około 800 żołnierzy
wraz z generałem Bołtuciem. Polegli spoczywają na cmentarzu wojskowym
w Kiełpinie. Później zginęła większość żydowskich mieszkańców Łomianek,
początkowo zamkniętych w obozie urządzonym w "Mydlarni", (w rejonie obecnej
ul. Bocznej). Wielu mieszkańców Łomianek i okolic (należących wówczas do
Gminy Młociny) brało udział w konspiracji, w czasie powstania warszawskiego
walczyli w zgrupowaniu Kampinos płk "Szymona" - Józefa Krzyczkowskiego.
18 września 1944 r. został zestrzelony przez Niemców lecący z pomocą dla
powstańców samolot US Air Force B-7, dowodzony przez porucznika Francisa
Akinsa. Większość 10-osobowej załogi zginęła. Obchody tego wydarzenia
stanowią bardzo istotny składnik lokalnej tradycji.
Powstanie Gminy Łomianki wiąże się z rozszerzeniem w latach pięćdziesiątych
granic Warszawy. Włączono do niej znaczną część ówczesnej Gminy Młociny wraz
z jej centrum. Z resztówki powstała Gmina Łomianki. W jej skład weszły:
Łomianki, Łomianki Dolne, Łomianki Górne, Buraków, Dąbrowa, Dziekanów Leśny
(dawniej Niemiecki), Dziekanów Polski, Dziekanów Nowy, Kiełpin, Kępa
Kiełpińska, oraz fragment Puszczy Kampinoskiej.
Lata powojenne rozpoczęły okres szybkiego rozwoju gospodarczego
i osadniczego. Ze znacjonalizowanych "Aluminiówki" i Fabryki Resorów
utworzono Fabrykę Wyrobów z Proszków Spiekanych (dzisiaj POLMO Łomianki
S.A.). Powstało Mazowieckie Przedsiębiorstwo Przemysłu Drzewnego.
Śródmiejska Spółdzielnia Mieszkaniowa wybudowała osiedle niskich bloków przy
ulicy Baczyńskiego. Praktycznie monopol na handel detaliczny do końca 1988 r.
dzierżyła G.S. "SCh" (obecnie Łomiankowska Handlowo-Usługowa
Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska"). Powstał bank spółdzielczy, będący
dzisiaj, jako Mazowiecki Bank Spółdzielczy, lokalnym potentatem. Od roku
1971 w Dziekanowie Leśnym funkcjonuje Instytut Ekologii Polskiej Akademii
Nauk. Powstał Instytut Badań nad Rodziną Akademii Teologii Katolickiej
(obecnie Uniwersytetu Stefana Wyszyńskiego). Głównym czynnikiem wzrostu,
szczególnie od lat 70-tych, była indywidualna przedsiębiorczość
i budownictwo. Gałęzią, która rozpoczęła tą ekspansję były warsztaty
samochodowe. Ponieważ włodarze Warszawy widzieli je u siebie niechętnie,
inwestorzy budowali je poza jej granicami. W latach osiemdziesiątych powstały
liczne zakłady produkcyjne i usługowe, w latach dziewięćdziesiątych doszły do
nich liczne placówki handlu detalicznego, a przede wszystkim hurtowego,
również trudniące się handlem zagranicznym. Wiele firm z rodzinnych
warsztatów przekształciło się w liczące się firmy. Na terenie Łomianek działa
kilka zakonów katolickich. W latach 80-tych wybudowano nowy, wielki kościół
parafialny, a obecnie powstały dwie nowe parafie: w Dąbrowie i Burakowie.
Równocześnie na działkach, pod które wykupiono, rozwinęło się indywidualne
budownictwo mieszkaniowe i mieszkaniowo-usługowe, częściowo pod szyldami
spółdzielczymi. W licznych budynkach powstawały małe zakłady produkcyjne.
Ponieważ część tego ruchu budowlanego odbywała się całkowicie żywiołowo
(samowole budowlane) powstały, szczególnie w Dziekanowie Leśnym, liczne,
długie uliczki o szerokości 3 m bez żadnych skrzyżowań. Również tereny
dawnego miasta - ogrodu Dąbrowy Leśnej powiększały się o eleganckie wille
osób bardziej zamożnych, często należących do elity warszawskiej.
Koncentracja zabudowy zaowocowała utworzeniem 1 stycznia 1989 roku miasta
Łomianki z obszaru Łomianek Górnych, większości Łomianek, Burakowa i Dąbrowy
oraz fragmentów Łomianek Dolnych i Kiełpina, wydzielonych z Gminy Łomianki.
Do 27 maja 1990 roku istniały więc dwie jednostki administracyjne o wspólnych
organach władzy: naczelniku, radzie i urzędzie miasta i gminy. Po wyborach
w 1990 roku radni jednomyślnie postanowili o ich połączeniu w Gminę Łomianki
z siedzibą władz w mieście Łomianki.
[na podstawie:
mestvinus2.webpark.pl/Razem_w_Powiecie/Rys_historii.html ]
