ocena PRL

[Gość: historyk]

Ocena i analiza okresu PRL, którą przedstawię poniżej wymaga wyjaśnienia na
wstępie kilku podstawowych zagadnień i pojęć. Pierwszą taką kwestią są ramy
chronologiczne PRL-u. Mimo, iż punktu widzenia formalnego o PRL można mówić
dopiero od wprowadzenia takiej nazwy państwa konstytucją z 1952 r., to jednak
stosując kryteria funkcjonalne należy przesunąć początek PRL na rok 1944. W
lipcu tego roku rozpoczął bowiem na ziemiach polskich PKWN, będący
protoplastą wszystkich rządów komunistycznych w Polsce. Schyłek PRL-u nie
rodzi już aż takich niejednoznaczności. Wybory 4 czerwca 1989 r. i
spektakularne zwycięstwo solidarnościowej opozycji oraz powstanie we wrześniu
1989 r. niekomunistycznego rządu Tadeusza Mazowieckiego przekreśliły podstawy
ustrojowe PRL. Decyzja sejmu z 29 grudnia 1989 r. o przywróceniu nazwy
państwa Rzeczpospolita Polska stanowiła prawne potwierdzenie tego stanu
rzeczy.
Innym istotnym założeniem wstępnym jest fakt, iż okres PRL-u nie był
okresem w dziejach Polski jednolitym. Można bowiem w latach 1944 – 1989
wyróżnić kilka charakterystycznych podokresów.
Powyższe uwarunkowania wpływają na sposób, w jaki została
przedstawiona ocena PRL. W głównej części pracy dokonam analizy dwóch
kluczowych płaszczyzn istnienia I funkcjonowania PRL-u: akceptacji systemu
istniejącego w PRL przez społeczeństw i jego uwarunkowań społeczno-
ekonomicznych oraz problemu suwerenności państwowej PRL. Analiza ta zostanie
dokonana w perspektywie chronologicznej. W końcowej części pracy spróbuję
dokonać zaś generalnej oceny.

CD: ocena PRL

[Gość: historyk]

Akceptacja systemu przez społeczeństwo
i jego społeczno – ekonomiczne uwarunkowania
Komunistyczne rządy, które nastąpiły w Polsce jako skutek wejścia w sowiecką
strefę wpływów nie miały legitymacji społecznej. Przed wojną partia
komunistyczna odgrywała w życiu politycznym II RP rolę marginalną. Komuniści
mogli więc zaistnieć w Polsce jedynie w wyniku konkretnego układu
geopolitycznego. Poza tym rządom komunistycznym sprzyjały takie czynniki jak
zmęczenie i wykrwawienie społeczeństwa wojną i związana z tym niechęć
społeczeństwa do nowej walki. Ponadto pewne działania legitymizujące ze strony
komunistów jak pozyskiwanie znanych działaczy życiu politycznego przed 1939 r.
jak np. Eugeniusz Kwiatkowski czy Stanisław Grabski, relatywna swoboda życia
kulturalnego czy wreszcie ograniczony udział PSL-u w rządzie Edwarda Osóbki-
Morawskiego, zdawały się rodzić pewne nadzieje społeczne na jakiś modus vivendi
z komunistyczną władzą.
Nadzieje te szybko zostały rozwiane, gdyż władza nie licząc się z wola
społeczeństwa władzy raz zdobytej nie zamierzała oddawać. Pogwałcenie wyników
referendum z 1946 r. i sfałszowanie wyborów 1947 r. unaoczniły tylko ten stan
rzeczy. Rządy prowadzone były odtąd za pomocą nachalnej indoktrynacji i
absolutnego zastraszenia. Od 1949 r., wbrew woli zastraszonego społeczeństwa,
rozpoczyna się intensywna sowietyzacja Polski. Przejawia się to m.in.
wzmożeniem zbrodniczej działalności aparatu bezpieczeństwa, ekspansją
socrealizmu w sztuce a na niwie gospodarczej kolektywizacją wsi i forsowaniem
rozwoju przemysłu ciężkiego. Ten stan rzeczy trwa właściwie do schyłku 1955 r.
Trzeba jednocześnie zaznaczyć, iż taka intensywna sowietyzacja zyskała w
pewnych kręgach poparcie. Głównie wśród młodej inteligencji.
Dojście do władzy w październiku 1956 r. represjonowanego komunisty
Władysława Gomułki i rozluźnienie rygorów systemu przyniosły duży wzrost
nadziei społecznych. Paradoksalnie, można mówić o dużej internalizacji systemu
jaka się wtedy dokonała. Gomułka był w 1956 r. jedną z bardziej aprobowanych
społecznie postaci w historii Polski, a jego popularność można porównywać ze
szczytowym uznaniem jakim cieszyli się Polsce Józef Piłsudski czy Lech Wałęsa.
Rozmijanie się Gomułki w późniejszych latach z nadziejami Października
powodowało coraz szersze odchodzenie dawnych zwolenników i coraz większe
rozczarowanie do systemu rządów komunistycznych w Polsce wśród opiniotwórczych
kręgów społeczeństwa.
Apogeum nastrojów krytycznych inteligencji wobec systemu przynosi
marzec 1968. W Polsce na tzw. wydarzenia marcowe nałożył się także obecny w
całej Europie bunt pokoleniowy. Ostatecznie rządy ekipy Gomułki kończą się w
grudniu 1970r. w niesławie spowodowanej masakra robotników na Wybrzeżu. Nowa
ekipa rządząca PZPR zmuszona jest zaś dokonać szeregu działań mających na celu
uwiarygodnienie się w oczach społeczeństwa.
Następca Gomułki Edward Gierek uważał, iż poparcie społeczne można
zapewnić zwiększając poziom życia Polaków i pozwalając na kontrolowane otwarcie
Polski na Zachód. Ekipa Gierka umiejętnie korzystała też z mediów i dzięki
odpowiedniej socjotechnice zdawała się mieć aprobatę społeczną. Równolegle
jednak krystalizowały się struktury opozycyjne, integrujące w sobie zarówno
pokolenie marca 1968, osoby związane z kościołem katolickim czy wreszcie
opozycję powojenną.
Bankructwo polityki gospodarczej i upadek lansowanej przez władzę
propagandy sukcesu, przyniosły niezależną od władzy organizację społeczeństwa
skupioną wokół NSZZ Solidarność. Od powstania Solidarności aż po wprowadzenie
stanu wojennego można mówić o utracie kontroli partii komunistycznej i jej
struktur nad społeczeństwem. Pozostaje odrębną kwestią na ile społeczeństwo
chciało wtedy zmieniać system, a na ile go obalać.
Stan wojenny przynosi z jednej pacyfikację społeczeństwa, której skutki
społeczne obecne są po dziś dzień, z drugiej jednak władza komunistyczna
decydując się takie rozwiązanie utraciła praktycznie jakakolwiek legitymację
społeczną. Odtąd stało się jasne, iż władza ta jest tylko pochodną określonego
układu geopolitycznego, a sama z siebie nie potrafi nic społeczeństwu
zaofiarować. Próby odwoływania się twórców stanu wojennego do kultu wojska i
porządku tylko te wrażenie potwierdzały.
Lata osiemdziesiąte, a zwłaszcza ich schyłek charakteryzują się
działaniami, których celem było z jednej strony mobilizacja poparcia
społecznego (rady konsultacyjne, PRON czy ożywienie działalności Rad
Narodowych), z drugiej zawarcie korzystnego dla władzy porozumienia z opozycja.
Efektem tego był okrągły stół i kontraktowe wybory w 1989 r. Wybory te stały
się jednak plebiscytem a wobec zmieniających się realiów geopolitycznych
dotychczasowy system władzy stracił rację bytu.

Problem suwerenności PRL
PRL nigdy nie była państwem suwerennym. Jak zauważył bowiem Jan Nowak-
Jeziorański pojęcie ograniczonej suwerenności zawiera w sobie podstawową
sprzeczność. Jak jednak stwierdził w polemicznej wypowiedzi Leszek Kołakowski
można mówić o różnym stopniu niesuwerenności. W początkowym okresie istnienie
PRL-u obecność armii radzieckiej na ziemiach polskich stanowiła warunek sine
qua non rządów komunistycznych. Na użytek zewnętrzny próbowano jednak zachować
jakieś pozory.
W latach 1949 – 1956 takich pozorów już nie stwarzano. Obecność
Rokossowskiego czy Popławskiego na kierowniczych stanowiskach rządowych i
wojskowych była dość wymowna. Odręczne uwagi Stalina na konstytucji PRL z 1952
r. również dobitnie pokazują rzeczywistą zależność PRL od ZSRR.
O pewnej faktycznej niezależność od ZSRR można mówić w pierwszych
latach rządów Gomułki w Polsce. Wkrótce jednak Gomułka zaczął być postrzegany
jako jeden z najwierniejszych sojuszników polityki ZSRR.. Swe rządy zakończył
zresztą daremną prośbą o radziecką interwencję w 1970 r. Znamienne zresztą, iż
Polska w latach sześćdziesiątych nie zabiegała o taką choćby niezależność jak
np. Rumunia, nie mówiąc już o Jugosławii.
Lata siedemdziesiąte również nie wystawiają ówczesnej ekipie
najlepszego świadectwa. Forsowanie w 1976 r. przez polskie władze nowelizacji
konstytucji i w pisanie do niej zapisu o sojuszu z ZSRR, stanowią przykład
niemalże ochotniczej wasalizacji Polski. Niejednoznacznie wygląda sytuacja w
latach osiemdziesiątych. Jeśli jednak wierzyć np. materiałom pochodzącym z
archiwów ZSRR, wydanym przez Władymira Bukowskiego, władze PRL zostały
poniekąd skazane przez komunistów radzieckich na niezależność i konieczność
samodzielnego podejmowania decyzji.

Spuścizna po PRL-u
W świetle przytoczonych powyżej faktów nie sposób dać jednoznaczną ocenę tego
okresu historyczne. Polska była wtedy państwem zależnym od ZSRR. Model
gospodarczy obowiązujący w PRL (gospodarka planowa) okazał się niewydolny i
niszczący, potwierdzają to zarówno oszczędności za rządów Gomułki, jak i
inwestycje epoki Gierka.
Analizując poszczególne fazy systemu widać jak tracił on swoją
ideologiczną wyrazistość. Metaforycznie rzecz ujmując nastąpiło przeobrażenie
komunisty ideologa lat pięćdziesiątych w pragmatyka władzy lat
siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Ostatecznie PRL odebrał dość skutecznie
ludziom wiarę w jakiekolwiek idee społeczne. Instrumentalne traktowanie
aktywności obywatelskiej uniemożliwiło z kolei powstanie społeczeństwa
obywatelskiego.
Te same okoliczności spowodowały także powszechny brak szacunku dla instytucji
państwa. Przez cały bowiem okres istnienia PRL państwo było w świadomości
społecznej domeną „onych”, reperkusje tego faktu są obecne po dziś dzień.

[Gość: Szczery]

PRL w porównaniu z tym co się dzieje od 1989 r. to była kraina mlekiem i miodem
płynąca (przy wszystkich swoich głupotach).
Dzielni robotnicy mieli już dosyć socjalizmu i gorąco zapragnęli kapitalizmu.
No to mają! A jak się im teraz to nie podoba - to niech się powieszą, zamiast
szwendać się w tzw. pochodach protestacyjnych.

[Gość: NN]

Mleko się skwasiło, a miód od dawna wypity (przez nielicznych).

[wandaj]

W PRL-u dostałam darmowe wykształcenie, za symboliczną złotówkę wyjeżdżałam na
kolonie i zimowiska, że nie wspomnę o wczasach. Każdy kto chciał i nawet jeżeli
nie chciał - miał zapewnioną pracę.
W PRL-u była Milicja i do domu bezpiecznie mogłam wracać nawet w nocy. W tej
chwili jest Policja i w biały dzień ludzie są napadani i mordowani.
Porównań mobłabym mnożyć, ale po co...?

[Gość: Raffix]

wandaj napisała:
> W PRL-u dostałam darmowe wykształcenie, za symboliczną złotówkę wyjeżdżałam
> na kolonie i zimowiska, że nie wspomnę o wczasach. Każdy kto chciał i nawet
> jeżeli nie chciał - miał zapewnioną pracę.
> W PRL-u była Milicja i do domu bezpiecznie mogłam wracać nawet w nocy. W tej
> chwili jest Policja i w biały dzień ludzie są napadani i mordowani.
> Porównań mobłabym mnożyć, ale po co...?

I tak Cię lubię, pomimo tej wypowiedzi :-))
Pozdrawiam
Raffix

[Gość: Wandaj]

Rafi, dzięki.
Ale i tak jestem wściekła i wcale mi nie przechodzi. Spotkała mnie duża
przykrość na Ochocie. Zgłosiłam to w komendzie Policji. Dyżurny wysłuchał,
zadał kilka pytań i ostatnie: czy mam w domu telefon? Tak - odpowiedziałam
grzecznie. Bo wie pani, tamta strona ul. Żwirki to należy do Mokotowa, a to
jest nr tel.do dyżurnego, to proszę zadzwonić i mu zgłosić!

[Gość: kunce]

dwa dni temu w stołecznej ukazał się nekrolog. Ktoś żegnal Anatola Fejgina.
Uczciwego człowieka.
Uczciwy człowqiek z X departamentu ma na rękach krew. Nie tylko takich wrogów
klasowych jak oczarski czy Kuropieska, ale i własnych przyjaciół z KPP, których
na polecenie Bieruta niszczył i likwidował. To on aresztował Gomułkę i
preparował przeciw niemu zarzuty. To on otrzymywał polecenia "uciszenia"
niewygodnych towarzyszy, którzy wiali na zachód i śmieli mówić prawdę o
socjaliżmie. To on śni sie po nocach jeszcze wielu ludziom, którzy budza się z
krzykiem.
Podobno wierzył w socjalizm. Dlatego łamał ludzkie kości i życia.
Zresocjalizował się. Pewnie miał jakąś emeryturę, jak to wysoki urzędnik
ministerialny.
Ot, tak sobie piszę. Bo czy ma to jakiś zwiazek z PRL-em?

[Gość: Szczery]

Gość portalu: kunce napisał(a):

> dwa dni temu w stołecznej ukazał się nekrolog. Ktoś żegnal Anatola Fejgina.
> Uczciwego człowieka.
> Uczciwy człowqiek z X departamentu ma na rękach krew. Nie tylko takich wrogów
> klasowych jak oczarski czy Kuropieska, ale i własnych przyjaciół z KPP,
których
>
> na polecenie Bieruta niszczył i likwidował. To on aresztował Gomułkę i
> preparował przeciw niemu zarzuty. To on otrzymywał polecenia "uciszenia"
> niewygodnych towarzyszy, którzy wiali na zachód i śmieli mówić prawdę o
> socjaliżmie. To on śni sie po nocach jeszcze wielu ludziom, którzy budza się
z
> krzykiem.
> Podobno wierzył w socjalizm. Dlatego łamał ludzkie kości i życia.
> Zresocjalizował się. Pewnie miał jakąś emeryturę, jak to wysoki urzędnik
> ministerialny.
> Ot, tak sobie piszę. Bo czy ma to jakiś zwiazek z PRL-em?

A co ma piernik do wiatraka, syneczku niedomyty ?
Za PRL ludzie mieli robotę, bezpłatną naukę i zapewnione podstawowe potrzeby.
Mieli też w dupie socjalizm.

Teraz mają kapitalizm. Nie mają tego co mieli w PRL-u. Jedyne co mają to
kapitalizm w dupie.

Ale czy taki smutny cieć jak kunce jest w stanie to pojąć ... .?