szwager_z_laband
16.03.06, 11:21
Po zwycięskim "marszu na Rzym" w 1922 r. na orbicie endecji pojawiły się
grupki sympatyzujące z Mussolinim: Zakon Faszystów Polskich, Rycerze Orła
Białego czy najpoważniejsza z nich - Pogotowie Patriotów Polskich.
Konspiracyjne PPP przygotowywało się do dokonania antyparlamentarnego
przewrotu, ale zostało rozbite w 1924 r. Gdy w 1926 r. domorosłych faszystów
wyprzedzili piłsudczycy, zwolennicy prawicowej dyktatury znowu się
zaktywizowali (Związek Synarchiczny, Związek Nacjonalistów Polskich,
Stronnictwo Faszystów Polskich). W endecji zreorganizowanej wówczas w Obóz
Wielkiej Polski ożyły sympatie faszystowskie, choć niebawem ustąpiły one
fascynacji narodowo-konserwatywną Akcją Francuską.
Wielki Kryzys gospodarczy na początku lat 30. przyniósł rozkwit ekstremizmów.
Z szeregów Stronnictwa Narodowego wyłamuje się Obóz Narodowo-Radykalny. O ile
w programie tzw. ONR-ABC (Henryk Rossman) brakowało wielu elementów
charakterystycznych dla faszyzmu (wódz, monopartia, centralizacja,
imperializm), o tyle "(...) do faszystowskiego wzorca najbardziej zbliżyła
się grupa ONR 'Falangi' Bolesława Piaseckiego" (Krzysztof Kawalec).
Powstawały też drobniejsze odpryski jak Stronnictwo Wielkiej Polski Michała
Howorki (domagającego się zaadaptowanie hitlerowskiej polityki wobec Żydów)
czy Nowy Ruch Narodowy Antoniego Malatyńskiego (postulującego polski narodowy
socjalizm).
W szeregach Narodowego Związku Robotniczego (później Narodowej Partii
Robotniczej) narodowi socjaliści działali już od 1918 r. W czerwcu 1933 r.
pod wodzą Kazimierza Dagnana tworzą oni Partię Narodowych Socjalistów,
oscylującą między wzorami niemieckimi a liberalnym stronnictwem
czeskich "narodowych socjalistów". Sieć organizacyjna PNS objęła cały kraj,
jej umundurowani w zielone koszule członkowie obecni byli w Warszawie,
Pabianicach, Chojnicach, Częstochowie, Białymstoku, Poznaniu, Łodzi,
Krakowie, Kielcach, Radomiu, Płocku... W Łodzi działała też Polska Partia
Narodowo-Socjalistyczna Władysława Orębskiego, wydająca pismo "Swastyka".
Największym wszakże matecznikiem grup narodowo-socjalistycznych był Górny
Śląsk i Zagłębie Dąbrowskie. Już w 1932 r. w Bielsku i Oświęcimiu powstaje
Stronnictwo Narodowo-Socjalistyczne, a w Katowicach - Niezależna Partia
Narodowych Socjalistów niedoszłego księdza Aleksandra Mieszalskiego. W 1933
r. NPNS łączy się z podobną grupą sosnowieckiego adwokata Wacława
Kozielskiego w Narodowo-Socjalistyczną Partię Robotniczą, której członkowie
przywdziewają wiśniowe koszule. W tym samym roku dochodzi w niej do rozłamu:
sosnowiczanie zarzucają katowiczanom, że są agentami żydowskimi, ci zaś
rewanżują się oskarżeniem o agenturalność w stosunku do Niemiec. Po
delegalizacji NSPR w następnym roku na jej gruzach powstają kolejne grupy:
Polska Partia Narodowych Socjalistów "Warta", Narodowo-Społeczna Partia
Radykalna, Narodowo-Socjalistyczna Partia Miast i Wsi, Polska Partia
Faszystowska...