Świetomarcinkowe

[rita100]

Świety Marcin a z tym wiążą się również zwyczaje i obrzędy.
Święto 11 listopada.
Na uboczu gospodarstw wiejskich żyła czeladź służebna - dziewki i parobkowie.
W związku z wynajmowaniem ich do pracy powstały różne
zwyczaje "świętomarcinkowskie". Na św. Marcina, czyli 11 listopada, kończyła
się roczna służba.
Czeladź , pracując ciężko u gbura, cały rok czekała z utęsknieniem na ten
dzień. Gdy święto nadeszło, gbur i gburka wstawali raniutko do pracy, a
parobek lub dziewka spali tak długo, dopóki ich nie zawołano na sniadanie.
Gburka smażyła patelnię jajecznicy na szynce albo ze skawrkami, a jeśli gbur
nie był skąpy - dodawał butelkę wódki. Po śniadaniu rozliczno się z myta, po
czym parobek i dziewka, zapakowawszy swój dobytek, odjeżdzali do domu
rodziców na trzydniowy urlop. W tym czasie robiono zakupy, wypoczywano i
bawiono się, tańcząc niekiedy do rana.
Jeśli gospodarze byli dobrzy, uczciwi i sprawiedliwi, to po urlopie służba
wracała do nich. Nie wszędzie jednak traktowano czeladź dobrze. Zdarzały się
częste przypadki złego traktowania i wtedy parobek lub dziewka decydowali się
na ucieczkę. Jeśli ich złapano, zwykle skazywano na karę stawania pod
pręgierzem. Prawo było bowiem po stronie gbura, a nie czeladzi.

[rita100]

Służebne dziewczęsta, przędąc wieczorem len lub wełnę, śpiewały o swojej doli
taką piosenkę:

Marcin niedaleko, ino za łolszyną:
Rozstaniem się dzisiaj z naszą gospodynią.
Nasza gospodyni rzadko krupy warzy,
Czeladź pomorzuła, sama ledwo łazi.
Służebny chleb dobry, ale łopłakany.
Jeszcze go nie dają, już ci wymawiają.
Łukrajali ci go jek klonowy listek,
Jeszcze sie pytają, czym go zjadła wszystek.
Oj, Zjem ci ja go, zjem w sieni za dźwierzami,
Łojczulek łobaczy, zaleje sie łzami.
Oj, Kieby tak można we gbura bronować,
Ziedzieliby z gburką, jek ludzi szanować.

[rita100]

Tralala napisała:
Marcin niedaleko, ino za łolszyną:
Rozstaniem się dzisiaj z naszą gospodynią - o, te dziewczyny już do służby
chyba nie wrócą, a już na pewno nie do tak skąpej gospodyni. Kromka chleba jek
klonowy listek - to nawet trudno tak cienko ukroić.
Podobno istnieje ponad 40 przysłów związanych ze świętym Marcinem. oto jedno z
nich, prawdziwie warmińskie:
'Jeży Święty Marcin przyjedzie na bziałym koniu to gody przyjadom na czornym.'
Jeśli się sprawdzi, to będziemy mieli śnieżne Boże Narodzenie.

[rita100]

Tralala napisała :
Może trochę w bok od tematu ale Gałczyński - leśniczowka Pranie - Zielona Gęś -
i mglisty deszczowy dzień, w sumie:

Teatrzyk Zielona Gęś
ma zaszczyt przedstawić "Deszcz"

Chór Czekających Na Autobus:
O, jak nudno jest czekać na autobus.

Deszcz: (zaczyna lać)

Chór Czekających Na Autobus:
Cholera z takim deszczem.
Cholera z takim czekaniem.
Cholera z takim autobusem.

Przejeżdżający W Samochodzie: (wysiadając z samochodu przed ogonkiem
czekających) Mój samochód jest bardzo malutki. Mój samochód was wszystkich nie
pomieści. Ale mogę zrobić jedną prostą rzecz: mogę wysiąść z samochodu, mogę
stanąć w ogonku, mogę czekać i moknąć razem z wami. (staje ostatni w ogonku)
K U R T Y N A

Konstanty Ildefons Gałczyński
1949

[rita100]

Tralala, zobacz co znalazłam , jaką ciekawą opowieść tylko , że z Galicji, ale
bardzo ciekawe, jeszcze wszystko nie przestudiowałam ,bo to strasznie gługie.

"Starsi parobcy na kmiecych gruntach dostawali zamiast zapłaty w pieniądzach, o
które wówczas było trudno, parę zagonów obsianych zbożem, które parobek sobie
zbierał, omłócił i osobno zsypywał. Ten rodzaj wynagrodzenia nazywał
się »obsiewkiem« albo »osiewkiem«. Czasem otrzymywał parobek taki »osiewek« w
snopkach. Odpowiadało to dzisiejszej ordynarji we dworach. Jeżeli parobek był
porządny, to zboże przechowywał do czasu, aż było droższe i wtedy je
sprzedawał, ale gdy lubił wódkę, to zaraz je przepił u żyda. Toteż była o tem
śpiewka:

Wójtów parobeczek
Przepił osieweczek, –
Podwójciego dziewka
Ruciany wianeczek.

Pastuch dostawał w zasłudze jedynie wikt i okrycie, składające się z dwóch do
trzech koszul i portek, kamizieli, – z czapki i butów na zimę. Czapka była
zazwyczaj z kogoś starszego i często przepuszczała dziurami włosy, czyli, jak
się mówiło, wróble się w niej gnieździły. Zasługa wyrostka była zwyczajnie o
tyle tylko większa, niż pastucha, że dostawał na zimę stary kożuch wartości 3–5
złr. Kożuchy takie skupywali żydzi po domach na wiosnę, następnie łatali je i
jesienią znowu sprzedawali, wystawiając na rynku."

www.linux.net.pl/~wkotwica/slomka/slomka-04.html#sec_4_01

[rita100]

Tralala napisała :
U la la, pod tym linkiem rzeczywiście ukrywa się cała gruba książka. Chyba
ją 'sprzedam' naszej rodzinnej studentce etnografii, a i sama poczytam. Coś tam
wspominają o wędrówkach za pracą do Prus - taki kawał drogi.
A tu kolejne świętomarcinkowe przysłowie: Na świętego Marcina gęś do komina.
Kogo było stać, to w ten dzień piekł tłustą gęś, na przykład w ten sposób:
Gęś umyć, natrzeć na zewnątrz solą, a wewnątrz solą i majerankiem. Do wnętrza
włożyć surowe masło, po czym całą gęś włożyć do brytfanny wysmarowanej
wytopionym sadłem gęsim. Szybko obsmażyć na silnym ogniu ze wszystkich stron ,a
zaraz potem włożyć do piekarnika i przykryć. Piec w dość wysokiej temperaturze
na początku, podlewając lub skrapiając woda w razie potrzeby. Po upływie ok. 20
minut obniżyć temperaturę piekarnika i podlewając systematycznie uzyskanym
podczas pieczenia sosem piec do miękkości. W trakcie pieczenia można również
delikatnie obracać gęś w brytfannie. Pod koniec pieczenia na chwile zdjąć
przykrywkę z brytfanny, w celu uzyskania chrupiącej skorki na powierzchni gęsi.
Smacznego!

[rita100]

Tralala napisała :
Wracając do świętego Marcina i gęsi, mam przed sobą zdjęcie - trzy Mazurki
siedzą i drą pierze z gęsi, obok siedzi mała dziewczynka z jakąś zabawką w
ręku. A podpis: Marcińska gęś trafiała na biesiadny stół, a pierze darto i
sprzedawano. Kogo było na to stać, ten wypychał nim własną pierzynę. (Andreas
Kossert, Mazury).

[rita100]

Bo na Świętego Marcina gęś pióra tracić zaczyna! No i zima mniej straszna jak
się ma taką puchową kołdrę.

[rita100]

pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_z_Tours
www.ibiblio.org/wm/paint/auth/greco/greco.st-martin-beggar.jpg
Zdjęcie św. Marcina

W wigilię marcinkowego święta zapalano lampiony św. Marcina, które przyczyniały
się do osiągnięcia szczególnej atmosfery wieczoru, porównywalnej chyba tylko z
tamtym wieczorem sprzed stuleci, kiedy poszukiwano Marcina, by nadać mu godność
biskupa.
Tradycja palenia ogni tego wieczoru nawiązuje do cudownej mocy Marcina
zatrzymywania płomieni pożaru. Marcin uchronił od pożaru dom sąsiadujący z
płonącą świątynią pogańską. Sam też został cudownie uratowany od pożaru w swej
celi.
W wielu regionach utrzymywał się zwyczaj, sięgający XVI stulecia, palenia stosu
koszy wiklinowych, zużytych w czasie prac polowych minionego sezonu. Tańczono
wokół płonących koszy i śpiewano pieśni ludowe sławiące świętego Marcina.
W Niemczech nazywano dzień św. Marcina „Funkentag", „dniem iskier". Śpiewano
piosenkę: „Palcie ognie, krzeszcie ognie, święty Marcin idzie tu, jego ręce
gołe są, ogrzeję je chętnie tu". Wierzono, że rozciągający się dym ogniska z
koszy wiklinowych, służących do zbierania obfitych plonów, obejmie pola
potrzebnym błogosławieństwem na dobre zbiory w następnym roku.

Święty Marcin jest patronem koni. Na tę pamiątkę, że był kawalerzystą,
właściciele koni w dzień św. Marcina objeżdżali konno trzy razy kaplicę pw. św.
Marcina, składając hojne dary przed wizerunkiem świętego, by przez cały rok
szczęśliwie zachowały zdrowie

[rita100]

Na św. Marcina zwyczajowo piecze się różnej wielkości rogale z nadzieniem
makowym, marcepanowym, orzechowym lub z powidłami. Rogale mogą być wykonane z
ciasta drożdżowego lub kruchego. W tym dniu dziewczęta obdarowywały swoich
wybranych dorodnymi rogalikami. Rogaliki marcińskie, naśladują podkówki konia
św. Marcina. Zwyczaj wypieku dorodnych rogali na św. Marcina szczęśliwie
przetrwał do dziś i jest praktykowany w Wielkopolsce i na Śląsku, szczególnie w
Poznaniu i w Jaworze. Tradycja wypieku wybornych rogali i rożków z okazji
święta świętego Marcina rozpowszechniona jest w Niemczech i w Czechach.
Wieczorem, przed świętym Marcinem, chodził żebrak, dzwoniąc dzwonkiem dla
bydła, oznajmiał swoje przybycie, prosząc o żywność. Gdy nazbierał cały worek,
dzielił się z potrzebującymi. W dzień świętego Marcina rzemieślnicy przynosili
pod kościół rogale dla biednych.
Jawor słynął z wybornych pierników, które sprzedawano w cukierni rodziny
Lauterbachów, w rynku. Na świętego Marcina był zwyczaj rozdawania dzieciom
drobnych podarków: jabłek, orzechów, ciastek, rogalików. W święto patrona
miasta wypiekano także małe pierniki, m.in. z przedstawieniem świętego Marcina
na koniu. Dziś tę tradycję piernikarską przypomina kamienica „Pod Złotym Ulem",
w zachodniej pierzei rynku, ozdobiona wielkim ulem w kształcie odwróconego
kosza, tzw. „koszka". Ul każe pamiętać, że pierniki nie mogą powstać bez miodu.
Po obu stronach ula na fasadzie kamienicy znajdują się repliki medali, jakimi
odznaczono cukiernię Lauterbachów za wysoką jakość wyrobów i rzemieślnicze
mistrzostwo. Sławę jaworskich pierników pamiętają dobrze klocki piernikarskie,
służące dawniej do nadawania oryginalnych kształtów tym wyrobom.

[rita100]

Zwyczaje marcińskie splatają się także z losem narzeczonych, którzy w noc św.
Marcina udają się do ogrodu, by zerwać po gałązce z drzewa owocowego. Następnie
każde z nich z osobna wkłada je w domu do wody. Jeśli obie gałązki zakwitną do
Bożego Narodzenia wróżą dobrze przyszłemu związkowi.

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=34281&w=51583398&v=2&s=0

[rita100]

Dzień św. Marcina przypada w czasie późnej jesieni, dlatego bogate zwyczaje,
powstające na przestrzeni stuleci, związane z tym świętem, są jego wykwintną
oprawą, zamykającą najobfitszą z pór roku. Powszechna cześć dla św. Marcina
przyczyniła się do obchodów świętomarcińskiej uroczystości ze szczególnym
nabożeństwem i obrzędowym przepychem.
Najbogatszy jest zbiór przysłów prognozujących w tym dniu pogodę na zimę,
ponieważ dzień świętego Marcina uważano za zwiastuna zimy.

• Od świętego Marcina zima się zaczyna.
• Gdy na świętego Marcina śnieg choć prószyć poczyna, to zima się zaczyna.
• Mróz na Marcina, będzie tęga zima.
• Jak Marcin na białym koniu jedzie, to lekką zimę przywiedzie.
• Czasem liść się gęsto trzyma, nie chce siać się na Marcina.
• Gdy liście przed Marcinem nie upadają, to mroźną zimę przepowiadają.
• Liście spadają, drogę ścielają, wiatr je ścina dla Marcina.
• Marcinkowe lato (babie lato).
• Jeśli Marcin z chmurami, niestateczna zima przed nami.
• W święty Marcin deszcz lub chmury, czas niestateczny, ponury, jasna zaś w ten
dzień pogoda, znaczy mrozy, z drwa wygoda.
• Marcinowa pogoda mrozów zimie doda.
• Jaki dzień świętego Marcina, taka będzie cała zima.
• Marcin święty bez gęsi nas tego nauczy, jeśli deszcz czysty, zimy niedostatek
dokuczy, jeśli jaśnie pogodny: miej zimy nadzieję, suchy mróz mokrych śniegów
na szyję nawieje.
• Jaki Marcin, tak zima.
• Jak mnie na święty Marcin nie masz, to mnie na święty Mikołasz i sto masz
(jak śniegu nie ma na św. Marcina, to jest go dużo na św. Mikołaja).
• Gdy mróz na Marcina, będzie sroga zima.
• Jeśli na Marcina sucho, Boże Narodzenie z pluchą.
• Na Marcina woda się ścina.
• Czasem liść się gęsto trzyma, nie chce słać się dla Marcina.
• Na świętego Marcina lód, na Trzy Króle wody bród.
• Na świętego Marcina śnieg choć prószyć zaczyna.
• Na świętego Marcina puchła pierzyna (zaczynała się zima i była potrzebna
gruba pierzyna).
• Jeśli zima swą drogę zaczyna, to czyni to w dzień świętego Marcina.
• Od świętego Marcina zima się zaczyna.
• Że śnieg na święty Marcin pospolicie spada, na białym koniu jeździ,
przypowieść powiada.
• Święty Marcin błoniem, jeździ siwym koniem.
• Usypało śniegu tyle, przyjechał święty Marcin na białej kobyle.
• Gdy Marcin po lodzie, to kolęda po wodzie.
• Marcin święty bez gęsi nas tego nauczy, jeśli deszcz czysty, zimny niestatek
dokuczy; jeśli jaśnie pogodny, mierzimy nadzieję, suchy mróz mokrych śniegów za
szyję nawieje.
• Na białym koniu święty Marcin jedzie, nie bój się gościa, ruszy w
przedobiedzie.
• Gdy święty Marcin w śniegu przybieżał, będzie po pas całą zimę leżał.
• Na święty Marcin stary do komina (starcy siadają przy kominie, bo tam jest
najcieplej w izbie).

[rita100]

Przepis Tralali
Drożdże rozpuścić w niewielkiej ilości mleka. Jajka utrzeć z cukrem i połączyć
ze stopionym masłem. Nie przerywając ubijania, dodawać porcjami przesianą mąkę,
mleko oraz wcześniej przygotowane drożdże. Ciasto wyrabiać do chwili, gdy
zaczną pokazywać się pęcherzyki i wtedy pozostawić w ciepłym miejscu do
wyrośnięcia. Migdały, orzechy i mak zaparzyć, zemleć, utrzeć z cukrem i
śmietaną aż do uzyskania gęstej masy. Wyrośnięte ciasto rozwałkować i pokroić
na kwadraty. Na każdy z nich nałożyć porcję wcześniej przygotowanej masy,
uformować rogaliki i pozostawić w ciepłym miejscu do wyrośnięcia. Wstawić do
gorącego piekarnika i piec w temp. 220-250 stopni na złoty kolor.

CIASTO

1 kg mąki pszennej
6 jaj
0,5 kostki masła
2 łyżki cukru
50 g drożdży
1 szklanka mleka
MASA

1,5 szklanki cukru pudru
200 g migdałów i orzechów
100 g białego maku
śmietana

To juz jestesmy przygotowani do pieczenia

[rita100]

www.martin-von-tours.de/galerie/plastiken/plastiken_02.html
Galerie św. Marcina

[rita100]

O św. Marcinie…
Marcin urodził się w rzymskiej prowincji Panonii – na terenie dzisiejszych
Węgier, jako syn rzymskiego legionisty. Ojciec dał mu na imię Marcin na cześć
boga wojny – Marsa. Od najmłodszych lat odznaczał się wielką wrażliwością na
potrzeby drugiego człowieka i ego ojciec, rzymski legionista, który doszedł do
godności trybuna, nadał synowi imię pochodzące od boga wojny Marsa. Jako dziecko
przeniósł się wraz z rodzicami do Pavii, miasta we Włoszech. Tam poznał
chrześcijan i mając zaledwie 10 lat wpisał się na listę katechumenów mimo
sprzeciwu rodziców. W wieku 15 lat św. Marcin obrał stan żołnierski i został
rzymskim legionistą. W roku 338 św. Marcin wraz ze swoim garnizonem został
przeniesiony do Galii w okolice miasta Amiens. To tutaj miało miejsce znane
zdarzenie z jego życia. Zimą gdy napotkał półnagiego żebraka, oddał mu połowę
swojej żołnierskiej opończy. W nocy po tym zdarzeniu w swoim śnie zobaczył
Chrystusa odzianego w jego płaszcz, który mówił do aniołów: "Patrzcie, jak mnie
Marcin, katechumen, przyodział". Na Wielkanoc 339 roku przyjmuje chrzest.
Gdy tylko nadarzyła się okazja, występuje z wojska i wraca do rodziców, a potem
udaje się do Mediolanu i do Poitiers, w którego pobliżu rozpoczyna życie
pustelnicze. Wkrótce dołączają do niego bracia i w ten sposób w 360 powstaje
pierwsza zachodnioeuropejska wspólnota zakonna.
Życiorus św. Marcina napisany przez jednego z jego uczniów- Sulpicjusza Sewera,
był jednym z najczęściej czytanych żywotów świętych i miał znaczący wpływ na
kulturę kształtującej się Europy.
i o Jego rogalikach…
Rogaliki św. Marcina symbolizują podkowę jego konia, którą ten zgubił w pamiętną
noc spotkania z żebrakiem. Rozdawane w tym dniu biednym miały przypominać dobroć
Świętego, a tym bogatszym przypominać o tym, że Chrystus przychodzi do nas w
drugim człowieku.
Zapraszamy więc na spotkanie ze św. Marcinem, który przyjedzie oczywiście na
koniu. Dzieci niech zabiorą ze sobą roratnie lampiony, aby przywitać św. Marcina
ich światłem. Przyjazdu św. Marcina będziemy wyczekiwać na parkingu przed
kościołem. Potem ruszymy za nim w procesji dokoła naszej świątyni. Krótkie
przedstawienie w kościele, w wykonaniu harcerzy i Śpiewającej Miski Reksia,
przypomni nam postać Świętego.
Na końcu zapraszamy razem z młodzieżą i zespołem charytatywnym Caritas na
tradycyjne świętomarcinowe Rogaliki, ciepłą herbatkę i może coś jeszcze… Jeśli
ktoś będzie chciał wziąć przykład ze św. Marcina i zechce wrzucić grosz do
skarbonki, to zostanie on przeznaczony na pomoc naszym najuboższym parafianom.
o Lampionach
Zrobienie lampionu na św. Marcina jest niezwykle proste.
Potrzebujemy:

*
butelkę plastikową po napoju 1,5L
*
nożyczki, nóż
*
kartkę papieru z szablonem postaci św. Marcina
*
klej do papieru
*
świeczka lub żarówka z bateryjką 4,5V

Butelkę przecinamy na połowę. Następnie farbkami akwarelowymi kolorujemy
szablon pobrany z naszej strony. Gdy wyschnie - oklejamy nim butelkę. Wkładamy
do srodka źródło światła - i lampion gotowy.
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=34281&w=51583398&v=2&s=0

[tralala33]

Rogale na deser bo najpierw "Na świętego Marcina gęś do komina'
Kogo było stać, to w ten dzień piekł tłustą gęś, na przykład w ten sposób:
Gęś umyć, natrzeć na zewnątrz solą, a wewnątrz solą i majerankiem. Do wnętrza
włożyć surowe masło, po czym całą gęś włożyć do brytfanny wysmarowanej
wytopionym sadłem gęsim. Szybko obsmażyć na silnym ogniu ze wszystkich stron ,a
zaraz potem włożyć do piekarnika i przykryć. Piec w dość wysokiej temperaturze
na początku, podlewając lub skrapiając woda w razie potrzeby. Po upływie ok. 20
minut obniżyć temperaturę piekarnika i podlewając systematycznie uzyskanym
podczas pieczenia sosem piec do miękkości. W trakcie pieczenia można również
delikatnie obracać gęś w brytfannie. Pod koniec pieczenia na chwile zdjąć
przykrywkę z brytfanny, w celu uzyskania chrupiącej skorki na powierzchni gęsi.
Smacznego!
A do tego pyzy drożdżowe na parze i modra kapustka.

[rita100]

W tym roku troche zapomnieliśmy o Marcinkach , ale i tez w tym roku nic w
Poznaniu nie było słychać o uroczystościach. Zawsze w mediach było głośńo.
Chyba polityka przebiła tradycję. Na przyszły rok bedziemy mieć jak ulał,
ściągę