Przez Józefa Gąsiorowskiego zebrane

[rita100]

Przez Józefa Gąsiorowskiego zebrane
w 1884 roku ludowe piesni Mazurów Pruskich.
A tak pisze Zofia Szmydtowa wspominając ojca w książce
"stoi lipa, lipuleczka"
Józef Gąsiorowski (1853 - 1901)

[rita100]

"Ojciec mój wywodził się z rodziny wyznania ewangielicko-reformowanego. Jego
przodkowie wywodzili się ze Sląska z Zelowa. Gąsiorowscy byli kiedyś szlachtą
protestancką, z czasem bardzo zubożeli. Józef Gąsiorowski ukończył studia
historyczno-filozoficzne w Warszawie. W 1882 roku został kustoszem w Cesarskiej
Akademii Nauk w Petersburgu. Miał wóczas opanowane wszystkie niemal języki
słowiańskie, a takze gwary polskie. Jako bibliotekarz pomagał badaczom polskim w
ich poszukiwaniach źródłowych.
Wielkie wrażenie wywarła na Józefie Gąsiorowskim książka Wojciecha Kętrzyńskiego
"O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich", wydana we Lwowie w 1882 roku.
Ojciec nawiązał z nim korespondencję.
A oto fragment listu ojca dotyczący nazw wsi i osad zamieszkałych przez ludność
polską w okolicach Królewca:

"Żywiołowi rodzinnemu grozi tam największe niebezpieczeństwo i bodaj fala
niemiecka niebawem go pochłonie. Chciałbym więc, nim to nastąpi, zjechać na
miejsce i zachować od zagłady przynajmniej utwory ludowej poezji i właściwości
językowe tamtejszych Mazurów."

[rita100]

"Wiem z domowej tradycji, z ust matki, ze ojciec z wielką starannością
przygotowywał sie do wyprawy na Mazury. Opanował technikę zapisu i sporządził
mapkę terenu. Obchodził następnie zagrody wiejskie, a czasem musiał i od wsi do
wsi odbywać piesze wędrówki, gdy nie było wozu czy bryczki. Łatwo nawiązywał
kontakty z miejscową ludnością, toteż nie skąpiono mu piesni. Nie zawsze notował
je siedząc na ławie w chacie wiejskiej, często wypadało pisać na stojąco w wozie."
(Zebrał na Mazurach ponad dwieście pieśni)

[rita100]

Gąsiorowski pewno buł znany w calutkich Mazurach stónd na wsiach dziody tyż go
znoły i taki wice łopoziadały. Kedajś na Forum Warnija ło tam godali. Jeko lołna
to buła.

"Ziyta pani co sie stało ?"
"Nie ziam, co tam za nozina ?"

"Ot, Gąsiorowski z Garncowa
Sprowadził się do Torbowa,
A znów Kurpowski z Torbowa
Przeciągnął się do Garncowa".

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=38446&w=54867598&v=2&s=0

[rita100]

"Wyprawa na Mazury po pieśni nie skończyła się na ich zbieraniu wraz z zapisem
melodii. W roku 1884 ojciec mój był świadkiem i uczestnikiem powstania "Gazety
Olsztyńskiej". Wyprawa na Mazury po piesni i związanie się z "Gazetą Olsztyńską"
oddziałały silnie na życie osobiste ojca. W Petersburgu ojciec wygłaszał
prelekcje na temat Mazur i "Gazety Olsztyńskiej".
Na skutek donosów, ojca przeniesiono z Petersburga do Czelabińska w Rosji gdzie
był kontrolerem przy budowie kolei transsyberyjskiej. Po trzech latach pobytu
wystarano się o przeniesienie ojca do Rygi."

[rita100]

"Cały zbiór pieśni ludowych znajduje się w archiwum rodzinnym prof. dr Zofii
Szmydtowej.
Interesujący nas zbiór pieśni mazurskich powstał w lecie 1884 roku, gdy Józef
Gąsiorowski przebywał na terenie byłych Prus Wschodnich i wraz z Dariuszem
Bagnickim współpracował z "Gazetą Olsztyńską".

[rita100]

Stoi lipka, lipulecka,
Pod tó lipó dziewulecka.

Cekoj Janku sztyry lota,
Aż użyje tygo śwata.

Sztyry lata juz przechodzó,
Mój nomilszy wodzi druhó.

Niechoj wodzi, niechoj racy,
Mnie som Pan Bóg nie łobacy.

Nie łobacy, nie łopuśći,
Jek ptaszecka w ciamnyj puscy.

Mom gołambzia przijaciela,
Bandzie chodziuł co niedziyla.

Jo mu bande grosek sypać.
A łón bandzie nocke spypchiać.

Dyziu, dyziu, dyziuleczku,
Ło mój mniły gołómbeczku.

(Juchy)

[rita100]

Świci słónce w łokno moje
Łuz łodjeżdzo syrce moje
Łuz łodjeżdzo ło mnie nie dbo
Bo juz na śwecie drugo mo.

Nimoma, nimom ni jij ni chce
Tylo ciebzie moje serce.

(Juchy)

[rita100]

Łu jyziora zimnej wody
Płace dziywce swej urody.

Cicho dziywce, nie frasuj sia
Kupsie farby, łumaluj sia.

Nie pomoze malowanie
Kieby juz mom dziecie małe.

Ciśnij dzeiecko w jeziórecko
Zaroz bandziesz panieniecko.

Ciśnij dziecko w bistro struge,
Soma bandziesz jek i drugie.

(Juchy)

[rita100]

Z góry woda leci
po kamnieniach huczy.
Chto kosiać nie może
w Łyskach se wyucy.

Oj, kosialiśmy sie
jek dwa gołómbecki.
Tero sie rozstaniem
dla jenej dziywecki.

(Łyski)

[rita100]

Stojawam jo w łogródecku we lnie,
Przyjechali sitom rajków do mnie.

Kożdygoć jo psianknie przyzitawa,
Kożdamuć jo podarunek dawa:

A psiyrszymu zajóncowe łocy,
Bi ne jeździuł do dziywcyny w nocy;

A drugiemu jeleniowe rogi,
Bi ne wjezdzoł do dziywcyny drogi;

A trzeciamu lenek po kolana,
Wibocz, Janku, bom cie nie poznawa;

A szwortamu zianuszek różany,
To mój Jonek, to mój ukochany;

A psióntamu kaszel z dychawico;
A szóstamu chorobęz tajskincó;

A tan siódmi to buł barzo brudny;
Namoce go na trzi lota w studni.

(Ukta)

[rita100]

Puściułbim sie komnineckiem do niej,
Usmole sie - nie udam sie jo jej.

Puściułbym sie z mostu wiskockiego
Zabzije sie, co mi przijdzie z tygo
Zakosinia mygo.

(Ukta)

[rita100]

Czyrwona ruta, modry ksiot tarara
Czyrwona ruta, modry ksiot
Wandruj dziywcyno, wandruj dziywcyno
wandruj dziywcyno ze mnó w śwat.

Jakże jo bande wandrować tarara
jakże jo bande wandrować
Bandó sia ludzia, bando sia ludzia
bandó sia ludzia dziwować.

A niych sia tedy dziwujó tarara
a niych sia tedy dziwujó
Gdy dwoje młodich, gdy dwoje młodich
gdy dwoje młodich wandrujó.

Prziwandrowali w ciamny las tarara
prziwandrowali w ciamny las
Tu ma nomilsza, tu ma nomilsza
tu ma nomilsza nocleg mosz.

A chtóż tu naju łobudzi tarara
a chtóż tu naju łobudzi
Pare młodziuchnych, pare młodziuchnych
pare młodziuchnych ludzi ?

Łobudzi noju ptasecek tarara
łobudzi noju ptasecek
Keby zaświto, keby zaświto
keby zaświto dzionecek.

A wy kruckowie nie kruccie tarara
a wy kruckowie nie krucce.
A naju tutoj, a naju tutoj
a naju tutoj nie budźcie.

Nierada bym go budziuła tarara
nierada bym go budziuła.
Dopsiero cim go, dopsiero cim go
dopsieto cim go łuśpsiułaaa.

(M. Jeruty)

[rita100]

A może to bi w gwarze pośpsiewoć, to takie znane, a po maziurku nie je znane.