Odpust

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Współcześnie nieliczne istniejące nadal jarmarki mają miejscowy zasięg lub stanowią rodzaj festynu (Jarmark św. Dominika w Gdańsku, Jarmark Jagielloński w Lublinie lub coroczny jarmark odbywający się 15 sierpnia w Skotnikach).

[madohora]

Jarmarki pośredniczyły w dalekosiężnym handlu azjatycko-europejskim (jarmarki na Bliskim Wschodzie), w handlu między strefami gospodarczymi kontynentu (np. południowej i północnej Europy) oraz między bliżej położonymi rejonami intensywnej produkcji rzemieślniczej (np. jarmarki szampańskie w XII–XIII w.); ogromny koszt przywiezienia towarów na jarmark był z nadwyżką rekompensowany wysokimi cenami uzyskiwanymi za towar oraz zwolnieniami od opłat celnych. Jarmarki istniały nie tylko w Europie, ale także w wielu miastach wszystkich krajów muzułmańskich — szczególnie aktywne w Egipcie (największe w Aleksandrii i Kairze), Arabii (Mekka) i Syrii, gdzie ich terminy były zgodne z kalendarzem pielgrzymek i karawan; zjawiskiem powszechnym były jarmarki w Indiach (największe w miastach nad Gangesem), licznie odbywały się również na Archipelagu Malajskim (zwłaszcza na Sumatrze i Jawie). Tylko nieliczne jarmarki organizowano w Chinach, szczególnie na obszarach nadgranicznych, które skupiały handel zagraniczny (w XVIII w. istniały 2 jarmarki w Kantonie do handlu z Europejczykami), zupełną zaś rzadkość stanowiły jarmarki w Japonii. W Polsce jarmarki pojawiły się w XIII w. (Gdańsk, Wrocław), znaczny ich rozwój nastąpił XV–XVI w. Na polskie jarmarki przywożono z Zachodu przede wszystkim: sukno, wyroby metalowe, korzenie, wino, produkty luksusowe, skupowano zaś na nich towary eksport., zwłaszcza: futra, woły, zboże, produkty leśne, len; szczególne znaczenie miały jarmarki w Gdańsku, Gnieźnie i Lublinie; ściśle związane z polskim eksportem na Zachód były jarmarki w Brzegu (nad Odrą), Wrocławiu i Lipsku. W XIX w. pruskie władze zaborcze zlikwidowały znaczną część mniejszych jarmarków, zwłaszcza wiejskich; postępowała też specjalizacja jarmarków — tworzyły się oddzielne jarmarki na wełnę, tytoń, konie, zwierzęta hodowlane, narzędzia rolnicze, wyroby włókiennicze itp. W 2. połowie XIX w. postępował upadek jarmarków, zastępowanych nowoczesnymi formami handlu.

[madohora]

[madohora]

Nazwa zwyczaju pochodzi od nazwy kopca Kraka, który na sztychu Matthäusa Meriana i Vischera de Jonge, z ok. 1600 roku nazwany jest Tumulus dictus Rekawka (Kopiec zwany Rękawka), a w rejestrze obejmującym spis wydatków związanych z uroczystością koronacji Henryka Walezego widnieje pozycja dotycząca iluminacji kopca z tejże okazji: Chłopom co palili ogień na Rękawce na Te Deum laud. po koronacyjnej i co drwa tamże nosili, groszy 21

[madohora]

Po stoku kopca co możniejsi toczyli jajka, szewskie placki, obwarzanki, bułki, jabłka, pierniki, wprost w ręce chłopców i gawiedzi. Jeszcze w 1939 największą atrakcją było rzucanie z góry chleba, jabłek, pisanek, zabawek, baloników.

[madohora]

W okresie Wielkanocnym podobne zwyczaje odbywają się w wielu krajach m.in. w Anglii, Niemczech, Rosji. Za przykłady mogą uchodzić: skandynawskie Äggrullning, angielskie Egg rolling, czy niemieckie Ostereierschieben w pobliżu Budziszyna.

[madohora]

Odpustowi towarzyszą kramy z kiermaszem zabawek ludowych, strzelnice sportowe, karuzele dla dzieci, loterie fantowe itp. Na straganach wyłożone są plastikowe zabawki, pierścionki z kolorowymi oczkami, słodycze, w tym tradycyjne serca z piernika. Osobliwością krakowskiego odpustu są drewniane figurki żydowskich grajków i Żydów studiujących Torę (figurki tzw. „żydków”). Innym charakterystycznym elementem krakowskiego odpustu są tradycyjne, małe precelki nawlekane na nić, tworzące wieniec. Popularności dawnego obyczaju sprzyja bliskie sąsiedztwo Lasku Wolskiego i Kopca Kościuszki, tradycyjnych tras spacerowych.

[madohora]

W poniedziałek wielkanocny poszedłem oglądać kościół, który nazywają Emaus, gdzie zbiera się wielki tłum obojga płci. Wszystka młodzież i żacy zachowują dawny zwyczaj noszenia dnia tego różdżki wierzbowej, na której rozwinięte są bazie

[madohora]

Pańska skórka – tradycyjny cukierek domowej roboty, zawijany w papierek i sprzedawany głównie w Warszawie oraz na Mazowszu.

[madohora]

Cukierek jest wytwarzany z cukru, wody, syropu (np. truskawkowego), ubitych ze szczyptą soli białek, żelatyny i mąki ziemniaczanej. Po ugotowaniu masy jest ona wylewana na płaską blachę i po wystygnięciu krojona w kwadraty o boku ok. 3 cm

[madohora]

Miodek turecki – rodzaj słodyczy tradycyjnie sprzedawany w Krakowie przy cmentarzach we Wszystkich Świętych oraz w Dzień Zaduszny. Bywa również niekiedy dostępny przy kościołach w czasie jesiennych odpustów.

[madohora]

MIODEK TURECKI

2 szklanki cukru
1 szklanka pokruszonych orzechów włoskich
płaska łyżeczka cukru waniliowego
pół płaskiej łyżeczki sody
2 łyżki miodu

Cukier wolno karmelizujemy aż zrobi się biały. Dodajemy cukier waniliowy i chwile jeszcze gotujemy. Następnie dodajemy sodę. Ponownie przez chwilę gotujemy. Na koniec dodajemy pokruszone orzechy i wlewamy miód. Wszystko należy dokładnie wymieszać i przelać na blachę, gdzie masa stwardnieje. Rozłupujemy na kawałki i podajemy.

[madohora]

[madohora]

Dość często rachatłukum nadaje się smak i aromat wodą różaną, wanilią lub miętą. Niektóre przepisy dopuszczają poza tym dodawanie do smaku orzechów włoskich, laskowych, pistacjowych, fistaszków, migdałów itp. W zależności od regionu i pory stosuje się też różnego rodzaju owoce: truskawki, wiśnie, cytryny, pomarańcze.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Wróćmy jednak do naszych odpustowych słodyczy, zwanych maszketami. To wyjątkowo różnorodne zjawisko kulturowe. I w tym przypadku trzeba zbadać recepturę, technikę wykonania, historię nazwy czy wreszcie zasięg występowania tych słodyczy. Bo przecież może się okazać, że są one znane pod różnymi nazwami na Morawach, w Austrii, w Czechach, na Słowacji czy w innych regionach Polski. Z tym jest naprawdę dużo roboty i wyliczyłem pobieżnie, że potrzeba na to przynajmniej dwa lata pracy i 25 tys. zł.

[madohora]

Makaronik – słodkie ciastko przyrządzone z białek jaj, cukru pudru i mielonych migdałów, czasem także z niewielkim dodatkiem masła, mąki, drożdży, miodu, śmietany, żółtek, czekolady, kakao, bakalii, przypraw korzennych. Zamiast migdałów używane są niekiedy mielone orzechy włoskie, laskowe, orzeszki arachidowe, mak, orzeszki pistacjowe, pestki dyni, nasiona słonecznika, a nawet płatki owsiane, wiórki kokosowe lub pokruszone sucharki.

[madohora]

Ciasto makaronikowe wykorzystywane jest m.in. do wytwarzania mazurków: do wypieku całych blatów na mazurki lub tylko do ich wykończenia.

[madohora]

Makaroniki są wysokoenergetycznym produktem żywnościowym, zawierają jednak wiele cennych składników odżywczych. Wśród nich wyróżnić można przede wszystkim:

[madohora]

Ciastka, w których migdały zastąpiono orzechami, makiem, innymi nasionami lub płatkami owsianymi, są również bardzo cenne pod względem wartości odżywczej.

[madohora]

Mazurek makaronikowy z różą. Zrobić podstawę z kruchego ciasta (jak w mazurku orzechowym) — zrumienić ją ładnie, ostudzić. Posmarować grubo konfiturą różaną (około pół kilo konfitur, już osączonych ze zbytecznego syropu). Sześć jaj ubić na sztywną pianę. Na stolnicy wymieszać dokładnie dwadzieścia deka utartych migdałów i tyleż cukru-pudru, ostrożnie zmieszać z ubitemi białkami. Z tej masy makaronikowej ułożyć bardzo prędko (aby piana nie opadła) — ładną kratę na różanej warstwie. Wstawić do niegorącego pieca, aby makaronikowa krata lekko się zrumieniła i trochę wyschła. Nazajutrz pomiędzy kratki nalać pomadki białej, zrobionej na różanej wodzie.

[madohora]

Muzeum makaronoków Sala ekspozycyjna składa się z paneli opisowych bogatych w ilustracje, interaktywnych terminali, maszyn i starych przyrządów kuchennych. Poruszono wiele tematów, w tym epos o drzewie migdałowym na różnych kontynentach i przez stulecia, tysiąc jeden aspektów słodkich migdałów, niebezpieczeństwa i zastosowania gorzkich migdałów… nie wspominając o „Historii i tworzeniu makaronika”.