Grzybowe epigramaty

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Grzyby (Fungi R.T. Moore) – królestwo należące do domeny jądrowców (Eukaryota). Dawniej, w zależności od ujęcia systematycznego, takson ten miał rangę podkrólestwa (Fungi R.T. Moore, 1971), podtypu (Fungi Engl. 1889) i klasy (Fungi Bartling, 1830)

[madohora]

Wiek najstarszych skamieniałości identyfikowanych jako prawdopodobne szczątki grzybów kopalnych znalezionych w arktycznej części Kanady szacowany jest na około miliard lat

[madohora]

Jako pierwszy grzybami zainteresował się Teofrast, który zaliczył je do roślin pozbawionych korzeni, w związku z tym nie potrafił określić sposobu, w jaki się żywią. W epoce rzymskiej badania nad grzybami nie posunęły się do przodu. Rzymianie szczególne znaczenie przypisywali truflom i wierzyli, że powstają one od uderzeń błyskawic, które przekazują im moc niezbędną przy kreacji życia – stąd były stosowane jako środek wspomagający zajście w ciążę. Wśród Majów, Azteków i Zapoteków powszechny był kult grzybów, którym stawiano pomniki. W Indiach grzyby czczono jako symbol płodności. Z powodu silnego zainteresowania grzybami w kultach politeistycznych, chrześcijaństwo spychało grzyby poza margines zainteresowania nauki, wiążąc je z czarną magią

[madohora]

Przejściowo do grzybów (bądź traktowanych jako rośliny zarodnikowe, bądź jako odrębna od roślin grupa) zaliczano różne inne grupy organizmów, wśród nich śluzowce. Część z nich ze względu na morfologiczne podobieństwo do grzybów przy jednoczesnym braku spokrewnienia określana bywa jako protisty grzybopodobne. Obecnie taki status jest uważany za niewłaściwy. Grzyby są uznawane za jedną z linii rozwojowych w obrębie supergrupy Opisthokonta (jednej z sześciu, na które podzielono jądrowce), do której zalicza się także m.in. zwierzęta. Poświadczeniem wspólnego pochodzenia grzybów, zwierząt i wiciowców kołnierzykowych są pewne cechy anatomiczne i biochemiczne (obecność wici umieszczonej na tylnym biegunie komórki, obecność chityny, glikogenu i in.) Z kolei pewne cechy niegdyś uważane za łączące grzyby z roślinami (np. obecność celulozy) obecne są jedynie u lęgniowców, które współcześnie odłączone zostały od grzybów i ulokowane w obrębie supergrupy siostrzanej dla roślin – Chromalveolata. Większość cech wspólnych dla całej supergrupy występuje u skoczkowców. Prawdopodobnie jest to takson parafiletyczny – jednokomórkowi i posiadający wici kuzyni grzybów wielokomórkowych. Zaliczani czasem do (pod-)królestwa Protista

[madohora]

Wszystkie grzyby to bez wyjątku organizmy cudzożywne, mogą więc występować tylko w siedliskach zawierających związki organiczne. Jednak wiele gatunków do swojego życia wymaga tylko minimalnych ich ilości. Mogą być saprotrofami odżywiającymi się martwą materią organiczną, lub pasożytami rozwijającymi się kosztem innych, żywych organizmów. Zasadniczo są niezdolne do aktywnego ruchu, w definicji tej są jednak pewne nieścisłości. Prymitywne grzyby wielokomórkowe wytwarzają bowiem zdolne do ruchu, jednokomórkowe, uwicione zarodniki pływkowe (zoospory). Charakterystyczną cechą grzybów jest ściana komórkowa zbudowana z chityny

[madohora]

Grzyby charakteryzuje duża różnorodność sposobów rozmnażania. Większość z nich może rozmnażać się zarówno płciowo, jak i bezpłciowo. U wielu grup grzybów rozmnażanie bezpłciowe ma bardzo duże znaczenie – występuje jako główny sposób rozmnażania, pozwalający na szybkie zasiedlenie substratu. W przypadku niektórych gatunków rozmnażanie bezpłciowe jest w ogóle nieznane. Postać grzyba rozmnażającą się bezpłciowo nazywa się anamorfą, a postać rozmnażająca się płciowo to teleomorfa. U mikroskopijnych grzybów pasożytniczych z reguły pasożytem jest anamorfa, teleomorfa (jeśli w ogóle występuje) jest saprotrofem. Wytwarzanie zarodników wyłącznie na drodze bezpłciowej (poprzez podziały mitotyczne) wynika najprawdopodobniej ze skrajnej specjalizacji tych organizmów, gdyż badania genetyczne wykazują, że w genomach tych gatunków są obecne zestawy genów warunkujących rozmnażanie płciowe

[madohora]

Według Międzynarodowego Kodeksu Nomenklatury Botanicznej pierwszym liczącym się zastosowaniem taksonu Fungi było użycie go przez Karola Linneusza w drugim tomie Species Plantarum z 1753 r. Nie podał on jednak diagnozy taksonomicznej, a jedynie zaliczył do tej grupy 10 rodzajów (Agaricus, Boletus, Hydnum, Phallus, Clathrus, Helvella, Peziza, Clavaria, Lycoperdon i Mucor) z podziałem na 86 gatunków. Nazwy rodzajowe zostały w tej publikacji dobrane niezgodnie z używanymi wcześniej, niemniej jednak zastosowanie nazewnictwa binominalnego sprawiło, że (z czasem i licznymi zmianami) zaczęto używać go jako podstawę obowiązującą w taksonomii grzybów.

[madohora]

W publikacji tej grzyby zaliczono do ówczesnej klasy roślin bezkwiatowych (Plantae acotyledones) jako rząd zawierający 17 rodzajów, dla których Jussieu usiłował przywrócić właściwe (przed Linneuszem) nazewnictwo: Mucor, Lycoperdon, Tuber, Clathrus, Phallus, Boletus, Helvella, Peziza, Cantharellus, Amanita, Suillus, Hydnum, Agaricus, Merulius, Auricularia, Hericium i Clavaria

[madohora]

Z punktu widzenia laika można podzielić grzyby na następujące, nieformalne grupy:
ze względu na widoczną postać plechy:
grzyby wielkoowocnikowe (macromycetes, makrogrzyby) – wytwarzające dobrze widoczne owocniki, przedstawiciele podstawczaków (np. pieczarki, borowiki) i workowców (np. smardze, trufle);

[madohora]

grzyby niejadalne – wytwarzające nietoksyczne owocniki, jednak z różnych względów nie nadające się do spożycia, lub przynajmniej „nie jadane

[madohora]

ze względu na sposób odżywiania się i znaczenie:
grzyby chorobotwórcze – wywołujące choroby roślin, zwierząt i ludzi
grzyby mięsożerne – za pomocą specjalnie przekształconych strzępek chwytające niewielkie zwierzęta glebowe
grzyby pasożytnicze – żyjące jako pasożyty na roślinach, innych grzybach, zwierzętach, ludziach (m.in. grzyby entomopatogeniczne)
grzyby saprotroficzne – żyjące na obumarłych organizmach
grzyby symbiotyczne – żyjące w symbiozie z innymi organizmami

[madohora]

Duże znaczenie w przyrodzie mają porosty jako organizmy pionierskie na ubogich lub niegościnnych siedliskach. Są one także wyznacznikiem czystości powietrza na danym terenie. Grzyby z wieloma roślinami tworzą mykoryzę – szacuje się, że od grzybów mykoryzowych zależy właściwy rozwój około 90% roślin, tu przykładem mogą być gatunki z rodzaju Glomus (endomykoryza) lub wielkowoocnikowe podstawczaki, np. borowik, muchomor, maślak, i inne (ektomykoryza). Ektomykoryza (w przeciwieństwie do endomykoryzy) obejmuje tylko powierzchnię korzeni, więc grzybnia nie wnika w głąb rośliny; wyraźnie można ją zaobserwować u buku i sosny. Endomykoryzę obserwuje się głównie u traw

[madohora]

Grzyby jadalne mają zastosowania kulinarne. Pomimo wielowiekowych prób wprowadzenia hodowli grzybów do celów przemysłowych, do dziś podstawowym ich źródłem pozostają grzyby dziko rosnące. Hodowlę udało się zaprowadzić jedynie w przypadku 12 gatunków

[madohora]

Grzyby symbiotyczne (ang. symbiotic Fungi) – grzyby żyjące w symbiozie z innymi organizmami. Spotykany jest tutaj zarówno mutualizm, czyli współżycie korzystne dla obydwu stron, jak i komensalizm – współżycie korzystne dla jednego z organizmów, ale drugiemu nieprzynoszące szkody. Grzyby jako symbionty są powiązane z każdym głównym gatunkiem prokariontów i eukariontów: bakteriami, glonami, zwierzętami i roślinami. Jest wiele gatunków takich grzybów. Trzy główne ich grupy to:

[madohora]

grzyby żyjące w symbiozie ze zwierzętami. Owady z rodziny kornikowatych Scolytidae żyją pod korą drzew żywiąc się wygryzaną miazgą i łykiem drzewa. Nie są jednak w stanie jej strawić. Przeżutą miazgę rozkładają natomiast grzyby, te zaś są zjadane przez korniki, stanowiąc właściwy ich pokarm. To współżycie korzystne jest nie tylko dla korników, również grzyby odnoszą korzyść, korniki bowiem rozdrabniają drewno i wzbogacają go w azot swoimi odchodami i wylinkami. Grzyby te należące do rodzajów Ambrosiella, Raffaelea i Dryadomyces nazwano grzybami ambrozjalnymi. Są całkowicie zależne od chrząszczy w zakresie rozprzestrzeniania się, rozmnażania i stworzenia właściwego siedliska życia – nigdzie nie występują poza chodnikami korników, które przenoszą je w specjalnych kieszonkach umieszczonych za przedpleczem, zwanych mycetangiami[6]. W Ameryce Południowej mrówki grzybiarki Acromyrmex octospinosus w swoich mrowiskach hodują grzyby. W tym celu ścinają liście, następnie zanoszą je do mrowiska. Po kilku tygodniach wyrastają na nich grzyby. Mrówki je zjadają oraz podają larwom. Grzyby też odnoszą z tego korzyści – dzięki mrówkom rozprzestrzeniają się w środowisku. Również niektóre termity uprawiają grzyby w termitierach na kulkach z przeżutego drewna

[madohora]

Teraz powiem bez urazy
Dla wszystkich grzybiarzy
Mrówki mają własne pola
Taka to już grzybów dola

[madohora]

Wśród workowców są gatunki jednokomórkowe (drożdże), ale większość gatunków to formy o budowie strzępkowej, tzn. ich ciało składa się z długich i często silnie rozgałęzionych strzępek. Zazwyczaj strzępki są wielokomórkowe, podzielone poprzecznymi przegrodami na komórki. W środku przegrody oddzielającej poszczególne komórki strzępki znajduje się otwór i towarzyszące mu ciałka Woronina. Przez otwór ten łączą się z sobą cytoplazmy sąsiednich komórek. Niektóre gatunki strzępkowe są komórczakami, to znaczy, że w jednej ich komórce występuje wiele jąder komórkowych[3]. Ściana komórkowa zbudowana jest z chityny i β-glukanu. Charakterystyczną cechą worków jest ich budowa. Są dwuwarstwowe, przy czym warstwa zewnętrzna jest cienka, ale słabo przepuszczająca światło, warstwa wewnętrzna zaś gruba, ale dobrze przejrzysta. Na podstawie tej właśnie cechy do grzybów workowych zaliczono gatunki u których nie zaobserwowano wytwarzania worków (dawniej zaliczane one były do grzybów niedoskonałych)

[madohora]

Odbywa się przez podział komórki, pączkowanie, albo przez wytwarzanie zarodników bezpłciowych zwanych konidiami. Przez podział rozmnażają się organizmy jednokomórkowe, drożdże najczęściej przez pączkowanie. Polega ono na tym, że w pewnych miejscu komórka uwypukla się, a jej jądro komórkowe dzieli się. Jedno z jąder potomnych przechodzi do części uwypuklonej, po czym powstaje ściana oddzielająca komórkę potomną od komórki macierzystej. Większość gatunków rozmnaża się przez zarodniki konidialne. Powstają one przez oddzielanie się kolejnych komórek na szczytach specjalnych, wzniesionych nad podłoże strzępek, zwanych konidioforami. Jest to tzw. konidiogeneza. Zarodniki konidialne wytwarzają m.in. kropidlaki (Aspergillus) i pędzlaki (Penicillium)

[madohora]

Dawniej klasyfikowano grzyby głównie na podstawie cech morfologicznych. Obecnie, gdy w klasyfikacji uwzględnia się wyniki badań molekularnych i genetycznych, doszło do ogromnych zmian w klasyfikacji grzybów. Jest to proces dynamiczny, wyniki nowych badań ciągle zmieniają istniejącą klasyfikację. Według Index Fungorum, opartego na kolejnych edycjach Dictionary of the Fungi, typ Ascomycota należy do królestwa grzybów (Fungi) i zawiera

[madohora]

Podstawczaki lub grzyby podstawkowe (Basidiomycota R.T. Moore) – typ grzybów (Fungi).

[madohora]

Gdy grzybnia podstawczaków zamienia się w owocnik, szczyty niektórych strzępek nabrzmiewają i oddzielają się ścianą od reszty strzępki. Zachodzi w nich zlanie się, a następnie podział jąder sprzężonych (kariogamia). Komórka w tym czasie tworzy wyrostki zwane sterygmami, do których przechodzą owe podzielone jądra. Sterygmy odgradzają się od reszty komórki ścianą, ich własna ściana ulega pogrubieniu i w ten sposób powstają zarodniki. Nabrzmiała komórka przekształca się po wytworzeniu sterygm i zarodników w podstawkę (basidium), od której pochodzi nazwa podstawczaków

[madohora]

Podstawczaki to z reguły grzyby wielkoowocnikowe. Liczni ich przedstawiciele to tzw. grzyby kapeluszowe, zbudowane ze znajdującej się w podłożu grzybni, oraz wyrastającego ponad podłoże makroskopowego owocnika zwanego bazydiokarpem. Owocnik składa się z trzonu i osadzonego na nim kapelusza, na dolnej stronie którego znajduje się hymenofor wytwarzający zarodniki. Większość owocników to twory krótkotrwałe, obumierające po wydaniu zarodników. Wyjątkiem są zdrewniałe owocniki zwane hubami. Czas życia grzybni rozrastającej się w podłożu jest znacznie dłuższy

[madohora]