Grzybowe epigramaty

[madohora]

Średnicy ok. 5–10 cm. Barwy białej lub kremowej, o powierzchni gładkiej lub lekko włókienkowatej, na której sporadycznie można spotkać pozostałości osłony. Pokrój kapelusza jest początkowo owalny lub półkolisty, u dojrzałych owocników wypukły lub płaski. Krawędź kapelusza jest gładka i zaostrzona.

[madohora]

Długości ok. 7–10 (do 12) cm, średnicy ok. 1–1,5 cm. Barwy białawej do zielonawej, często z zygzakowatym wzorem i kłaczkowatą powierzchnią. Kształt trzonu jest prawie cylindryczny, nieco zwężający się ku górze. Na trzonie znajduje się biały pierścień, zwieszony, bruzdowany i często rozerwany, powyżej którego trzon jest gładki. Podstawa trzonu jest bulwiasta, u jej podstawy znajdują się szczątki osłony (tzw. pochwa), u starszych owocników żółtawe

[madohora]

Biały, amyloidalny. Zarodniki okrągławego kształtu, o rozmiarach 8–10×7–9 μm, barwy białej

[madohora]

Występuje na półkuli północnej, jego stanowiska opisano w Ameryce Północnej, Europie i Japonii. W Polsce gatunek ten nie występuje. Opisywano go w niektórych atlasach grzybów jako muchomor wiosenny[, w rzeczywistości błędnie brano za odrębny gatunek okazy muchomora jadowitego (Amanita virosa), lub biało ubarwione okazy muchomora zielonawego (sromotnikowego) (Amanita phalloides)

[madohora]

Grzyb mykoryzowy. Grzyb trujący dla człowieka. Zawiera, podobnie jak muchomor zielonawy (Amanita phalloides), amanitotoksyny i fallotoksyny uszkadzające wątrobę. Notowane były śmiertelne zatrucia tym gatunkiem

[madohora]

Muchomor zielonawy, muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides (Vaill. ex Fr.) Link) – gatunek grzybów należący do rodziny muchomorowatych (Amanitaceae). Gatunek silnie trujący, nawet przy zaawansowanym leczeniu jego spożycie często kończy się śmiercią

[madohora]

Po raz pierwszy takson ten opisał w 1727 r. Sébastien Vaillant jako grzyb phalloides, annulatus, sordide virescens i patulus, w roku 1821 Elias Fries nadał mu nazwę Agaricus phalloides. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę, nadał mu w roku 1833 Heinrich Friedrich Link. Ma około 20 synonimów naukowych.

[madohora]

Kapelusz
Średnica 5–15 cm, za młodu półkulisty, potem dzwonkowato-łukowaty, w końcu rozpostarty. Skórka gładka, przy brzegu nieprążkowana, składa się z przylegających i promieniście ułożonych włókienek. Kolor biało zielonkawy, oliwkowo zielonkawy, szarozielony, brunatnozielony, na brzegu zwykle jaśniejszy, czasem żółtawy. Na słońcu, oraz u starszych okazów kolor jest wypłowiały. Skórka łatwo daje się ściągnąć i często występują na niej białe resztki osłony

[madohora]

Miąższ
Biały, nie zmienia koloru po przełamaniu. U młodych okazów miąższ ma łagodny zapach, u starych pachnie nieco ziemniakami. Smak przyjemny

[madohora]

Gatunki podobne
Przez niedoświadczonych grzybiarzy bywa mylony z gąską zielonką (Tricholoma equestre), gołąbkiem zielonawym (Russula virescens), muchomorem cytrynowym (Amanita citrina), muchomorem brązowooliwkowym (Amanita submembranacea), a także innymi gatunkami muchomorów. Młode, słabo wybarwione okazy mogą też być pomylone z pieczarkami

[madohora]

Występuje najczęściej w lasach liściastych, także w mieszanych; rośnie pojedynczo, lub w małych grupkach. Najczęściej rośnie pod dębami, ale także pod wieloma innymi gatunkami drzew: buki, kasztanowce, brzozy, leszczyny, graby, sosny i świerki. Najczęściej występuje na glebach o odczynie obojętnym lub zasadowym, ale potrafi rosnąć także na glebach kwaśnych. Owocniki wyrastają od czerwca do listopada.

[madohora]

Muchomor zielonawy powoduje zatrucia cyklopeptydowe i cytotoksyczne (1. grupa trucizn). Zawiera dwa rodzaje toksyn: fallotoksyny (falloidyna, falloina, fallizyna, fallicydyna) oraz amatoksyny (amanityna, amanina, amanullina). Główną toksyną odpowiedzialną za zatrucie po spożyciu muchomora zielonawego jest alfa-amanityna. Toksyny te powodują nieodwracalne uszkodzenie wątroby i innych narządów ciała. Toksyny muchomora nie ulegają zniszczeniu w procesie gotowania, marynowania lub suszenia. Pierwsze objawy zatrucia pojawiają się późno, bo dopiero po 8–16 godzinach od spożycia grzybów, gdy większość trucizny została już wchłonięta do krwi. Są to dolegliwości objawiające się zawrotami i bólami głowy, nudnościami, wymiotami, bólem brzucha, biegunkami, przyspieszeniem tętna, trudnościami w oddychaniu

[madohora]

Przy każdym podejrzeniu zatrucia grzybami należy się bezzwłocznie udać do lekarza. Należy zachować resztki niespożytych grzybów (oznaczenie gatunku jest istotne przy leczeniu). Zatrucie muchomorem zielonawym leczy się w szpitalu, jest trudne i nie zawsze skuteczne. Największym zagrożeniem dla życia jest nieodwracalne uszkodzenie wątroby. Często jej przeszczepienie jest jedynym sposobem uratowania życia ludzi po zatruciu tym grzybem.

[madohora]

W celu identyfikacji molekularnych podstaw toksycznego działania α-amanityny, w 2023 r. chińscy naukowcy zastosowali podejście, które kilka lat wcześniej pozwoliło na odkrycie antidotum na śmiertelnie niebezpieczny jad osy morskiej. W tym celu za pomocą technologii CRISPR-Cas9 otrzymali pulę ludzkich linii komórkowych zawierających mutacje w różnych genach i odkryli, że brak enzymu STT3B (odpowiedzialnego za tworzenie glikoprotein) w jakiś sposób uniemożliwiał wniknięcie toksyny do komórki. Następnie, wykorzystując metody in silico, przeanalizowali 3201 związków zatwierdzonych przez FDA i wytypowali 34 najbardziej obiecujące jako inhibitory STT3B. Badania in vitro wykazały, że najlepszy stosunek aktywności inhibicyjnej do toksyczności miała zieleń indocyjaninowa[w innych językach] – barwnik opracowany przez firmę Kodak w latach 50. XX w., następnie od 1956 r. używany w diagnostyce obrazowej. Także badanie na organoidach wątrobowych wykazało ochronne działanie związku. Kolejnym etapem było wykorzystanie modeli zwierzęcych. Stwierdzono, że w zastosowanych kontrolowanych warunkach śmiertelność myszy, którym podano amanitynę, wynosiła 90%, natomiast po interwencji za pomocą zieleni indocyjaninowej spadła ona do 50%. Korzyści medyczne takiej terapii budzą jednak wątpliwości, gdyż myszom podawano lek 4 h po podaniu amanityny, podczas gdy u ludzi objawy zatrucia pojawiają się znacznie później i zwykle zjawiają się oni w szpitalu po 24–48 h po spożyciu grzybów, gdy na wprowadzenie takiego leczenia może być już za późno

[madohora]

Muchomor zielonawy znalazł się też na przywieszce znaczka pocztowego wyemitowanego przez Pocztę Polską 31 sierpnia 2012 roku z przedstawieniem gołąbka zielonawego, z którym grzyb bywa mylony. Znaczek o nominale 1,55 zł wydany został w serii Grzyby w polskich lasach. Wydrukowano 300 000 sztuk, techniką offsetową, na papierze fluorescencyjnym. Autorem projektu znaczka była Marzanna Dąbrowska

[madohora]

Nie mogę pojąć tego do tej pory
Jak moja babcia gotowała muchomory
Robiła to zawsze po kryjomu
I wiedzy nie nie przekazała nikomu

[madohora]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Sarcosphaera, Pezizaceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi

[madohora]

Owocnik
Ma średnicę 5–20 cm i nie posiada trzonu. Młody owocnik ma kulisty kształt i znajduje się całkowicie lub częściowo pod ziemią. W miarę dojrzewania stopniowo wysuwa się z ziemi. Dojrzały owocnik pęka po bokach na 4–8 ramion, przyjmując miseczkowato-gwiaździsty kształt i znajduje się nad ziemią. Wewnątrz miseczki ma jasnofioletowy kolor, na zewnątrz jest początkowo fioletowawy, później brudnobiały, miejscami żółtawy. Bardzo rzadko występują owocniki albinotyczne (var. nivea), czysto białe. Są to mutanty o genetycznie utrwalonych cechach

[madohora]

Wysyp zarodników
Zarodniki bezbarwne, eliptyczne, gładkie, z 1–2 oleistymi kroplami. Mają rozmiar 12–20 × 6–9 μm

[madohora]

Owocniki pojawiają się wiosną i latem, zarówno w lasach liściastych, jak iglastych, na glebach wapiennych o pH 8 -11, z dużą ilością ściółki i próchnicy. Na tym samym miejscu owocniki pojawiają się przez kilka lat

[madohora]

Owocniki bioakumulują toksyczny arsen z gleby w postaci kwasu metylarsonowego (CH3AsO3H2). Chociaż jest on mniej toksyczny niż trójtlenek arsenu (As2O3), nadal jest niebezpieczny. Często osiągane są stężenia powyżej 1000 mg / kg suchej masy. Jak stwierdzono w jednej z publikacji z 2004 roku, dojrzały okaz zebrany w pobliżu miasta Český Šternberk w Czechach miał zawartość arsenu 7090 mg / kg suchej masy – najwyższe stężenie, jakie kiedykolwiek odnotowano u grzyba. Zazwyczaj zawartość arsenu w grzybach mikoryzowych zebranych z niezanieczyszczonych obszarów jest niższa niż 1 mg / kg. W tureckim badaniu z 2007 r. 23 dzikich gatunków grzybów (zebranych z obszarów, o których nie wiadomo, żeby były zanieczyszczone), S. coronaria miała najwyższe stężenie arsenu, w ilości 8,8 mg / kg suchej masy, podczas gdy stężenie tego pierwiastka w innych badanych grzybach wahało się od 0,003 mg / kg (u sarniaka jasnonogiego – Sarcodon leucopus) do 0,54 mg / kg (u mleczaja jodłowego – Lactarius salmonicolor)

[madohora]

Piestrzenica infułowata (Gyromitra infula (Schaeff.) Quèl.) – gatunek grzybów z rodziny krążkownicowatych (Discinaceae)

[madohora]

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1774 r. Jacob Christian Schaeffer, nadając mu nazwę Helvella infula. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1886 r. Lucien Quélet, przenosząc go do rodzaju Gyromitra

[madohora]

Główka
Nieregularnie pofałdowana z dwiema, rzadziej z trzema lub czterema skierowanymi ku górze, odwrotnie tutkowatymi fałdami, nadającymi jej wygląd infuły; ciemnokasztanowaty lub czerwonobrązowy. W szczególnie korzystnych warunkach owocnik (główka wraz z trzonem) może osiągnąć wysokość nawet do 20 cm, z reguły jednak jest dużo mniejszy

[madohora]

Miąższ
Biały, łamliwy, o niewyraźnym smaku i zapachu