9 - latka odpowiedzialność

[bucky.katt]

W jaki sposób uczyć 9 - latki odpowiedzialności za własne
postępowanie? Macie jakieś sprawdzone sposoby?

Pozdrawiam
Bucky

[verdana]

A bardziej konkretnie - za co ma brać ta odpowiedzialność?

[bucky.katt]

Za skutki własnych działań.

[bucky.katt]

Tak konkretnie, to ona już bardzo chce mieć swoje zdanie, dyskutuje,
miga się od pomagania i robi straszny bałagan. Jak się ją prosi o
posprzątanie, to olewa. Chciałbym ,zeby zrozumiała, ze nie zawsze
mamusia będzie jej przypominała o myciu zębów, założeniu ciepłago
ubrania jak jest rano chłodno.
Mam beztroskie dziecko, tzn. ono postępuje beztrosko, ale chce, zeby
jej zdanie liczyło się w rodzinie tak, jak prawie dorosłych.
My to możemy w jakims stopniu zaakceptować, zwłaszcza, ze lepiej,
zeby rozumiała, ze nie zyje w próżni społecznej albo pod kloszem u
rodziców - wcześniej ,niż w jakiś dramatycznych okolicznościach.
Idzie o to, ze 9 latka mi się upodmiatawia, co mnie cieszy, choć
bywa frustrujące, bo oczywiście sprzedaje w domu ofensywne odzywki,
ćwiczy minki i praktykuje uniki od obowiązków domowych.

Mam kłopot z tym etapem przejściowym, kiedy ona się zmienia z małej
dziewczynki tulącej się do mamy na kolanach z lalką w ręku w pewną
siebie - przede wszystkim świadomą swoich potrzeb i sposobów ich
realizacji istotę społeczną. Ja mówię sobie - OK, chcesz przeskoczyć
pewien etap? Chcesz poważniejszego traktowania? Nie ma sprawy, ale z
całym bagażem konsekwencji.
Oczywiście nie zamierzam jej karać, ani wyżywac się na dziecku.
Chcodzi o zrównowazone i sprawiedliwe podejscie.

[verdana]

Zaraz, bo nie rozumiem.
Czy chodzi o to, ze ona nie sprzata? Że zapomina o umyciu zębow? To
nie ma nic wspólnego z odpowiedzialnoscią za to, co sie robi. W tym
wieku dziecko nie posprzata bez nakazu, bo ono nie czuje sie źle w
balaganie.
Na razie widze tu iny problem, nie ponoszenie konsekwencji. Masz
problemy z zaakceptowaniem dorastania dziecka - jak się nie tulisz i
masz wlasne zdanie, to musisz za siebie odpowiadać.
tymczasem to jest powolny proces i nie powienien zaczynac się w
wieku 9 lat, tylko trzech. Mam wrazenie, jakbyś
tymi "konsekwencjami" chciala raczej karac corke, niz dać jej wiecej
wolnosci i mozliwość (tak, możliwość, nie groźbe) ponioszenia
skutkow wasnych działań.

[bucky.katt]

> Masz problemy z zaakceptowaniem dorastania dziecka - jak się nie
> tulisz i masz wlasne zdanie, to musisz za siebie odpowiadać.

Raczej nie mam z tym problemu, akceptuję, ze ona się zmienia. Co do
tego tulenia, to może to zbyt dosadnie przedstawiłam. Tulimy, nie w
tym rzecz, ze nie mamy kontaktu, czy nie rozmawiamy.
Cieszy mnie jej własne zdanie, szczególnie sensownie uzasadnione.
Odpowiedzialność za skutki postępowania jest elementem
samodzielności. Piałam, ze to nie za karę :).

Jeszcze raz to sformuuję: ona chce się czuć i być bardziej aktywna i
samodzielna, a ja chcę jej pokazac, ze cechą tej samodzielności jest
odpowiedzialność.

Dlatego pytam o sposoby, jak jej to delikatnie, ale skutecznie
wykazać. Nie po to, by z płaczem uciekła w ramiona mamusi, tylko,
zeby zrozumiała, ze jest więcej wymiarów autonomii niż jedynie
bojkot codziennych norm :).

[bucky.katt]

> Czy chodzi o to, ze ona nie sprzata? Że zapomina o umyciu zębow?
> To nie ma nic wspólnego z odpowiedzialnoscią za to, co sie robi

No właśnie ma, przynajmniej ja to tak odczuwam. Porozrzucane rzeczy
oznaczają, ze rano przed wyjściem do szkoły nie ma czasu się ubrac,
niemyte zęby sprawiaja, ze ma plomby w nowych zębach.
Jeszcze raz podkreslam - to nie zemsta :). Ale jej dążenie do
samodzielnosci jest w sprzecznosci w bezwładem i beztroską w
codziennych, przyziemnych sprawach.

Tłumaczenie ,ze "nie posprząta, bo nie czuje sie źle w bałaganie",
to trochę, jak z dowcipu o bezstresowym wychowywaniu hamskiego i
aroganckiego osiłka :). Oczywiście...nieco żartuję, ale coś w tym
jest.
Jezeli ona nie czuje się źle w bałaganie, to ja chcę żeby
przynajmniej zrozumiała, ze balagan potrafi niezle utrudnić życie :).

[magdmaz]

Też mam w domu 9-latkę.
Też jest przemądrzała, pyskata, inteligentna. Też nie sprząta, nie zmywa (bo się
brzydzi), też nie pamięta o higienie. Chce mieć dostęp do komputera, oglądać
telewizję, bawić się, a lekcje byle odwalać.
Są sprawy, w których decyduje sama - na przykład co na siebie zakłada do szkoły.
Ale ponieważ nie ma pełnej szafy markowych ciuchów - owszem, część jest takich,
jak lubi - ale niektóre nie bardzo jej pasują, to jej wybór jest ograniczony
(dodatkowo faktem, że nie pierze i nie prasuje, a więc jest zdana na moje
możliwości). Jeśli o ulubiony ciuch nie zadba, rzuci byle gdzie, wypaprze -
następnego dnia pójdzie do szkoły w zaplamionym albo w mniej ulubionym. Tak,
zgadzam się, aby włożyła brudne - ale zwykle nie chce, jednak jakiś tam instynkt
estetyczny istnieje.
Komputer? Ma hasło. Korzysta tylko wtedy, kiedy jestem w domu i kontroluję czas
- wszystko proporcjonalnie do zdrowego rozsądku oraz obowiązków szkolnych.
Telewizor? Mam trzy kanały i żadnym jękiem nie dam się namówić na pełną
kablówkę. Naprawdę Włatcy móch jej niepotrzebni. Marzy o psie, kocie? Nic z
tego. Póki ja i młodszy brat sprzątamy klatki świnki i kanarka.
A poza tym są rzeczy, które MUSI zrobić - jak umyć zęby na przykład (póki JA
płace za dentystę, he he). W rodzinie nie ma, nie było i nie będzie demokracji w
bardzo wielu sprawach.
Na przykład żywienie - pewien wybór ma - grzanki czy chrupki z mlekiem na
kolację. Przy jednych i drugich musi pomóc, choć często bardzo symbolicznie.
Oczywiście bez szaleństw, często sama robię kolację i nie wymagam pomocy. Ale
niech spróbuje mi odmówić zrobienia herbaty, gdy ją o to poproszę! Pójdzie spać
głodna albo kolację zrobi sobie sama (a kolacja jest akurat tym posiłkiem,
którego nie przepuści). No i nie ma możliwości wyboru "obiad czy chipsy", to
chyba jasne.
Jak widzisz, dzieciak w sposób naturalny co rusz natyka się na konsekwencje
swoich wyborów. Może jeszcze w sposób ograniczony, bo chronimy go w sposób może
nieco przesadny. Ale to wszystko to proces długofalowy (jak pisała verdana) i
nie przyspieszysz go tylko dlatego, że dziewucha zaczęła Ci pyskować i udawać
nastolatkę.

Z moich obserwacji wynika jeszcze, ze z dziewczynką w jej wieku należy wszystko
co tylko możliwe robić wspólnie, bo to przynosi najlepsze długofalowe efekty -
myć wannę, piec ciasto, zakładać bloga, ćwiczyć ortografie i tabliczkę mnożenia,
czyścić te cholerne klatki, prać skarpetki i zmywać naczynia. A także sprzątać
wspólnie jej i swój własny pokój. Tylko ja nie mam do tego cierpliwości,
niestety, wolę zrobić sama, bo szybciej. no to mam, co mam :)

[verdana]

Mam bałagan, totalny i nie utrudnia mi życia...
Nie bardzo rozumiem, jak bylo dotychczas - czy Twoja corka nie miala
mozliwosci żadnych samodzielnych wyborów? Nie ponosila za nic
odpowiedzialnosci? Ty pilnowalas absolutnie wszystkiego?
Kompletnie nie rozumiem, o co chodzi - gdy małe dziecko nie chce
jeść kolacji, jest glodne. Gdy złamie zabawke - nie ma zabawki. Gdy
starsze nie zrobi zadania - dostaje jedynkę. Gdy podrze spodnie -
nie ma spodni. Pokłóci się z kolezanka - ma przykrość. Cos zrobi
wbrew zakazowi - ponosi karę.
Jak to sie stalo, z udalo Ci się wychowac 9-latke, ktora w ogole nie
ponosila konsekwencji swoich zachowań?

[sammotnna]

Moim zdaniem musisz ustalić pewne granice. Omów z córką że np
sprząta w pokoju o określonej porze(moze nie przed wyjściem do
szkoły bo wtedy się spieszy a wiem po sobie ze kiedy ja lece na
uczelnie w weekendy też raczej zostawiam w pokoju ciuchy) np o godz
16 jest sprzątanie pokoju. Musisz również ustalić kiedy córka ma
prawo głosu o takim samym znaczeniu jak wy a kiedy musi się
podpożądkować. NA PEWNO POCZĄTKI BĘDĄ TRUDNE TO NORMALNE. Co do tego
prania i prasowania o którym pisała któraś z moich poprzedniczek nie
wyobrażam sobie aby dziecko robilo takie rzeczy dajmy im dorosnąć do
pewnych obowiązków narobi sobie prania i naprasuje jak będzie miała
swój dom (ale to nie dotyczy sprzątania :-)). MOIM ZDANIEM DZIECKO
POWINNO BYĆ NAUCZONE OBOWIĄZKÓW NA MIARE SWOICH MOŻLIWOŚCI. Dziwi
mnie jeszcze jedno dlaczego tylko na dziewczynki spadają pomysły
prasowania i prania a na chłopców nie? Przerazilo mnie stwierdzenie
że jak poplami swoją bluzkę i ją gdzieś rzuci (i nie zrobi prania)
to pójdzie w poplamionej obowiązki obowiązkami ale mamusia też od
czegoś jest i nie powinna swoich obowiązków zrzucać na dziecko.Nauka
obowiązków tak jak napisałam jest bardzo ważna ale danie ich za
wiele tylko dziecko zniechęci i przyniesie odwrotny skutek.

[jola_ep]

> Co do tego
> prania i prasowania o którym pisała któraś z moich poprzedniczek nie
> wyobrażam sobie aby dziecko robilo takie rzeczy dajmy im dorosnąć

Mój 8-latek (chłopak) potrafi wyprasować. Sam się domagał :) Teraz od czasu do czasu mu pozwalam. Prania jeszcze nie robił, ale to dobra myśl - będę przyuczać :) Pomaga też w gotowaniu i jest przydatny :)

> Przerazilo mnie stwierdzenie
> że jak poplami swoją bluzkę i ją gdzieś rzuci (i nie zrobi prania)

O ile pamiętam dziecko miało wybór: poplamione lub mniej ulubione.
Nie wiem, dlaczego to jest przerażające? Jak moje rzuci byle gdzie i nie zaniesie do prania, to ma niewyprane.

> nie powinna swoich obowiązków zrzucać na dziecko.

Do moich obowiązków nie należy śledzenie i sprawdzanie, czy w kącie pod łóżkiem dziecię brudnej koszuli nie upchnęło. Tylko szafę przetrząsam, bo mój 8-latek uważa za czyste to, co według mnie bezwarunkowo musi trafić do prania.

> danie ich za
> wiele tylko dziecko zniechęci i przyniesie odwrotny skutek.

Nie muszą to być stałe obowiązki, może to być okazjonalna pomoc, szczególnie, gdy jest taka potrzeba. Wtedy może się okazać, że nawet prasowanie jest całkiem fajne :)

Pozdrawiam
Jola

[magdmaz]

Odnoszę się do poplamionej bluzki, bo to do mnie:
Moje dziecko nie ma obowiązku prac swoich rzeczy i moje dziecko (dzieci) ma
prawo wyszlamciać się podczas zabawy. Nigdy nie było uwag o jedzenie na odzieży.
Aczkolwiek sądzę, ze w pewnym wieku NALEŻY dziecku zwracać na to uwagę. Co
innego przedszkolak, co innego dorastająca panna.
Natomiast mojemu dziecku NIE WOLNO wyrzucić z szafy i zwijać w kulkę sterty
czystych rzeczy, które nie ona prasowała po nocy - po prostu z szacunku do
cudzej (mojej) pracy. Nie wolno jej wyciągać codziennie nowej bluzy (nie martw
się, majtki zmieniamy codziennie:)), choć poprzednia jest jeszcze czysta. A
jeśli coś ma plamę i panna życzy sobie włożyć coś innego, to nie wolno jej tego
rzucić pod krzesło czy biurko, tylko zanieść do kosza na brudne rzeczy. Bo ja
NIE PODNIOSĘ, a więc nie upiorę, a więc gdy skończą się czyste ubrania w szafie
zostaną albo te nielubiane, albo lubiane pod krzesłem.
Jasne?

[bucky.katt]

Dochodzę do wniosku, ze sposoby są dwa, oba stosowane łącznie:

- przykład i dbanie o dom razem z córką łącznie, to co tu juz
pisałyście

- wyrabianie jej nawyku zajmowania się w danym momencie jedną sprawą
i niewywieranie presji psychicznej, jak coś robi chaotycznie lub
byle jak...czyli np. rozrzuca rzeczy, nie chowa po sobie brudnych
naczyń do zmywarki

Jest to bardziej kwestia panujących w domu obyczajów, specjalnie
piszę "obyczaj" a nie rygor, regulamin lub zakaz/nakaz.

Czyli traktujemy sprawę w ten sposób, ze trzeba najpierw przyjżeć
się panującym w domu obyczajom i zachowanium rodziców.

To pierwsza sprawa. Druga, to powściągnięcie emocji, kiedy wraca się
z pracy, a tam poranny porządek pokryty grubą warstwą popołudniowego
bałaganu.

To w ogóle wynika z tego, ze moja córka wszystko chce robisz szybko
i bez nalezytej cierpliwosci. Czyli - trzeba z nią ćwiczyć procedury
wymagające planowania, etapowania działań i cierpliwosci.

Powinno się udac, bo ona ma np. książkę kucharską dla dzieci i jak
ma dobry humor, to przynosci rodzicom śniadanie do łóżka :))).

Kurde, mam złote dziecko. Tylko nie chcę, zeby się meczyła z
bylejakoscią na codzień - przeginam ?
B.

[bucky.katt]

Trochę sprzeczności jest w tym co piszesz, szczególnie w kontekście
twojej koncepcji, ze nie mogę zaakceptować tego, ze dziecko sie nie
tuli do mnie tyle co kiedys :).

> Jak to sie stalo, z udalo Ci się wychowac 9-latke, ktora w ogole
> nie ponosila konsekwencji swoich zachowań?

Własnie cały dowcip polega na tym, ze - moim zdaniem - 9 - latka
dostaje przespieszony kurs "prawdziwego zycia" :) w szkole.
Ogląda TV, nie tylko bajki, przysłuchuje się rozmowom, zaczyna
kapowac, ze rodzice coś kupują, bo mają taką magiczną różdżkę - a
właściwie magiczny plastik, dzięki któremu wyciągają kase ze ściany.
9 - latka już nie ma złudzeń, co do świętego mikołaja i kwesti, co
gdzie się umiejscawia, zeby były dzieci ;)
Ogólnie rzecz biorąc - szkoła i towarzystwo innych dzieci niż w
przedszkolu dają szybkiego kopa. 3-cia klasa....ona już wie, ze jak
Pani w szkole ma gorszy dzień, to jest złośliwa, albo jak ma lepszy,
to da się przebłagać i mało zada. (dziś podróż do szkoły upłynęła
nam na głośnych rozważaniach, czy w naszej szkole tez będzie
strajk :))). Niestety .... nie było :))))

Czyli - to nie jest dobre pytanie : "Jak ci się udało wychowac ...?"
Samo się takie wychowuje i kombinuje jak daleko można sie posunąć w
celu osiągnięcia własnych korzyści bez narażania sięna poważne
sankcje.

To co piszesz, ze małe dziecko nie chce jesc - bedzie głodne, podrze
spodnie - nie ma spodni.....Nie wiem, co to dla ciebie "male"
dziecko, ale faktycznie przedszkolak to to oleje.
A ja wychodzę z założenia, ze 9 latka już nie powinna tego olewać.
Chcę wyrabiać w niej nawyk akceptowania pewnych norm społęcznych,
które ułatwiają funkcjonowanie i zapewniają pewien poziom dbałości o
siebie sama i otoczenie.
Idzie mi o pewną wrażliwość osobistą i niechęć do bylejakości, ale
bez przesadnego perfekcjonizmu.

Kwestia wspólnego wykonywania obowiązków - słuszna uwaga :).

[verdana]

Prawdę mowiac, mam troje dzieci i nie zauważylam żadnego "skoku w
wieku 9 lat - dla mnie, nie ukrywam, dzieci byly
znacznie "doroslejsze' już wczesniej. Juz trzylatki wiedziały skąd
sie bora dzieci, o Mikolaju mowy nie bylo, a zasady dzialania
bankomatu znał doskonale przedszkolak. Chyba jako 6-latek, w
pierwszej klasie, nagle zamarzyl, abym wiecej zarabiała i mogla mu
kupic wszystko co chce. Zgodzilam sie i przez tydzien nie miałam dla
niego chwili czasu - nauczyl sie, skad biora sie pieniadze i nigdy
wiecej nie miał takich pomysłów.
Trzylatka nie znosila pani w przedszkolu i teksty o jej zlosliwosci
wyglaszala stosunkowo często.
Mam wrazenie, ze nie chodzi Ci o konsekwencje, tylko o zakres
obowiązków i sankcje za ich nieprzestrzeganie - to zupelnie inny
problem.
Verba docent, exempla trahunt - słowa uczą, przyklad pociaga.Dzieci
ucza sie nie tego, co mowimy, tylko tego, co robimy.

[bucky.katt]

> Mam wrazenie, ze nie chodzi Ci o konsekwencje, tylko o zakres
> obowiązków i sankcje za ich nieprzestrzeganie - to zupelnie inny
> problem.

Mylne, łatwo karac za niedopełnianie obowiązków, tylko, ze to sie
zmieni szybko w zabawę w policjantów i złodzieja i uniknięcie lub
wymierzenie kary będzie jedynym sensem i celem działań.
Ja chcę wyrobić w niej wewnętrzne przekonanie do sensowności
przestrzegania pewnych konwencji społecznych - na razie rodzinnych.

3 -latek znający zasady działania bakomatu....? Trochę bajeczką
zaleciało :). Chyba, ze w takim sensie, ze wie po co jest bankomat.
Ja mam na mysli rozumienie przez 9 - latkę kwestii tego skąd rodzina
ma środki na wydatki, ile czasu i w jaki sposób zajmuje rodzicom
zarabianie i że pieniądz ma swoją wartość, bo daje namiastkę
wolności i władzy.

> Verba docent, exempla trahunt - słowa uczą, przyklad
> pociaga.Dzieci ucza sie nie tego, co mowimy, tylko tego, co
> robimy.

Z tym akurat się zgadzam, warte przemyslenia :).

[verdana]

W takim sensie, ze wie, ze pieniądze sa za prace, a nie z bankomatu -
zasad dzialania to ja tez nie znam:-)))
A jak bylo dotychczas - dziecko jest duze, nie ma 4 lat, tylko 9 -
przeciez ma jakieś wpojone zasady, nawyki. (-latka chyba już dobrze
wie, skąd biora się pieniadze i ze nie ma ich nieskonczonej ilosci -
nie rozmawialiscie z nią o tym? Co robicie, ile w przybliżeniu
zarabiacie, co macie zamiar kupić? U nas takie rozmowy byly
codziennoscią i nie na zasadzie "nauki', tylko po prostu, gadało sie
przy stole.
Tlumaczenie dziecku, ze pieniądz daje wladze jest niebezpieczne i
nie do konca prawdziwe.

[bucky.katt]

> Tlumaczenie dziecku, ze pieniądz daje wladze jest niebezpieczne i
> nie do konca prawdziwe

Ja jej tego nie tłumaczę, ona sama juz to poczuła :). Dostaje
miesięczne kieszonkowe.

Jak było dotychczas? Oczywiście, ze ma na nawyki, dobre również...

A tak z innej beczki ... naprawdę stosowałaś taką zasadę, ze jak
podarło ubranie, to chodziło w podartym, jak nie zjadło kolacji, to
głodne, itd....?
Od razu? Od czasu jak były małe?
I jak jest teraz - sprawdza się to? Są samodzielne, dbają o siebie,
o zabawki?

[verdana]

jak podarlo ubranie to nie chodzilo w podartym - bo darcie ubrania
uwazam za przynalezne dziecinstwu. Ale jak popsulo zabawke z wlasnej
winy, to nie odkupywałam. jak nie zjadło posilku, to chodzilo
glodne, albo szczęśliwe - mialam niejadka, ktory nigdy nie jadł
kolacji:-))) Ale nie latalam i nie namawialam - nie, to nie.
Dwoje moich jest już doroslycj, trzeci ma 13 lat. Na pewno zawsze
były samodzielne. Owszem, sa bałaganiarzami, ale akurat tego sie nie
czepiam, bo ja też. Nie doamagały się nigdy kupowania niczego
(naprawdę), chociaz często prosiły i dostawaly, albo nie.
Przede wszystkim jednak - i to dla mnie najwazniejsze - mysla o
innych, nie tylko o sobie.

[mama-cudownego-misia]

Trzeba jej pokazać bezpośrednie negatywne konsekwencje zaniechań w dziedzinie
higieny czy sprzątania.
Dam przykład:
Dla dziecka nie zależność przyczynowo-skutkowa między niemyciem zębów, a
dziurami jest na tyle wirtualna, że takie napominanie potraktuje jak kolejne
trucie wapniaka. Co innego bezpośrednia konsekwencja - nie umyłaś zębów, bleee,
brzydko Ci pachnie z buzi. Myślę, ze w tym wypadku można nawet zasugerować, że
koleżanki ją obgadają.
Nie posprzątałaś swoich ciuchów? Trudno, piorę tylko te, które są w koszu na
brudną bieliznę. Możesz pójść w brudnych.
Porozwalałaś zabawki w salonie i nie chcesz posprzątać? Posprzątam, ale schowam
je niekoniecznie tam, gdzie będziesz mogła dosięgnąć.
itd. itp.
Tyle, że bez agresji, bez trucia, i tak, żeby zasady były jasne, ale dziecko
czuło się kochane. Jedna z moich znajomych siadła kiedyś z dziećmi i ułożyła
listę domowych zasad oraz sankcji na wypadek ich nieprzestrzegania. Mówi, że
mają teraz z mężem przechlapane, bo np. jak im się wyrwie przekleństwo, to
bliźniaki pilnują, żeby te przepisowe 10 pompek wykonali :-)

[magdmaz]

Odnośnie chowania zabawek:
Moje dzieci mają swoje pokoje. Ich światy, ich bałagan :)
Ja "mam" salon, który jest połączony z jadalnią, jest też pokojem komputerowym i
telewizyjnym. Jest też miejscem do suszenia (jak pada) prania oraz prasowania.
jest też garderobą, gdyż w pokoikach dzieci mieszczą się tylko komody na
podręczną część ubranek.
No i wnoszenie w tę przestrzeń i porzucanie tu zabawek doprowadza mnie do szału.
Toteż zapowiedziałam, że nie chowam, a po prostu wyrzucam.
Muszę przyznać, że działa.

[agnieszka_iwaszkiewicz]

Wyznaczyć konsekwencje za konkretne zachowania. Powinny być
powiązane ze sobą. Czyli nie takie, że jak dostaniesz 1 lub
nieposprzątałaś pokoju, to nie oglądasz TV. Raczej: nie
posprzatałaś, nie wychodzisz aż sprzątniesz. I konsekwentnie
trzymamy się zapowiedzi lub sztywno ustalonej reguły.
Nie należy działać impulsywnie czyli z wściekłości wymyślać nagłe
kary. Raczej wcześniej uprzedzić, co się może zdarzyć. Zapowiedziane
konsekwencje muszą być tego rodaju, aby bez trudu spełnić groźbę.
Dać odczuć konsekwencje. Rozumieć dziecko, że mu trudno, ale wytrwać
i nie ulegać. Agnieszka Iwaszkiewicz