HISTORIA GLIWIC NIE SKOŃCZYŁA SIE W STYCZNIU 1945

[psztymucel]

HISTORIA GLIWIC NIE SKOŃCZYŁA SIE W STYCZNIU 1945 !!!
Większość piszących tu ex-gliwiczan, podobnie jak - raczej przeciętny -
historyk Pan Jacek Schimdt przyjmuje założenie, że historia Gliwic skończyła
się w 1945 roku, a potem nastał dla miasta ciemny, który trwa do dziś.
TO KŁAMSTWO !!!
HISTORIA GLIWIC NIE SKOŃCZYŁA SIE W STYCZNIU 1945 !!!
Nie jest prawdą, że wszystko co najlepsze było w Gliwicach za kaisera i
Hitlera. Odmawiając współczesnym gliwiczanom prawa do ICH historii, tej
powojennej, nie budujecie żadnego dialogu, tylko podtrzymtujecie płomien
własnych resentymentów i dawnych urazów. Wyciągacie trupy z szafy, pytanie
czy z sensem i pożytkiem dla Gliwic, czy może bardziej dla satysfakcji
własnej.

[laband]

mosz recht, niy skonczoua sie ze wyciepniynciym i ucieczkom Glywiczokow, my
nasze bajtle i wnuki wracomy juz poleku nazod

[psztymucel]

A Ty nie potrafisz zrozumieć tego, że przez te 60-lat urodziło się wielu NOWYCH
gliwiczan, którzy tu mają teraz swoją ojczyznę i groby swoich bliskich. I nie
chcą wracać na siłę do Lwowa, tak samo jak Wy nie wracajcie tu na siłę, bo
Gliwice nie nazywają się już Gleiwitz.

[laband]

my w odrozniyniu do wos nikogo z doma niy wyciepujymy

[psztymucel]

Za wypędzenie po 1945 obie strony są winne. Jednostronne oskarżanie Polaków o
spowodowanie niewysłowionych cierpień ludu Śląskiego jest nieprawdą. Wasi
niemieccy bracia poniekąd zafundowali Wam ten kabaret, tylko później udało im
się przekupić Was paketami, puddingiem z Aldika i przeterminowaną czekoladą
Milki.

[laband]

Rozumia ize skuli Adolfa szkryflocie tera sam wulgaryzmy i siejecie niynawisc,
ja?

To prawda

[Gość: and]

To prawda, ze sie nie skonczyla. I byloby bardzo ciekawe poopowiadac o tym, co
dzialo sie w Gliwicach bezposrednio po styczniu 1945 i w nastepnych
dziesiecioleciach. Wielu "bohaterow" z tego okresu jeszcze zyje i na pewno sie
uciesza, gdy beda mogli o sobie przeczytac w internecie (i nie tylko).

[psztymucel]

Jak każdy, którego bliscy ucierpieli widzisz tylko negatywy. Owszem, były i nie
jest dobrze, kiedy się o nich nie mówi. Źle jest jednak, kiedy mówi się TYLKO o
negatywach, tak jak czynicie tutaj klepiąc z niemieckich domen.
Dla wielu z Polaków Gliwice MUSIAŁY - czy chcieli, czy nie - stać się drugą
ojczyzną i stały się nią. Wy jednak nie chcecie o tym pamiętać i cały czas
uprawiacie pseudo-historyczny onanizm.

[Gość: and]

Zainteresowanie historia nie jest zadna dewiacja psychiczna. To po prostu
hobby, jak kazde inne.

Forum, to nie szkola, gdzie obowiazkowe sa wszystkie tematy.

Jesli Cie cos tu nie interesuje, po prostu opuszczaj i nie zabieraj glosu.

[psztymucel]

Tylko jest różnica pomiędzy historią, jako nauką przez duże "H", gdzie stosuje
się METODY BADAWCZE, które służą wyeliminowaniu subiektywizmu, a tym co
uprawiają tutaj niektórzy domorośli miłośnicy "geszichty". To jest podobna
różnica jak pomiędzy konstruktorem samolotów a Adamem Słodowym.

[Gość: and]

I wlasnie to forum jest dla "majsterkowiczow", a dla "konstruktorow" sa
placowki badawczo-rozwojowe i seminaria naukowe.

[psztymucel]

Tylko, że "majsterkowicz" powinien czerpać z wiedzy "konstruktorów", bo inaczej
tworzy chybotliwe i mało stabilne konstrukcje.

[Gość: and]

"Kostruktorzy" tez nie zawsze mieli racje, bo metody badwcze byly czesto tak
dobierane, by osiagnac zamierzony wynik (przykladow chyba nie trzeba).

I to wlasnie "majsterkowicze" czesto byli blizej prawdy, bo opierali sie na
wspomnieniach i doswiadczeniach wlasnych oraz swoich bliskich, a nie jakichs
watpliwej wartosci dokumentach.

[psztymucel]

Co nie znaczy, że "majsterkowicze" mają patent na prawdę. A poza tym dużo
spośród tych historycznych wpisów, to "geszichty" dobierane tendencyjnie w
jednym, wiadomym celu: "TO SOM NOSZE GLYWICE I NOM ZOSTOLY ODEBRONE, I JEDYNIE
MY MOMY DO NICH PRAWO I NASZA JEST ICH GESZICHTA". Z takim postawieniem sprawy,
jako gliwiczanin, nie mogę się zgodzić.

[Gość: and]

Oczywiscie, ze nikt nie ma patentu na prawde. Ale wlasnie dlatego warto sie
czasem zapoznac z roznymi punktami widzenia.

Powojenna, oficjalna wersje o prapolskiej, piastowskiej krainie nad Odra znaja
wszyscy, ktorzy chodzili do szkol w PRL. Wiec te "tendencyjnie dobrane teksty"
mozna po prostu uznac jako wypelnienie luk w historii regionu.

[ballest]

Psztymucel napisal:
"Tylko jest różnica pomiędzy historią, jako nauką przez duże "H", gdzie stosuje
się METODY BADAWCZE, które służą wyeliminowaniu subiektywizmu"

Tak, ale jak je jakis Polak zastosuje i doszuka sie prawdy , to go polskie
kruki i wrona zadziobac chca!!!
Jastrzebski badal prawie szesc lat ze swoimi studentami historie krwawej
niedzieli we Brombergu, choc wczesniej bardzo tendencyjna ksiazke na ten temat
napisal, to "piznou" sie w piersi i przedstawil sytuacje tak jak ja po zbadaniu
widzial.
I co sie stalo?
- facet jest stracony , zapomniany, zadziobany, taka jest prawda o
dzisiejszej objektywnosci Polakow.
To sie tak predko nie zmieni, bo Polakom brakuje jeszcze 50 lat do EUROPY!

[expert123]

Jesli tak uwazasz, to daj przyklad tego co sie dzialo w Gliwicach po 1945 roku
co ma sens historyczny i warto to przekazywac przyszlym pokoleniom.

- moze zbudowanie osiedla Kopernik/Gwardii Ludowej/Warynskiego?
- moze wyburzenie 30% budynkow w centrum miasta (vide Dworcowa) i dewastacja
pozostalych?
- moze przesladowania/wypedzenia Niemcow po 1945 i Zydow gliwickich po 1960?
- moze zniszczeznie cmentarzy (kozielska, hutniczy)

A moze z historii najnowszej:
- 1999-2000 pociecie na zyletki najstarszego mostu nitowego w Europie (ulica
czestochowska)?

Co jeszcze, ma ktos jeszcze pomysl co mozna wpisac w historie Gliwic po 45??

Ja sie urodzilem po 1945 w Gliwicach, ale niestety musze sie wstydzic tego co
sie stalo z tym miastem, ktore kiedys kwitlo... Wyobrazasz sobie ze nad
ostropka, za sikornikiem bylo kapielisko i ludzie tam wypoczywali w weekendy ?
Albo ze do Gliwic przyjezdzano na wakacje letnie?

Ex

psztymucel napisał:

> HISTORIA GLIWIC NIE SKOŃCZYŁA SIE W STYCZNIU 1945 !!!
> Większość piszących tu ex-gliwiczan, podobnie jak - raczej przeciętny -
> historyk Pan Jacek Schimdt przyjmuje założenie, że historia Gliwic skończyła
> się w 1945 roku, a potem nastał dla miasta ciemny, który trwa do dziś.
> TO KŁAMSTWO !!!
> HISTORIA GLIWIC NIE SKOŃCZYŁA SIE W STYCZNIU 1945 !!!
> Nie jest prawdą, że wszystko co najlepsze było w Gliwicach za kaisera i
> Hitlera. Odmawiając współczesnym gliwiczanom prawa do ICH historii, tej
> powojennej, nie budujecie żadnego dialogu, tylko podtrzymtujecie płomien
> własnych resentymentów i dawnych urazów. Wyciągacie trupy z szafy, pytanie
> czy z sensem i pożytkiem dla Gliwic, czy może bardziej dla satysfakcji
> własnej.

[psztymucel]

Opisywanie historii nie ma na celu służeniu chwale bądź nie, tylko
przedstawienie przeszłości.
Może masz rację, że to co działo się po 1945 roku w Gliwicach nie było
przykładem rozkwitu miasta, ale nie można zakładać, że ten okres - to wszak już
60 lat - po prostu nie istnieje, tak jak można wnioskować z większości
tutejszych postów, autorów "Gliwickich metamorfoz" czy pisarstwa Jacka
Schmidta. Wybiórcze traktowanie przeszłości według zasady: to mi się podoba, a
to nie, jest typowym przykładem manipulacji.
A z drugiej strony ciekawi mnie dlaczego wypędzeni Gliwiczanie nie piszą prawie
w ogóle o okresie hitlerowskim w Gliwicach? Dlaczego tak chętnie wspominają
gdzie było NKWD i UB po wojnie, a zapominają gdzie mieściła się gliwicka
siedziba NSDAP, nie lubią wspominać o capstrzykach Hitler Jugend na Plaz der
S.A., w których przecież brali udział?
Czy to nie jest znów wybiórcze traktowanie historii.
Jak jesteśmy takimi zwolennikami prawdy i odkrywania przeszłości, to dokrywajmy
ją w każdym calu, a nie tylko tam gdzie nam wygodnie.

[Gość: and]

Przytmucel napisal:

> A z drugiej strony ciekawi mnie dlaczego wypędzeni Gliwiczanie nie
> piszą prawie w ogóle o okresie hitlerowskim w Gliwicach? Dlaczego tak
> chętnie wspominają gdzie było NKWD i UB po wojnie, a zapominają gdzie
> mieściła się gliwicka siedziba NSDAP, nie lubią wspominać o capstrzykach
> Hitler Jugend na Plaz der S.A., w których przecież brali udział?

Masz tu mozliwosc wszystko to opisac.


Czy to nie jest znów wybiórcze traktowanie historii.
Jak jesteśmy takimi zwolennikami prawdy i odkrywania przeszłości, to dokrywajmy
ją w każdym calu, a nie tylko tam gdzie nam wygodnie.

[psztymucel]

Ale dlaczego ja mam pisać, a nie Ci, którym tak bliskie są niemieckie Gleiwitz.
Czyżby nie pamiętali jak w czasie wizyty Goebelsa zażerali się rozdawaną na
Krakauer Platz grochówką ?

[Gość: and]

pszytmucel napisal:

> Ale dlaczego ja mam pisać, a nie Ci, którym tak bliskie są niemieckie
> Gleiwitz. Czyżby nie pamiętali jak w czasie wizyty Goebelsa zażerali się
> rozdawaną na Krakauer Platz grochówką ?

Dzielenie grochowka i kielbasa na spotkaniu z Panem Goebelsem to rzeczywiscie
jedno z wazniejszych wydarzen w historii Gliwic.

Ty jestes po prostu chory. Idz sie leczyc.

[psztymucel]

Nie uważam, że to najważniejsze wydarzenie w historii miasta. Tego nie
powiedziałem. Ale chyba nie twierdzisz, że wizyta Ministra Propagandy III
Rzeszy nie była w Gliwicach wydarzeniem ? Wydaje mi się, że dużo Gliwiczan
czekało na przyjazd tego "szacownego gościa" i wielu witało go na Krakauer
Platz, który później przamianowano na Platz der S.A. A może jesteś zwolennikiem
teorii, że nikt z mieszkańców Gliwic nie był w NSDAP i wszyscy byli
zdeklarowanymi przeciwnikami nazizimu i polityki Hitlera ???

[Gość: and]

pszytmucel napisal:

> Ale chyba nie twierdzisz, że wizyta Ministra Propagandy III
> Rzeszy nie była w Gliwicach wydarzeniem ? Wydaje mi się, że dużo
> Gliwiczan czekało na przyjazd tego "szacownego gościa" i wielu
> witało go na Krakauer Platz, który później przamianowano na Platz
> der S.A.

I co z tego, ze Goebels byl w Gliwicach ? Mozna to traktowac najwyzej jako
ciekawostke, a nie jako cos, czemu trzeba by poswiecic prace naukowa. Wodzowie
zawsze sobie jezdza po swoim kraju i odwiedzaja rozne miejsca i nie ma to
najczesciej zadnego znaczenia i wplywu na dalsza historie tych miejsc.

W czym zmienila historie Katowic np wizyta tow. Gierka w spodku w 1976 roku,
kiedy ludzie krzyczeli "partia - Gierek - partia - Gierek ...". Dla miasta
bylo to wtedy i pozostalo do dzis bez znaczenia.

A jakie znaczenie miala dla Gliwic wizyta tego samego Gierka i rzesiste oklaski
za odznaczenie miasta jakims tam orderem ?

> A może jesteś zwolennikiem teorii, że nikt z mieszkańców Gliwic
> nie był w NSDAP i wszyscy byli zdeklarowanymi przeciwnikami nazizimu
> i polityki Hitlera ???

Ilosc ludzi na tego typu organizowanych masowkach nie miala najczescie wiele
wspolnego z pogladami (patrz wyzej). Do NSDAP, tak jak i w latach pozniejszych
do PZPR, wstepowalo sie nie tylko z przekonania, ale przede wszystkim z
oportunizmu. Schemat byl dokladnie taki sam: chcesz dobre stanowisko zachowac
lub dostac, musisz zostac czlonkiem partii.

Charakter ludzi jest zawsze i wszedzie taki sam. Kazda dyktatura ma swoich
zagorzalych i aktywnych zwolennikow, ale wiekszosc tzw. przecietnych chce miec
po prostu spokoj i przystosowuje sie do sytuacji, zeby nie podpasc.

Przypomnij sobie np. te wielomilionowe pochody 1-majowe w PRL. Czy to byli
wszyscy zwolennicy jedynej i nieomylnej przewodniej sily narodu ???

Czy te prawie 4 miliony czlonkow bylej PZPR to byli komunisci ???

do przesionkniyntego niynawisciom

[laband]

Niy wszyscy, ale na zicher wiynkszosc, tak samo jak na szczynscie
miynszosc "nowogliwiczan" je twojego zdania.

[psztymucel]

Myślę, że to bardzo ciekawym faktem może być dokładne przedstawienie wizyty Goebelsa w Gliwicach i zachowań ówczesnych gliwiczan i gliwiczanek. Nie wiem dlaczego tak się zacietrzewiliście, gdy wyjechałem z tym Goebelsem ?

[laband]

cos ci sie sniouo abo zdowauo - pamiyntej ze we Oberschlesien bouo nojmyniyj
zwolynnikow Hitlera
a godous ze sie tak na geszichcie znosz

[ballest]

Uon(a) zapomniau(a) uo "Centrum" zalozonej przez Ballestrema !

[psztymucel]

No cóż, widzę, że nie chcecie pamiętać o tej części Waszej przeszłości, a szkoda, wielka szkoda, gdyż wielu gliwiczan by z chęcią poczytało o wizycie Goebelsa w Gliwicach.

[laband]

no to godej, bo jo je ciekawy

BALLEST - NIE PISZ BZDUR, PROSZĘ !!!

[psztymucel]

Balleściku kochanieńki, nie pisz bzdur, proszę !!!

1. Nie zapomniałem o niemieckiej partii "Centrum", pamiętam ją dobrze i szanuję jej członków, jednak mylisz się - nie miała ona w Gliwicach (wówczas: Gleiwitz) przed 1945 rokiem przewagi. Oj nie miała, choć pewnie byś chciał widzieć wszystkich sloonzoków w "Centrum". Ja też bym chciał, ale było inaczej.

2. Według ostatniego spisu - sporządzonego w marcu 1933 roku, jeszcze przez rozwiązaniem i zakazaniem działania innych partii niż NSDAP, sytuacja w Gliwicach wyglądała następująco:

NSDAP - 28.946 członków
Zentrum - 18.416 członków
SPD - 4.400 członków
KPD - 5.854 członków

Jak widać - WYRAŹNIE - naziści są na p i e r w s z y m miejscu. Twoje Zentrum, niestety, dopiero na drugim.

[laband]

A tera porownej se couki Gorny Slonsk i reszta Rajchu.

[ballest]

Wiem, ze Zentrum na drugim miejscu bylo, ale dopiero w 1933 roku a przyczyna
byly wywolane przez Polakow Powstania Slaskie, bo przez te powstania duza
czesc mieszkancow WestOberschlesien sie zradykalizowala i po strone Hitlera
stanela!
Za to Korfanty tez ucierpial!

[Gość: and]

pszytmucel napisal:
> Według ostatniego spisu - sporządzonego w marcu 1933 roku, jeszcze przez
> rozwiązaniem i zakazaniem działania innych partii niż
> NSDAP, sytuacja w Gliwicach wyglądała następująco:

> NSDAP - 28.946 członków
> Zentrum - 18.416 członków
> SPD - 4.400 członków
> KPD - 5.854 członków


To nie sa liczby czlonkow poszczegolnych partii, tylko wyniki wyborow do
Reichstagu (liczby oddanych glosow) w dniu 5.3.1933 w okregu miejskim Gliwice
(Stadtkreis Gleiwitz).

W powiecie gliwicko-toszeckim (Landkreis Tost-Gleiwitz) wyniki byly nastepujace:

NSDAP 17.292
SPD 1.876
KPD 3.534
Zentrum 15.141
DNVP (Kampffront Schwarz-weiß-rot) 3.001

[psztymucel]

Nawet jeśli, to i tak NSDAP jest na pierwszym miejscu.

Historia Glywic niy zaczynua sie we STYCZNIU 1945

[hanys_hans]

Historia Glywic niy zaczynua sie we STYCZNIU 1945

[hanys_hans]

hanys_hans napisał:

> Historia Glywic niy zaczynua sie we STYCZNIU 1945

www.corpus-thesaurorum-poloniae.pdi.pl/bajki1/64.htm

[Gość: and]

pszytmucel napisal:

> Nawet jeśli, to i tak NSDAP jest na pierwszym miejscu.

Byl to typowy wynik w sytuacji kryzysu gospodarczego. Partie radykalne,
obiecujace wszytkim zlote gory, czesto gloszace wrogie hasla wobec
obcokrajowcow i innych krajow, znajduja wtedy najwieksze poparcie.

Praktyka, czyli to, co sie dzieje po objeciu wladzy przez taka zwycieska
partie, zmienia poglady wielu wyborcow i przy nastepnej okazji wygrywa ktos
inny. Inaczej jest w sytuacji, gdy nie ma sie juz mozliwosci wymiany ekipy
rzadzacej.

A tak bylo w Niemczech od roku 1933 do 1945.

Komuna w Polsce tez nigdy nie wygrala wyborow w Polsce powojennej. A jednak
przez prawie powojennych 45 lat 99 procent wyborcow ochoczo glosowalo za wladza
ludowa.

[psztymucel]

Tak oto w Niemczech od 1933 do 1945 wszysycy mieli zbiorowe "halo halo".

[Gość: and]

Jako mieszkancowi bylej PRL, uczucie zbiorowej milosci do jedynej i nieomylnej
wladzy, nie moze Ci byc obce. W koncu w Polsce trwalo to ponad cztery
dziesieciolecia.

[psztymucel]

Ale ja w odróżnieniu od niektórych tu piszących nie wypieram się tej przykrej przeszłości.

Historia Glywic niy zaczynua sie we STYCZNIU

[hanys_hans]

Historia Glywic niy zaczynua sie we STYCZNIU 1945

www.corpus-thesaurorum-poloniae.pdi.pl/bajki1/64.htm

[psztymucel]

Nie zaczyna się w styczniu 1945, ale również w styczniu 1945 roku się nie kończy.

[Gość: bolo]

POLSKA 1939-1990

Pięćdziesiąt lat w życiu człowieka to bardzo dużo; zwykle jest to praktycznie
całe jego dorosłe życie, ale w dziejach państw i narodów to niewiele. Bywają
wszakże takie półwiecza, gdy w danym kraju zmienia się niemal wszystko: ustrój
polityczny, kształt terytorialny, poziom rozwoju cywilizacyjnego itd. W
przypadku Polski takim okresem były z pewnością lata 1939-1989. Tym właśnie
okresem historycznym zajmuje się Instytut Pamięci Narodowej.
W kręgu zainteresowań Instytutu znajdują się zatem dzieje państwa i
społeczeństwa polskiego w czasie II wojny światowej i okupacji niemieckiej oraz
radzieckiej, a także historia Polski pod władzą komunistyczną. Trzeba przy tym
pamiętać, iż to właśnie Polska jako pierwsza we wrześniu 1939 r. przeciwstawiła
się zaborczym planom Hitlera i Stalina. Kraj został podzielony między
najeźdźców, a społeczeństwo polskie zarówno przez nazistów, jak i Sowietów
poddane brutalnym represjom. Na terenach okupacji niemieckiej jeszcze w 1939 r.
miały miejsce pierwsze masowe egzekucje. Ostrze hitlerowskich represji
skierowane było zwłaszcza przeciwko polskiej elicie politycznej, kulturalnej,
duchowej, socjalnej, intelektualnej itd. Podobnie było na terenach zagarniętych
przez Związek Radziecki, gdzie setki tysięcy obywateli polskich w nieludzkich
warunkach zostało zesłanych na Syberię i do Kazachstanu. Wielu z tych ludzi
nigdy nie wróciło do Ojczyzny.

Pod okupacją niemiecką szczególnie tragiczny był los ludności żydowskiej. W
Polsce przed II wojną światową mieszkało ponad 3 miliony Żydów, co stanowiło
około 10 % ogółu mieszkańców. Z tej liczby, głównie w Związku Radzieckim, ale
także ukrywając się przed Niemcami, ocalało nie więcej niż 300 tysięcy. Naziści
właśnie na ziemiach polskich zorganizowali największe obozy koncentracyjne (np.
Auschwitz-Birkenau), w których w nieludzkich warunkach przetrzymywani byli
więźniowie zwożeni z całej okupowanej Europy. Jednocześnie hitlerowcy stworzyli
tutaj obozy zagłady (prawdziwe "fabryki śmierci"), w których realizowane było
Endlösung.

Polska, która formalnie była jednym ze zwycięzców w II wojnie światowej, wyszła
z niej straszliwie okaleczona. W wyniku decyzji Wielkiej Trójki utraciła na
rzecz ZSRR połowę swego przedwojennego terytorium i choć uzyskała kosztem
Niemiec nabytki terytorialne na zachodzie i północy, to ostatecznie jej
powierzchnia była o około 20 % mniejsza niż przed wojną. W wyniku wojny i
okupacji, eksterminacji Żydów, przesiedleń ludności będących konsekwencją zmian
granicznych w porównaniu do 1939 r. liczba mieszkańców Polski zmniejszyła się z
około 35 milionów do ponad 24 mln. Jej ludność spadła do poziomu z końca XIX
wieku. Jeżeli taką katastrofę demograficzną uznać by za zwycięstwo, to strach
myśleć jak mogłaby wyglądać Polska przegrana.

W latach 1944-1989 Polska pozostawała pod władzą komunistyczną. Niezależnie od
różnych zmian przez cały ten okres była państwem pozbawionym suwerenności, choć
cieszącym się uznaniem na arenie międzynarodowej. W ciągu tych czterdziestu
pięciu lat wszystkie kluczowe decyzje dotyczące tak polskiej polityki
zagranicznej, jak i wewnętrznej zapadały jednak w Moskwie. Jednocześnie
niezależnie od wszelkich zmian wywoływanych zresztą głównie społecznym buntami,
które miały miejsce w latach 1956, 1968, 1970, 1976 i 1980, przez cały ten czas
Polska była państwem rządzonym w sposób dyktatorski. Naturalnie zakres i
charakter represji był najbardziej dotkliwy w okresie stalinowskim (do połowy
lat 50.), ale i później Polska nie stała się niestety krajem bez więźniów
politycznych. W latach 80. na scenę polityczną wkroczyła "Solidarność" i jej
charyzmatyczny przywódca Lech Wałęsa. Dyktatorskiej władzy nie udało się
komunistom utrzymać nawet wprowadzając w grudniu 1981 roku stan wojenny.
Tysiące działaczy "Solidarności" zostało aresztowanych, "siły porządkowe"
brutalnie pacyfikowały strajkujące stocznie, fabryki, huty, a zwłaszcza
kopalnie. Znów byli zabici i ranni robotnicy. Również i ta tragedia znajduje
się w polu zainteresowania Instytutu Pamięci Narodowej.

Minęło zaledwie kilka lat, świat bardzo się zmienił. W Związku Sowieckim
triumfowała Pierestrojka, Stany Zjednoczone uzyskały zdecydowaną przewagę
technologiczną i militarną. Polacy też dojrzeli do radykalnych zmian.
W 1989 r. w wyniku rozmów Okrągłego Stołu zawarty został historyczny
kompromis. "Solidarność" powróciła na legalną scenę polityczną. Dnia 4 czerwca
1989 r. odbyły się historyczne częściowo wolne (do Senatu), częściowo
kontraktowe (do Sejmu) wybory. Polacy odrzucili dotychczasowy system
polityczny. Trzy miesiące później powstał pierwszy od dziesiątków lat nie
komunistyczny Rząd Tadeusza Mazowieckiego. Po następnych trzech miesiącach
zmieniono oficjalną nazwę Państwa: Polska Rzeczpospolita Ludowa przeszła do
historii - narodziła się III Rzeczpospolita Polska.

[lech_niedzielski]

TŁO HISTORYCZNE I ZAKRES OBOWIĄZYWANIA POROZUMIENIA POLSKO-RADZIECKIEGO
Z 26 LIPCA 1944 R.
prof. dr hab. Stanislaw Ciesielski

Zasadnicze decyzje związane z utworzeniem polskiego ośrodka władzy
politycznie podporządkowanego Stalinowi zapadły w okresie między 18 a 20 lipca
1944 r. Wtedy to w Moskwie z inicjatywy Stalina reprezentanci Krajowej Rady
Narodowej, Centralnego Biura Komunistów Polski i Związku Patriotów Polskich w
ZSRR powołali do życia strukturę polityczną, początkowo nazwaną delegaturą KRN
dla terenów wyzwolonych, a ostatecznie na polecenie radzieckiego dyktatora -
Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego. De facto oznaczało to powołanie do
życia pod radziecką kuratelą drugiego rządu polskiego, konkurencyjnego wobec
istniejącego w Londynie rządu na obczyźnie. Ten ostatni, kierowany przez
Stanisława Mikołajczyka, zachowywał wszelkie znamiona legalnej władzy,
reprezentując ciągłość państwowości polskiej i jej suwerenność. Wynikało to
zarówno z konstytucyjnych podstaw jego utworzenia i działania, jak i z
prawnomiędzynarodowego uznania ze strony znakomitej większości podmiotów
stosunków międzynarodowych. Natomiast PKWN nie dysponował żadną prawną
legitymacją, nie może być bowiem uznana za takową ani polityczna wola Krajowej
Rady Narodowej, która zresztą usankcjonowała powstanie PKWN dopiero ex post.
Znane okoliczności utworzenia Komitetu i całokształt jego poczynań w 1944 r.
potwierdzają przy tym, iż nie był on suwerenny w swych decyzjach, lecz
realizował politykę dyktowaną - przynajmniej co do ogólnych zasad, ale także co
do wielu rozstrzygnięć szczegółowych - przez władze radzieckie i Stalina
osobiście. W tym sensie zasadne jest kwestionowanie legalności ustanawianych
przezeń norm prawnych i zawieranych układów międzypaństwowych. Niemniej
dysponując własnym aparatem przymusu oraz korzystając ze wsparcia radzieckiego
de facto narzucił określony porządek prawny na obszarach pozostających w
zasięgu jego działania, a zrodzona wraz z nim struktura stosunków politycznych,
cechująca się hegemonią partii komunistycznej oraz ścisłym sprzężeniem Polski z
polityką radziecką, przetrwała z pewnymi modyfikacjami przez następne
dziesięciolecia.
26 lipca 1944 r. przewodniczący PKWN Edward Osóbka-Morawski oraz ludowy
komisarz spraw zagranicznych ZSRR Wiaczesław Mołotow podpisali dwa
porozumienia: o polsko-radzieckiej granicy państwowej oraz o stosunkach między
naczelnym dowództwem radzieckim a polską, tzn. tworzoną przez PKWN,
administracją na obszarach wyzwolonych spod okupacji niemieckiej. Pierwsze z
tych porozumień w istocie faktycznie ustaliło kształt terytorialny powojennej
Polski, bowiem jak się później okazało konferencje w Jałcie i Poczdamie, nie
wniosły do granic zakreślonych w lipcu 1944 r. poprawek. Przedmiotem dalszych
uwag będzie jednak przede wszystkim drugie z wymienionych porozumień i jego
realizacja. Podpisanie układu granicznego miało z tego punktu widzenia o tyle
zasadnicze znaczenie, że przesądzało jak daleko na wschód rozciągał się obszar
administrowany przez PKWN.
Natomiast porozumienie o stosunkach między dowództwem radzieckim a polską
administracją określało, w pewnym przynajmniej zakresie, kompetencje obu stron
na obszarach położonych na zachód od granicy polsko-radzieckiej.
Kluczowe znaczenie miały trzy artykuły tego porozumienia. Art.1.
stwierdzał: "W strefie działań wojennych na terytorium Polski po wkroczeniu
wojsk radzieckich władza najwyższa i odpowiedzialność we wszystkich sprawach
dotyczących prowadzenia wojny, w okresie czasu niezbędnego dla przeprowadzenia
operacji wojennych, koncentrują się w ręku wodza naczelnego wojsk radzieckich".
Art.6. głosił: "Z chwilą, gdy jakakolwiek część wyzwolonego terytorium Polski
przestanie być strefą bezpośrednich operacji wojennych, Polski Komitet
Wyzwolenia Narodowego obejmuje całkowite kierownictwo wszystkimi sprawami
administracji cywilnej". Wreszcie w art.7. zapisano: "Wszyscy ci, którzy
wchodzą w skład wojsk radzieckich na terytorium Polski, będą podlegać
jurysdykcji radzieckiego wodza naczelnego. Wszyscy zaś ci, którzy wchodzą w
skład Polskich Sił Zbrojnych, będą podlegać wojskowym ustawom i regulaminom
polskim. Jurysdykcji tej będzie podlegać również ludność cywilna na terytorium
polskim nawet w wypadkach dotyczących przestępstw popełnionych przeciwko
wojskom radzieckim, z wyjątkiem przestępstw popełnionych w strefie operacji
wojennych, które to przestępstwa podlegają jurysdykcji radzieckiego wodza
naczelnego. W wypadkach spornych kwestia jurysdykcji będzie rozstrzygana drogą
wspólnego porozumienia między radzieckim wodzem naczelnym a pełnomocnikiem
Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego". Pełnomocnikiem rządu radzieckiego
przy PKWN został gen. Nikołaj Bułganin.
Należy zaznaczyć, iż na mocy postanowienia Państwowego Komitetu Obrony
ZSRR z 31 lipca 1944 r. uprawnienia przypisane w porozumieniu z 26 lipca
radzieckiemu naczelnemu wodzowi w strefie działań wojennych zostały przekazane
dowódcom 1 Frontu Ukraińskiego, 1 Frontu Białoruskiego i 2 Frontu
Białoruskiego, zaś ogólne kierownictwo sprawami cywilnymi Radom Wojennym tych
frontów, przy czym personalnie odpowiadali za to gen. Krajniukow z 1 Frontu
Ukraińskiego, gen. Tielegin z 1 Frontu Białoruskiego i gen. Subbotin z 2 Frontu
Białoruskiego . Jakkolwiek miało to czysto formalne znaczenie, to jednak zwraca
uwagę fakt, że decyzję tę podjął nie naczelny wódz radzieckich sił zbrojnych,
lecz organ władzy państwowej ZSRR, jakim był Państwowy Komitet Obrony.
W porozumieniu podpisanym 26 lipca w żaden sposób nie została określona
definicja strefy operacji wojennych, a zwłaszcza nie wskazano jej głębokości,
ani też cech pozwalających konkretny obszar uznać za leżący w tej strefie, bądź
poza nią. Nie powiedziano też, kto i na jakiej podstawie określałby czy dany
obszar jest czy nie jest strefą działań wojennych. Zwraca też uwagę fakt, że w
art.6 używa się pojęcia strefy bezpośrednich operacji wojennych, w art.1
pojęcia strefy działań wojennych, a w art. 7 pojęcia strefy operacji wojennych.
trudno orzec, czy było to dziełem przypadku, czy też świadomym zabiegiem.
Wiadomo jednak, że tam gdzie strona radziecka chciała uzyskać jednoznaczne i
precyzyjne określenia, tam z ogromną starannością i dbałością o szczegóły
dążyła do odpowiednich zapisów. Wnosić z tego można, iż w tym wypadku świadomie
wprowadzono zapisy pozostawiające sporą swobodę manewru przy rozstrzyganiu
konkretnych problemów i podejmowaniu konkretnych działań. Nie są znane żadne
dokumenty pochodzące z 1944 r., w których nastąpiłoby sprecyzowanie pojęcia
strefy działań wojennych czy też strefy operacji wojennych.
Następstwem zawarcia porozumienia z 26 lipca, a zwłaszcza zawartych w nim
zapisów o skoncentrowaniu w rękach radzieckiego najwyższego dowództwa
najwyższej władzy w sprawach dotyczących prowadzenia wojny oraz jurysdykcji
radzieckiego naczelnego dowództwa w strefie przyfrontowej były decyzje władz
radzieckich w kluczowych sprawach określających sytuację na obszarach polskich.
29 lipca Państwowy Komitet Obrony ZSRR przyjął postanowienie o utworzeniu na
terytorium Polski radzieckich komendantur wojskowych, do kompetencji których
należały m.in. "ustanowienie i ochrona porządku na tyłach Armii Czerwonej". Na
tej podstawie 1 sierpnia Sztab Generalny Armii Czerwonej przekazał dowódcom
poszczególnych frontów szczegółową dyrektywę , w której m.in. stwierdzano, że
jedyną legalną władzą na terytorium Polski jest PKWN i jego organy terenowe,
natomiast osoby występujące w imieniu rządu polskiego na obczyźnie winny być
traktowane jako awanturnicy. 31 lipca Kwatera Główna Naczelnego Dowództwa ZSRR
wydała dyrektywę określającą zasady mobilizacji na wyzwolonych ziemiach
polskich .
Równocześnie jednak należy podkreślić, iż początkowo po przekrocz

[lech_niedzielski]

Równocześnie jednak należy podkreślić, iż początkowo po przekroczeniu Bugu
radzieckie władze wojskowe powstrzymywały się przed masowym rozbrajaniem
oddziałów Armii Krajowej, prowadziły z nimi rozmowy i niezbyt chętnie odnosiły
się do perspektywy rozbrajania ich własnymi siłami. W piśmie dowódcy 47 armii
do Rady Wojennej 1 Frontu Białoruskiego z 30 lipca zawarta wręcz została
sugestia, aby to PKWN wydał dekret o likwidacji tych oddziałów i sam go
zrealizował .
W tym samym czasie, 27 lipca gen. Berling jako dowódca 1 Armii Wojska
Polskiego wydał rozkaz o rozbrojeniu oddziałów Armii Ludowej, Armii Krajowej i
Batalionów Chłopskich, wyraźnie przy tym wskazując na konieczność porozumienia
się z dowódcami rozbrajanych oddziałów i przekonania ich o konieczności
prowadzenia dalszej wspólnej walki w szeregach Wojska Polskiego. 30 lipca gen.
Żymierski jako Naczelny Dowódca WP wydał rozkaz wzywający wszystkich żołnierzy
konspiracji do zjednoczenia się w szeregach WP, podkreślając równość praw i
obowiązków bez względu na wcześniejszą przynależność organizacyjną oraz uznanie
dotychczasowych stopni i odznaczeń. Na tej podstawie historycy budują tezę, iż
usiłowano w ten sposób uczynić z regularnego wojska swego rodzaju płaszczyznę
rozładowania konfliktu między tzw. obozem PKWN i organizacjami i instytucjami
związanymi z rządem na obczyźnie. Natomiast 1 sierpnia radziecka Kwatera Główna
Naczelnego Dowództwa wydała dyrektywę w sprawie rozbrojenia polskich oddziałów
wojskowych niepodporządkowanych PKWN. Dyrektywa ta nakazywała bezwzględne
rozbrojenie tych oddziałów, internowanie wszystkich oficerów, natomiast
szeregowi i podoficerowie wyrażający gotowość dalszej walki z Niemcami mieli
być wcielania do Wojska Polskiego. Równocześnie na obywateli polskich nałożono
obowiązek oddania wojskowym władzom radzieckim w ciągu 3 dni broni, amunicji,
radiostacji i innego sprzętu wojskowego, grożąc surowymi karami za niewykonanie
tego nakazu. Na tej podstawie dowódcy frontów wydali podległym sobie wojskom
oraz komendanturom wojskowym odpowiednie rozkazy . Dyrektywa z 1 sierpnia
nakazywała rozbrajanie i rozformowywanie oddziałów polskich "na wschód od
Wisły", a więc bez określania głębokości pasa przyfrontowego, w obrębie którego
miałoby to być dokonywane. Oznaczało to, iż strona radziecka przyznawała sobie
prawo do dokonywania rozbrojeń polskich oddziałów na całości terenów
wyzwolonych spod okupacji niemieckiej. Również w rozkazie określającym zasady
działania radzieckich komendantur wojennych posługiwano się terminem strefy
przyfrontowej, nie określając w żaden sposób jej głębokości.
Dodać należy, iż 24 sierpnia PKWN wydał dekret o rozwiązaniu organizacji
wojskowych na terenach wyzwolonych. Niewątpliwie miało to bezpośredni związek z
omówioną wyżej dyrektywą Kwatery Głównej Naczelnego Dowództwa ZSRR. Dekret PKWN
stwarzał dla działań wynikających z radzieckich decyzji polską podstawę prawną.
W sierpniu dokonano aresztowań członków wszystkich oddziałów AK biorących
udział w operacji "Burza" i ujawnionych wobec Armii Czerwonej. Terror NKWD
uderzył także w ludność cywilną. W samym tylko lubelskim okręgu AK do końca
września aresztowano ok. 21 tys. osób, w tym ponad 2 tys. żołnierzy AK .
Represyjne poczynania NKWD i wydzielonych pionów wojskowych ZSRR budziły
wątpliwości, zaniepokojenie i zastrzeżenia nawet w kręgach PKWN. 20 września
1944 r. kierownik resortu administracji publicznej PKWN Stanisław Kotek-
Agroszewski dał temu wyraz, instruując wojewodów, iż "w porozumieniu z władzami
Związku Sowieckiego zabrania się aresztowania przez władze sowieckie obywateli
polskich z wyjątkiem szpiegostwa na rzecz państw ościennych" . Oznaczało to
przynajmniej dążenie do zawężenia polityki represyjnej władz radzieckich, nie
zupełnie zresztą uprawnione w świetle wspomnianego porozumienia lipcowego. Na
inny aspekt tej sprawy zwrócił uwagę Naczelny Dowódca Wojska Polskiego gen.
Michał Żymierski w piśmie z 25 stycznia 1945 r. skierowanym do ministra spraw
zagranicznych, postulując uzupełnienie porozumienia z 26 lipca 1944 r.
Informował, że sądy Armii Czerwonej w stosunku do obywateli polskich ferują
wyroki w imieniu "swego państwa i na mocy prawa radzieckiego", co jest
sprzeczne z konwencją haską z 1907 r., przewidującą stosowanie rodzimego
prawodawstwa. Potwierdzało to w istocie, że władze radzieckie stosowały
praktykę właściwą reżimowi okupacyjnemu, a nie działaniom na terytorium
suwerennego i sojuszniczego państwa. Żymierski proponował, by w dodatkowych
umowach uzgodnić, że władze radzieckie będą stosowały dekret PKWN z 30
października 1944 r., osławiony dekret o ochronie państwa. Żymierski zwracał
też uwagę, iż władze radzieckie ferują wyroki wobec obywateli polskich bez
jakiejkolwiek notyfikacji stronie polskiej .
Odmienne były oceny czynników radzieckich. Wspomniany już gen. Tielegin,
członek Rady Wojennej 1 Frontu Białoruskiego, w datowanym 30 października 1944
r. piśmie do Grigorija Malenkowa, członka Państwowego Komitetu Obrony, oceniał
wykonywanie dyrektywy z 1 sierpnia bardzo krytycznie. PKWN i podporządkowanym
mu organom administracji i organom bezpieczeństwa zarzucał brak zdecydowania w
likwidacji "wrogich organizacji", opieszałość i niechęć do zaostrzania
sytuacji. Niemniej krytycznie oceniał jednak i postępowanie władz radzieckich.
Jego zdaniem komendantury wojenne niedostatecznie ostro reagowały na akty
sabotażu, prokuratura i sądy wojskowe przejawiały niechęć do sądzenia Polaków.
Tielegin krytykował także kontrwywiad wojskowy, wojska NKWD, służby ochrony
tyłów oraz rady wojenne frontów i armii, uważając, iż samowolnie dokonały
korekty nakazów wynikających z sierpniowej dyrektywy, nie przejawiając zapału w
represjonowaniu obywateli polskich, a nawet starając się unikać zaangażowania w
te sprawy . Być może efektem tych ocen były decyzje o wzmocnieniu radzieckiego
aparatu bezpieczeństwa na ziemiach polskich i przeprowadzeniu pokazowych
procesów w poszczególnych powiatach .
Analiza polskich i radzieckich źródeł prowadzi do wniosku, iż w 1944 r.
cały obszar Polski znajdujący się między granicą ustanowioną na podstawie
porozumienia między PKWN i rządem ZSRR w lipcu 1944 r., a linią frontu
pozostawał terenem podporządkowanym kompetencji radzieckiego naczelnego
dowództwa jako odpowiedzialnego za sprawy związane z prowadzeniem wojny oraz na
cały ten teren rozciągnięta była jurysdykcja radzieckiego naczelnego dowództwa.
W związku ze styczniową ofensywą Armii Czerwonej i zajęciem ziem polskich
położonych na zachód od Wisły, 20 lutego 1945 r. Państwowy Komitet Obrony ZSRR
podjął uchwałę, w której określono zasady postępowania władz radzieckich na
obszarze Polski. W jej punkcie 2 stwierdzono: "Na podstawie porozumienia polsko-
radzieckiego z 26.7.44 roku na całym terytorium Polski, oswobodzonym przez
Armię Czerwoną od niemiecko-faszystowskich najeźdźców, działa administracja
polska.
W stosunkach z polską administracją zobowiązać dowodzących frontami i
armiami działającymi na zachodnich ziemiach Polski, do kierowania się
następującymi [zasadami]:
a) instytucje polskiego rządu Tymczasowego poprzez swoją administrację
zabezpieczają na terytorium Polski bezpieczeństwo państwowe i porządek
publiczny, walkę ze szpiegowsko-dywresyjną i terrorystyczną agenturą
niemieckich organów wywiadowczych i niemieckiego dowództwa wojskowego, walkę z
nieporządkami, działaniami powstańczymi i wrogimi elementami, prowadzącymi
działalność przeciw polskiemu Rządowi Tymczasowemu i oswobodzicielskim
działaniom Armii czerwonej;
b) w strefie przyfrontowej o głębokości od 60 do 100 km od przedniej
linii frontu, w której odpowiedzialność za bezpieczeństwo państwowe i porządek
publiczny nakłada się na dowódców frontów i przedstawicieli NKWD. radziecko-
polskiej administ

[lech_niedzielski]

b) w strefie przyfrontowej o głębokości od 60 do 100 km od przedniej linii
frontu, w której odpowiedzialność za bezpieczeństwo państwowe i porządek
publiczny nakłada się na dowódców frontów i przedstawicieli NKWD. radziecko-
polskiej administracji okazywać wszelkie współdziałanie i niezbędną pomoc
wojskowemu dowództwu Armii czerwonej i organom NKWD w sprawie przeprowadzenia
przedsięwzięć związanych z prowadzeniem działań wojennych".
Uchwała określała wschodnią granicę strefy przyfrontowej na dzień 18
lutego 1945 r., a w późniejszym okresie, wraz z przesuwaniem się frontu linię
tę miał określać sztab generalny Armii Czerwonej.
W punkcie 4 uchwały stwierdzano natomiast, iż grupy operacyjne i wojska
NKWD działające w strefie przyfrontowej powinny:
a) aresztowania miejscowej ludności polskiej prowadzić po należytej
analizie materiałów,
b) przy aresztowaniach znanych osób spośród polskich obywateli informować
o tym odpowiednie organy polskiej administracji,
c) przyciągać do prowadzenia aresztowań wrogich elementów polską
administrację.
W punkcie 5 postanawiano, w odpowiedzi na prośbę Rządu Tymczasowego,
skierować do ministerstwa administracji publicznej i ministerstwa
bezpieczeństwa publicznego doradców dla udzielenia im praktycznej pomocy oraz
postanawiano wydzielić oddziały wojsk NKWD do dyspozycji tych doradców.
Na podkreślenie zasługują tu dwa fakty niezwykle istotne:
1) ustalenie zasięgu strefy przyfrontowej konkretyzujące postanowienia
porozumienia lipcowego, nastąpiło jednostronną decyzją radzieckiego organu
władzy i tenże organ określił równocześnie zasady postępowania radzieckiego
aparatu bezpieczeństwa wobec obywateli polskich i polskiej administracji
państwowej;
2) decyzje te nie zostały podane do publicznej wiadomości, a nawet nie
były oficjalnie notyfikowane stronie polskiej, której przedstawiciele mogli
jedynie zapoznać się z niektórymi elementami powziętych decyzji.
Powoływanie się na porozumienie z 26 lipca 1944 r. jako podstawę prawną
całokształtu poczynań represyjnych strony radzieckiej, zwłaszcza wobec
podziemia polskiego, stanowi oczywiste nadużycie nawet tak niejasnych
uregulowań, jakie zawarte zostały we wspomnianym porozumieniu, zwłaszcza po
konkretyzacji zasięgu strefy bezpośrednich działań wojennych. Przez wiele
miesięcy akcje represyjne wobec obywateli polskich były bowiem prowadzone przez
władze radzieckie poza ową strefą, także już po zakończeniu działań wojennych.

Schönwald (Bojków) - Historia

[hanys_hans]

Aus der Chronik der Heimat
Schönwälder Volkssehulwesen durch drei Jahrhunderte

Von Peter Bielke

Mit dem Küster fing es an

Schon lange ehe eine intensive schulmäßige Erziehung von Staatswegen ein­setzte,
sorgten die Cisterziensermönche in Räuden, in deren Obhut das Stiftsdorf
Schönwald sich befand, für die Erziehung der Jugend. Bis um die Gründungszeit
des Dorfes reichen die Spuren der schulmäßigen Erziehung der Kinder zurück. In
den ersten Anfängen war es der Küster, der Schul- und Küsteramt zugleich
betreute, die Küsterwohnung diente zugleich als Schulstube für die damals
geringe Schul­kinderzahl, wie der Chronist berichtet, war sie auch genügend
groß. Um die Mitte des 17. Jahrhunderts finden wir genauere Angaben darüber in
den Kirchenbüchern. Der erste Lehrer und Küster, von dem wir da hören, war
Christoph Quinta. Er ver­sah sein Amt bereits 1645 und starb 1669. Sein
Nachfolger war bis um 1675 ein Nesporke, dann war es Paul Merzik, darauf ein
Curtius, dem 1679 Valentin Zoremba folgte. Im Visitationsberichte desselben
Jahres erfahren wir zum ersten Male etwas über sein Einkommen. Sein Nachfolger
wurde Alois Zyron, nach ihm kam ein Ber-nadski an seine Stelle. Um 1770 versah
schon Johannes Lerch das Schul- und Küster­amt; von nun an bekommen wir
zuverlässigere Nachrichten über die Schul Verhält­nisse in Schönwald. Als dieser
Weihnachten 1797 starb, übernahm Ignatz Hauser die Lehrer- und Küsterstelle,
die er 41 Jahre bis zum Jahre 1839 innehatte. Zu seiner Zeit wurde zufolge des
ständigen Ansteigens der Schulkinderzahl die erste Adju­vantenstelle an der
Schule eingerichtet. Ihm folgte sein Sohn-Ignatz Hauser, der bisher die
Adjuvantenstelle versah, und bis Neujahr 1880 tätig war. 1878 feierte er sein
60jähriges Lehrerjubiläum, er war somit 62 Jahre, die Adjuvantenjahre
mitbezählt, als Lehrer am Orte tätig. 1855 wurde eine zweite Adjuvantenstelle
ein­gerichtet. 1880 übernahm das Schul- und Küsteramt Emil Kwasnick, er erhielt
auch bereits den Titel Hauptlehrer, da nun schon fünf Lehrkräfte am Orte waren.
1904 wurde die Hauptlehrerstelle durch den Minister in eine Rektorstelle
erhoben, da die Schülerzahl auf 700 und die Lehrerzahl auf neun gestiegen war.
Emil Kwasnick versah sein Amt bis 1. Juli 1912. Es trat hier nun der seltene
Fall ein, daß durch 146 Jahre nur vier Schulleiter die Erziehung der Dorf
Jugend leiteten. Am 1. 7. 1912 übernahm Rektor Alfons Winkler die Schulleitung,
die er 21 Jahre als Rektor innehatte, um dann zunächst als Rektor einer
Berufung nach Glelwitz und 1937 als Schulrat in den Kreis Guttentag zu folgen.
Ihm folgte Rektor Franz Kretschmer im Amt. Er hatte das Glück, die von seinem
Vorgänger schon lange ge­wünschte Erweiterung der Schulräume durch einen
repräsentativen Neubau zu erleben. Er sollte der letzte Rektor in Schönwald
sein. Mit seinen ihm liebgewordenen Schönwäldern ging er 1945 ins Exil und
starb am 5. Mai 1954 in Wert (Westfalen), woselbst er auf dem Schloßfriedhof
seine letzte Ruhestätte fand.

[hanys_hans]

6 Rthl., 30 Fuhren Holz, Brot, Eier und Käse

Um 1679 erfahren wir zum ersten Male etwas über das Einkommen des Lehrers, der
zumeist auch das Küster- und Ortsgerichtsschreiberamt mitversah. Sein Gehalt
als Lehrer betrug dazumal 6 Reichsthaler, 30 Fuhren Holz und von jedem der 61
Bauern 2 Brote, 12 Eier und Käse. Als Küster erhielt er außerdem 5 Scheffel
Roggen und ein Stück Acker zur Benutzung. Im Laufe der Jahre (besserte sich
sein Einkommen. Um die Mitte des vorigen Jahrhunderts betrug es 50 Thaler nebst
den Naturalbezügen im Werte von 54 Thalern und als Küster weitere 50 Thaler,
was also eine Einnahme von 154 Thalern jährlich ergab. Pur den eigenen Bedarf
erhieltoA er außerdem 5 Klafter Holz, freie Benutzung der Küsterwohnung und
eines zui * Schulstelle gehörenden Gärtchens, sowie 6 Morgen Fundatlonsacker
und die Gras­nutzung auf dem Kirchhofe. Die Adjuvanten erhielten 40 Thaler und
freie Kost beim Lehrer, dem dafür die Gemeinde das Deputat und 35 Thaler
Beköstigungsgeld gab. Als 1867 und 1871 die erste und zweite Adjuvantenstelle
in Lehrerstellen um­gewandelt wurden, erhielten diese Lehrer je 120 Thaler
Gehalt, 3 Klafter Holz und freie Wohnung. Solange nur ein Lehrer im Dorfe
wirkte, hieß er "Schulmeister" oder "Schiler", eine altdeutsche Bezeichnung,
die heute nur hin und wieder noch von den ältesten Leuten angewandt wird. Erst
als mehrere Lehrer am Orte wirkten, drang das hochdeutsche Wort »Lehrer« durch.

[hanys_hans]

Zuerst in der Küsterwohnung, dann in der "Pfarrtei"
Bis ums Jahr 1786 wurde der Unterricht in der Küsterwohnung erteilt. Da sich
diese aber mit der Zeit als zu klein erwies, wurde 1786 die alte "Pfarrtei" als
Schule eingerichtet. Bei den Urbarverhandlungen am 14. 2. 1786 berieten die
Dorfältesten schon über den Bau einer neuen Schule, deren unabweisbares
Erfordernis mit dem Ansteigen der Kinderzahl um die Jahrhundertwende immer
dringlicher wurde. Jedoch erst 1812 wurde der erste Kostenanschlag eingeholt,
nach welchem sich der Bau auf 867 Thaler, 3 Sgr. und l Pfg. einschließlich der
Spann- und Handdienste, welche die Gemeindemitglieder unentgeltlich leisteten,
stellte. Aber erst nach deiL Befreiungskriegen (1815) wurde der Bau ausgeführt,
worin 2 Lehrstuben vorgesehe waren. Das Schulhaus war 76 Ellen lang, 30 Ellen
breit, 9 Ellen im lichten hoch und mit Schoben gedeckt. Die Schülerzahl mehrte
sich in etlichen Jahren so, daß auch diese Räume zu klein wurden. Es mußte
darum an eine Erweiterung der Schule gedacht werden. Diese wurde denn auch in
den Jahren 1840 und 1841 unter dem Werkführer Simon Gemander ausgeführt, und
kostete laut Anschlag vom 14. Ja­nuar 1838, 1102 Thaler, 6 Sgr. Dieser
Erweiterungsbau war auf 200 Kinder berech­net und 451/2 Fuß lang, 48 Fuß tief
und 101/2 Fuß hoch aus Balken und mit Schoben-bedachung, 1855 wurde in dieser
Schule eine bereits vorgesehene dritte Schulstube eingerichtet mit einem
Aufwande von 214 Thaler, 12 Sgr., l Pfg. 1865 beriet man bereits wieder über
einen der Kinderzahl, die inzwischen wieder sehr gestiegen war, entsprechenden
Schulneubau. (Fortsetzung folgt)

[hanys_hans]

Die Schulhäuser

"Weiße Schule"

Die heute noch stehende "Weiße Schule" wurde 1875 von Baumeister Draub,
Gleiwitz, mit 3 großen Klassenzimmern und 3 Lehrerwohnungen, mit ausgebautem
Dachstock gebaut. Die Außenmaße waren 12x18 m, Raumgröße 216 qm mit einer
Jahresrohmiete von 580 RM. Daneben wurden Kohlen- und Kleintierställe für die
Schule und die Lehrerschaft sowie eine freistehende WC-Anlage gebaut. Schule
und Nebengebäude wurden 1912 gründlich erneuert und die Schule mit einem neuen
Dachstuhl ausgestattet.

"Rote Schule"

Das alte Küster- und Schulhaus war bereits 1892 baufällig geworden, so daß es
abgebrochen wurde, und an dessen Stelle erstand die "Rote Schule" mit 4 Klassen­
räumen und der Rektor- und Organistenwohnung. Größe 12x20 m, Raumgröße 240 qm
und einer Jahresrohmiete von 580 RM. Da zum Organistenamt auch 5 ha Acker
gehorten, waren im Hof der "Roten Schule" auch Scheune und Stallungen hierfür
vorhanden. Als weitere Nebengebäude waren die WC-Anlagen neben dem Schulhof
ausgebaut.

Niederdorfschule

1907 wurde ein drittes Schulgebäude mit 6 Klassenräumen im Niederdorf
erfichtet. Auch hier waren 3 Lehrerwohnungen untergebracht. In dem geräumigen
Schulhofe standen als Nebengebäude Kleintierställe und WC-Anlagen zur Verfügung.
So konnte nun seit 1907 der Unterricht in 3 Schulgebäuden mit 13 Klassenräumen
durchgeführt werden. Das Lehrerpersonal, das in den Schulen nicht unterkommen
konnte, wohnte in Privatwohnungen.

[hanys_hans]

Steigende Einwohnerzahl - Steigende Schülerzahl

Dem starken Anwachsen der Einwohnerzahl von Schönwald entsprechend stiegen auch
die Schulkinderzahlen. Waren es 1802 noch 112 Schulkinder, so stieg diese Zahl
bis 1864 schon auf 210 Schulkinder. 1888 waren es bereits 486 Schulkinder. In
den folgenden Jahren ging diese Zahl zurück, so daß im Jahre 1890 440
Schulkinder vorhanden waren. Nun setzte wieder eine stetige Steigerung ein. 700
Schulkinder waren es bereits im Jahre 1905. Im Jahre 1912 stand die Zahl auf
763 und 1945 waren es bereits 998 Schulkinder. Daß nun die vorhandenen 13
Klassenzimmer nicht mehr ausreichten, war der Lehrerschaft und der
Gemeindeverwaltung längst klar geworden.

"Neue Schule"

Unter Bürgermeister Josef Kotitschke und Rektor Alfons Winkler begannen nun die
Vorarbeiten zum Neubau eines die Schulraumnot für längere Zeit zu behebenden
Schulgebäudes. Unter Bürgermeister Rüger und Rektor Kretschmer wurde in den
Jahren 1938/39 der Neubau getätigt. Mit einem Kostenaufwand von 180000 RM wurde
der Bau und die Einrichtung von der Gleiwitzer Baufirma Lisson und den
Schulmöbelfabrik Müller, Beuthen, ausgeführt. Kurz vor Kriegsbeginn konnte die
Schule ihrer Bestimmung übergeben werden, Neben 14 Klassenräumen, einem Zei­
chenraum, einem Handarbeits- und 2 Haushaltungsschulräumen, einem Konferenz­
zimmer, einem Rektoratszimmer, 2 Lehrerzimmern sowie Lehrmittelräumen mit einer
wertvollen Schulbibliothek, WC und Duschräumen stand eine Hausmeisterwohnung
zur Verfügung. Die bebaute Fläche betrug ca. 1000 qm. Ein geräumiger Schulhof
und ein angrenzender gut ausgebauter Sportplatz dienten der Schule. Als
Hausmeister füngierte Herr Josef Puscher. Ein ausgedehnter Schullehrgarten, der
unter Anleitung von Lehrerin Witte von den Schülerinnen der Oberklassen gehegt
und geflegt wurde.

[hanys_hans]

Die Turn- und Sporthalle

1936 wurde den Bedürfnissen der Schule und der sporttreibenden Jugend ent­
sprechend der schon lange gehegte Wunsch nach einer Turn- und Sporthalle ver­
wirklicht. In der aufs modernste ausgestatteten Halle waren 2 Umkleideräume,
sowie Jugendspiel- und Versammlungszimmer und im Keller neben den Heizräumen
Dusch -und Baderäume untergebracht. Die Hausmeisterwohnung im Erdgeschoß war
vom Hausmeister Herrn Jakob Peretzke bewohnt. Die bebaute Fläche wies ca. 500
qm auf. Die Baukosten betrugen samt Einrichtung 55000 RM. Der Halle gegenüber
liegt ein gut ausgebauter Sportplatz, dessen Pflege dem Hausmeister unterstand.
So besaß nun die Gemeinde Schönwald in den 4 Schulhäusern mit 27 Klassenräumen
und genügend Nebenräumen, sowie der Turn- und Sporthalle all das, was eine gut
funktionierende Dorfschulerziehung und -Bildung benötigt. Sie war die erste
Landgemeinde, die einen so modernen Schulbetrieb in Oberschlesien nach­weisen
konnte.
In das nun gut florierende Schulwesen griff dann stark hemmend der zweite
Weltkrieg ein. Durch die Einberufung der zumeist jungen Lehrer zum Wehrdienst
konnte der Schulbetrieb trotz genügender Klassenräume nur beengt durch die
wenigen Lehrkräfte zur Durchführung kommen. Um so erfreulicher war es, daß sich
mehrere Lehrersfrauen und pensionierte Lehrerinnen zur Aufrechterhaltung
derselben zur Verfügung stellten.

Das Ende

Das unerwartete grauenvolle Kriegsende brachte dem in so hoher Blüte stehenden
Schönwälder Schulwesen ein unerwartetes jähes Ende. Die neuen Bewohner wissen
die unerhörten Bemühungen der einstigen Schönwälder Gemeinde und Schulver­
waltung, das Schulwesen auf den höchstmöglichsten Stand zu bringen, nicht zu
schätzen. Die "Niederdorfschule" und die "Rote Schule" wurden ein Opfer ihrer
Saumseligkeit und ihres Vernichtungswillens. Die "Weiße Schule" und die "Neue
Schule" sowie die Turnhalle haben durch die polnische Art der Pflege dieser mit
ungeheuerem Aufwand seinerzeit errichteten Gebäude stark gelitten. Noch geben
die genannten Gebäude Zeugnis von dem kulturellen Hochstand der in die Fremde
verbannten Schönwälder. Wielange noch und das letzte Werk der Schönwälder wird
nur noch in der Erinnerung leben.
In vorliegendem Beitrag sollte uns allen der Aufstieg des Volksschulwesens in
Schönwald in den letzten drei Jahrhunderten vor Augen geführt, vor allem auch
die Erinnerung an unsere einstigen Lehrer, die uns den Weg ins Leben zeigten,
wachgehalten werden.
Nicht unerwähnt soll aber auch bleiben, daß die jeweiligen Gemeindevertreter
und Gemeinderäte sowie die Schulzen, Gemeindevorsteher und Bürgermeister, ohne
Ausnahme, für die Schulen viel übrig hatten. Den Wünschen der Schulleitung und
der Lehrerschaft, bezüglich Bewilligung von Mitteln für die Beschaffung von
Lehr-und Lernmitteln, standen sie stets wohlwollend gegenüber und erfüllten
diese je nach finanzieller Möglichkeit. Handelten sie doch nach der Erkenntnis,
daß jede Verbesserung im Schulwesen nicht allein der Lehrerschaft, sondern vor
allem den Schulkindern und somit der Gemeinde selbst zugute kam. Sie bewahrten
und för­derten so das Erbe der Raudener Zisterziensermönche, welche vor 700
Jahren Schön­wald gründeten und sich beispielgebend für die Bildung ihrer
Untertanen einsetzten.
(Fortsetzung folgt)

[hanys_hans]

III. Teil

Als Schulleiter, Lehrer und Küster waren vom Jahre 1645—1880 tätig: Quinta
Christoph, von 1645 bis 1660; Nesporke Paul, von 1660 bis 1675; Merzik Jo­
hannes, von 1675 bis 1690; Curtius Johannes, von 1690 bis 1709; Zaremba
Valentin. von 1709 bis 1730; Zyron Aloisius, von 1730 bis 1752; Bernatzki
George, von 1752 bis 1770; Lerch, Johannes, von 1770 bis 1797, gestorben 1797
in Schönwald; Hauser Ignatius sen., von 1780 bis 1839, geb. 1760, gestorben
1838 in Schönwald; Hauser Ignatius jun., von 1818 bis 1880, geb. 1800 in
Schönwald, gestorben 1880 in Schönwald.
Als Hauptlehrer und Rektoren waren vom Jahre 1880 bis zum Jahre 1945 tätig:
Kwasniok Emil, vom Jahre 1880 bis 1912, geb. 17. 5. 1850 in Krawarn, Kreis
Ratibor, von 1869 bis 1880 als Hospitant, von 1880 bis 1904 als Hauptlehrer und
Küster. Von 1904 bis 1912 als Rektor. Ab 1. 7. 1912 im Ruhestand in Ratibor-
Hammer, Kreis Ratibor, lebend. Am 15. 6. 1929 dortselbst gestorben.
Winkler Alfons, vom Jahre 1912 bis 1933, geb. 15. 4. 1883 in Ziegenhals, Kreis
Neisse. Vom 1. 10. 1912 bis 1. 12. 1933 als Rektor in Schönwald. Dann Rektor in
Gleiwitz, zuletzt Kreisschulrat in Guttentag-Oberschlesien bis Januar 1945.
Jetzt im Ruhestand in Riedlingen (Donau), Unterried 30.
Kretschmer Franz, von 1933 bis 1945, geb. 10. 5. 1884 in Lindau, Kreis
Leobschütz; vom 1. 12. 1933 bis 21. 1. 1945 als Rektor in Schönwald. Am 2. Mai
1955 in Werl (Westfalen) gestorben.
Als Konrektoren wirkten:
Blum Karl, geb. 15. 4. 1865 in Ruhland, Kreis Prausnitz. Vom 11. Juli 1885 bis
31. August 1912 als Lehrer, zuletzt bis 31. 3. 29 als Konrektor tätig. Dann in
Glei­witz im Ruhestande lebend. Am 9. November 1945 fand er seine letzte
Ruhestätte in Niederschreiberhau im Riesengebirge.
Langner August, geb. 21. 11. 1874 in Schönheide, Kr. Grottkau. Von 1897 bis
1929 als Lehrer, dann als Konrektor in Schönwald. 1937 trat er in den Ruhestand
und lebte dann in Breslau. In Chossewitz, Kreis Beeskow in Brandenburg, fand er
am 14. September 1948 seine letzte Ruhestätte.
Sambale Franz, geb. 1867. Von 1887 Lehrer, zuletzt Konrektor in Schönwald.
Gestorben am 1. 7. 1934 in Schönwald.
Peterknecht Paul, geb. in Neisse-Neuland. Als Konrektor von 1934, bis 1941 in
Schönwald. Soll 1945 verstorben sein. Sterbeort unbekannt.
Pohl Theodor, geb. 20. 12. 1887 in Michelsdorf, Kreis Landshut (Riesengebirge).
Vom 1. 12. 1930 bis 1. 4. 1941 als Lehrer und Chorrektor, dann auch als
Konrektor tätig. Seit seiner 1949 erfolgten Pensionierung in Regensburg,
Brandlbergerstr. 74, wohnhaft.