Zbrodnia zbira niebandyty

[kotulina]

Zbrodnia; od jakiego słowa pochodzi to słowo? Zbroić, zbroja? A to "dnia"?

Zbir; to jest rodzime słowo?

Bandyta to członek bandy; co raz spotykam się z opisem bandyty bez bandy.

[efedra]

kotulina napisała:

> Zbrodnia; od jakiego słowa pochodzi to słowo? Zbroić, zbroja? A to "dnia"?

Coś z tym dniem jest na rzeczy... Bo przecież "zbrodzień".
>
> Zbir; to jest rodzime słowo?

W moim uchu brzmi bardzo rodzimie.

[stefan4]

kotulina:
> Zbrodnia; od jakiego słowa pochodzi to słowo? Zbroić, zbroja?

Nie wiem, ale zmyślam, że może od brosać = rzucać? Coś w rodzaju zrzutka społecznego?

- Stefan

Bandyta z bandoletem na bandelocie

[deerzet]

Bród, brnąć
Zbrodzień - ten, co zbacza z brodu, włóczęga.
zbrodn/ia - nie: bró + dnia.
studn/ia, drewutn/ia, ciemn/ia.
Wiesław Boryś daje zbrodniarzowi, zbrodzieńcowi rodowód ukraiński.

Zbira Aleksander Brueckner wiąże z włoskim sbirri - 'oprawca', birro - 'policaj' [policjant].

Za Andrzejem Bańkowskim:
Banda, bandyta - późny [XVIII/XIX w.] import z włoskiego.
germ., niem. binden - 'wiązać', banda - 'wstęga, taśma'; stąd wł. banderia - 'chorągiew', 'oddział zbrojnych z własnym sztandarem','honorowa eskorta konna w strojach ludowych';
[Hiszp.? wł.?, franc.?] bando - 'ogłoszenie, obwieszczenie', stąd: bandos - [ponoć] 'robotnik z ogłoszenia'; stąd: banita [st.fr. bannit] - 'ogłoszony za wyjęty spod prawa'; stąd: bandyta [wł. bandito] - 'ogłoszony za wyjęty spod prawa'.

---

Deser:
bandolet, bandelet, bandoler [p. bajdurzenie u Paska, potem u Sienkiewicza] - karabin noszony na pasku przez dragonów, wożonych na grzbiecie przez konie;
koń - każdy widzi;
bandelet, bandelot - pasek rzemienny u karabinu dragonów, parciany u ciurów obozowych...

brodaty brodziaga...

[stefan4]

deerzet:
> Zbrodzień - ten, co zbacza z brodu, włóczęga.

... a bród jest od brodzić, a z tym ma związek brodiaga... więc muszę sie wycofać z brosać, jako źródła zbrodniarza.

Ale skąd wybroczyny?

- Stefan

[kotulina]

A nie brodzić od bród? Patrząc na niemieckie Furt i angielskie ford przypuszczam, że są to pokrewne słowa. Jest przestawka i przejście P->F, tylko czemu u nas słowo zaczyna się na B a nie na P? Słowu "broda" odpowiada angielskie "bard"; czym się to B w brodzie mokrym od B w brodzie włochatej różni, że tak inaczej po angielsku i niemiecku wyewoluowało?

[witekjs]

kotulina napisała:

> A nie brodzić od bród? Patrząc na niemieckie Furt i angielskie ford przypuszcza
> m, że są to pokrewne słowa. Jest przestawka i przejście P->F, tylko czemu u
> nas słowo zaczyna się na B a nie na P? Słowu "broda" odpowiada angielskie "bar
> d"; czym się to B w brodzie mokrym od B w brodzie włochatej różni, że tak inacz
> ej po angielsku i niemiecku wyewoluowało?
>

brnąc, ‘»«/. Brody, Kamienobród, brodzić; zbrodnia, zbrodniarz (tyle co ‘zdrożny’; złożenia z prze-, wy; - » ku brodom Jordanowym« biblja w 1. mnogiej (porów. Brody), gdy w łac. 1. pojedyncza; w biblji: przebrcdl jeśm, przebredwszy (.przeprawiwszy się«, Leopolita), nie «przebrzedł ; porównaj wyżej brechać zamiast brzechać. Prasłowo; Ruś ma jeszcze brjeiln, brjesti, ‘brnąć’ (z «brdnąć) ; Czesi mają czas teraźniejszy brzdu, brdu, obok brzedu, dziś wszystko przestarzałe; brak go niemal na Południu; litew. bredu, brisli, brnąć’, brast(wja i bradas, bród’, brady t i, ‘brodzić’; porównaj dalej rusk. brodjaga (t.j. -ieya), ‘włóczęga’, sumasbrod, warjat’; na Południu niemal tylko brod, brodnica, rusałka’, broditi słowieńskie znaczy: ‘bredzić’, patrz brechać ; nasza brodnia, ‘sięć rybacka’.
etymologia.org/wiki/S%C5%82ownik+etymologiczny/brn%C4%85c
broić, broję, broi, broją, broił, brojony, brojenie – 1. być ostrym, robić coś złego, kaleczyć, walczyć. Stąd współczesne ‘psocić’. 2. liczyć. Por. brój.

grzegorj.w.interia.pl/popraw/zmnort.html

[stefan4]

witekjs:
> porównaj dalej rusk. brodjaga (t.j. -ieya), ‘włóczęga’, sumasbrod, warjat’

Czy Twoje źródło jest pewne, że sumasbrod należy od tej samej bajki? To słowo ma całą rodzinę wyrazów pokrewnych, np.:

• sojti s uma (zejść z rozumu) = zwariować,
  
• sumassziedszij (s uma ssziedszij) = szalony
  
• swiesti s uma (sprowadzić z rozumu) = spowodować, że ktoś zwariuje
  

Zawsze myślałem, że sumasbrod to s uma sbrosziennyj, czyli taki, którego zrzucili z rozumu. Czy myślisz, że to jest s uma sbrodiwszij, czyli taki, który sam zwłóczył się z rozumu?

- Stefan

[randybvain]

To źródło to Słownik etymologiczny Brücknera, przestarzały.

na marginesie słownika

[dar61]

Ciekawe, czy wikipedyści chętnie by skanowali inne - najnowsze - polskie słowniki etymologiczne, te niebruecknerowskie - i czy mogliby legalnie, swobodnie ich zawartość propagować w dobie przedACTA'owskiej?

[randybvain]

Chyba nie. Zresztą jest tylko jeden słownik warty uznania - ten Borysia. Bańkowski nie dokończył swego dzieła. Ciekaw jestem, jaki jest stan polskich studiów etymologicznych, czy wciąż są na etapie przepisywania z kogoś innego i interpretacji przedwojennych wydawnictw?

[stefan4]

kotulina:
> A nie brodzić od bród?

A dlaczego?

Myślę, że rzeczownik i czasownik są tak samo stare. Oba zresztą występują we wszystkich językach słowiańskich, a na dodatek jeszcze w litewskim i łotewskim. A po rosyjsku brodzić oderwało się znaczeniowo od brodu i oznacza (m.in.) włóczyć się, stąd brodiaga = włóczęga.

kotulina:
> Patrząc na niemieckie Furt i angielskie ford przypuszczam, że są to pokrewne
> słowa. Jest przestawka i przejście P->F, tylko czemu u nas słowo zaczyna się na
> B a nie na P?

Nie tylko u nas, u wszystkich Słowian. Dlatego wątpię...

kotulina:
> Słowu "broda" odpowiada angielskie "bard"

Angielskie beard, łacińskie barba, niemieckie Bart, ... Chyba jeszcze starsze niż bród.

kotulina:
> czym się to B w brodzie mokrym od B w brodzie włochatej różni, że tak inaczej
> po angielsku i niemiecku wyewoluowało?

Może tym, że jednak w angielsko-niemieckim mokrym brodzie
zawsze była bezdźwięczność na przodzie,
i że on nie ma związku z naszym brodzeniem?

Tak jak broda ma zapewne niewiele wspólnego z franc. broderie...

- Stefan

farbowany Szczepan, krewny Stefana

[deerzet]

{Kotulina}, skacząc metodą wolnych skojarzeń:

...czym się to B w brodzie mokrym od B w brodzie włochatej różni...

Różnym pochodzeniem od praindoczasów - proszę zerknąć na wpis wywołany pytaniem {Stefana4}.

Ze staro[pra]słowiańskimi językowymi importami jest tak, że nie stosowano u nas początkowo jeszcze zgłoski 'f' i 'v', zmieniano ją w importach np. na 'b' - vide 'Stefan' >> 'Szczepan', 'farba' [st.-g.-nm. 'varwe'] >> 'barwa'.

Uprzedzając - polski barwinek nie należy rozumieć jako skojarzony z barwieniem, jest pochodną np. fr. pervenche, niem. [śr.-g.-nm.] beerwinck.

[randybvain]

Broda to po angielsku beard.
Bród i ford nie są spokrewnione.

[kotulina]

randybvain napisał:

> Broda to po angielsku beard.
> Bród i ford nie są spokrewnione.


Tak, zjadlo mi literę

Ciekawe, że nie są. Są bardzo podobne.

broczyć czasem purpurą

[deerzet]

Stefan:

...Ale skąd wybroczyny?...

broczyć (krwią), kiedyś: brocyć [dziś gw.]

W.Boryś wskazuje import z ukraińskiego, oczekiwałby polskiego *brocić.
Wiąże to wprost z psł. *brotь 'marzanna', Rubia tinctrum, jej korzeniowym barwnikiem [może też z janowcem barwierskim, Rubia tinctorum]. Etymologię zwie niejasną.

A.Bańkowski:
kieruje ku gr. bréchein 'moczyć', za sanskr. brah- jw.; przypomina [w znaczeniu owego roślinnego barwnika] słowe. i serb.-chorw. broč, cerk.-sł. brostь, ukr.dial. brič, bročá - jako pochodne starosłowiańskiego broktь.
Wypatrzył u zm. w 1614 r. E.Otwinowskiego poetycką tyrską brocz - 'purpurę'.

broda

W. Boryś:
wskazuje pie. *b(h)ar- / *bh(o)r- 'coś ostrego, sterczącego, szczecina'.

A.Bańkowski:
kieruje ku sanskr. brh- (brhati) 'oddzielać, odrywać' [,] barha- 'ogon, liść' i dodaje „...wymaga dalszych studiów...".


* - przedsłowiańskie.

unurzany w marzannie

[deerzet]

Oj:

...'marzanna', Rubia tinctorum (...) janowcem barwierskim, Genista tinctoria...

[kotulina]

Dziękuję za odpowiedź!

Zatem bandyta to niekoniecznie człowiek bandy!

Banda

[apersona]

... skąd się wzięła?