SŁOWNIK GWARY RADOMSKIEJ

[bolesta]

MOŻECIE GO POZNAĆ OTWIERAJĄC POCZTĘ bolesta@gazeta .pl(uruchomcie później
odbierz).

bolesta
12584713

Wesołych i Szczęśliwego Nowego

[ciupazka]

Dzięki, wzajemnie syćkiego dobrego!

[ungur]

No,Najlepszego(Dlo Wszystkich)!!!

PS
Możecie chytnuńć łokim na 'Forum Słowiańskie' gdzie zamiscum włośnie' słownictwo
rodumskie'(kilko tysiyncy słów i wyrożyń)-ungur.

POZDR.


------------------------------------------------------------------------------

Zdawo sie mi ze dotorło do Wos zym nie zodyn wpółMozur)))

[ungur]

...łozscywiźdźśćje 'słownik gwary radomskiej'-bolesta('forum słowiuńskyje')...

[piotrpanek]

bolesta napisał:

> MOŻECIE GO POZNAĆ OTWIERAJĄC POCZTĘ

Niezło robota. Jo jednak trolem jezdem i musze sie przyczepić, bo bym ni móg
usnąć
Pytom sie - jako je rola tego słownika - czy to mo być spis wszyskich (prawie)
słów i wyrażeń (pod)radomskich, czy spis regionalizmóf? Jak to drugie, to sie
nijak zgodzidź ni moge, bo większoś tych słów i wyrażeń jezd jag najbardzij
ogólnopolsko. Niktóre rzeczywiście mogo bydź mało znane, zwłoszcza miastowym,
ale to nie ih radomskoź o tym przesądzo, jacy specyficzne zastosowanie.

[ungur]

No,dźjnkujym ))
Na pewno większość jest po wsiach znana,ale czy wszystkie?
Poza tym skąd ja mam wiedzieć,że gdzieś te słowa są w użyciu?
(Przecież całej wiejskiej Polski nie znam).
Starałem się wybrać te najmniej używane bo przecież nie ma sensu pisać o
rzeczach
banalnych.
Ja mogę znać góra 40% archaizmów występujących na naszym terenie.

Jesteście specjalistami,to możecie korzystać z 'radomskiego słownika'.

Wiecie,ja tam nie wiem jak jest,ale np.nie spotkałem się żeby 'Dudlebów'
wywodzić od 'dudle'-śsie a 'chorwatów' od 'chrwać'.
Piszę bo może naprawdę ci z miasta mogą o tym nie wiedzieć.
(A jeśli wjedzum to zaco ńjye stozujum?
Że nosze to niby gorsze czy jak?).

POZDR.

[ungur]

Na pewno niektórzy odnieśli wrażenie,żem strasznie antymazowiecki co nie jest
prawdą.
U nas nie ma nienawiści do Mazurów,raczej uważa się ich za trochę gorszych i
głupszych ale w sumie całkiem do rzeczy ludzi.
(O tym już pisał np.Pasek:'Ślepy Mazur').
Warszawiacy są w naszym odczuciu zarozumialcami i takimi rozwydrzonymi nieco
bachorami.
'Warszawskie' to takie delikatne,lukrowate,nijakie.
'Po warszawsku'-byle jak,lekko,udawanie.
Mieszkaniec stolicy jest niekonkretny,cwany i nie potrafi wytrwale pracować.
W ogóle my Radomiaki uważamy siebie za twardych chłopów a sąsiadów z północy
mamy raczej za maminsynków.
Język stołeczny przypomina bardziej mowę dzieciaków bawiących się w piaskownicy
niż normalną mowę.

No,ale z drugiej strony mamy dla Warszawiaków jakiś sentyment i uważamy ich za
zdziwaczałych elegancików którym należy ich fanaberie wybaczać bo oni
nie są wpełni dorośli(dojrzali).
Zresztą,wydawa mi się,że cała polska polityka jest taka właśnie'warszawka'.
Naprawdę,nie byłoby źle żeby przenieść stolicę do Krakowa.
Polsce potrzenbi są gospodarze a nie pajace.

[bolesta]

ungur napisał:

> No,dźjnkujym ))
> Na pewno większość jest po wsiach znana,ale czy wszystkie?

Zdradze ci sekret, że "bzykać" w znaczeniu seksualnym je znane tyż w miastach
Co do jinnych słóf, to większoś (oczywiście większoś, to nie wszyskie) je
znano gdziebodyj, jacy nie wszędzie i nie wszyskim. Taki zwykły Warszawiok
pewnie nie bedzie wiedzioł, co to "cieliczka", ale jag jusz ten Warszawiog je
ministrem rolnictwa, to powinien wiedzieć, bo w podpisanym przez niego
rozporządzeniu stoi (jag byk ) "cieliczki i jałówki". I tag dalij.

> Poza tym skąd ja mam wiedzieć,że gdzieś te słowa są w użyciu?
> (Przecież całej wiejskiej Polski nie znam).

Weś takie słowo wrzudź w gógla i zoboczysz, kto go używo i kiej. Jag zoboczysz,
że "babski" praktycznie zawsze znaczy "kobiecy, zwykle f kontekście niepoważnym
jag >>babskie pogaduchy<< lub pogardliwym jag >>babsko robota<<", a u ciebie
znaczy po prostu "kiepski", to już wisz, że to regionalne znaczenie, ale jag
zoboczysz, że "baba" w znaczeniu "obelga dlo chłopa" je cołkiem popularne, to
zoboczysz, że to żoden regionalizm, jacy kolokwializm... Podobnie możno odkryć,
że coź je archaizmem, a nie "czystym" regionalizmem (ale regionalizmem może bydź
nieprzerwane do dzisiednia stosowanie). Tu jednak je sprawa ślizgo, jusz kiedyź
zaczonem taki wątek (o "turbowaniu sie")...

> Starałem się wybrać te najmniej używane bo przecież nie ma sensu pisać o
> rzeczach
> banalnych.
> Ja mogę znać góra 40% archaizmów występujących na naszym terenie.
>
> Jesteście specjalistami,to możecie korzystać z 'radomskiego słownika'.

Jo nie jezdem

>
> Wiecie,ja tam nie wiem jak jest,ale np.nie spotkałem się żeby 'Dudlebów'
> wywodzić od 'dudle'-śsie a 'chorwatów' od 'chrwać'.

Jo tyż nie... To je ciekawe, ale ginie wśrót powszechnie (tag mi sie widzi)
zwrotów jag "obalić flaszke"...

> Piszę bo może naprawdę ci z miasta mogą o tym nie wiedzieć.
> (A jeśli wjedzum to zaco ńjye stozujum?

O - wymowa, to coź bardzij specyficznego - słownictwo łatwij przechodzi z jednyj
grupy do drugij... Ale zaręczom ci, że np. "wziąć się w garść" (chodź jo bym
powiedzioł "wziąś sie w gorść") to stosujo, nawet w tzw. literaturze pieknyj...

> Że nosze to niby gorsze czy jak?).

Wasze, radomskie, od naszego, rzeszowskiego? Na pewno!
(To był żart.)

>
> POZDR.

[piotrpanek]

bolesta napisał:

Kurde - to nie był(a) bolesta, jacy jo - piotrpanek, jacy przes to logowanie sie
na tamtyj poczcie system Gazety Wybiórczyj mie tak podpisoł...

[ungur]

Nu dogk!
Jjo źjjym mordwjjym Bjodrbungku zye nyozyso gwyoro źiybguo zońjygko.
35 lat temu nazad to gdyby ktoś spytał dzieciaki wiejskie o drogę to 3/4
odpowiedziałoby mu po wiejsku bo inaczej nie umiało mówić.
20 lat temu jeszcze 40% by tak postąpiło.
Obecnie wszystkie powiedziałyby po polsku co najwyżej z wtrętami gwarowymi.

Na przełomie roków 70/80 3/4 dzieciarni mówiło gwarą ale spośród tychże najwyżej
10-15% gadało archaicznie czyli prawdziwą nasz dialekt znało jakieś 10% ogółu.
Oni mówili jeszcze ścieśnionie i donośnie(tak jak Ślązacy)i właśnie znali dużą
liczbę starodawnych słów:jjym,jjodek,tendyk,tamok,źjito,źjoba itp.(przy braku
wymowy 'f'zamiast 'w' co napewno jest dużym archaizmem tutejszym).
Obecnie to najmłodsze pokolenie nie zna połowy słownictwa które używali ich
rodzice.
Poza tym nie mówią jak dawniej a bardziej po polsku.
Kiedyś łatwiej było zachować właściwą wymowę bo nie było kontaktu z mediami.
Jak dziecko będzie mówić gwarą kiedy w szkole,w radiu,telewizji czy w
komputerze spotyka się z językiem polskim?
Tylko zapisanie i nagranie naszego języka oraz jego wtórna nauka(w szkole) może
zachować tę naszą swojstą mowę(eklektyczną,archaiczną z praindoeuropejskim
zaśpiewem).
U nas nie ma chęci do zachowywania starej mowy jak gdzie indziej.
Wciąż się śmieją z wsiowej gadki.
No ale trzeba ten proces powstrzymać!
Musimy zagrać na patriotyźmie lokalnym!
Może się znajdzie chociaż grupka która będzie kultywować tradycję przodków.

POZDR.

[ciupazka]

Wies, ni moge sie nadziwowac tyj Wasyj mowie, moze temu ona i wsiąkła, ze
była za trudno?

[ungur]

Ćjupozko,uno ńjye trudno ,jjum ćjynzko zopjysoćj.
Poza tym bardzo odbiega od języka polskiego i wydaje się jakoś strasznie
zacofana i przez to była tępiona.
Ludzie którzy nie potrafili mówić inaczej wstydzili się jej.
Na pewno język polski jest dużo prościejszy i przez to nasza wielowarstwowa
gwara nie ma szans na zachowanie się w upraszczającej wszystko nowoczesności.
No ale trzeba próbować bo to jest nasz skarb,wjncy- wszystkich
Indoeuropejczyków!

POZDROWJUM

[ungur]

Ćjungly clowiyg cosi nyowygo sobjy przpmńjy:

'Marychy nie opowiedziała dzieciakum'-Marycha....
'Krychy też nimo piyńjyndzy'-Krycha...

Nie wiem dlaczego mówi się :'Krychy,Marychy' zamiast 'Krycha,Marycha'?

W ostatnich 'Anonsach Radomskich' rozśmieszyło mnie takie ogłoszenie:
'Zakupię lot gołębi' z niskiego lotu,w ilości 30-50 sztuk'.

[ungur]

Przypisywanie Radomianom wymowy odmazowieckiej jest nieporozumieniem.
Na całym terenie(oprócz Powiśla które w połowie mówi po mazwsku)wpływy sąsiada
z północy nie przekraczają 20% całości mowy(może w przygranicznym pasie 10 km
od etnograficznego Mazowsza są większe).
Wszyscy w domu wyśmiewamy się po cichu z mowy powiślańskiej(odmazowieckiej).
Ona jest dla nas śmieszna i głupia.
No a gdybyśmy my tak gadali to przecież nie wydawłoby się nam to gadanie tak
dziwaczne,nie?

[ungur]

O GMINIE - HISTORIA


HISTORIA WARTO ZOBACZYĆ STATYSTYKA GOSPODARKA POŁOŻENIE





HISTORIA MIEJSCOWOŚCI I GMINY RUSINÓW




Wody Wiązownicy - wezbrane podczas długotrwałych opadów lub roztopów
wiosennych - pokonują niekiedy obniżenie tego działu wodnego w lesie na
wysokości wsi Klonowa i przelewają się przez las, pola i łąki w kierunku
Drzewiczki. Takie usytuowanie terenu i przepływ wody ukształtowały rozległe
mokra­dła i stawy leśne o nazwach: Smug (wieś Władysławów), Smużyk, Smużela,
Popławy, Koń. Dawniej był to teren w znacznej mierze niedostępny dla ludzi.
Jego osuszenie na skutek melioracji, przysporzyło pastwisk, lasu i pól
uprawnych, zmieniając istotnie ekosystem oraz warunki egzystencji flory i fauny.

W XVIII wieku - jak dowodzą informacje zawarte w inwentarzu dóbr ziemskich -
przepływały tu także, łączące się w lesie grabowskim i wpadające wspólnym
ciekiem do Drzewiczki, rze­czki: Saana, Gwozdzka, Smagowka. Prawdopodobnie
śladami po tych rzeczkach, zasilanych niegdyś obficie wodami z okoli­cznych
lasów, są - łączące się w tym samym miejscu i wypada­jące wspólnym ciekiem do
Drzewicaki - rowy melioracyjne, biegnące od Grabowej (Saana), Goździkowa
(Gwozdzka) od opi­sanego powyżej przewężenia przyjmującego nadmiar wody z
Wiązownicy (Smagowka).

W opisach wymienionego inwentarza dóbr utrwalone zostały zabytki dawnego
piśmiennictwa, Saana może stanowić bowiem zabytek staropolskiego systemu
fonograficznego, wprowadzone­go około 1440 roku traktatem ortograficznym rektora
Akademii Krakowskiej, Jakuba Parkoszowica z Żurawicy. Obok głosek „a”
wprowadził on „aa”, obok „o” – „oo”, obok „u” – „uu”, obok „ign”, „ga” a
także „ą”, „ę”, „ć”. W związku z tym pisano, na przykład Aadam (obecnie: Adam),
daał (dał), graad (grad), kuur (kur), Russinow (Rusinów). Reliktem tej pisowni
jest - występujące również w tymże inwentarzu - nazwisko Dęmbinski (gdyż u
Parkoszowica, obok „ą”, „ę”, występują także „ąm” i „ęm”. Dlatego też ród
Rawiczów z Dębian pisano zarówno „Dęmbińscy” (Dębińscy), jak i „Dembinscy”.

Saana prawdopodobnie gromadziła wody z kierunku Grabowej, Gwozdzka - nazwa ta,
podobnie jak „gwóźdź”, wywodzi się od „gwozd” (gozd) - jest pochodna od słowa
oznaczającego niegdyś drzewo. A wymieniona w inwentarzu dóbr Rzeczka płynęła –
jak wskazuje fonografia terenu - od wsi Goździków (dawniej: Gwoździków), której
nazwa pochodzi od „gwozd” (gozd), słowa oznaczającego ciemny, stary las. W
dokumencie łacińskim z 1415 roku zawarto nawet wyjaśnienie: „... z ciemnymi
lasami, zwa­nymi powszechnie gozdy”. Obecnie rzeczułka ta mogłaby nazywać się
Leśniawka lub Leśna.

Smagowka - to być może, rzeczułka odprowadzająca wody z terenów, na których
znajdowały się wymienione smugi (smagi, pisane: smugi).

Od II wieku do drugiej połowy IV wieku ta - silnie zalesiona i słabo zaludniona
okolica - jak wynika z dokumentów - nale­żała do kasztelani skrzyńskiej,
graniczącej od zachodu z kasztelaniami żarnowiecką i inowłodzką. Przez długi
czas były to - łączące z ich stolicami Skrzyńskiem (z biegiem czasu wy­odrębniły
się dwie miejscowości: Skrzyńsko, czyli Stare Skrzynno i Skrzynno) i
Inowłodzem - tereny sporne między władcami piastowskiego państwa polskiego a
władcami Mazowsza prowadził do zatargów, napięć i konfliktów zbrojnych, chociaż
były to obszary słabo zaludnione, to jednak procesy feudalizacji i potrzeby
utrzymania dworów książęcych, magna­ckich i hierarchii kościelnej powodowały ich
postępujące za­siedlenie, początkowo na prawie polskim, a od XIII wieku na pra­
wie niemieckim, zwanym także średzkim (od Środy w Wielkopolsce). Immunitety
(przywileje), udzielane możnowładcom, coraz bardziej ograniczały kompetencje i
władzę księcia, zwiększały się natomiast potencjał gospodarczy i znaczenie
polityczne możnowładców świeckich i kościelnych.

W drugiej połowie XIV wieku zaczęły wyodrębniać się nowe jednostki
administracyjne, a wśród nich w latach 1346 - 1348 pow­stał należący do Ziemi
Sandomierskiej (województwa sandomier­skiego) powiat opoczyński ze starostą na
czele. Kasztelanie zaś, wraz ze swoimi okręgami, podupadały, odgrywając tylko
rolę wojskową. Powiat ten, decyzją zaborczych układów podzia­łowych z 1772 i
1795 roku, został wcielony do Galicji, okupowa­nej przez Austrię, a następnie
włączony do cyrkułu koneckiego. W 1807 roku powiat opoczyński wszedł do
Księstwa Warszawskiego, stanowiąc część departamentu radomskiego. Od 1837 roku
do I wojny światowej należał do guberni radomskiej w ramach Królestwa Polskiego
(Kongresowego), znajdującego się w granicach Rosji carskiej.

W latach 1919 - 1939 gmina Rusinów, jako część składowa powiatu opoczyńskiego,
należała do województwa łódzkiego, a od 1939 roku do województwa kieleckiego.
Podczas okupacji hitlerowskiej (1939 – 1945), w wyniku utworzenia tzw. Generain
Guberni, znalazła się w okręgu tomaszowsko - mazowieckim, wchodzącym w skład
dystryktu radomskiego. Po wyzwoleniu okolica ta wchodziła do powiatu
opoczyńskiego (należącego w latach 1945 - 1950 do woj. łódzkiego), a następnie
do woj. kieleckiego a w latach 1955 - 1975 do nowo utworzonego powiatu
przysuskiego. Od reformy administracyjnej 1975 roku należała do woj.
radomskiego. Po ostatniej reformie administracyjnej Gmina Rusinów należy do
powiatu przysuskiego w województwie mazowieckim.

Gmina Rusinów została utworzona po ukazie uwłaszczeniowym z 2 marca 1864 roku.
Obejmowała ona: Rusinów, Władysławów, Grabowę, Gałki, Wolę Gałecką z Olszowcem,
Nieznamierowice, Przystałowice Małe, Przystałowice Duże, Rdzuchów, Sady, Bąków,
Więciorzową Wolę. W latach 1954 - 1972 na obszarze tym funkcjonowały, jako
jednostki administracyjno - terytorialne, gromady: Rusinów, Nieznamierowice,
Sady, pokrywające się ze strukturą parafii o tych samych nazwach. Po kolejnej
reformie admini­stracji terenowej w 1975 roku, gmina Rusinów obejmuje 14 so­
łectw: Rusinów, Władysławów, Grabowa, Zychorzyn, Gałki, Wola Gałecka z Jankami
i Olszowcem, Przystałowice Małe, Bąków, Bąków Kolonia, Brogowa, Klonowa,
Krzesławice, Karczówka. Z dawnej gminy Rusinów do innych gmin przeniesiono Przy­
stałowice Duże, Sady, Rdzuchów, Więciorzową Wolę; do gminy Rusinów zaś - z gmin
zlikwidowanych Skrzyńsko i Goździków - przyłączono Brogowę, Klonowę,
Krzesławice, Karczówkę, Zychorzyn, Janki.

Utworzona w ten sposób podstawowa jednostka podziału administracyjno -
terytorialnego - ze stolicą w Rusinowie - wykazuje wciąż pewne zróżnicowanie
uformowane w dawnym układzie administracyjnym, parafialnym i kulturowym. Jest
ono dos­trzegalne w wymowie mieszkańców, ubiorze, urządzeniu mieszkań itp.
Wydaje się, że ścierają się tu od wieków wpływy kultury wielkopolskiej,
małopolskiej i mazowieckiej; jest to bowiem teren byłego pogranicza tych
dzielnic.

Gmina Rusinów liczy około 5000 mieszkańców. Zajmują się oni uprawą zboża (żyto,
jęczmień, pszenica, owies, tatarka), ziemniaków, warzyw (głównie: truskawki,
fasolka, marchew), częściowo owoców (jabłka, śliwy), hodowlą bydła i trzody
chlewnej (świnie, owce, kury, gęsi, kaczki, indyki). Istotny wpływ na dochody
rolników wywiera powiązanie upraw z prze­twórczymi potrzebami „Hortex – u” w
Przysusze (obecnie już mniej). Znaczna część mieszkańców (dwuzawodowcy)
dojeżdża do pracy w Przysusze (głównie do Zakładów Przetwórstwa Owoców i
Warzyw „Hortex” oraz Zakładów Płytek Ceramicznych „Przysucha S. A.” i do
Drzewicy - Fabryka Nakryć Stołowych „Gerlach”. Wielu młodych szczególnie
mieszkańców Gminy podjęło pracę w Stolicy w związku z utrzymującym się d

[ungur]

www.rusinow.pl

HISTORIA MIEJSCOWOŚCI I GMINY RUSINÓW

(ETYMOLOGIA NAZWY 'RUSINÓW' W ŚWIETLE REALIÓW HISTORYCZNYCH)


--------------------------------------------------------------

Gwara tamtejsza nie odbiega specjalnie od przytycko-wolanowskiej.

[tataratata]

Aktualności

Powitanie

Położenie

Historia


Gospodarka

Turystyka

Kultura i sport

Zbiornik Domaniów

Ogólnopolskie Targi Papryki



Księga gości

Czat


Ni Po Wt Śr Cz Pt So
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31




StAt

Historia strona główna




PRZYTYK
Siedziba Gminy w województwie mazowieckim (powiat radomski), położony nad rzeką
Radomką w odległości 17 km od Radomia.
Od zarania dziejów Przytyk dziedziczyli Podlodowscy herbu Janina. Pierwszą
siedzibą tej rodziny był Zameczek (dawniej zwany Ostrów).
Miasto Przytyk zostało założone w 1333 roku przez Piotra z Podlodowa. Rodzina
Podlodowskich miała bardzo duży udział w rozwoju Przytyka. Za staraniem Jana
Podlodowskiego z Przytyka, który był kasztelanem Żarnowieckim i dworzaninem
króla Kazimierza Jagiellończyka, w 1488 roku Przytyk otrzymał przywilej
organizowania 2-ch dorocznych jarmarków i cotygodniowych targów w dni
poniedziałkowe. Przywilej ten został nadany przez króla Kazimierza
Jagiellończyka na Sejmie w Radomiu.
Tradycja cotygodniowych targów poniedziałkowych przetrwała do dziś, przez ponad
500 lat.
Duży wpływ na handlową atrakcyjność Przytyka miało jego ówczesne położenie,
gdyż leżał on na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych. Tu krzyżowały się:
Trakt królewski zwany też Traktem Mazowieckim (Warszawa - Kraków) z Traktem
Wielkopolskim (Lublin - Poznań).
Skrzyżowanie to było zwane środkiem lub też „Pępkiem Europy". Swoje atrakcyjne
położenie Przytyk utracił w 1834 roku, kiedy to wybudowana została szosa od
Szydłowca przez Radom do Białobrzegów. Wówczas to dotychczasowy transport
przeniósł się na nową drogę.
Poza rodziną Podlodowskich w historię Przytyka wpisała się również słynna
rodzina Kochanowskich z Sycyny.
Początek Kochanowskich zaczął się w XVI wieku od ślubu słynnego poety Jana
Kochanowskiego z Dorotą Podlodowską z Przytyka. Ślub ich odbył się w 1570 r. w
Przytyku.
W następstwie Przytyk stał się na długie lata własnością rodową Kochanowskich.
W 1835 roku Kochanowscy, za udział w powstaniu listopadowym, utracili prawa do
Przytyka.
Dzieje Przytyka to nie przemienny czas rozwoju i niepokojów, nękających miasto
klęsk pożarów i rabunków w czasie wojen. Najcenniejsze przedmioty zostały
zrabowane w czasie „potopu szwedzkiego". W 1704 roku Karol XII, Król szwedzki
przechodził przez Przytyk udając się na wyprawę przeciwko Augustowi II, w
Przytyku 11 sierpnia 1831 rok walczyły oddziały Wittenberga z oddziałami
polskimi. Niszczony wojnami w XVII wieku i ogromnym pożarem w 1795 roku, tracił
na znaczeniu.
Prawa miejskie Przytyk utracił w 1869 roku. Od XVII wieku w Przytyku rozwijało
się osadnictwo żydowskie. Na początku XX wieku Żydzi stanowili ponad 80% ogółu
mieszkańców Przytyka. 9 marca 1936 roku doszło do starć ulicznych
zwanych „pogromem Żydów".
W czasie II wojny światowej Niemcy wysiedlili około 2.700 Żydów do gett w
Szydłowcu i Przysusze.
W 1942 roku Przytyk i okolice zamienione zostały na poligon niemiecki. Zburzono
wówczas wszystkie budynki z wyjątkiem kościoła.
8 września 1944 roku gestapowcy odkryli pod podłogą kościoła schowek z bronią.
Wydano wówczas rozkaz zburzenia także i kościoła. Rozkazowi temu sprzeciwili się

katoliccy żołnierze austriaccy. Ponadto zbliżający się front i coraz częstsze
akcje partyzanckie uniemożliwiły plan zburzenia.
Na ziemi przytyckiej zachowało się kilka zabytkowych miejsc i obiektów. W samym
Przytyku obejrzeć można wybudowany w latach trzydziestych XX wieku kościół
murowany w stylu barokowo-renesansowym projektu architekta warszawskiego
Stefana Szyllera.
W prezbiterium tegoż kościoła pod wezwaniami Znalezienia Krzyża Świętego,
malarz Jan Henryk Rożen namalował obraz „Znalezienia Krzyża Świętego". Obraz
umieszczony jest zamiast nadscenia Głównego Ołtarza. Ze względu na właściwą
sobie symbolikę i oryginalne miejsce jest jedyną osobliwością świątyni.
W miejscowości Oblas znajduje się dwór z XIX wieku, niestety w dużym stopniu
zdewastowany, jest tam również zabytkowy spichlerz.
W odległości 3 kilometrów od Przytyka w miejscowości Zameczek usytuowany jest
dwór z połowy XIX wieku projektu Franciszka Marii Lanciego.
Najprawdopodobniej najstarszą budowlą w okolicy jest wybudowany w 1420 roku
kościół pod wezwaniem Świętego Wawrzyńca we Wrzosie, rozbudowany na początku XX
wieku.
W Przytyku na cmentarzu, przy kościele parafialnym znajdują się cztery kamienne
płyty z XVI wieku. Poświęcone są one m.in. Katarzynie Białaczowskiej żonie
Wawrzyńca Podlodowskiego oraz Lupie Podlodowskiemu teściowi poety Jana
Kochanowskiego.
Przy kościele stoi również kamienny pomnik z amforą na szczycie. Jest to pomnik
nagrobny Ignacego Dzianeta (zm. 1827 roku), sędziego pokoju powiatu radomskiego.
W dzielnicy Piaski znajduje się cmentarz żydowski na którym zachowało się
jeszcze kilka płyt nagrobnych. To jedyny ślad po licznej tutaj przed II wojną
światową mniejszości Żydowskiej.
Staraniem lokalnej społeczności powołane zostało Towarzystwo Przyjaciół Ziemi
Przytyckiej, które wydaje własny biuletyn „Ziemia Przytycka". Teraźniejszość to
przede wszystkim wciąż rozwijająca się uprawa papryki i związane z nią
Ogólnopolskie Targi Papryki, skupiające producentów i handlowców tego warzywa
oraz rzesze odwiedzających.
Atrakcyjność Gminy wzrosła wraz z oddaniem do użytku zbiornika wodnego w
Domaniowie którego powierzchnia przekracza 500 hektarów.
Przez gminę prowadzą liczne szlaki rowerowe, których powstanie zainicjował
Związek Gmin „Radomka".
Związek Gmin „Radomka" skupia gminy leżące nad rzeką Radomka i ma swoja
siedzibę w Przytyku.
W gminie powstają pierwsze gospodarstwa agroturystyczne skupione w
Stowarzyszeniu Gospodarstw Agroturystycznych „Zalew Domaniów".
Przytyk to również gminne centrum Oświatowe, poza szkołą podstawową i gimnazjum
funkcjonuje również Liceum Ogólnokształcące.
Do ważniejszych Zakładów pracy funkcjonujących w Gminie zaliczyć można min:
- Zakład Drzewny „Gajewski" - producent parkietów, mozaiki i innych wyrobów z
drewna
- Zakład Mięsny „TED" - producent wędlin.
- Hurtownia okien i materiałów budowlanych „OKNO-BUD"
historia.doc



©Szulc-Efekt Sp. z o.o.& www.gmina.pl

Serwis aktualizowany przez Urząd Miasta

[dialektolog]

tataratata napisał:

>
> Aktualności
>
> Powitanie

[...]

Proszę o przyhamowanie z kopiowaniem stron WWW gmin Rzeczypospolitej Polskiej.
Jeśli ma to związek ze słownictwem gwarowym, może można nieco okroić cytaty.

[piotrpanek]

> Proszę o przyhamowanie z kopiowaniem stron WWW gmin Rzeczypospolitej Polskiej.
> Jeśli ma to związek ze słownictwem gwarowym, może można nieco okroić cytaty.

W ostatnim rzeczywiście nie zauważyłem zbyt dużego związku z gwarą. Za to kilka
listów temu w opisie gospodarki pojawiła się "tatarka", co świadczy o
małopolskości słownictwa

[tataratata]

Ejno!
Panowie!
Co Wy gadacie?

W Rusinowie bardzo dużo piszą o etymologii swoich miejscowości i gwarze!!!
(Zerknijcie na stronę!!!),w Przytyku mało ale zważcie,że dawniej tamże
przecinały się dwa najważniejsze 'trakty',takie dawne autostrady!!!

'bawarka'-mleko z herbatą(Powiśle)
'tatarka'-gryka


------------------------------------------------------------------------------

A OTO KĄSEK DLA MAŁOPOLAKÓW(TAKŻE CYTAT ZE STRONY BIAŁOBRZESKIEJ):
'ZAPILCZE* OD XIV W. NALEŻAŁO DO MAZOWSZA,JAKO DAROWIZNA KAZIMIERZA WIELKIEGO
DLA KSIĘCIA SIEMOWITA III'

*ZAPILCZE-ZIEMIE LEŻĄCE NA POŁUDNIE OD DOLNEJ PILICY DO RZEKI RADOMKI
(JAK WIDAĆ PRZEZ 200 LAT BYŁO W OBRĘBIE MAŁOPOLSKI!!!-PODCHODZILIŚMY POD SAMĄ
WARKĘ!!!)

PEŁNA NAZWA BIAŁOBRZEGÓW NADPILICKICH BRZMI 'BIAŁOBRZEGI RADOMSKIE'.

[tataratata]

W północnej części radomskiego krzyżowały się szlaki handlowe.

1.Wschodnie:Z Wielkiego Księstwa Litewskiego do Wielkopolski,Małopolski,na Śląsk
Z Rusi Czerwonej do Wielkopolski i Mazowsza

2.Południowe:Ze Śląska na Mazowsze i do Wielkiego Księstwa Litewskiego
Z Małopolski na Mazowsze,do Wielkopolski i do Wielkiego Księstwa Litewskiego

3.Zachodnie:Z Kujaw do Małopolski i na Ruś
Z Wielkopolski na Ruś i do Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Ruch handlowy był dość duży a wszystkie trakty krzyżowały się na obszarze
na północ od Radomia.
(W Zakrzewie w XIV w. żyło tylko 4 zagrodników ale były aż 2 karczmy!!!).
Przy niewielkiej liczbie ludności wpływy obcych gwar mogły łatwo zapuścić
korzenie.
Widać bardzo aktywni byli Wielkopolanie,Rusini i Ślązacy bo ich ślady językowe
są bardzo widoczne w naszej gwarze.

[tataratata]

Zmazowszenie północnych peryferiów radomskiego może mieć przyczyny
demograficzne.
W Przytyku znaczna część ludzi przybyła z terenów przymazowieckich albo wręcz z
Mazowsza.
W tejże gminie wyraźnie rysuje się różnica między wioskami leżącymi na południe
od Radomki a na północ od tej rzeki.

Ludność odmazowiecka w poszczególnych wioskach:

1.Wygnanów,Kaszewska Wola,Sukowska Wola,Mścichów(50%)
2.Glinice,Suków(40-50%)
3.Żerdź,Wrzeszczów,Wrzos,Studzienice(30-40%)
4.Potkanna,Podgajek,Słowików,Oblas,Posada,Przytyk,Wólka Domaniowska(20-30%)
5.Dęba,Ostrołęka,Goszczewice,Domaniów,Jabłonna(10-20%)
6.Krzyszkowice,Zameczek,Młódnice,Jabłonna,Stefanów(do 10%).

Wymowa częściowo mazowiecka zaczyna się na północ od Radomki i dawniej na pewno
Zakrzew oraz cały Wolanów należałoby zaliczyć do strefy radomskiej a
nie 'Pogranicza Mazowsza'.
Różnica między Zakrzewem stykającym się z Radomiem a Przytykiem kiedyś była
spora(teraz nie wiem)choć miejscowości te dzieli różnica 8km.
Ja dawniej nie znałem 'robymy,chodzymy' -tego nauczyłem się w Przytyku.
W Zakrzowie było to przeważnie 'róbka,chodźma'(z różnymi wariantami).
Co ciekawe w Oblesie,wiosce podprzytyckiej mówiono bardziej po zakrzewsku
gdyż do lat 50. należał do parafii tamtejszej!!!

[ungur]

No to jak jest z tymi końmi???

wio:
---

wjy!
wjye!
wjyo!

wiśta:
-----

wśta!
wjyśta!
wjśt!(wjśt!wjśt!)
wjyśtta!
wjyeśta!(dość często)

hetta:
-----

hejta!
heta!
het!(het!het!)
hetta!
hejtta!
hajta!
hata!
hajt!(hajt!hajt!)
hajtta!
hejt!(hejt!hejt!)

zatrzymaj się:
-------------

prrr!
trrrr!(Powiśle)
stojji no!;stojno!

powoli
------

pomalu!pomalu!
powo!powo!

do tyłu
-------

nazad!
cafnij sim!(w Zakrzowie)

nastąp się:
----------

nastump sim!


Zawołanie na konia(kobyłę):

Wjeśka wje!
Wjo Bereśka!
Cieśka Wjy!

-----------------------------------------------------------------------------

Te okrzyki są trudne do zapisania bowiem 'a' i 'e' zlewają się i brzmią jakoś
pośrednio.

[ungur]

coś
---

cosi
cośka
cośki
cośk
cosij

cośta-coście
cośtka-coście
cośma-cośmy
cośmka-cośmy
cośmwka-cośmy
cośwa-cośmy
cośwka-cośmy
cosiam(em)(?)-co robiłem(?)
cośkam(?)-coś ty (?)
cosiek-coś on(?)(podobne do 'cosik')

[ungur]

U nas naprawdę można chyba wyeliminować wszystkie bezdźwięczne głoski.
W każdym razie udało mi się nagrać i 'gapnąć' i 'jejjich',nawet 'kiej' tylko,że
ta osoba zaraz starała się te słowa poprawiać.

[piotrpanek]

ungur napisał:

> U nas naprawdę można chyba wyeliminować wszystkie bezdźwięczne głoski.
> W każdym razie udało mi się nagrać i 'gapnąć' i 'jejjich',nawet 'kiej' tylko,że
>
> ta osoba zaraz starała się te słowa poprawiać.

No wisz, kiej bodosz czyjoś naturalno wymowe, to za nic f świecie mu o tym nie
móf, bo na pewno zacznie sie poprawiać
Znom pewnego fonologa, który idądz w lud, udaje, że bodo wycinanki i inne takie
wytwory kultury. Babiny wtenczos zaczynajo nawijadź o tyh wycinankah i ani sie
nie spostrzego, kiej zapominajo mówidź "ładnie" i zaczynajo mówić po swojemu, na
co jacy ten fonolok czeko

[ungur]

No,wezmnem se Twojjy rody do syrco

Ja nie nagrywałem jakichś tam starych babek ale koleżankę matki.
Nikt jej nie zmuszał do gadania wiejskiego,ot kiedy się zaperzyła to dopiero
tak 'zaciągała'.
No,ale pewnych rzeczy nie poprawiała bo nie wiedziała,że źle mówi,np.'zwrok'
zamiast 'wzrok'.
W ciągu tych ponad 3 godzin powiedziała też parę słów których wcześniej nie
znałem.

A może takie nagrywanie 'z przyczajki' jest nielegalne?
No ale teraz wszyscy wszystkich śpiclujum....

[piotrpanek]

ungur napisał:
> A może takie nagrywanie 'z przyczajki' jest nielegalne?

To cza być tag wyćwiczonym fonetykiem, żeby usłyszedź i zapamiętać bez
nagrywania

[ungur]

PJetrzpanku,nie wyjerzym zye mzno zopomjyntodźć' tokum długum rozmyowym.
A pozo tyem ńjch my ńjye zorzćjy zem se wymyśluł

No,ale można nagrywać czy nie bo przecież np.taki Michnik nagrał Rywina?
...Jak można to mam parę nagrań,a jak nie można to tylko do przesłuchania...

[ungur]

Z JEDNEGO NAGRANIA(Przytyk 09.01.2005)

pokupywałam se(u nas większość tak mówi;ja czemuś tego 'nie złapałem')
tu jest burdelo
ściuchcioł się*-zmęczył się,zasapał
zwrok-wzrok*
wyciukała mi*-wyrzuciła mi
wziuł ci(ten ci,on ci itd.)-bardzo częste
co i róż to u innego-bardzo częste
w dupe po palcu by wlozł*-strasznie kogoś lubi
śmuklerstwo*-kombinacja,krętactwo
wyłgo-wyłudzi
łabzok*-biedak,łapserdak
tatusio-bardzo częste(wujcio,stryjcio itd.)
nie tykaj mnie-bardzo częste
ciele Madejowe-oferma-bardzo częste
śiuler-krętacz-bardzo częste
nie wi któremu Bogu służyć*-jest niezdecydowana(y)
chatlij się-kłóć się
zawiuzem-zawiozłem
tym śfinkum-tym świnkom
tamty-tamtej
nimo gliku-bardzo częste
trzaby-bardzo częste
iyy!-gdzie tam!
całe czasy-bardzo częste
jak cajmer-bardzo częste
to ślypium nie wierzył
obsadził się*-zamieszkał
nich mu gratów nie doł
zapruty-pijany
zyni się-żeni się
dwoje takich burzliwych ludzi*
poszedł na kurwa mać-bardzo częste
rozeszedł się-rozszedł się
skund się wywodzi?-skąd pochodzi?
nie pysknoł
nie względem*-nie ze względu
zanim się gapłam
wzięłam se sto piwa-wzięłam sobie sto butelek piwa
koleziunka-koleżanka
wody my naloł
cympioł,cympioł do dziewiunty-sterczał
i dupa psio
przychódź
wybroł się
chałupa wycyckana-chałupa wysprzątana
co się uśtyrbie-co zapracuje
tak se pomyślić
siekierum rumbać-tego kto zły
tyk nawozów nie ma
rozśarpała
trepy szyjum-buty szyjum(trepy-wszelkie buty)-bardzo częste
iy-jej
bułchory-bachory
sprzedej-sprzedaj
takie cigry*-nieużyczliwce
łachmyta
sionuje-szanuje
już sam diabeł z tego nie wygrzebie*-nic już nie pomoże
złapoł ci
ty kurwo policyjno!
kurwo eskimosko!
wątrobę zszarganą-wątrobę zniszczoną
nie dawało im się to
remament-remanent
wkiejś-kiedyś
poparowały się-potworzyli pary;zaczęli ze sobą chodzić
prawdziwie to były bogate*-naprawdę byli bogaci
doł im dobrze po jojach*-mieli przez niego sporo kłopotów
mało to*-mało tego
ogolić wszystkie książeczki-wypłacić wszystko z książeczek
śmy wpłacili
jejjich robota
2 lat rajzerki-dwa lata wisusowania
nie zadrzesz kity i pójdziesz*-nie postawisz się i cię wywalimy
odwrócił się o 360 stopni*-zmienił się całkowicie
pokorny,przytulny*-miły,grzeczny

*oznacza słowa i zwroty których nie znałem do tej pory


POZDRAWIAM

[ungur]

No,mówią tak jak pisze.
Radomianie też znają:'wewe','a aa','lysty','ciungnie mie tam ino trzaby wzióńść
i porobić trochy','poczekajta'.
A z okolic Przytyka np.:'najmać się'-nająć się do roboty
'ze mchu'-z mchu
'bierum,bier,biery'biorą,bierz
'syr'
'przyichały'
'jasiek'-mała poduszka(wszyscy tak mówią)
'sierdzić się'(wszyscy tak mówią)
'jestemy'-jesteśmy
'trętosi'-miętosi
'przepolkę zrobi'-przepali
'nie obejdzie się bez nich'....

[ungur]

DALSZA CZĘŚĆ 'ZMYŚLEŃ'

popa-popatrz
patrzaj no-patrz
patrzaj iyno-popatrz tylko
cho,chono-chodź
iy,ino,iydźno-idź
jie,je,jeno,jedźno-jedź
wiydźiy,wiyńiy-widzi...

[ungur]

jutro
-----

jutero
juterko
jutrok(?)
jutrkom

wczoraj
-------

wczera
wczora
wczorka
wczorajka
wczerka
wczorkam
wczorajci-wczoraj ci on...
od do wczoraja
wczorajkam(?)
od do wczora
wczorok
od do wczorej(aj)
od do wczorkaj...

[tataratata]

Na wsi radomskiej rozpowszechnione są końcówki na'ch(o)'(częściej
niż 'sko','ak','ec')
miech(o)-miesiąc
mich(o)-miś
ciacho-ciastko
Jach(o)
głuptach(o)
brzydacho
bycho
chłopicho
klepicho
młodzieniacha
kurwicha
dziewuch
robocicho(a)
butelczycho
towarzycho('Cicho!Bo przyjdzie Ździcho i rozgoni towarzycho!')
ognicho
mrowicho

Występują też taki konstrukcje:
'Krychy powiedziała(y)'-Krysia powiedziała
'Jachy przyszedł(przyszły)'-Janek przyszedł

Zdarza się nierzadko końcówka 'sza(o)':Halaszo(a)-Helena,Roma szo(Roman),
Renaszo(a)(Irena).

Silnie rozpowszechniona jest końcówka'zda':
Renizda,dziewuszyzda,głupizda,w ariacizda,pierunizda,bogacizda.

[tataratata]

Często występują końcówki na 'stwo,ctwo':cudactwo,głuptactwo ,kalectwo(kaleka),
koledztwo.
Silnie rozpowszechnione są też'nio':Janio,Janunio,Krzynio.
Obok nich'sio','sia' oraz 'śko',śka':Jasio,Krzysio,Krysia ,Maryśka,Staśko.
Mówią nierzadko tak:
'moja chłopa'-mój chłop,syn;moje syny i mąż
'moje chłopy'-mój chłop,syn
Na mężczyzn wołają na sposób kobiecy a na kobiety jakby były chłopami:
Marcyna,Jóźcyna,Antcyna;Anek,Be acik,Basiek(jest to częste,nie tak że od czasu
do czasu komuś się powie).
Rozpowszechnione także jest 'tko':
cielątko,kurczątko,dziewczątko, chłopiątko.
Końcówka na 'ak' istnieje ale nie przytłacza innych;u nas 'ak' zastępuję 'ski':
Borowszczak-Borowski
Kawińszczak-Kawiński
Kowalszczak-Kowalski.
Końcówka 'yk' zastępuje 'ski' w odniesieniu do synów :
Jawprszczyk-syn Jaworskiego
Baczkoszczyk-Syn Baczkowskiego
Kawińszczyk-syn Kawińskiego.
Bardzo silnie słychać'ica'
pierunica,głuptasica,wariacica.
Występuje również końcówki'ina' i 'ńda':
pierdolina,ciapulina,gapulina;c iapulińda,gleńda,głuptasińda;ps ina,psinina,psiuńc
yna,psińda...

[ungur]

SPOSOBY WYMOWY

Na obszarze przytcko-zakrzewskim nie ma jednego sposobu wymowy.
Nie mam pojęcia czy tak było tutaj zawsze czy też stało się teraz w wyniku
oddziaływania zewnętrznego.
Pewne jest,że najdźwięczniej,melodyjniej i donośniej mówili ludzie żyjący
gdzieś daleko od traktu niemający kontaktu z miastem.
Pamiętam parenaście lat temu mieszkał w Starym Młynie lub Gaczkowicach taki
dziadek który właśnie mówił wyjątkowo twardo i dźwięcznie .
Nie lubiłem go bo był dość obcesowy ; trochę się o niego wypytałem.
Okazało się ,że klepał bidę samotnie na uboczu a w domu nie miał nawet radia!
Tak samo w Zakrzewie najbardziej archaicznie gadały dzieciaki z Ławek,małego
przysiółka w polach(kilka chałup).
(Alez w tej dziurze był przyrost naturalny!
Przeważnie było ich po kilkoro w domu a Kaczorów -dwanaścioro!).
Z reguły właśnie wielodzietne rodziny rolnicze posługiwały się językiem
najsurowszym:bo wszyscy mówili gwarą tyle że niejednakowo!
Przytoczę 'gwarę ławkowską':
'urodziłem się na Ławkach'
'historyjaja'-historia(z tej 'historyjajyi' cała szkoła się śmiała)
Poza tym oni i uczniowie z polnej części Mleczkowa znali:
jejjich,dziśki,tamka,tutka,tutk i,bez most,przez copki itd.
Już wtedy była kolosalna różnica miedzy mową 'ludzi z lasów i pól' a tych
mieszkających przy trakcie na Radom.
Do szkoły zakrzewskiej przynależały wsie grupujące jakieś 2500 ludzi z
tego 'polno-leśni' stanowili najwyżej 10%-15%.
Jednak przyrost naturalny powodował iż niemal 40% uczniów wywodziło się z tych
kresowych rejonów(jest owszem przysiółek 'Kresy').
Nie wiem czy obecnie 'polno-leśni' mówią jak dawniej.
Na pewno występuje 'jejjich i jeszczek' bo moja siostra jest nauczycielką w
Zakrzowie i czasem to słyszy.
Ja zapamiętałem 'słowa naszych kresowiaków' dlatego,że mnie one strasznie
śmieszyły.
Dorabiałem sobie do nich rymowanki:
'tutki-gospodarz malutki'
'tutka-gospodyni malutka'.
Gdyby mnie ta gwara nie bawiła pewnie bym o niej zapomniał.
Raz mój kolega chodzący do liceum opowiadał jak profesorka kazała im napisać
fragment naszej gwary.
No to Waldek wywalił:
'sed chłop bez most przez copki' no i dorzucił jeszcze 'dziśki,dziśka' itp.
Nauczycielka się wściekła ,że sobie żarty robi i przepisuje teksty z książki o
gwarze góralskiej!
Siedliśmy obok siebie i po jakimś czasie:
'ale przecież Zbyszek z Ławek tak gada.
W Kolonii Las też to słyszałem'.
Ja sądzę,że profesorce należała się pała!!!

[ungur]

No,jednak podwajanie głosek jest u nas bardzo popularne.
Większość 'dołów społecznych' mówi:
do lassu-do lasu
gminna-gmina
drzewianny-drewniany

Wiedziałem ,że tak tu jest ale nie przypuszczałem iż tak bardzo to u nas
rozpowszechnione!!!
(Człowiek się obraca trochę w innym kręgu).
Dzisiaj porozmawiałem z 'ludem'...
(W zasadzie z każdym następnym piwem zaczynają coraz mocniej rozmawiać po
wiejsku.
A jak już zejdą na sprawy pasenia krów(a to każdy chłopak wiejski musiał robić)
to do góralskiego wygłosu jest nie tak daleko.
Następuje taka ciekawa ewolucja w mowie:najpierw przeskok z polskiego na lekką
gwarę,potem prawie wszystko po wiejsku ale nowe słownictwo,później coraz
mocniej po dawnemu:zamiast'przez' 'bez',nie 'Krzyszkowice' ale 'Krzyśkowice'
itd.
Sądzę,że dalej to prasłowiański lecz to nie na moje zdrowie!!!).

[dialektolog]

Taa - tak.

[piotrpanek]

ungur napisał:


>
> No,ale można nagrywać czy nie bo przecież np.taki Michnik nagrał Rywina?
> ...Jak można to mam parę nagrań,a jak nie można to tylko do przesłuchania...

Toż przecież przy publikacji opisuje się "dane zarejestrowane u naiwnego
informanta", a nie "to, co powiedziała Kryśka Łobodzino spod bagien"

[tataratata]

No,można i tak

PRASŁOWIAŃSKI JĘZYK PÓŁNOCNORADOMSKI:

JEJ-ŃIYJ,JIYI,JIYJKA,JIKI,IY,II Y

JEGO-ŃJIYGO,GO,JJIGO,IYGO

JEMU-ŃIYMU,MU,JIMU,JMU,IMU

ICH-JEJJICH,JICH,ŃJYCH

IM-JEJIM,JIM,JEM,IJMA(O),JEJMKA (O),JEMKA(O),JEJMA(O),ŃJYM,ŃJEM

NIM-JEJIM,JEJIMKA(O),JIMKA(O),Ń JYM

Z NIM-Z JIM

Z NIĄ-Z JUM,Z JU,Z IUM,Z JEJIUM

Z NIMI-Z JEMIY,Z JEJMA...

Zamiast 'jego' mówią 'niego' a tam gdzie powinno być 'nich' jest 'ich'.

[tataratata]

PRASŁOWIAŃSKI JĘZYK PÓŁNOCNORADOMSKI:

MÓJ-MOJIJ,MOJIKI,MOJICI
MOJA-MOIO,MOJIKA,MOJIO
MOI-MOJJI
MOJE-MOJJIKO,MOIJE,MOIE

TWÓJ-TWOJIJ,TWOJJKI,TWOJCI
TWOJA-TWOJJO,TWOJJKA,TWA
TWOJE-TWOJJIY,TWOJKE,TWE
TWOI-TWOIY,TWOJJKO,TWY

WASZ-WASY,WASKI,WASYJ,
WASZA-WOSO,WASKI
WASZE-WOSY,WASOJU(?)
WASI-WAŚKA(?),WAŚKI(?),WOŚIY

Z NIM-Z JEJJIM,Z JIM
Z NIĄ-Z JUM,Z JU,Z IUM,Z IJUM
Z NIMI-Z JIMA,Z JEMA,Z JEJIMI
Z NAMI-ZE NOMA,Z NUMA,Z NAMKA(?),Z NAMKI
Z WAMI-Z WAMKA,Z WAMA
ZE MNĄ-ZMNUM,Z JA(?)
Z TOBĄ-ZE TOBUM,Z TOBU,Z TY(?)

KOMU?

MNIE-MIY,MY,MŃJY
TOBIE-ĆJY,TOBJY
IM-ŃIYM,ŃJEM
WAM-WAMA,WAMO,WAMKA(O),WAMKIY

CHYBA NIEKTÓRZY MÓWIĄ:
NAJU-NAM(?)
WAJU-WAM(?)

APEL DO NIEDOWIARKÓW

[tataratata]

APEL DO NIEDOWIARKÓW(CZY MOŻE ZAZDROŚNIKÓW?)ZARZUCAJĄCYCH MI KŁAMSTWO:

ZERKNIJCIE DO 'FORUM RADOM' W TEMAT 'GWARA RADOMSKA'.
NAWET MIASTOWI MÓWIĄ 'JJEM'!!!!!!!!

HA!
TEN ZAŚPIEW TEŻ JEST!!!

NAZWY MIEJSCOWE PRZYTYKA

[ungur]

BŁOTA-bagniste,krzaczaste pastwisko wspólnoty(dawnie pasły się tam
dwa'klucze'?'koła' :przytyckie i podgajskie liczące ogółem ponad 100 krów)

NA KOZIOŁKU

PIASKI

BAKUTIL(Przy Bakutilu)

SKUP(Przy Skupie)

DĄBKI-las dębowy

PIASKI(w tym iaski Błota,Przy Drodze i Na Kierkucie)

KIRKUT(las wokół kierkuta)

GIES

TARGOWICA(Targowisko)

CPN(PRZY CEPEENIE)

U KRÓLA(sklep)

CHLYWEK(barek)

POD MOSTEM

RYNEK

DYMBOWICA(Dębowica)

NA DUMBROWIE(Dąbrowa)

PRZY PRZYSTANKU

PRZY GOSPODZIE(PRZY KACZCE)

PRZY KANALE

PODKOŚCIELE

PODGAJEK WSCHODNI

PODGAJEK ZACHODNI

STAWY ZAMECZKOWSKIE(lasy wokół stawów)

ZIMNY BRODEK(w odległych o 6 km Jarosławicach wszyscy na tę rzeczkę
mówią'DOBRZYCA')

MOSTEK (NA MOSTKU)

WYSYPISKO(NA WYSYPISKU)

GRĄDY

NA PRZERWANYM

KOŁO OŚRODKA

ZA SZKOŁĄ

KÓŁKO(PRZY KÓŁKU)

(Jest więcej tych nazw ale wszystkich nie pamiętam.
Miejsca te często mają końcówki na 'ica' albo są tak dziwaczne jak 'Na Harach'-
to w Oblesie ).

[piotrpanek]

tataratata napisał:


>
> PRASŁOWIAŃSKI JĘZYK PÓŁNOCNORADOMSKI:


Ludzie, weźta sie napijta zielonyj herbaty, abo co...

Waszo gwara je tak samo odległo ot prasłowiańskiego, jag literacki język polski,
rosyjski, czy jakoź gwara spod Zagrzebia.

Ot prasłowiańskiego dzieli jo pore tysięcy lod ewolucji. A że Polska je w miare
w środku słowiańszczyzny, to i ewolucja była intensywno. Jednom z zasad
językoznawstwa historycznego je to, że język szybcij sie zmienio w środku, a
wolnij na obrzeżach. Waszo gwara może być przes to mnij podobno do
prasłowiańskiego (który tysz przecież musioł miedź różne gwary) niż język
literacki...

Mocie dziwno gware - dobrze. Ale mie takie nieodróżnianie głosek dźwięcznyh od
bezdźwięcznych, a od o itp. to bardzij podaje na niedowno (choćby i poreset lot,
to dlo języka niedowno) zmiane, niż na archaizm. Co do zaśpiwów, to nie wiem.

[tataratata]

Piotrponku

Ja ta siem na tem borzdzo nie wyznawam.
Zważ jednak,że te wygłosy są archaiczne.
No i jeszcze rytm!

Nigdzie indziej ludzie tego nie robią co u nas(sam to znam).
Dlatego język praindoeuropejski brzmi dla mnie 'swojsko' i jeszcze uważam,że
źle został zrekonstruowany.

Sądzę,że 'dźwięczność' jest cechą prasłowiańską(lepiej brzmi i donośniej)
natomiast beźdźwięczność to późniejsza sprawa.
Zresztą tu chodzi bardziej o wygłosowość i rytm.
Prasłowiański czy śląski są duże lepsze od polskiego.
W zasadzie obecnie 'polski' przypomina'ta-ta-ta'-to je łocina.
Te jego'archaizmy' są pozorne:jedynie 'ę' i 'ą' a i tak przecież kiedy wpadam w
zaśpiew robi mi się 'uom' zamiast 'ą' i 'eyu' zamiast 'ę'.
Nie sądzę,żeby polskie'ą' i 'ę' były całkiem prawdziwe-to były takie trudne do
oddania dźwięki które nie sposób zapisać!!!

Zreśtu jo źjym no dym ńje znum.
POZDR.

PS
Niemiecki jest koszmarny.
Jego przegłosy przypominają semicki.
Ma też kłopoty z 'r':prycha i kwicha a nie brzmi!!!

[ungur]

Jest u nas tendencja do takich zbitek:'krw,chr,trch' itd.,np.'kropatwy'-
kuropatwy.
W zasadzie można pisać tak:'błm','szdłm'-w środku powstają 'samoistnie'
przegłosy.
Jeśli zapiszę 'krwa' to i tak będzie dobrze bowiem w różnych miejscach utworzy
się przegłos,np.kr-yyyoooou'w'ya.
Ja sądzę,że w prasałowiańskim było podobnie z tym,że przegłos znajdował się
po 'k'-yyyou'rwa.
Nie wiem kiedy przegłosy zaczęły przechodzić w otwarte sylaby bo u nas(tak jak
i gdzie indziej w Małopolsce)to dżwięki są 'mieszaniną',tzn.
pośrednie,np.'jodym' brzmi jak 'jyoudeyum',podobnie jest z mową góralską.
No ale jo siem nie znum.

[ungur]

A tak młody szesnastolatek z willowej dzielnicy Radomia pisze:
polifonja,
serjal.
Pisze jak słyszy.
(Znam to z 'Gadu-gadu').

[tataratata]

Jyo sobjye(ye ledwo słyszalne)dokłdn'je(je ledwo słyszalne) przyp'mnjołm(ym)
nas'm gworm...
Ona jest taka jak na południu,a to że współcześnie zawiera wiele elementów
mazowieckich wynika z bliskości Warszawy.
Prawdziwi 'zaciągacze' mówią tak jak pod Częstochową albo w górach.
Jestem pewien,że w radomskiem 200 lat temu mówiło się tak samo jak pod Krakowem.
Wpływy Wielkopolskie też są duże bowiem ja na co dzień naprawdę
mówię:'wewew,zezez,zz,ww itd.'Kiedy wracam do mowy dziecinnych lat ,wychodzi
mi:'dźwynja,dźwiyerźyńdźćjye,dźwjadło' itd.Ponieważ mój rejon jest
archaiczny,znaczy że kiedyś aż po Pilicę mówiono tak jak i w innych częściach
Małopolski.
Jesteśmy trochę w sytuacji Serbów Łużyckich:naukowcy ustalili średnią
radomską,nie rozumiejąc ,że ta 'średnia' jest nowszą formą mowy.Obok niej gdzie
niegdzie zachowały się gadki nie odbiegające od sposobu mówienia na Ślązku,w
Wielkopolsce czy Małopolsce Południowej.Prawie wszystko co jest na południu i w
kieleckiem znam.Nawet 'my byli' niekiedy można usłyszeć po wsiach a 'byli my'
jest częste. Nie chcę przesądzać,ale 'zieluno,bioło,kuro,kocko' występuje chyba
nawet na Powiślu,bo u nas na pewno!!!

[tataratata]

Może ktoś wie co znaczy psie imię "GUŁAJ"?-tak wołali w Oblesie na jednego psa
40 lat temu(matka mi opowiadała)...

Szkoda,że niema Piotrpanka bo może by powiedział dlaczego u nas niektórzy
dziwnie mazurzą:pseciez,bzucho,tzymaj itd.-tak mówi np. moja ciocia z
Radomia,ja też .Czyżby wszyscy dla których naturalne mazurzenie jest sztuczne
tak gadali?(bo ja się mazurzenia w domu nie nauczyłem).
Chyba,że u nas i inni 'mazurzą' w ten sposób?


Hyej,wijozno jydźjye,no torgu duzom ludźjuw słysoł,yuoustro hyłopy
zodźungojjum...Jogh nogrum dho zomye zobdzydźćjye ze my tyzeźmy góryoule!!!

[tataratata]

I jedze wum powjym ze tyz u noz god(yo)jum 'zakryncioł sie wedle spuydnicy'...

[ungur]

Na metalowej poręczy mostu w Sukowskiej Woli koło Przytyka tak jest
napisane :'chóje z Jankowiców*...ksiundz ...'
*chodzi oczywiście o pobliską wioskę Jankowice.

[ungur]

W radomskiem,zwłaszcza na Powiślu tak się mówi o człowieku urzywającym
niecenzuralnych słów:
'zemści i zemści!','czego tak pomstuje?','nie zemść(albo 'nie mścij!')!.
Jest też takie wyrażenie 'klnie na czym świat stoi'.
zemścić,pomstować,mścić-kląć,przeklinać.
Na Powiślu rzadko(może wcale?) słychać:'kląć','przeklinać'.

[ungur]

GWARA POWIŚLAŃSKA

Kępeczki koło Kozienic(21,39';51,35')02.05.2005.
Mówią:Ryszard Olszak,Mirosław Nowak,Bożena Nowak,Leszek Krześniak(Samwodzie).

wzión-wzioł
dopiro
'łoj,to mało'
możno
kuńcu-końcu
późni
maju-mają
rozrzucune
struna-strona
nima-nie ma
chcioł-chciał
dosz-dasz
'kunicznie chcioł'-bardzo chciał
tysiunc-tysiąc
tysz-też
jo-ja
to su-to są
przepado-przepada
palułem-paliłem
eetam!-nie,nie wierzę!
wiadumo-wiadomo
a,no no no!-właśnie tak!
wtenczas-wtedy
łuny-oni
doł-dał
dajno!-daj!
tera-teraz
musi-chyba
kobita
bobka
po sumsiedzku
wzieny-wzieli
zrobiły jy-zrobili jej
sunczki-sączki
tysz-też
ucic-uciec
lepi-lepiej
zablokowoł
samochodziarstwo-branża samochodowa
naszy-naszej
iyy!-nie!gdze tam!
Władkowo-Władkowa
miesiunc-miesiąc
dycha-dziesięć
założyły-założyli
'chałupe rozwalum'-dom rozwalą
prosięta
śfynie-świnie
sadzaweczka-niewielki zbiornik wodny
dołek-j.w.
'zawsze stoi wody'-zawsze pełno wody
najgłębi
'nie było zwyczajne'-to było coś wyjątkowego
'płoty jedne,drugie'-płoty pierwsze,drugie
wejdu-wejdą
se-sobie
z tego samego miotu
dawni
miały takiego psa-mieli takiego psa
z plyw-z plew
płynuł-płynął
latoł
znoz-znasz
zjod-zjadł
niskie nogi-krótkie nogi(o psie który miał krótkie nogi)
dobry psiak-dobry piesek
Baczkoscok-Baczkowski
zagrodzuny
szczekoł
nie poznałym
weszedł-wszedł
poszed-poszedł
'tysz nie było nic warte'-też był niewiele wart(o psie)
je-jest
Władek Krześnioków-Władek Krześniak(o mężczyżnie w wieku piędziesięciu kilku-
sześcdziesięciu lat)
podyj-podaj
wisz-wiesz
stamtund-stamtąd
weźniemy-weźmiemy
tamoj-tam
inaczy-inaczej
ano!-tak,właśnie!
dali-dalej
pińć-pięć
przyjiżdżo-przyjeżdża
'kładu sie i śpiu'
'uny nie wiedzom o tem'-oni nie wiedzą o tym
no i dobra!-i dobrze!
te cału-tę całą
'na jedno to jest dobre'-z jednej strony to jest dobre
zjeżdżune mo-zjeżdżone ma
wirzby-wierzby
zerznuł-ściął
'powiem wum'
pińset-pięćset
nimioł-nie miał
'słabizna,kopyrto się'-słaba,ledwo żyje
iyjum-ją
iyy,choroba!-nie,źle!
mieszko-mieszka
siołym,kupowołym-siałem,kupowałem
rzodkie-rzadkie
przyjyżdżajum-przyjeżdżają

*(Kępeczki przynależą do parafii Brzeźnica).

[ungur]

O POLU

I Końce,kresy pola:

1.(ten)koniec
(ta)końca(kończa)
(ta)kończyna
(to)kończenie
(ta)końcowizna
(ta)końcowina
(ta)koniecz
(to)kończe(końce)
(ta)końj
(ta)końcowizna
(ta)konia
(ta)końcówa
(ten)końcówek
(to)końcówko
(ta)kończyzna(końcyzna)
(konieczek,koniuszek,koniuszka,końka,koniuch,końcuch,końcucha,końcusz,końcusza,
końcołek,końcółka,końcołuszek,końcołuszka,końcol,końcola,końcółko,konieczka,końc
zyk...)

2.(ten)kraj
(ta)kraj
(ta)kraja
(to)kraje
(ta)krajka
(to)krajanie
(ten)kraik
(ten)krajk
(ta)kraina
(ta)krajczyna
(ta)krajczyzna
(ta)krainka
(ta)krajka
(to)kraiszcze(?)
(krajeczka,krajeczek itd.)

3.(ten)kres
(ta)kres
(ta)kresa
(ta)krysa(kryza)
(ta)kreska
(to)kresko
(ta)kresownica
(to)kresowisko
(krajcuszek,krasek,kresówka itd.)

4.(ten)skraj
(ta)skraj
(ta)skraja
(to)skraje
(ten)skraik
(to)skrajanie
(skrajko,skrajczyk,skrajaszek,skrajątek,skrajuszka,skrajucha itd.)

5.(ten)kraniec
(ta)krańj
(ta)krańca(krańcza)
(to)krańcze
(ta)krańka
(to)krańczysko
(to)krańcowisko
(ta)krania
(ten)krańcuch
(ten)krańczyk
(kranieczko,kranieczek,krańcucha,krańcula,krańcółko itd.)

6.(ta)krawędzia
(to)krawędzie

7.(ta)linia,linijka

8.(ta)kosa
(to)kosie
(ta)kośnia
(ten)zakos
(ta)zakosa

9.(ten)zasięg

10.(to)ostrze
(to)obostrzenie
(to)obostrze

11.(to)zagrodzenie pola
(ta)zagroda pola
(to)grodzie

12.(ta)granica
(ta)grańj
(ta)grania
(ta)graniczyzna
(ta)grańka

13.(to)bronie(?)(chyba że pomyliłem z 'obroną w polu w grze w piłkę'?)

14.kamień pola(?)

15.bok

16.(ten)krój
(to)kroje

17.(to)obramowanie
(ta)brama

18.(ten)zrąb(?)(albo dotyczy tylko lasu?)
(ta)zręba(?)
(to)zrębie(zręba)(?)

19.(ta)strona
(to)stronie
(ta)stronica

20.tarcza(?)

21.(to)obrzeżenie
(ten)brzeg
(to)obrzeże
(to)brzeże
(ta)brzeżyna
(ta)brzeżeń
(ta)brzegienica(brzegnica)(?)

22.(ta)obręcza(obręcz)

23.(ten)znak
(to)zaznaczenie
(to)znakowanie

24.(ten)schyłek pola

25.(ta)struga pola(?)

26.(ta)blizna pola

27.(ten)rowek pola

28.(ten)ostatek(też w znaczeniu'granicy'

29.(ten)początek(też w znaczeniu 'granicy')
(to)poczęcie)

30.(ten)wrąb(?)
(ta)wręba
(to)wrębie(wrębe)

31.(ta)rysa
(ten)rys
(ten)rysunek(?)(moźe znam to tylko ze szkoły?)
(ten)zarys)(?)(może też ze szkoły?)

32.(ten)widok pola(?)(nie wiem czy w znaczeniu 'granicy')

33.(ten)zasięg pola

34.(ten)strój pola(?)(nie wiem czy w znaczeniu 'granicy')

35.(ten)występ pola
(ta)występa

36.(ta)smuga pola(?)(jest ale nie wiem czy w znaczeniu 'linii')

37.(to)zakończenie
(to)zakończe

38.(ten)wygląd pola(?)(nie wiem czy w tym znaczeniu?)

39.(ten)strój pola(?)(nie wiem czy w tym znaczeniu?)

40.(to)czoło pola(?)(nie wiem czy w tym znaczeniu?)

41.(ten)obraz pola(?)(jest ,ale nie wiem czy w tym znaczeniu?)


Jeśli chodzi o 'skraj' to jest to najuwerslaniejsze słowo bo zawsze
oznacza 'granicę' natomiast inne
najpopularniejsze:'koniec','kraj',kraniec','kres' stanowią bardziej coś
odległego niż leżący od nas 2 metry bok pola.
W radomskiem bardzo popularne są 'kresy' i chodzi zwłaszcza o takie takie
rozproszone osadnictwo z dala od głównej wsi.
'Początek' może znaczyć też koniec gdyż można rzec'od jednego początku do
drugiego'.
Tak samo'koniec' może być 'początkiem'.

[ungur]

O POLU

'Wręba' nie jest krańcem,to tylko wcięcie,wzębienie-tak mi się pomyliło
z 'wręgą'.

(ta)wyręga(jest i 'wręga' ale znaczy chyba 'wgłębienie')
(to)pęto(iść'pętem pola,lasu'-znaczy brzegiem,skrajem-dawniej bardzo częste)
(to)smółko(?)
(ten)smag
(to)naokółko(na pewno jest tylko nie wiem czy pasuje do 'kresu')
(to)obkole(częste:obkolem stawu,lasu,chyba i pola)
(to)obtocze(obtoczenie)(tak jak i 'obtok' bardziej pasuje do stawu)
(to)otrze
(to)trze
(to)obrze
(ten)obrzeg
(to)zajście
(ten)okróg
(ta)ulica(w znaczeniu 'granicy' częste:iść 'ulicą lasu,stawu' czyli obrzeżem)
(ten)występ
(ta)ułęż(chyba nie tylko w znaczeniu 'zakątka'ale też i 'pobrzeża')
(to)ułęże(j.w.)
(ta)ustroń(też chyba nie tylko w znaczeniu'małego kąta')
(to)ustronie(j.w.)
(to)łęże
(to)lico
(ta)skroń
(ten)ściąg(ale może bardziej w znaczeniu 'zwężenie'?)
(ten)wąs
(ta)wąsa
(ten)wag(?)
(to)wisie(?)
(to)urwie(?)
(ten)pas
(to)pasie
(to)opasanie
(ta)paśka
(ten)wist
(ta)wistka
(ta)tąga(?)
(ta)tągiew(tągwia)(?)
(to)cebrze
(ten)reróg(albo w znaczeniu 'kącie')
(ten)brus(?)
(ten)obrós(?)
(ta)obróska(obryska)(?)
(to)klęcze(nie wiem czy w tym znaczeniu bo może tylko 'zakole')
(to)jabrze(?)
(ta)jabrzenica(?)
(ta)koś
(ta)oś
(to)osie
(ta)osiecz(osiecznica)
(to)zawrze(?)
(ten)zastaw(?)
(ten)ostróg
(ten)prog
(to)proże
(ta)żąga(?)
(to)żągło(żągle)(?)
(ta)wyręga
(to)zegrze(?)
(to)pole('pole' w znaczeniu 'kraju' na pewno występuje bo u nas mówimy
iść 'polem lasu' a nawet 'polem pola')
(ten)obłój(?)
(ta)stroga
(to)stroże
(ten)stróg
(to)okraje
(ten)okróh lb (ta)okrój
(ta)krzna(nie tylko w znaczeniu'drobiny')
(to)krze
(to)okrze
(ta)okrzej(a)(?)
(to)krucie(?)
(ta)okraina('iść okrainą pola'-częste)
(to)dzięgle(?)
(to)wzdzięgle(?)
(ta)sieczka(ale może w znaczeniu'skosu'?)
(ta)rząsa
(ta)strzeżyna
(ta)przerwa
(ta)rwa
(to)zabrze(?)
(ten)zabrzeg(na pewno występuje)...

[ungur]

O POLU

(to)krze
(to)okrze
(ta)(ten)okraj(okrój)
(ta)okrezna
(ta)okreznica(okraznia)
(ten)okrag
(to)wrzeciono
(ta)wrzeciez(?)
(ta)warga
(ten)krawat('krwat,krwatek'-strzepek)
(ta)cega
(ten)sag
(ta)sega
(to)obustronie(obstronie)
(ta)przestron(nie wiem czy w tym znaczeniu?)
(to)przestronie
(ten)wid('w widzie pola'-bardzo czeste ale bardziej w znaczeniu wewnatrz)
(ten)widok(j.w.)
(ta)smaga
(ta)obsiecz
(ta)osiecz
(to)ostronie
(ta)odstron
(ta)stromizna(w znaczeniu 'kranca' na pewno)
(ta)wega
(ten)wezel
(to)wezle
(ten)nar(narta)(?)
(ten)prag
(ta)prega
(to)praze
(to)precie
(ten)pret(prec)
(ta)prazka
(ta)pratka(?)
(ta)oprzedz(?)
(ta)przepaska
(ta)przepasc(?)
(ta)pas
(ta)przepierz(?)
(to)przepiezenie(w znaczeniu 'zmiany')
(ten)znak
(to)znamie
(to)prze
(ta)przedza(?)
(ta)nic(nita)
(ten)witek
(to)oparcie('na oparciu pola'-czeste)
(to)wzowie
(to)wzdecie
(ten)rab
(ta)reba
(ten)zrab
(ten)rag
(ten)próg
(ta)krega
(to)kraze
(ta)oscien(?)
(ta)przegroda
(ta)przeszkoda
(ta)tecza(?)
(ta)wstega
(to)wyrobie
(ten)warkocz
(ten)wdol
(to)wdole
(ta)wreda
(ten)brus(?)
(to)klecze(?)
(ta)wedziez
(ten)zabrog(?)
(ten)brog(?)
(ten)bug(?)
(ten)zabug(?)
(ta)porecz(a)
(ten)wystep
(ta)wystepa
(to)wystapienie
(ten)pobok(pobog?)('pobok' na pewno jest)
(to)urwanie
(ten)urywek
(to)urwisko
(to)pasie
(to)opasanie
(ta)obroba(obrobka)
(ta)oskroba
(ta)droga(w znaczeniu'kraDca,obwodu' tez)
(ta)obrega
(to)wyciecie
(to)wyzecie
(to)wygiecie
(ten)wygniot
(ten)wyrzut
(to)wylozenie
(ta)wykraj
(to)wykrojenie(wykrajanie)
(ta)obcega(?)
(ta)obcaz(?)
(ten)obceg(?)
(ten)oblas(?)
(to)sklwie(sklwienie)te| w znaczeniu'zwezenia,sklepienia' jak i 'zakatka'-na
pewno jest to slowo lub podobne)
(to)skrwie(j.w.-rzadziej uzywane)
(ten)brzostek(?)
(to)obkole
(ta)obkolina
(ten)okol
(ta)oblez
(ta)oblega(?)
(ten)obleg
(ten)pratek
(ten)obrzyn(bardzo czeste)
(to)rwie
(to)urwanie(czeste)
(ten)urywek
(to)obrzecie(oberzniecie)
(ta)weka(?)

[ungur]

O POLU

(to)obodrzwie(?)
(ten)obłęk
(ta)obłęż(oblęż)
(to)obłęże
(ta)okręż
(to)okręże
(to)obkończenie(okończenie)
(ten)kręt
(ta)kręć
(ta)obrzega
(ta)obrzedź
(to)obrzedzie
(ta)brzodź(?)
(to)widło
(ten)kieł
(to)wikło(?)
(ten)winkiel
(ten)obokraj
(ta)odora
(to)odorze
(ten)obkręt
(ten)łęg
(ten)łuk
(to)załucze
(ta)lęża(?)
(ta)oblęż
(ta)oblęga
(to)oble
(ta)obla(?)
(to)obrwie(oberwie)
(ta)odszczel
(ten)odszczał
(ta)cześnia(?)
(ta)szczelina
(ta)szlęga
(to)kośle(?)
(ta)kośla(?)
(to)obrznie(obrzenie)
(ta)obrzeń
(to)cięcie
(ta)cięć(cięcia)
(to)obecięcie(obcięcie)
(ta)szelka
(to)sierdzie(?)
(ten)(ta)wręg
(ta)wręga
(ta)kokarda
(ten)korzeń
(ta)obkraka(okraka)
(ten)obkrok(okrok)
(ten)okres
(ten)odszczep(oszczep?)
(ten)turzeń(?)
(ta)turznia(?)
(ten)kęt
(to)obkącie(okęcie?)
(to)kęśle
(ta)(ten)ostrzęp
(ten)skręt
(ten)zakręt
(to)zawinięcie
(ten)zakres(?)
(to)ogle(?)
(ten)wąż
(to)(z)wężenie
(to)zwęże
(ta)ogla(?)
(ten)uskok
(ten)węgieł
(ta)obrzoga(ożoga)(ożga?)
(ta)sklęka(?)
(to)legdzie(?)
(ten)wieniec
(to)obocze
(ta)kolka
(to)poczęcie
(to)obrzęcie
(to)koło
(to)kole
(ten)zakos
(ta)zakosa
(to)zakosie
(to)jście(ijście)(od 'miejsca którym się chodzi')
(to)zajście
(to)zejście
(to)obejście
(ta)zadra
(ten)zadzior
(to)obstronie
(ta)odsłona
(ta)odstrona
(to)odstronie
(to)klewie(klwie)
(ten)okół
(ta)skłoń
(to)skłonienie
(to)skulenie
(to)skule
(to)skurczenie
(ten)rzęd
(ten)zaczątek
(ten)naczątek
(ta)bruzda
(to)skrwie
(ten)skawek
(ten)cień
(ta)przeszkoda
(ta)przegroda
(ta)obroba
(ta)oskroba
(ta)obrega
(to)wycięcie
(to)wyrzęcie
(to)wygięcie
(to)wygniecenie
(to)wyłożenie
(ten)wykraj
(ten)obcęg
(ta)obkolina
(to)rwie
(to)urwanie
(to)obkole
(ten)wysyp
(ta)stępka(?)
(ta)stopka(?)
(to)przyłożenie
(ten)czub
(to)obkącie
(ten)róg
(ta)ostrościa
(ten)osęk
(ta)osęka
(to)żebro(to)obkurczenie
(ta)bruzda

[ungur]

POLE

węzeł
węgieł
zakątek(zakolątek)
łuk
zaobkole
oberda(?)
obreda(?)
otwór
rozwarcie
obredle
obrzeń
oberwanie
obręg
obroża
obrzęk
opasie
przedział
dział
obkop
strazał
strzała
kurcze
szczerba
wyszczerba
wyzęb
oprzeńdzie
skończe
krzywizna(skrzywienie)
ząb
okrocze(obkrocze)
okowa
kowadło(?)
ocięcie
cięg(ciąg)
osiąg
zaczyn
stęp(stępa)
okal
okole
okół
stopa
przystęp
oborędzie(?)
obruździe(?)
zakrze('za krzą pola'częste;'Zakrzew' oznaczać może miejsce 'kresowe',zakątek)
zacisze('iść za cichością pola')
klechcie(?)
oblazie
miedza
skarpa
karpa
kopyto
osok(?)
osęk(?)
ręka
ramień(ramiono)
strzępa
sięg
nóż
róg
szczerzeń(?)
tarcza
szczel(?)
szczelina
szczerb
kolec
kójka
spięcie
spinka
szew
kieł
poroże(?)
poprzeczka
zakrwie
zaczole
nalecze(?)
pokraj
kawalatek
zaparcie
okrawędź
obstaje(bardzo popularne'iść obstajem pola')
zaprze(?)
pertka(?)
koperta
tarcie
obtarcie
przytyk
krawek
zarzęcie
okosa
zarzędzie(?)
obkasanie
ostęp(ustęp)
uskok
ucho
uchwyt
ociach
przedzie
tyle
bocze(obocze)
wyzębienie
wybrzuszenie
wypoczęcie
wypchnięcie
wysuw
suw
brzuch(?)
wybrzuszenie
obodzie(?)
odzioba
dziub
czub
obskręt
zakole
zaobkole
obkraj
obchod
chył
zadra
zadarcie
obredle(?)
obchyle
zawada
wężenie
obgole
obetrze
obotrze
obedrze
obodrze(?)
ukraj


Zasadniczo określenia dotyczące topografii granic można podzielić na:
1.ociosy i oberwy(od 'cięcia', obrywania')
2.wystałości(to co 'wychodzi','wystaje')
3.opasanie(od 'opasać''obstać')
4.obejście(od'iść','chodzić').
Zdecydowanie przeważa pierwsza grupa.
(Słowianie musieli być niezłą wiedzę techniczną i wojenną).

[ungur]

POLE

oroże(oróże)(?)
wystaje(?)
obciąg(?)
wyskit(?)
obkurcze,okurcze
rozrzedzenie

(Staram się podawać poprawnie nazwy które słyszałem.Być może
część'wymyśliłem',inne są 'wymysłem' chłopów.Tylko czy 'wymysłem' skoro tak
mówią?Chłopi radomscy mają potwornie bogate słownictwo najpewniej wynikające z
tego,że nasza kraina leży w środku Polski i zewsząd spływały różne
wpływy.Dominuje leksyka rodzima w odróżnieniu od rejonów miejskich czy
poddanych intensywnej kolonizacji niemieckiej).

Najczęściej używane zwroty(dotyczące 'krańca'):
okraj
okraina
skraj
kraj
koniec
kraniec
granica
kres
Ja bardzo często mówię 'idę okrainą pola,lasu' lub 'okrajem'.

U nas można mówić na niektóre słowa po męsku i żeńsku jednocześnie albo
przerabia się męskie na żeńskie.
Moja matka np'już się skończyła ta mecza'..powiedziała dzisiaj

[ungur]

POWIERZCHNIA POLA

1.płachta
płacheć
płachetek

2.piędź(piędźie)

3.piąstka

4.kraje(najczęście w znaczeniu 'schyłkowej części,zakątka')
kraj
okraj
okraje
okraina(b.częste)
okruch
okruszek(okruszka)
okrajanie

5.skraje(j.w.)
skraj
skrajanie

6.połeć
połetek

7.łokieć
łokietek

8.staje
stajanie

9.morga

10.hektar

11.meter

12.skrwat
skrwatek
krawatek
krwat
krwatek

13.urywek

14.strzęp

15.skrawek

16.ziemia

17.grunt

[ungur]

POWIERZCHNIA POLA

splachec
splachetek
ociupina
czastka


CZESCI POLA
Wjazd

bramka-poczatek od glownej drogi('bramka' to dwa kolki wbite w ziemie
polaczone u gory drazkiem)
wstep
wstepa
wstapienie w pole
wstepie
wejscie w pole
wjazd
belka pola(?)
wjezdzie
poczatek
poczecie pola
naczatek
naczecie pola
czolo(?)
pierwsza strona pola
wlasciwa strona pola
wlasciwe wejscie
strona od drogi
bliska strona
pierwszy koniec,poczatek,kreska itd.pola
przyjazd
przyjscie
od jscia
wchod
przychod

[ungur]

CZESCI POLA

WJAZD

zakroczenie w pole
zajscie(w pole)
zastapienie(w pole)
zstapienie(w pole)
front
zejscie(w pole)
od wlazu(?)
dobra strona(wlasciwa)
od drogi(glownej)


WYJAZD

wyjazd
ostatek
koniec
kres
kraj
drugi poczatek
drugi koniec(kres,kraj itd.)
daleki poczatek(kres,kraj itd.)
odlegly poczatek(koniec,kraj itd.)
ostatni poczatek(kraj,koniec itd.)
daleki,odlegly,ostatni koniec(kraniec,kres itd.)
zla strona
dupa strona
od zadupia(zadupie)
schylek
zstep
zstapienie
zstepa
zstepie
zejscie
zchod
zjazd
zakonczenie
przeciwna strona
strona nie ta co trzeba
niewlasciwa strona
daleka strona
odlegla strona
ostatnia strona
tyl
tył
zatyle
od pola
ustep
ustapienie
wystapienie
rozjazd(?)

[ungur]

DZIELENIE POLA(DZIELNIA)

koniec,kraj,kraniec,granica,skraj,zasieg,schylek i inne... pola:pierwszy
koniec,drugi,trzeci itd.(do pierwszego konca,drugiego ,trzeciego itd.)
(najczesciej:koniec,kraj,granica,skraj,zasieg)
poczatek pola:j.w.az do 'ostatniego poczatku pola'(czyli wlasciwego konca)
dzielnica pola-j.w.oraz 'boczna,rozna itd.'
('mala dzielnica'-mala czesc,czastka)
kreska,kresa,krysa-j.w.
dziesiecia(dziesiec,dziesiecie,dziesiec)-pierwsza dziesiecia pola,druga itd.
polowa(polowka,polowie,polowina,polowica)-pierwsza,druda,pocztkowa itd.
skraj(skraje) pola-przewaznie tez w znaczeniu'niewielkiej czesci,zakatka'
zakatek
kacina
rog(roze)
kat

1.przed poczatkiem pola
2.poczatek(naczatek)
3.pierwsza cwierc(cwiercia,cwiartka,cwiercie)
4.przedpolowa(przedpolowie/nie)
5.polowa(polowka)-sirodek(srodzie)
6.przepolowienie(dwie cwierci)
7.trzy cwierci(trzy czesci)
8.przy koncu(kraju,kresie itd.)
9.koniec(kraj,kres itd.)
10.za koncem pola(kresem,krancem itd.)

czesc(czescia,czescie)-pierwsza,druga,cwierc,trzy cwierci itd.

linia pola-pierwsza,druga itd.

strona (stronica)pola-pierwsza,druga,poczatkowa itd.(dawniej tak czeste
jak 'kraj,kres'-u nas w znaczeniu 'czesci',nie tylko 'kierunku')
('stronie' oznacza bardziej 'lewo' lub 'prawo')

[ungur]

UKSZTALTOWANIE POLA(JAK ONO WYGLADA)

kroj pola(skroj pola)
wyglad pola
ubior pola(ubranie pola)
stroj pola(ustrojenie,wystrojenie pola)
uroda pola
krasa pola
stan pola
widok pola

[ungur]

WYGLAD POLA

gola ledzia ziemi('sciac zboze do golej ledzi ziemi')
gole pole
puste pole
ugor
pole odpoczywa(w odpoczynku)-ugor(moj pradziadek w co trzecim roku zostawial
pole w 'odpoczynku'-pasal na nim bydlo)

niwa
nowina,nowie
halat,falat zboza
zasiew
wschod(wschody)
(wschodza w ziemi i wychodza z ziemi)
zasadzenie(sadzenie)
kielkowanie(skielkowane)
zielenizna,zielenina,zielone,zielonka
mlode,wczesne,nowe
w zdzble(strzela w zdzblo)-o zbozu
w klosach(klosi sie)-o zbozu
dojrzale,doszlo-o zbozu
przejrzale,przetrzymane-o zbozu
wykopane(ziemniaki)
sciete,skoszone(zboze)
kopanie-wykopki
koszenie,zniwowanie-zniwa
plon

oranka,zaorane
przed zbiorem(zbiorami)
po zbiorze(zbiorach,zebraniu)
wywoz(wywozenie plodow z pola)
jare
ozime,ozimina
rzysko,sciernisko(w calym radomskiem i tak i tak)
zapuszczone pole
zagajone,zachwaszczone

gaj-bardzo pieknie rosnie(przewaznie o zbozu)
przedziabane(zdziabywanie)
plewione,pielone('ply' sie ale nie mowi sie'oplone'tylko opielone)
przeswietlone
przerwane
obredlone
opielacowane(pielacem-takim malym konskim radelkiem)
zaniedbane
zadbane,dbane
niestarannie zrobione
staranne,starannie zrobione,doprawione
stargane(zorane,skoszone,zrobione,zawiezione albo o 'powalonym zbozu')
powalone-zboze
stojace mocno,prosto-o zbozu
zredlone
zawloczone
stalezowane
zasprezynowane
znawozone,wynawozone
opryskane
nawodnione,zroszone

redlina
grzadka
rzed,rzadek
miedzyrzedzie

[ungur]

DLUGOSC,SZEROKOSC

dlugosc/cia
dluzyzna/na
dluz/ze
dluzenie
wy/dluzenie
dal
dalenie
oddal
oddalenie
dalekosc/cia
odleglosc/cia
podluz/enie
wpodluz/enie
wy/podluzenie
wielkosc/cia
duzosc/cia
postep/postapienie
pojscie
dluga osia/dlugie osie
wielka(duza)osia/wielkie(duze)osie
szeroczyna/zna
szerokosc/scia
szerokoscie
szerzenie
krotkosc/scia
malosc/scia
krotka osia/krotkie osie
mala osia/male osie
calosc/caloscia

[ungur]

DLUGOSC,SZEROKOSC

ciaglosc/scia
ciag
rozciagnienie
wzdluzenie,woddalenie itp.
dluga,daleka,odlegla miedza,granica itp.

waskosc/cia
wezenie(zwezenie,zawezenie)
cienizna
cienkosc/scia



isc dlugosicia,oddala,szerokoscia itp. pola,garanicy,boka,kreski,miedzy
isc po dlugosci,oddali,szrokosci itp. pola,granicy,miedzy,boka,kreski
isc w dlugosci(wdlugoscia),w szeroksci(wszerokoscia)
itp.pola,granicy,boka,miedzy,kreski
isc wzdluz(wpodluz) dlugosci,oddali,szerokosci
itp.pola,granicy,boka,miedzy,kreski
isc prosto w pole
isc wprost pola(obok dlugosci pola)
isc w poprzek szerokosci pola(obok szerokosci pola)

SRODEK POLA

sirodek
(takze w znaczeniu srodkowego punktu)
serce(syrce,syrdzce)
(j.w.)
samo przepolowienie
sama polowa

[bolesta]

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
WYGLAD POLA

gola ledzia ziemi('sciac zboze do golej ledzi ziemi')
gole pole
puste pole
ugor
pole odpoczywa(w odpoczynku)-ugor(moj pradziadek w co trzecim roku zostawial
pole w 'odpoczynku'-pasal na nim bydlo)

niwa
nowina,nowie
halat,falat zboza
zasiew
wschod(wschody)
(wschodza w ziemi i wychodza z ziemi)
zasadzenie(sadzenie)
kielkowanie(skielkowane)
zielenizna,zielenina,zielone,zielonka
mlode,wczesne,nowe
w zdzble(strzela w zdzblo)-o zbozu
w klosach(klosi sie)-o zbozu
dojrzale,doszlo-o zbozu
przejrzale,przetrzymane-o zbozu
wykopane(ziemniaki)
sciete,skoszone(zboze)
kopanie-wykopki
koszenie,zniwowanie-zniwa
plon

oranka,zaorane
przed zbiorem(zbiorami)
po zbiorze(zbiorach,zebraniu)
wywoz(wywozenie plodow z pola)
jare
ozime,ozimina
rzysko,sciernisko(w calym radomskiem i tak i tak)
zapuszczone pole
zagajone,zachwaszczone

gaj-bardzo pieknie rosnie(przewaznie o zbozu)
przedziabane(zdziabywanie)
plewione,pielone('ply' sie ale nie mowi sie'oplone'tylko opielone)
przeswietlone
przerwane
obredlone
opielacowane(pielacem-takim malym konskim radelkiem)
zaniedbane
zadbane,dbane
niestarannie zrobione
staranne,starannie zrobione,doprawione
stargane(zorane,skoszone,zrobione,zawiezione albo o 'powalonym zbozu')
powalone-zboze
stojace mocno,prosto-o zbozu
zredlone
zawloczone
stalezowane
zasprezynowane
znawozone,wynawozone
opryskane
nawodnione,zroszone

redlina
grzadka
rzed,rzadek
miedzyrzedzie

[ungur]

PUNKTY ORIENTACYJNE

u,przy,kole drogi
u,przy,kole poczatka
u,przy,kole wjazdu
u,przy,kole przuchodzenia
u,przy,kole boku
u,przy,kole miedzy

w,na drodze
w,na poczatku
w,na przychodzeniu
w,na boku
w,na miedzy

w cwierci
w kacie
na obrzezu
od sasiada
w dolince
w dolku
w nizince
na gorce,pagorku,wyzynce
u kamienia
u gruszy
u wykopa

w polowie czasu pola(kazdy wiele ile mniej wiecej schodzi ze zrobieniem danych
czynnosci na danym splachetku gruntu i ten czas jak i inne okreslenie sa pewna
orientacja dla 'wtajemniczonych')
w polowie roboty
w polowie dnia pola
w godzinie pola,roboty

na przystawaniu,postawaniu,postoju pola
w obiedzie pola
na odpoczywaniu
na skonczeniu roboty,dnia
gdzie sie odpoczywa
gdzie sie daje obiad
gdzie trza zawrocic....

[ungur]

Topografia

rozstaj,rozstaje,rozstajka dróg-skrzyzowania
rozjazd-j.w.
skule-kat,zakatek,luk
skulenie-zakret,zwezenie
rozejscie sie drog-skrzyzowanie
rozchod drog-j.w.
zarzecie sie drogi-j.w.lub koniec(np.'zarzecie sie drogi z lasem')
u nasady pola
szczepienie sie drog-skrzyzowanie
rozszczep.rozszczepienie sie drog-wyjezdzamy ze skrzyzowania
za rebem pola-za granica pola
zejscie sie lasu z pole
schod lasa i pola
gdzie sie drogi schodza-o skrzyzowaniu
przy rozchodzie,rozjezdzie('gdzie sie rozchodza,rozjezdzaja drogi')
rozgalezie,rozgalezienie drog
przy dzielni,dzieleniu drogi
przy rozdzieleniu ,rozdziale drogi(drog)
rozdziawie,,rozdziaw,rozdziawa drogi
rozdziaba,rozdziab drogi
rozstap,rozstapienie drogi(drog)
rozwidle,rozwidlenie drogi
rozscierz,rozscierzenie drogi
przezecie-skrzyzowanie,zakret
przegiecie drogi-zakret
zaklucie,zakluc lasu-zakatek,skrawek
przy rownaniu pola i lasu-na styku pola i lasu
oczep lasu i pola-styk lasu i pola
obrzecie-urwa,spadek,skraj('obrzecie 'wystepuje czesto w znaczeniu 'spadku')
klat,klecie-zakatek,zaulek,luk
sklatnienie-zagiecie,sklon,skulenie;zwarcie,zjednoczenie
sklatnac-przykleknac,skulic;zbic sie,zjednoczyc
sklet,sklecie,skulecie,skulniecie-zgiecie,zakatek;zbicie;zarysowanie kola do
konca
zaklecie drogi-zamkniecie(objazd w kolo do tego samego miejsca)
obkurcze,okurcze pola-koniec
skulonek,skulatek-zakatek,luk,zakret


*klecie-zgiecie,skulenie
*sklecie-zjednoczenie,zwarcie,przywarcie
*zaklecie-zamkniecie zgiecia(czyli kolo)
Slowo 'zaklecie' ma zwiazek z powyzszymi technicznymi pojeciami.
Slowianie 'zaklinali' czyli 'zamykali kolo' albo 'czas' tak jak to robia do
dzis guru hinduscy.
(Najprawdopodobniej rysowali 'swieta przestrzen'-zaklecie.
Rzucic na kogo 'zaklecie' znaczylo zamkniecie go w 'konkretnym kole mocy'-
najczesciej 'zlym').

[ungur]

Topografia

rozdroga-rozdroze
rozerwa-j.w.
rozedra-j.w.
rozrzedzenie lasu,pola,drogi-skonczenie(dziwne okreslanie bo tak naprawde nic
sie tam nie 'rozrzedza')
zgestnienie lasu,pola,drogi-poczatek(j.w. tylko odwrotnie)
rozdzierzenie(rozdziez) pola,lasu,drogi
rozkrok,rozkrocze drogi
rozszczecie pola,lasu,drogi
sszczecie pola lasu,drogi
sklecie drogi-zakret,skrzyzowanie,moze 'koniec'
isc po krupie-po grudach
stanowisko pola-czesc,dzielnica,miejsce
okraze-okrazenie
u stawania sie pola w las-na granicy pola i lasu
przy zakladzie pola i lasu(przy zakladaniu sie pola w las lub na las)-j.w.
przy mijaniu pola przez las(lasem)-j.w.
u mijania pola z lasem(w las)-j.w.
obszarpem(oszarpem)pola,lasu isc-skrajem pola,lasu isc
sierpem pola,lasu isc-j.w.(bardziej w znaczeniu 'zakolem')
u oczesza(oczesania) lasu-na poczatku lasu
na odstaji,odstaju pola,lasu-na skraju lub cyplu
w minieciu pola,lasu-przy polu,lesie
na przystawaniu pola,lasu('na przystawaniu pola i lasu')-na skraju,styku
na przystrojeniu(strojeniu)pola
na przysiadzie pola i lasu
u osadzenia pola w las-na styku pola i lasu
na urwaniu(urwie) lasu,drogi
oszczenie(oszczen) pola-granica,opasanie,bariera
oczesanie(oczesz) pola-j.w.
oszcz,oszcze-brzeg,krawedz
oszczecie-oberwanie,urwa
isc po szczetach lasu-po bokach,krawedziach lasu
isc po rogach pola,lasu
isc orozem(oruzem) pola,lasu-j.w.
na sieczeniu pola-na krawedzi pola
oszczerzyc pole-jest to okreslenie u nas ale nie wiem dokladnie co znaczy -
chyba w znaczeniu 'zagrodzic,zastawic'
nagie pole,lyse pole-gole pole
przy stole lasu
na opuszczeniu pola-u wychodzenia z pola
przy cofnieciu,zaniku pola-na koncu pola
przy cofnieciu pola w las(?)
przy odziabie lasu
przy oczysciu pola,lasu-przy koncu
na zlaczeniu(zlaczu)pola i lasu-na styku pola i lasu
ostrzep pola-kawalek,splachec
na wywkrecie-przy zawracaniu
u nawrota-przy zawracaniu
na zaraniu pola-na poczatku pola
na otrzepaniu pola-na kraju
u otrzeszczy pola-na kraju
na zaczynie pola,roboty-na poczatku pola

[ungur]

Topografia

zaobgledzie pola-widok
oglad,ogledzie pola-widok
obklecie pola-obstaj pola
w dolcu-w dole
nowa rola
na rebie,obrebie pola-na skraju
na obrzucie oka-na widnokregu
szal lasu-widok lasu;bariera;obrzeze
za ociosami lasu,doma-za krawedzia lasu,domu
isc oczami lasu,drogi-(nie wiem dokladnie co to znaczy,chyba 'droga')
na przyjeciu pola przez las(na przyjeciu pola lasem?)
okop lasu,pola-skraj
oszaniec pola,lasu-skraj lub 'obstaj'
na przystaju lasu,pola-tez 'na skraju'
isc okolem,zakolem lasu
isc okowa lasu
na kowadle lasu(nie wiem do konca co to znaczy,chyba 'na powierzchni,w
obrebie'?)
isc wysokoscia lasu-srodkiem(byc na wysokosci lasu)
isc dolem,spodem lasu-skrajem
za opoka lasu,stawu
na ostrzeniu,ostrzyzeniu lasu-u skraja lasu
isc otworem,rozworem,rozwarciem lasu-isc srodkowa czescia lasu(droga)
w gaszczu lasu-w srodku lasu
za gaszczem lasu-za bariera lasu
ozdzie-granica,rozstep albo wneka
isc wykrwiem lasu-isc wystaloscia lasu
na zadzie lasu-w tyle lasu
w choszczu(chaszczy) lasu-nie tylko w 'gestwie',takze w 'zakatku',a jeszcze
bardziej w samym 'srodku'
oblaz,olazl,oblas-obszedl dokola
po chromie(chromem)lasu-skrajem lasu
chrom,chromie-skraj;tez cos gurbowatego
po obtoczeniu,otoczeniu lasu-opasaniem lasu
isc podkowa wsi-chyba oplotkami(nie rozumiem sensu tego powiedzenia)
luska pola,lasu-wystalosc
kliszka-klin,zakatek;niewielki splachec
isc drozem lasu,pola
isc po drodze,drozu pola,lasu
isc pod rogiem lasu-isc blisko lasu
na podparciu,podeprze pola,lasu-na glownym skraju
za siodlem pola,lasu-za wysokoscia pola,lasu
pod stawaniem sie wsi,lasu-tam gdzie sie zaczyna wies,las

[ungur]

Topografia

isc wobec lasu,pola,stawu
isc dolem lasu,pola,stawu
isc gora lasu,stawu,pola
isc wedle(wedlug)pola,lasu,stawu
isc wokolo(wkolo,dookola,wokol)pola,lasu,stawu
isc lasem,polem,stawem
isc po polu,lesie
isc kole(po kole,kolem) lasu,pola,stawu
isc petem(po pecie) lasu,pola,stawu
isc wobec lasu,pola,stawu
isc blizeniem(bliskoscia,blisko)pola,lasu,stawu
isc wpodlug(wpodle-czyli kolo;'podle'-kolo)stawu,lasu,pola
isc wysokoscia(po wysokosci lub gora) lasu,pola,stawu
isc podle lasu ,pola,stawu
isc pod lasem,polem,stawem
isc nad lasem,polem,stawem
isc przy lesie,polu,stawie
isc bokiem(po bokach;obok) lasu,stawu,pola
isc naobkolo(naokolo)lasu,pola,stawu
isc u lasa,pola,stawa
isc za lasem,polem,stawem
isc dlugoscia,cieniem,strona,skrajem itp. lasu,pola,stawu
isc za,po,przy,na,u,obok,wedle itp. dlugosci,cienia,strony,czesci('czesc'
jako 'skraj')skraju itp.pola,lasu,stawu

PS.
Gwary radomskie sa centralne-ich leksyka jest piekielnie rozwinieta-mysle ze
Mickiewicz ze swoim znawstwem 120 tys.slow wysiada przy kazdym przecietnym
naszym chlopie(setki tysiecy,moze nawet miliony najprzerozniejszych okreslen i
zwrotow:od praslowianskich,po staropolskie i nowozytne;zlepek slownictwa
malopolskiego,wielkopolskiego,mazowieckiego,ruskiego).

[ungur]

isc o las,pole,staw(isc olasem,opolem,ostawem-te dwa pierwsze okreslenie
sa,trzeciego nie jestem pewien)
isc zawada lasu,pola,staw(isc po zawadzie albo 'o'(?)zawadzie lasu,pola,stawu).

[ungur]

p.

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
Topografia

u wysmolenia lasu
isc po scianie lasu
na wezglowiu-na poczatku
po rebe lasu isc
zerzen,zerzenie-wglebienie,spadek,skraj
postapic naprzod -pojsc przed siebie
za poscielanie,rozscielaniem pola isc
isc rozscieleniem
isc rozziewem lasu
isc oplotem lasu
potrzeszcz-wylom,wystajaca czesc
przereba-wybity przez wode grunt
isc po waskim-sciesnieniem
isc rzeciem pola
isc zega pola
za przasniem,przasnieciem lasu
przez stronie lasu-boczna strona lasu
chodzic po przeoranym-chodzic po orance
przesmyk,przeskok-waskie przejscia
przeczka-przegroda;drazek
pszenne pole
plenne pole
ploche pole-nieurodzajne pole
plochy urodzaj-slaby urodzaj
kartoflane pole
zaczynac od zada-zaczynac od konca
isc rowem,rowkiem pola,lasu
najsc s tamty struny-przyjsc z tamtej strony
najscie w pole-zejscie w pole
osrok,osroka-krawedz
skrok-krawedz,szczelina
krawez(ten,ta),kraweze-krawedz
od przyjezdnej strony-od wejscia,najscia w pole;do domu
od przychodniej strony-j.w.
od wchodu,od wchodniej strony-j.w.
od wychodnej,wychodniej strony-od wyjscia
od starannej strony(pola,obejscia)-od glownej strony
od stargania,stargniecia sie pola(stargniete,strakniete-zgestniale,skupione)
od rannej(zarannej)strony pola-od wejscia
pieszcza,pieszcze pola
pietrza,pietrze(nie) pola
przy sadzie(osadzie) pola
obustronne zakonczenie
osajac,osajczyk--otoczyc,obstac;obwiazac
u stanicy pola-przy krawedzi(?),powierzchni(?)
ostatnia stanica lasu-ostatnia czesc lasu
isc weglami(zweglami) lasu
na steraniu pola-na koncu(sterac-zetrzec)
isc sciegiem pola,lasu-w znaczeniu 'obstaja'
przednia,tyna strona

[ungur]

Topografia

na spadzie,na spadnieciu
chusta lasu
serce lasu,pola-srodek
przy mierzeniu pola,lasu-blisko,kolo
stapnac,zastapnac w pole,las
na stylu lasu(?)-(albo pomylilo mi sie z 'na zatylu')
przy stepieniu pola,lasu
przy 'stopie'-przy znaku 'zatrzymaj sie'
przy 'stoju'-przy znaku 'zatrzymaj sie'
isc az po kres kresow(np.pola)
isc az po kraniec krancow(np.pola)
isc az na koniec koniec(np.pola)
strek-cos zwisajacego(?)('streklo sie'-zgestanialo)
streka-wystalosc(?)
wstreka-wglebienie(?)('wstreklo sie'-zwezilo,wpadlo do srodka)
ostrzep-czesc,wystalosc
styka,styczka-miejsce styku
suchy dol-wyskniete mokradlo
obtargac pole-obrobic,zaorac
'od ogrodu i od smrodu'-od smrodu,od smierdla,od zadupia('ogrod ' to czesc
domostwa za stodola;tam jest z regoly ustep,miejsce gdzie pasie sie trzoda;sa
tamze skladowane rozne nieczystosci,jest i sad-stad takie 'brzydkie okreslenia')
'od smierdzacej strony-od ogrodu(ja dawniej nie znalem pojecia 'sad'-dla mnie
byl to 'ogrod')
'naczynac robote od 'dupy strony'-zaczynac prace 'nie z tej strony co
trza',czyli nie od przoda tylko od zatyla
tuziemski-nasz,swoj;krajan
tylec-tyl
zostac w tylcu-zostac w tyle
za tylcem-za tylem
tylus-tylni,ten z tylu
szerzenie pola,dluzenie pola-szerokosc,dlugosc
na wyskoku sterczec-na koncu,cyplu
spadek nieduzecki-maly spadek
'od jednego kraju do drugiego kraju chodzic'-bardzo popularne powiedzenie

*Jo sie tam nie znum ale patrzunc na mapke gwar polskich to widze,ze tutaj zbyt
usredniono poddialekty bowiem mowa mieszkancow poludniowej czesci gminy Zakrzew
i Wolanowa(Jaroslawic,Goledzina,Mleczkowa,Jaszowic)jest duzo bardziej
malopolska niz Prztyka i wiosek na polnoc od niego(to jest 'niebo a ziemia').
Ja np.posluguje sie gwara zakrzewska i przytycka gwara mnie razi i nie podoba
mi sie(7 km roznicy).
Wg mnie to ta mapka powinna leciec tak(granica terenow
wpolmazowieckich):Mleczkow,Natalin,Zakrzew,Jaszowice,Jaroslawice,Bieniedzice,Rog
owa,Brudnow,Zagorze,Janikow,Karczowka).
W ciagu ostatnich 100 lat zmienila sie ludnosc.
Na tereny gmin:Zakrzew,Wolanow,Wieniawa naszla wielka liczba osadnikow od
Szydlowca.
Do Przytyka z kolei przybylo po wojnie pelno ludzi od Bialobrzegow i Potworowa
(zajeli miejsce Zydow).
W ten sposob ludnosc mowiaca wczesniej i tak w znacznym stopniu po mazowiecku
jeszcze bardziej obecnie 'zmazowszala',natomiast inne regiony mogly
ulec 'malopolizacji'.
...Na pewno w Jaroslawicach i Jaszowicach mowia 'bez pole,kole,isc na styga'
tak jak na Lawkach i w Goledzinie.
Miedzy wioskami wolanowskimi a przytyckimi jest roznica zaledwie kilku
kilometrow ale nie mozna ich ze soba zrownywac bowiem chociaz i tu i tu wplywy
mazowieckie sa silne to jednak jest to roznica stopnia.

[perunslaw]

--------------------------------------------------------------------------------
wietrak-wiatrak(Powisle)
jo-ja(Przytyk,Powisle)
dumbrowa(dabrowa),'na dumbrowie'-na lichej ziemi,nieurodzajnej
Zienio,Zieniek-Zenek(Powisle)
uwalic sie-polozyc sie
ulezale-dojrzale(o zbozu)
ustoi sie-zmacona woda
inaki-inny
otworzyc drzwi 'na przestrzal'-z obydwu stron
zaklucie lasu-koniec(?),zakatek(?)
zakluc-zamknac na haczyk;zagrodzic,zastawic(?)
rozcierzyc-odslonic,rozsunac
rozciuchrac-porwac i porozrucac
rozewrzec-otworzyc
rozryglowac-takze w znaczeniu 'usunac przeszkode'
rozciurzyc-rozdrobnic i porozrzucac
pan rozpedek-czlowiek nadpobudliwy,szybki
wydobrzec-ozdrowiec,wyleczyc sie
klewic,rozklewic-krzewic,rozkrzewic
rozklewienie drogi-rozszczepienie
rozdzierzyc-otworzyc;rozerwac(?)
kaweka,kaweczy(kweka,kweczy)-niedomaga
strachac sie-bac sie
miec stracha-bac sie
wygladasz jak strach na wroble(lub 'strach na wroble')-wygladasz brzydko(masz
potargane wlosy)
swargac,smargac-smagac,bic;rzucac
swargolic,szmargolic-gadac bzdury
(obszmargolic kogo-obgadac)
obsmarowac kogo blotem-nagadac na kogo podle rzeczy
nie zostawic na kim suchej nitki-strasznie kogo obsmarowac(nagadac na kogo)
smargol-zuch,chwat(?)
szwargol-klamczuch(?)
smargly-bystry,silny(?)
rozpiska z telefonami-kartka z numerami telefonow
rozpizdziel,rozpizdziak-balagan
rozpizdzic-rozerwac;porozrucac
zlapal se tego koscia-zlapal te kosc
gdyby nie te zeby toby byla dupa z geby
szarzowac-szybko jezdzic;mowic bez ogrodek
tego diabola-tego diabla
wlyc-wlec
przyczlaputa-przyczlapie
rozczlaputa-rozczlapie
czlaputa-czlapie
habrajstwo,habarajstwo-drobiastwo,dziadostwo
zelisc-zejsc
zyjsc-zejsc
zyjc!-zejdz!
('zyjc mi stamtund!')
zechodzi-schodzi
styntly(obtyntly)mi nogi-zmeczyly sie
tetle sie-metle,zwisa
zatetlac-zwiazac
tetlo-pasek,linka
storgly mi nogi-stretwialy
storglo sie-zgestanialo,dostalo(np.mleko)
'bierz go za fraki i wyrzuc'(Powisle,Radom)
kaszlij-kaslaj
robij-rob
chodzij-chodz
stoiji-stoj
jezdzij-jedz
w brzemiennym stanie,brzemienna-jest w ciazy
nosi dziecie pod sercem-jest w ciazy
kragly-pucolowaty,tlusty
(kragly na gebie)

[ungur]

Przytyk 20.06.2005.(Targowica)

'trzy funkcje aby'-tylko trzy funkcje
('aby'-tylko;bardzo czesto u nas wystepuje'aby nie to'-tylko nie to)
'obydwasta zabraly'
'z gardla by ci wylapal,z gardla'
'to jest wielgi lobuz,dran'
'ja sie nie rozumiem'-ja sie na tym nie znam
'tak pozni mowie'
'po ijle ta firanecka?'
'zaroz'
'nakupiles'
'dej'-daj
'wrazil'-wsadzil

Nawet i w polnocnych rejonach Przytyka niektorzy 'mowia grubo i
rozciagliwie'(podobnie do Slazakow-ja kiedy ich slysze,mam wrazenie ze sa
naszymi wiesniakami)

[ungur]

'niek'-nie

(dawniej juz myslalem,ze to u nas jest i sam czasem tak mowilem ale balem
sie,ze to moze skadsindziej znam).

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
'robita nie tak jak sie robi'-zle,nie tak jak w zwyczju(to glownie o pracy w
polu)
'niech sie wam rodzi'-do pracujacych na polu
'niech dobrze wschodzi'-do pracujacych na polu
metlac,metac-platac;krecic(mowic metnie)
zastoisko-miejsce gdzie zbiera sie woda po deszczach
zestala sie woda-przestala falowac i macic(ustala sie,dostala)
ptaszyna kwili-ptaszek spiewa
mikrus,mikrota-maly,drobny
('takie ci mikre toto')
oczesac-opasac,zastawic,zagrodzic
mysikrolik-maly ptaszek(Powisle)
mitrega-znoj
('mitrezyc czas'-marnowac)
mordega-znoj,wysilek
'tysiac jak byk!'-naprawde tysiac
'stoi!'-dogadalismy sie np.o kupnie po tyle a tyle
('umowa stoi!'-jest wazna umowa)
mizgolic-gadac bzdury
mormolic sie-ociagac,zwlekac
marmol,marmola,mormola-rozlaga
laga-laska(Powisle,Radom)
mormotac-mamrotac;stukac
pomarmlany,zmarlany-pomiety,pogiety,porowlekany
mesztac,pomesztany-kotlowac,mietosic,grzebac,pomietoszony
mol-namolniak;klopot
('mam mola na glowie'-utrapienie lub 'konkretna osobe')
oczesic-ts.co oczesac-opasac,zastawic
oszczyc-ujac,objac,opasac
isc suchoscia stawu-isc brzegiem stawu
osromaczyc,osromic-odslonic,zedrzec
ustrzygac kija-ostrugac
nagabywac kogo-namawiac,zaczepiac
naglic-poganiac,spieszyc
naszczyc-nasmiecic,nabalaganic;zachwascic
(o!ale tu naszczone)
obrucz,obrucze-'przy obruczu pola'(nie znam dokladnego sensu,moze 'przy
obrocie'?)
nagadac komu do uszu-zle komu powiedziec
nagadac komu kolo uszu-j.w. lub obgadac
nasadzic dupe na krzeslo-usiasc
nasadzic(osadzic) sie na krzeslo-usiasc
nasadzic kwoke-na gniazdo,zeby miala kurczeta
nasiadowa,nasiadowka-zebranie
na um mu chyba cos siadlo(nasiadlo)-gada niedorzecznie;glupi
omsknal sie-wyrwal
otroczyc-obwiazac
przyuczyc-nauczyc;nakazac
jedli,pili,spali-jedlismy,pilismy,spalismy
nie jedli-nie jedlismy
o suchej gebie-bez posilku
nie ruchaj!-nie ruszaj!
ruchaj sie!-ruszaj sie!uwijaj!
('nie ruchaj brudnemi lapamiy bo utytlas!')
niespodziany-niespodziewany
anim sie go i nie spodziwol-nie przyszlo mi do glowy ,ze przybedzie
'nie syn jestes!'-postepujesz podle,wyrzekam sie ciebie
nie w czas-w niedogodnym momencie
topiel-odmet,topielisko
nie w czas(czasy) wychodzic w pole-nie wtedy gdy na to pora
nie moja wola-ja tego nie chcialem;dzieje sie tak jak sie dzieje
nie po mojej woli-j.w.
nie po mojemu-j.w.;ja inaczej mysle
po mojemu-tak mysle,wedlug mnie,;jak chce
po naszemu-tak jak u nas we zwyczaju
nie po naszemu-po takiemu jak gdzie indziej robia
obic komu bok(boki)-zbic
stluc kogo na kwasne jablko-zbic(kwasne jablka sie obija po to zeby staly sie
slodsze)
obrepolic-obciac,przyciosac

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
'nie gwizdaj kolo domu bo nagwizdasz w dupe komu'(Powisle,Radom)
truptac-chodzic,dreptac
struptac-zgniesc,strzepac
strzepac smietane,jajko-rozbic
strek-wystalosc(?)
wystreklo sie-wysunelo sie,wylazlo(?)
wstreklo sie-wlazlo,wbilo(tak,ze nie widac)(?)
ustroic sie jak choinka
wygladac od tradajca-smiesznie i bez gustu sie ustroic
ustrojony stol-przystrojony,z gotowymi daniami
ustrojone pole-obrobione(?)
stroknac sie-zadrzec,wzdrygnac sie
strogly-opadly,powiedly(?)(np.sliwki)
stuchtac sie-zdyszec sie (biegiem)
strozyna-obierka
strzaskany-np.zjezdzony samochod
gospodyni gosci wita-popularne powiedzenie
nie przez prog-nie mozna witac sie z kim przez prog(taki przesad)-trzeba wyjsc
do goscia lub zaprosic go do domu i wtedy go witac
moge rozmawiac z gospodynia,gospodarzem?-popularne powiedzenie
'strzepiol,strzepiol az wystrzepiol'-takie powodzenie(w sensie'staral
sie,prosil az dostal)
strzepiec-wystawac;prosicczatowac?)
ostrzep-czesc,wykraj,wystalosc
strzepic na kim jezyk-silnie kogo obgadywac
opuchly,napuchly,zapuchly-opuchniety
struchly-dostaly sie;skupily(cos w tym sensie,nie wiem dokladnie;jest ale nie
znam dokladnego znaczenia);skulony,przestraszony
denny-do niczego
opadniety-opadly
suchy,suchol,suchelec-chudy
ma suche gnaty-jest chude(mieso)
styk,styczka-kontakt
zs tyla najsc kogo-zajsc komu z tylu droge
najsc-zajsc,wstapic
such-jest suchy,chudy
suchy dol-wyschniete mokradlo gdzie kiedys kiedys kiedys woda stojala
turlac-turlac,toczyc lub trzec
oblec ubranie(oblec sie:oblec buty,czapke itd.)-zalozyc ubranie(Powisle,Radom)
nie na sucho-nie jesc bez picia
sucho robic-slabo,bez sily
sucha robota-legalna;przyjemna,latwa
osechl-wysechl,osuszyl sie
('liscie juz osechly'-mozna isc w pole,nie bedzie rosy)
osuch juz-wysechl
isc zebrem lasu
i tylko suche zebra mu wystaja-o kims chudym
szkielet-o chudym


W radommskiem(na pewno w zachodniej jego czesci,bo na Powislu rzadziej)
niezwykle czeste jest zamienianie rodzaju meskiego w zenski(w ogole latwo
rodzaje przechodza jeden w drugi).
Mowienie na przedmioty rodzaju meskiego na sposob zenski jest wybitnie
powszechne:
ta drzewa
ta mosta
ta chlopa
ta deba
ta chlewa
ta zeba
ta osada
ta sedzia
ta profesora
ta piesa

Ciekawe gdzie jeszcze tak powszechnie jak u nas w ten sposob mowia(naprawde nie
wiem)???

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------

na obrzucie oka-na widnokregu
nieobyty-nieokrzesany
odrzgac,odrzegac,odrzzgac,odrzygac(?)-odgiac,odciac,odciagnac
odrzegnywac sie od czego-nie chciec miec co z kim wspolnego;udawac,ze nie my
odrzega-odgiecie
okalac-opasac,objac,obstapic
okalic-zagrodzic,zastawic i j.w.
okap-dolna,wystajaca czesc dachu chroniaca przed deszczem
oklecic-obudowac,zastawic
kletlac-metlac lub obwiazywac
okletlac-obwiazac(raczej byle jak)
skletlac- zmetlac
skletac-zwizac,styknac
sklet,skletnienie-styk;zakret,skulenie
plynac parciem wody-plynac z pradem
sketlac-splatac,byle jak zwiazac,obwiazac
ketlac-obwiazywac lub platac
okrzesac-odziabac,orownac
okulic-zawrzec,otoczyc,oslonic
okalczyc-j.w.
okaleczyc,skaleczyc-obciac(przewaznie 'okaleczyc drzewo' czyli np.przy obcieciu
galezi)
kaltac-machac,dziabac;oslaniac
pokaltany,poklatany-powichrowany,pokaleczony(np.dab);poobszarpywany
ocupic-objac,oslonic,otoczyc
opalka-wikllinowy pojemnik(gl.na ziemniaki)
kobialka-j.w.(chyba tylko ze mniejsza)
'zebys ino matce i ojcu wstydu nie przynosil!'-zachowuj sie przyzwoicie!
zjelczale-stare,skwaszone(np.maslo)
jalki(?)-przestarzaly,skwasnialy;mialki(?)
'i po ptokach'-i po wszystkim
'i po wszystkiemu'-j.w.
ostapic-takze 'stanac na czym',nie tylko 'otoczyc kogo'
ostry,zjadliwy,ciety-o groznym psie
oszczyglic(?)-objac,obwiazac(?);obciac(?)
szustnac,szutnac-rzucic
oszutac,zaszutac-obwiazac,zacerowac(raczej byle jak)
okutac sie-ubrac sie grubo
okutac-obwiazac,ubrac(np.drzewo)
parobczak-wyrosniety chlopak zdatni do roboty
az oziebnie-az ostygnie
zyga,rzga-kluje;uszczypliwie przygaduje komu
pachol-slugus,wrednias;gluptas
('idzze mi stad ty pachole glupi!')
pajta sie,pejta sie-obija,zwisa
pajtnac-pacnac
popajtany,pajtniety-glupi
pejtac,opejtac(?)-petlac,opetlac,byle jak obwiazac(?)
pajtnac-fajtnac(przewrocic sie)
pejtak,pejtek-pitek,maly chlopczyk;natret
pali-parzy(np.'chleb pali')
pali-jest gorzkie,gorace
piecze-jest gorzkie,gorace
papaj-ruski ciagnik
pendroli sie-peta,placze
kurza piechota-pogardliwie o piechocie
(o! kurza piechota!-lekkie przeklenstwo)

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
piecuch-zmarzluch
'joziu w majtki ziuziu'
ziuziu-zimno
piekielnik-ktos niegrzeczny,zly
pienic sie-wsciekac sie
pieniacy -zly
'lata jak wsciekly/pies'-strasznie sie zdenerwowal
wsciekly pies-nerwowy
Pier,Pierek-Piotrek
piejak-kogut
pielesze-lozko,posciel
pijus-pijak
przedzierzgneliscie sie-przebraliscie,przemieniliscie
piklo-peklo,popuscilo;stuknelo lekko
spiklo-styklo sie,spielo
('nie spiknie'-nie dostanie sie do czegos)
zakryc swiatlo-zaslonic(np.firanki)
pindel,pindral-malec;siusiak
pindrali sie,spindralilo sie-knoci sie,nie udalo sie
jebut!-przy uderzeniu
jebutnelo,jebutlo-upadlo;stuknelo
pierunem,piorunem-szybko('piorunem'czesciej na Powislu chociaz tam tez
mowia 'pierunem')
('pierunem mi to zrob'')
pipa,pipka-u kobiety
pipolic-olewac
pipol,pipolka-dzieweczka
pitek-kurdupel;dzieciak
'i jedziemy z tym koksem'-i jedziemy z czyms tam
'i wio!'-no to jedziemy(takze samochodem,rowerem itp.)
plichta,plichota-lichota,slabizna
plichta-lekko kapie,mzy
'o! i po bidzie!'-idzie na lepsze;rozpogodzilo sie
bida-zla,brzydka pogoda
'cos w podobnosci do tego'-podobne do tego
pokorniak-ktos grzeczny lub uziemiony
uziemiony-poskromiony;nie moze wiecej rozrabiac
rozkraka-pokraka
rozkwasilo sie,rozkwaczylo sie(?)-rozlalo sie,rozszerzylo sie
('nosa komu rozkwasic')
'pokwapisz sie wreszcie?'-przyjdziesz czy nie ?
'nasmiewaja sie z ciebie ile tylko wlezie'-nasmiewaja sie z ciebie(a ty glupi
im wierzysz)
'dawaj ile wlezie!'-laduj do pelna
'laduj po sama gore,sam szczyt,sam wierch'-laduj do pelna
'laduj na wierzch'-laduj kopiasto
'po kiego diabla ci to?'
'na jakiego pieruna to targasz?'
'na kiego ci to?'-do czego ci to potrzebny;czego sie wtracasz
'ki diabol?ki pierun?'-co to jest?o co w tym wszystkim chodzi?
polajdaczyc sie -pouzywac sobie seksualnie
'Jasiu koperwasiu'(Grzmiaca kolo Wysmierzyc;po stronie Malopolskiej)
pomerdaniec,pomerdany-glupi
pomerdac-pokotlowac,potrzsc itp.
'kup mi dlugopisa'
'rowera se jakos porobisz!'-rower jakos tam zawsze zreperujesz
'porobic co'-zmajstrowac,zreperowac
('porobil se kultywator'-domowym sposobem zrobil sobie kultywator)
kultywator-sprezynowka do ciagnika
sprezynowka-kultywatorek konnny
urobil-zarobil
urobil sie-narobil sie
urobiony-spracowany;zarobiony
'zapracowac na co'-zasluzyc;zarobic na co
nad niebem lasu-nad lasem
podzegac-dokladac do ognia;namawiac do zlego,podpuszczac
portale,portalki-spodenki dzieciece
'o!sa juz moje portki!'-wrocil moj chlop do dom
'o!moje portalki przyjechaly!'-przyjechal moj wnuczek(synek)
posniadal,sniadal-zjadl sniadanie
przylato-przybiega,zachodzi(Powisle,Radom)
'po staremu'-jak zawsze
'po staremu robic'-jak dawniej
'starymi sposobami'-jak dawniej
'po starym sposobie'-jak dawniej
'na stary sposob'-j.w.

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
' po nowemu robic'-nowoczesnie
'strzelic na postrach'-dla postrachu
skundsci-skads
skundy-skad
(wy skundy sum?,sta skund sum?)
oturac-objac,opasac
zaturac-zaslonic;przyniesc(?)
powalic,obalic drzewo-sciac
wyciarchac-wyciac(np.chwasty,krzewy,drzewa)
wyciartac-j.w.
ciarchac-ciac;trzec
ciartac-ciac;machnac
rozciartac-np.przedziabac i podobne
rozciartuchac-j.w.
rozciepac-przerabac(przepolowic na pol)
ciachrac-ciac;trzec
spotnialy-slabiony,blady
spowszednialo-stalo sie normalne;znudzilo sie
zapoznac dziewczyne-poznac
pozrzec-spojrzec
'nie pospieszaj!'-nie gon!
'nie przynaglaj!'-nie przywoluj!
'przyponaglic kogo!'-zawezwac pilnie;rozkazac;pogonic
'teraz wam sie zachciwo?'-mogliscie,to wam sie wtedy nie chcialo;nie w czas
wallo,koplo-walnelo,kopnelo
'i 'dzie indzie' tez ta' je''-wszedzie jest podobnie
'nie spachneli sie'-nie zakumplowali sie
'jak mowie to mowie!'-nie rzucam slow na wiatr;nalezy mnie sluchac
pryciac-szukac,przeszukiwac(najczesciej w szafkach smakolyko)
chrzandolic-gadac bzdury
ochrzandolic kogo-skrytykowac kogo
'obrobic komu dupe'-obgadac kogo
'dla mnie to pryszcz!-poradze sobie legkko
'od przybytku glowa nie boli'
'przechodzony'-stary,zuzyty
przeczka-przegroda,drazek
'przystac na co'-zgodzic sie na cos
pszczolka-pszczólka
ta labedzia-ten labedz
'zaczynac od zadka'-zaczynac od konca
'pocaluj mnie w zadek!'-pocaluj mnie w tylek!
'pulchny na gebie'-ma tlusta twarz
'stara purchawa'-o kobiecie
'zdyrdac sie'-zmeczyc sie(zwl.biegiem)
pstry,pstrokaty-roznobarwny,jaskrawy
jaskrzy sie-blyszczy sie,swieci
pych,pychol-zarozumialec
pyrka-kapie;bruma
pyrcioch-wiercipieta;wscibios
'wsciubiac leb w nie swoje sprawy'-byc wscibskim
pyrkac-rzucac
pyrklo,pryklo-pekla,popuscilo,przerwalo sie;dalo odglos
'chodu!'-uciakajmy!
'brac nogi za pas!'-uciec,wycofac sie
oradlo,oradle-wszelkie narzedzie do orania
ramotac,rumotac-halasowac
raniuszek-ten co rano wstaje
ranny ptaszek-rano wstaje;zranil sie
'kto rano wstaje temu Pan Bog daje'
poreczny-dobry do roboty(o narzedziu);bliski;latwy w obsludze
'mozna sie nim posluzyc'-jest dobrym wykonawca,sluchany(najczesciej o dziecku)
rejwach-zgielk

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
od wychodniej strony-od wyjscia
od przychodniej strony-od przyjscia
najsc,zajsc stamty struny-przyjsc
w zapoprzednim roku-2 lata temu
od pietrza(?),pietrzenia pola,lasu
dziadok-dziad,nacigacz
osadzic sie na polu-stanac,rozlozyc sie na polu
osadzic sie na wsi-zamieszkac w konkretnej wsi
osadzic sie na ziemi,gruncie-gospodarzyc w nowym miejscu
jaje-jajko
'jak sie daje to sie kraje'
sam biduje-sam zyje
sama bida-slabo,licho
samo jeden-w pojedynke;sam zyje
'smy sie dopiro na Radomiu zatrzymaly'-zatrzymalismy sie dopiero w Radomiu
setlac-byle jak oplatac
posetlac-poplatac
chetlac-byle jak oplatac
pochetlac-poplatac;zmierzwic
stetlac-byle jak zwiazac
sedlac,posedlac-wiazac,laczyc
czedlac,poczedlac-wiazac;zmierzwic
czetlac,zaczetlac-zwiazywac,zawiazac
czetlo-petla,zaczep
czyznie-krzewy(Powisle)
skowac-sklepac zelazo
skudnik,szkudnik-szkodnik,niszczyciel
szkodzic komu-robic na zle
'w szkode wlesc'-w czyje pole,na czyja lake(gl.o zwierzetach)
slempic-patrzec po ciemku;siedziec do pozna w nocy
dziad slomiany-strach na wroble;zebrak,lachmaniarz
zakopic-zakopcowac
skopic siano-ulozyc w kopy
stog siana-duza kopa siana
smecioch,smedzioch-smutas;glupio gadajacy
smeci,smedzi-glupio gada;narzeka
smieszota-smieszny
sopic-sapac
soszka,suszka-sucha galaz

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
suszek-suchy chojak
spolny,spolnik-wspolny,wspolnik
gosciniec-glowna droga
s prawa,s lewa-z prawej,z lewej
'kopa mu!
gazu!
ruraaa!'-okrzyki przy jezdzie motocyklem
's kopa go!gaz!rura!-j.w.
szprycha-ladna kobieta
spus to!-spusc to!
sputlo,sputnelo-rozwiazalo sie,zsunelo;zelzalo,rozpuscilo
spedzic bydlo do obory-zgonic
sredniawy,krotkawy,wysokawy,dlugawy-bardzo czeste
Jaju(o),Staju(o)-Jasio,Stasio(wskutek zaniku glosek:Jauuuu,Stauuuu-miedzy 'h'
a 'j' i 'u')
Stanio,Janio,Marunio-bardzo popularne zdrobnienia
staniek-staniemy('k' jest troche gluche przypomina 'gh')
przylepka,pietka,skibka chleba (w kolejnosci wymawiania)
niestatek-nieustatkowany,letkus
strochnac sie-zadrec,przestraszyc
strochac sie-ociagac sie,ploszyc
strochlo sie-scielo sie,obmarzlo(?),opadlo(?)
'zs(s) troche'-daj,wlej troche
stechlo-zelzalo,opadlo
zatechle-zasmierdziale,nieswieze
zdeko,zdeczko-niewiele,troszke dac
('wsyp mi zdenio cukru')-bardzo popularne
sterlac-wymiac,wytrzec,wygladzic(nie wiem czy nie istnieje 'sterlac pole'?)
terlac-toczyc(?),miac;wloczyc pole(?),orac(?)
stezal-zmeznial
starchany,stachrany-zuzyty,zniszczony
startachany-poprzerzucany,powyginany
strechtany-ubity;wykotlowany(?)
trechtac-brechtac,kotlowac
struchtal sie-zmeczyl sie biegiem
stachac sie-zmeczyc sie;zdyszec sie
opierdalantus-walkon;bura
'dac komu 'bure'-powiedziec cos do uszu
opierdziel-bura
opierdzielic-sprzedac
opierdzielac sie,opierdalac sie-leniuchowac,byle jak robic
stojka-straz
straszok-ktos glupio ubrany
strzyga-dziewczyna z wlosami stojacymi,zle uczesanymi,rozczochranymi
('wyglada jak strzyga')-bardzo popularne
postradac-stracic
'han!han!'-hen! hen!
stertlany-zmiety,zwichrzony,zwichrzony
straszynski,wystraszynski-lubiacy straszyc
wyplosz-zestrachany
('wyglada jak wyplosz'-o gapie;psie)
strachol-bzdziuch
bziuka,bziuczy-wieje gwizdzac
trefnic sie-stroic
trefnis-blazen

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
'nie gwizdaj kolo domu bo nagwizdasz w dupe komu'(Powisle,Radom)
truptac-chodzic,dreptac
struptac-zgniesc,strzepac
strzepac smietane,jajko-rozbic
strek-wystalosc(?)
wystreklo sie-wysunelo sie,wylazlo(?)
wstreklo sie-wlazlo,wbilo(tak,ze nie widac)(?)
ustroic sie jak choinka
wygladac od tradajca-smiesznie i bez gustu sie ustroic
ustrojony stol-przystrojony,z gotowymi daniami
ustrojone pole-obrobione(?)
stroknac sie-zadrzec,wzdrygnac sie
strogly-opadly,powiedly(?)(np.sliwki)
stuchtac sie-zdyszec sie (biegiem)
strozyna-obierka
strzaskany-np.zjezdzony samochod
gospodyni gosci wita-popularne powiedzenie
nie przez prog-nie mozna witac sie z kim przez prog(taki przesad)-trzeba wyjsc
do goscia lub zaprosic go do domu i wtedy go witac
moge rozmawiac z gospodynia,gospodarzem?-popularne powiedzenie
'strzepiol,strzepiol az wystrzepiol'-takie powodzenie(w sensie'staral
sie,prosil az dostal)
strzepiec-wystawac;prosicczatowac?)
ostrzep-czesc,wykraj,wystalosc
strzepic na kim jezyk-silnie kogo obgadywac
opuchly,napuchly,zapuchly-opuchniety
struchly-dostaly sie;skupily(cos w tym sensie,nie wiem dokladnie;jest ale nie
znam dokladnego znaczenia);skulony,przestraszony
denny-do niczego
opadniety-opadly
suchy,suchol,suchelec-chudy
ma suche gnaty-jest chude(mieso)
styk,styczka-kontakt
zs tyla najsc kogo-zajsc komu z tylu droge
najsc-zajsc,wstapic
such-jest suchy,chudy
suchy dol-wyschniete mokradlo gdzie kiedys kiedys kiedys woda stojala
turlac-turlac,toczyc lub trzec
oblec ubranie(oblec sie:oblec buty,czapke itd.)-zalozyc ubranie(Powisle,Radom)
nie na sucho-nie jesc bez picia
sucho robic-slabo,bez sily
sucha robota-legalna;przyjemna,latwa
osechl-wysechl,osuszyl sie
('liscie juz osechly'-mozna isc w pole,nie bedzie rosy)
osuch juz-wysechl
isc zebrem lasu
i tylko suche zebra mu wystaja-o kims chudym
szkielet-o chudym


W radommskiem(na pewno w zachodniej jego czesci,bo na Powislu rzadziej)
niezwykle czeste jest zamienianie rodzaju meskiego w zenski(w ogole latwo
rodzaje przechodza jeden w drugi).
Mowienie na przedmioty rodzaju meskiego na sposob zenski jest wybitnie
powszechne:
ta drzewa
ta mosta
ta chlopa
ta deba
ta chlewa
ta zeba
ta osada
ta sedzia
ta profesora
ta piesa

Ciekawe gdzie jeszcze tak powszechnie jak u nas w ten sposob mowia(naprawde nie
wiem)???

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
cudaczyc-wymyslac
odczudzic(odczadzic?)-zdjac urok;zrobic tak,ze idzie na dobre
odczyniac uroki-albo'rzucac uroki' albo 'likwidowac skutki urokow';teraz
wystepuje w znaczeniu 'wymyslac jajies dziwa'
zaczudzic-zle zrobic,zaszokowac;zaryglowac drzwi,zaslonic(?)
sudy-dobry,wypasiony(?)
'wytlumacz mu co i jak'-objasnij mu
sucho wieje-na pogode
surtek,surdek,surtek,srutek-dzieciak,gnojek
ciartachac,ciarchac-ciac,wycinac
wyczorchac kogo za wlosy
wyczochrac-wyjac,wydlubac(te dwa slowa sa podobne i moze jest odwrotnie albo
maja dwa znaczenia?)
ciorchac-ciagnac;ciac(?)
ciortac-rzucac(?),rozkawalkowywac(?)
obtorglo sie-zsunelo(?),zluzowalo(?)(w znaczeniu:urwalo)
torglo-drgnelo,obruszylo
targnac-podniesc
('targnij to!-podnies!)
targac-dzwigac;takze w znaczeniu'robic,przerzucac'('targac pole')
('ales sie natargal'-nameczyl ciezka robota,ciezarami)
zawilec-krety(np.las)
niewydarzony,niewydarzeniec-troche gapa,troche lobuz
szambelan-smieszna nazwa 'czlowieka wyciagajacego fekalia'
szczypa-w znaczeniu 'kawalek szczuplego drewna',a 'szczapa' ts. tylko,zez
przeznaczeniem do rozpalki
sz'tuknac sie-stuknac sie(czasem zamiast 's' wymawiane jest 'sz'ktore jest
zmiekczone)
szurgot-rozni sie od 'hurgotu' tym,ze jest od 'szurania'-tarcia
szwargolisz glupoty
'zyc w glodzie i chlodzie' albo'o glodzie i chlodzie'-w biedzie
'isc do roboty o glodzie'-bez posilku(zwl.sniadania)
w zakaciu-w kacie
bazgac,badzgac-malowac byle jak,plamic('bazgac' raczej w
znaczeniu'malowac,smarowac prega';drugie to bardziej 'rozrobic,rozgniesc' )
pazgac-malowac,plamic
nabazgac,nabadzgac,napazgac-w znaczeniu namalowac,naplamic(chociaz kazde moze
znaczyc troche cos innego)
sciubnac-skubnac
sciubic-gromadzic(chytrzyc);skupic
ciuchac-dyszec
drasknac-rozniecic ogien

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
wtyknac sie-gdzies wcisnac
wytykac-isc,uciekac;odbijac,wyciagac
('dokad wytykasz?'-dokad jedziesz?)
wybyc-ulotnic sie
('byl ale gdzies wybyl')
'chlop na schwal'-zuch
'schwalic kogo'
samochwal,samochwala-chwalipieta
wybultana studnia-bez wody
wybultane-skad wzieto wode i jej nie ma(np.wybultana sadzawka)
wybultalo-np.wykipialo mleko
wyterany-zniszczony,zdarty,przechodzony
wysorszany-wytarty
siersznac co-napic sie(?)
sierszniety,nasierszolony-wypity,trachniety(?)
sierszlo go-kopnal go prad
stawia siersc-jest grozny,chce sie bic(takze o czlowieku)
('o! jak to sie rozsierdzil!'-jaki on zly)
wyczesany-przeszukany
wyczechniety-pokrzywiony
czechlo go-uderzylo;koplo(np.pradem)
wyczachniety-wysuniety,wyjety
czechnac,czchnac,czechnac,czchnac-przesunac,glasnac
czhniety-dotkniety,poruszony
chniety-tchniety
wydornac-wyciagnac
wydarzyc-wyciagnac,wydobyc(bardzo czeste)
niewydarzony,niewydarzeniec-glupi,nieudany
wydergac,odergac,wyderzgac,oderzgac-odciagnac,wyciagnac,oderwac
wyrgac-j.w.
wyrczy,wirczy-lopota;oddaje glos
wygolic do cna-zjesc wszystko,nazbierac grzybow w esie itp.
wytkniety-wyjety
nawykly-przyzwyczajony
('on nie nawykl do roboty')
przycapnac co-byle jak przybic,przylozyc do czego
przylapac co-j.w.
wyopuchniety-wypuchniety,napuchly
wyopadniety-skulony,ostygly(np.placek)
opchnac co-przekasic co niebadz
na wylocie-na wysunietym miejscu;kiedy pora wyjsc z domu
uszedl -wyszedl,uciekl,wyjechal
('uszly w las'-np.krowy)
wylatac z domu-wyjezdzac na stale(o dorastajacych dzieciach)
oblatany,wylatany-znajacy sie na rzeczy;prymus
wylatany-zuzyty(np.samochod)
('o!on sie juz wylatal!')
'wylezec chorobe,bolesc'
wylezaly-stary(produkt,zboze)
dolezale-dojrzale(np.zboze)
polubic kogo-policzkami swymi o cudze potrzec
('Niunia!Polubij babcie')
'On mnie polubil'-on mnie pokochal
ulubic co,kogo-milowac kogo,co

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
rzeknac-szczeknac(odglos)
wytarpuchac,wytarapuchac-wymiac,wytargac,wygniesc
pierunica-diablica;podla kobieta;lobuzica
'zabij a nie ustapie'-bede trwal przy swoim do upadlego
'za ciure robic'-byc czyim pomiotlem
gala-pilka
('grac w gale'-grac w pilke)
zagonic sie,zgonic sie-zameczyc sie,zmeczyc sie
'cos ty taki zaganiany?'
zajsc do kogo-wstapic do kogo
zajsc daleko-przejsc kawal drogi
zaklecic-zabudowac,zalatac
za klecia-za ogrodzeniem,szopa itp.
za kleka(?)-za skosem,zakretem(?)
zakrzesic(?)-zamknac,zastawic,zabudowac(?)(lub moze pomylilo mi sie z 'zakrzec')
zakrzec,zakrzyc(?)-j.w.(?)
krzesic,krzyc(?)-grodzic patykami(?)
zalichtowac-zalatac,zamurowac
'przyjac sobie kogo,co za miare'-przyjac sobie kogo,co za wzor
zamiarowac-miec zamiar cos zrobic
'wyryczec sie za swoje'
zaniemoc-zaslabnac,zachorowac
'do Pieruna Pana!'-o Boze!(bardzo popularne powiedzenie)
('do Pieruna Pana,co sie tutaj dzieje!!!)
chratlo,chratnelo-popuscilo,tapnelo,teklo
zapyzialy-zaniedbany,biedny
'isc o(po)rosie'-isc rano
'zarowno mi'-obojetne:tak czy tak
zajedno mi-j.w.
zajechac dokads-dojechac dokads
zajechali-przyjechali
zarzeczona,rzeczona-przyrzeczona,narzeczona
za rzecza sie krecic-za sprawa,robota itp.

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
zajednac-pojednac
zastala sie-zasklepila sie(np.farba)
zastala sie woda-ustala sie(?) lub 'tak dlugo stala,ze stala sie niedobra'
jatrzyc-podburzac
zasie-a wiec
zarzywny-dziarski,zdrowy
zatatlac-zakleic,zalatac,zamalowac byle jak
zatytlac-rozmieszac;j.w.
zewrzec nogi-zlaczyc ze soba
zawieruszyc-zgubic
('a gdzies sie to zawieruszylo'-bardzo czeste)
zawyrczec-zabrzeczec,zawyc
beklo-popuscilo;teklo(?)
zbijac baki-leniuchowac
zbujac sie-zmeczyc,napracowac
zbolale ziarno-zle,zgnile
wisus-urwis
sciecze-scieknie
zdebiec-stanac jak wryty
z deba uderzyc kogo glowa(od gory)
z byka uderzyc kogo glowa(w brzuch)
chachniety-dotkniety,zawadzony
za dnia zrobic-kiedy jest widno
za widoku zrobic-j.w.
zelgac-sklamac
'od malenkosci on taki'-od dziecinstwa,urodzenia
zemlac,zemlac-zmielac
'choc,zepchnij co!'-zrob cos w domu,nie walkon sie
'zepchnal bys choc co z proga!'-j.w.
zgrzeblo-konski grzebien
'nie jest za upal'
ziobro-zebro
zleczyl-wyleczyl
zminda-suka,sekutnica
'zwalic sie komu na glowe'
zaswierzgle-nieswieze
zswierzglo-j.w.(moze w znaczeniu 'zgestnialo,zamarzlo'? )
'a bodaj to!'-a niech to!
myrmolic sie-ociagac
tachlac sie-paplac sie
zatachlac-np.rozmazac,byle jak zamalowac
wyciartane,wyciartachane-wyciete;powyrzucane(?)
mazgrol-o dlugopisie,mazaku
mazgrol,mazgrola-bazgrol,bazgrola
zyla-chytrus,nieuzyczliwiec
('on ci i niczego nie uzyczy')
nastawac na kogo-dybac

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
parczaty,parczasty-pekaty,pelny
oczedrac-opetlac,obwinac
osiarchac,osiarachac-j.w.(?);poobcinac(?)
ociartachac,oczartac-poobcinac(?)
otroczyc-obwiazac,przymocowac
ojarac(?)-opalic(?)
ochrutac-obciosac
opartachac-owlec,obwiazac byle jak
bardacha-ustep(kibel)
('isc w bardachu/y'-isc do ustepu)
ochrubac,ochrupac-oskubac
chrubac-urywac,odrywac
urgac,urygac(?)-j.w.
poszartac-poszarpac,rozmemlac
poszartlac-j.w. w znaczeniu'poplatac'(?)
'zdzielic kogo bez leb'
ciartaluchac-drapac,trzec,rozdrabniac
cymbalic sie-zastanawiac,ociagac
osrutac-obsypac,obmocowac(?)
wysrutac(?)-wyrwac(?)
rozbelchotac-rozbeltac
oczetlac,oczetrac,oczetlic-oplatac,powiazac(chyba w znaczeniu'dobrze obwinac')
czahrota(?),czarhota,czarkota-tlucze sie,trze
oczachtac,oczahotac-obwinac(?)
ociachtac,ociachotac-obciac
przyhajczyc-przylapac,przymocowac
odhajczyc-odmocowac,odgiac
zahajczyc-zatknac,zalapac
zatknac-zamknac(gl.jakies drzwi od komorki itp.)
('zatknac drzwi na patyk'-byle jak zamknac)
oszahtac,osiahtac-ociac(?);obwiazac(?)
opachtac-ociac(?);obwiazac(?)
opachlac-byle jak umalowac;obwiazac(?)
ojakrzyc(?)-(/)
okrzosac,okrzesac-odziabac;nadziac trzanek
ojajczony-osaczony,okrazony
ojajczyc-objac(?)
ojajic-omiskowac
ochantlany-okrecony byle jak(np.szmatami)
ochetlac-okrecic,oplesc;poobrywac(?)
ochamlany-poobrywany(?)
oczarzyc-oslonic,zastawic;okrecic(?)-bardzo popularne
obczejac,obczejtac-oplatac(?)
odczejac,odczejtac-odwiazac,odluzowac
odczaic-odslonic
czhac-pchac,wypychac(?)
pychac-pchac
oczachlatac-okrecic,zalatac byle jak
oczhac,oczechac-obciosac(?)
poznic sie-spozniac sie;pozno przychodzic
czeglac-zaciesniac,sciagac
rozczeglac-zluzowac,rozruinowac
oczultac-okrecic,opasac

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
opartac-obwiazac(?);ociac(?)
opertlac-obwiazac,oplesc
oparzchac-opluc;poobcinac(?)
ociartac-przyciosac(?)
przyhartulic-przyniesc(?)
opretac-pretem oplesc byle jak
opretlac-j.w.tyle ze mocniej
rozsciandolic,rozsciandlac-rozszerzyc,rozerwac
rozscienic-rozsunac
roztalpac-rozbic,rozerwac
roztaplac-rozklepac
tlapac,tlepac-klapac
roztalpic sie(dupe)-rozsiasc sie
talpic sie-gapic sie(?)
rozklechtac-rozbic,rozluzowac
rozhultac-rozbujac
rozklechtany-rozklekotany;poluzowany
obszczechany-(?)
zaszczone-zarosniete,zachaszczone,zastawione
zaszczawione-j.w.
sierczy-skwierczy
oplachotac-oplesc(?)
ochetlac,obchetlac-byle jak zawiazac,oplatac
zaszczyc-zastawic,zrobic zapore;zagluszyc
('chwasty zaszczyly podworze')
zachaszczyc-j.w.(bardziej w znaczeniu 'zakrzewily')
piarczy-skwirczy
jarczy-j.w.
ciaputac-chodzic,czlapac
czeltac,czeltlac-w znaczeniu zszywac,zwiazywac
fyrczy,wyrczy-furgota
frykota,frykota-j.w.(bardziej tak jakby tlucze sie)
cierpkie-kwasne
cieplic,cieplote w doma robic-palic
rozhartakac-rozbic
prachotac-gadac;plakotac(?)
parchac-pluc
('ogien parcha'-gdy tak wyskakuja plomienie)
oparchac-opluc,zalac;zasmarowac;zeskrobac(?)
czersac-wyczesywac;wyczyscic(?)
ciesielka,ciesiolka-ciesielstwo
chrasknac-drasnac,skaleczyc
kolmaga-(?)-tak u nas nazywaja jednego chlopaka

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
ciesnic sie
obciartuchac-obciac
obszczecie-obwod;spadek(?),urwa(?)
obszczaj-j.w.
zetlac-petlac,platac
sciurkac-stoczyc,zrzucic
sortac-rzucac
schartlac-zmiac
ciunciac-slabo robic;lekko rzucac
obszczachac-zastawic(?)
obszczechac-obciac(?)
ciorbac-turlac(?)
tortac-niesc,dzwigac,ciagnac(?)
tartlac-mietosc;rozrzucac na drobne(np.gnoj)
oczotac-obstawic,ogacic
oczoltac,oczatlac-oplatac
ciaptalega niegolega
ciaptaluszyc,ciaptuszyc-glupoty gadac
czahrnac,ciahrnac
czarhnac,ciarhnac-pociagnac
czahrac-szarpac,rozdrapywac
cionkac-popuszczac(?)
rozciarhac,rozczarhac-rozkroic,rozciac
uczerhac-obciac,urypac
oczahrac,oczehrac-oplesc
czerhac-skubac,obrywac,kroic
czarhac-trzasc
obczarhac-utrzasc,oberwac('obczarhac pole';'wiatr obczarhal liscie')
czuj,czuja-nos,wech;spostrzegawczosc
oczultac-okrecic(?)
oczlutac,oczlatac-obciac(?);oplatac(?)
oczudac-ogrodzic,obsypac(?)
obchutac(?)-obciac(?)
obtalpic,otalpic-objac,okrazyc
pilic-gonic,spieszyc
('co cie tak przypililo?)
cuchac,czuchac-rzucac(?)
wytartuchac-wyciagnac na gore
ciuktac-(?)
cioknac-cmoknac;rzucic(?)

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
tuktac-stukac,tupac,terkotac
tuknac-przyklepac gwozdz,uderzyc
ciolkac-ciagnac(?)
czultac,czultlac-obwiazywac;niesc(?)
szarchac-przesuwac,trzec,rysowac,kroic
szargac-robic przez sile
zszargac sobie nerwy-zniszczyc,zerwac
tyltac,teltac-bujac,trzasc
tyrtac,tertac-j.w.;ciagnac,niesc(?)
roztyltac,roztyrtac-rozluzowac,rozbeltac,rozplatac
zateltac,zatertac,zatyratac-zawiazac,zatrzec,zastawic
ciorgac-ciagnac,niesc(?)
oprachtac-obciac(?),oplesc(?)
prastac-uderzac,siekac
('zamknij sie!bo jak cie prastne w morde!')
ociartaglic-ociosac i oszlifowac(?);oplatac(?)
przyponaglic kogo-przypomniec,ponaglic
obzdac-ociosac(?)
oprechlac-oplesc
oprechtac-objac
obrechtac-obsmiac;opluc(?);obciac(?)
uhrytac-urwac,obciac byle jak
parhatnac-ciapnac;ciartahnac
oscielic-wymoscic,ogacic
opaltac-okrecic
ciulpnac-wysunac,podac;usiasc,kucnac
ciumac-jesc
ciurbac-toczyc,wlec(?)
ciurczy-skwirczy,plaska
hamalaga,hamlaga-ciamciula,partacz,rozwloka
rozrobic buty-rozczlapac
skarczy-skwirczy,trze
skryczy,skrczy-skrzeczy,skwiercze
skrechtal-zlaczyl,sklecil
rozpechla-rozdela sie,rozerwala
spechla-skupila,zestala(zamarzla?),zgestniala(np.smietana)
hamlyczy,hamryczy-marudzi,kweka
cialapuga-ciaptalega
ocepic-objac,obstac
osepic-j.w.(?);obciac
wytarchotal-wymial(?);wyciagnal na gore(?);wytrzasl(?)

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
tuktac-stukac,tupac,terkotac
tuknac-przyklepac gwozdz,uderzyc
ciolkac-ciagnac(?)
czultac,czultlac-obwiazywac;niesc(?)
szarchac-przesuwac,trzec,rysowac,kroic
szargac-robic przez sile
zszargac sobie nerwy-zniszczyc,zerwac
tyltac,teltac-bujac,trzasc
tyrtac,tertac-j.w.;ciagnac,niesc(?)
roztyltac,roztyrtac-rozluzowac,rozbeltac,rozplatac
zateltac,zatertac,zatyratac-zawiazac,zatrzec,zastawic
ciorgac-ciagnac,niesc(?)
oprachtac-obciac(?),oplesc(?)
prastac-uderzac,siekac
('zamknij sie!bo jak cie prastne w morde!')
ociartaglic-ociosac i oszlifowac(?);oplatac(?)
przyponaglic kogo-przypomniec,ponaglic
obzdac-ociosac(?)
oprechlac-oplesc
oprechtac-objac
obrechtac-obsmiac;opluc(?);obciac(?)
uhrytac-urwac,obciac byle jak
parhatnac-ciapnac;ciartahnac
oscielic-wymoscic,ogacic
opaltac-okrecic
ciulpnac-wysunac,podac;usiasc,kucnac
ciumac-jesc
ciurbac-toczyc,wlec(?)
ciurczy-skwirczy,plaska
hamalaga,hamlaga-ciamciula,partacz,rozwloka
rozrobic buty-rozczlapac
skarczy-skwirczy,trze
skryczy,skrczy-skrzeczy,skwiercze
skrechtal-zlaczyl,sklecil
rozpechla-rozdela sie,rozerwala
spechla-skupila,zestala(zamarzla?),zgestniala(np.smietana)
hamlyczy,hamryczy-marudzi,kweka
cialapuga-ciaptalega
ocepic-objac,obstac
osepic-j.w.(?);obciac
wytarchotal-wymial(?);wyciagnal na gore(?);wytrzasl(?)

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
ochratac,ochrutac-obciosac(?)
obzymolic,ozymbolic-byle jak obciac,poobrywac
czfany-cwany
zatechlac-zawiazac(?);zamieszac(?)('zatechle'-nieswieze,stare)
oczlahotac-?
czmuchac-dmuchac(?)
czoknac-cmoknac,czknac
oczertac-otoczyc,obwiazac
obsiartuchac-ostrzepic,poobrywac
ciaptagula,ciaptamula,ciamul,ciamula,ciagula-gapa,rozlaga
oblupic-poobrywac(np.liscie kalafiorom)
ulagodzic sprawe,sie-dojsc do porozumienia
czumkac-kumkac(?),cmokac(?)
'dupa dna nie siega'-rozrzutnik lub odwrotnie
'juz nie wie na czym ma jezdzic'-rozrzutnik,dobrze mu sie powodzi
stegla-zgestniala,zbila sie
czryptac-drobic
czrychac-czkac
obwiesic sie-powiesic sie
('obviesic sie na debie,sosnie')
zwietrzala-nieswieza(np.margaryna)
obdziardac,obdziordac-obszyc(?) lub poobrywac(?)
owlagac-owlec
owladac-j.v.(?)
owetlac-opetlac
owertlac-j.w.
'pojdzie na jebal pies'-pojdzie na zmarnowanie
obszrachac-poobcinac itp.
odciajnic co,odciajowac-wymyslic cos dziwnego;smiesznie sie zachowac
osruchtac,oszruchtac-?
'petlac,metlac,owetlac'-owijac,zwijac,zawijac(b.popularne powiedzenie)
'okrecic sie kijem'-(?)(takie powiedzenie?nie wiem co znaczy)
zapszczone-zafajdane kupkami owadow lub ptaszkow
pszczyc-rozdrabniac,kruszyc(np.chleb)
rozpszczyc-rozrodzic sie,rozplenic
harcowac-wyrywac
horcowac-drapac,bobrowac
szczy sie-rozprzestrzenia sie;pali sie(?)(moze w znaczeniu 'ogien sie
rozprzestrzenia?)
rozszczenic-rozsunac,odgaic
strzy sie-jarzy,swieci,jasnieje
stryka-trzaska(ogien)
zajelo sie ogniem-zaczelo sie palic
tamteto-oweto--to i owo,to i tamto
za pszczem lasu-za sciana lasu
pszcze-przegroda(?)
zaszczeklo-zaszlo na siebie,zakleszczylo sie;przywarlo
zszczeklo-zgestnialo,przywarlo
zszczeklo sie-j.w.
odszczeklo-popuscilo
rozszczeklo-rozerwalo

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
szczeklo-zamarzlo(?)
zaszczylo sie-zaszlo na siebie,zwarlo
zadzieglo sie-zassalo,zaszlo na siebie
rozdzieglo sie-popuscilo
rozdziegdalo sie-rozsunelo,rozbilo,poluzowalo
zadziegdalo sie-zawiazalo,zaszlo na siebie
rozpiczylo sie-odgielo,odstapilo
spiczylo sie-zwarlo,zassalo,sciesnilo sie
rozpiklo-rozstapilo,oderwalo sie
spiklo-szczepilo sie,styklo
zaperzylo sie pole-tez w znaczeniu 'zachwascilo sie'
rozpaszczyc-rozdziawic,rozgiac
przyhlaszczyc-przybic,przylatac
cz(?)-plomien,iskra(?)
czszy sie(?),czy sie(?)-pali sie(?)
czha sie(?)-dymi sie,hajcuje(?)
szyrzenie-owarzone mleko,twarog
wreglo-wbilo sie,wstapilo w cos
wyreglo-wylazlo,wybilo sie
dehnac-nacisnac mocniej pedal gazu
od raz-od razu(b.czeste)
jak raz-na miare,pasuje(b.czeste)
('jak raz bedzie'-wystarczy)
dedla-dudla,ssaja
nadedlic-napic sie;nawodnic,namoczyc
dydola,dyndla-ssa,mietola cyca
dyndle-zwisa,trzesie sie
otetlac-zaplatac byle jak
otatlac-opasac,opetac
omatlac,ometlac-j.w.
stetlac-zmiac;splatac
skletlac-zaplatac nicia,lina
sklatlac-poplatac
skretlac-skrecic zelazna lina np.
skratlac-byle jak zawiazac,pomotac
skratnienie-schylenie,skulenie
roztlachtalo,roztlechtalo sie-rozklekotalo,rozluzowalo;roztaplalo
sparciale-zuzyte;zgnite,zasuszone
ozechlac-?
obrzechlac-?
tytle-ssie,mietosi cyca
cyndzel-cos zwisajacego,wypustka

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
rozdziagdac-rozerwac,rozdziabac
rozdegdac-porozsuwac,rozchlebotac;rozplatac
rozkiertlac-odplatac,odwiazac,odprzac
rozdergac-oderwac
roztertlac-poobrywac,poodwiazywac,zdjac gorna warstwe
piel,piele-pielacz,male radelko do pielania(Przytyk)
rozpertlac-rozplatac
zaweklac-zamknac,zaplatac
weklac-wiklac,zawiazywac
sketlac-zmierzwic,skotlowac
stary grzdyl-stary chlop(Przytyk)
krzan-chrzan(Przytyk)
natekla-namiekla,nabrzmiala
teka-peka,trzeszczy(lod)
sklechlo-stechlo,zbilo sie,zgestnialo
suka-karetka pogotowia,straz(Przytyk)
oczertlac-zawiazac;oprzac;zaprzac konia(?)
zgrzeblo-czesak konski
rozmermlane-rozkotlowane
obrzetlane-obciete
ozetlane-owiniete
'Mosiek,mo trochy innego szczeka'-ma inny szczek;w znaczeniu 'inaczej
rozmawia,inaczej mysli'(Przytyk)
wykwit-u roslin taki kwiat ktory nie rodzi zawiazki
wilk-j.w.
'dziady wylaza'-ida ogromne chmury(Wolanow,Przytyk)
pertlac,zapertlac-zaplatac
mertlac,zamertlac-j.w.
'jebut o lod'-przewrocil sie na lod(Zakrzew,Przytyk)
naprychtac sie-napic sie,opic
wysknac-wysunac
wyczermlac-?
smotry-ostry(?);zajadly(?)
'wyglundo jak strzyga'-chuda,wlosy w nieladzie(o dziewczynie)(Zakrzew,Przytyk)
zmora-o podlej kobiecie
'wyglundo jak zmora'-chuda,brzydka(Przytyk,Zakrzew,Wolanow)
'siachna'-mloda kokietka
zamglac,zamglawic-zamazac,zrobic tlo
wymgalo,wymaglo-zaniklo,ulotnilo sie

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
trzeska-mieszane zboze(Przytyk,Wolanow)
'jak nie pyrnie!'-jak nie trzepnie piorun
'urodna pannna'....
obtuktac-obwiazac(?)
wychudle zboze(?)
wychudle swinie,krowy
'wyglada jak dupa zza krzaka'(Przytyk,Zakrzew,Wolanow)

Zsco znoym,toji nopisoym!!!

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
opytac-okrecic,objac
'wydrzec gdzie'-pobiec,pojsc
'wydarl smuge'-pobiegl gdzies(Przytyk)
ketlac-metlac,petlac
kitlac,kitlasic-?
'dupa sie odwraca do gosci(swiata)'
'ni stad ni zowad'
'poleciec w te pedy'
zawerklac-zawiazac
zapertac,zapertlac-zawiazac,zaplatac
strzechnac-stracic
'chyba cie podurdalo?'-glupoty pleciesz
roztechlac-rozsunac,rozwiazac
lebiega-ciapa
okasac-opasac
u Kosieca-u Kosca(od nazwiska 'Kosiec')(Radom)
trawica-wysoka lesna trawa(Stary Mlyn kolo Przytyka)
skrzechlo sie-zgestnialo,zcielo
'na moj osad','na moja osade'(Przytyk,Zakrzew)
'robic za kolejnoscia'
'robic z glowa'
'robic po glupiemu'
'robic po madremu'
'wystroil sie jak kto glupi'
'po glupiemu wyglada'
'lata jak wsciekly pies'
'niech wam sie darzy w oborze i stodole'
'niech wam sie darzy'
kmiec-bogaty gospodarz
kmiotek-chlopek
'wyjdzie na ludzi(beda z niego ludzie)'
'wysrac sie spokojnie nie mozna bo ci ciagle ktos przeszkadza'
hujaszcze,hulaszcze-pijanica,hulaka,nieuzyczliwiec(czeste)
zaruchlac,zaruklac-zacerowac
'pokazuje swoje-moje'-o dzieciach
spurtalo sie-stoczylo
'otarl sie o smierc'
'zsiasc,zsciagnac,zeciagnac'(Przytyk)
crumpac-mlaskac
rozstrzelic-rozdziabac
tula-toczy
'slonce zalazi za chmure'
pyrtek-kurdupel
rozpierdaszac,rozpierdasic-rozdziabac,rozwalic
'naindorzyl sie'-nabzdyczyl sie
'nabzdyczyl sie jak indor'
'indor myslal o niedzieli a w sobote mu leb ucieli'
zbolale-chore,popsute(np.zboze)...

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
plizgac-rzucac,przesuwac po sliskim
uleje,ulalo-napadalo
drozyna-drozka(Stary Mlyn kolo Przytyka)
bambry,bamberki-nazwa bogatych gaczkowskich chlopow(maja srednio po
kilkadziesiat ha ziemi,lak i lasow)(Przytyk,Wolanow)
przepalikowac krowe(Stary Mlyn,Przytyk)
przepalowac krowe(Wolanow)
przepolowac krowe,upolowac krowe(Samwodzie,Powisle Kozienickie)
streklo sie-zgestnialo,skupilo
strechlo sie-jest nieswieze(?)
wstreklo sie-zwezilo,wpadlo do srodka
wyskrnelo-wysunelo sie(?),ulotnilo(?)
'a ja!a co sie bede!'-(Przytyk,Zakrzew)
stroglo sie,storglo sie-zgestanialo,skwasnialo(?)
'bywajta zdrowe i niech ta sie wam bydelko cieli we oborze'-pozdrowienie
(radomkie,kieleckie)
lejby-szerokie spodnie
lejba-gruba baba
zabuchtowac-zakopac,zakryc;nawet 'zamknac'
streknac-skupic;zdretwiec(?)
wstryknac-wlozyc,wepchac
clamciaga-clamacz
strogly-zuch(?)
rozciultac,rozciuchltac-rozplatac,rozdrobnic
szczygac,zaszczygac-?
zastrzygac sie-zarzekac sie
zamertlac-zabobrowac,zakotlowac;zagrzebac
rozmertlac-rozwiazac,rozplatac
'co to za ambaras?'-halas,zamieszanie
'panstwo gra'-udaje wielkie towarzystwo
rozburdac-rozkolysac
rozbuhtac-rozkolysac

[ungur]

--------------------------------------------------------------------------------
'kruk krukowi oka nie wykole'
'nie ta to inna bedzie'
'szukal daleko a u sasiada znalazl'
'nie szukaj,przyjdzie czas to cie same znajda'
'stoi mi na mysli'
'wlej mu w dupe'
'fura tego byla!'-byla bardzo duzo(Wolanow,Zakrzew)
'brzezniaki,brzeziniaki'-brzezina(Wolanow)
'bardzo sie ty mnie widzisz'-bardzo mi sie podobasz
'ona za nim wskoczy'-powiedzenie poganskie,relikt dawnej epoki,kiedy zony za
mezem szly na stos
'Czego?
Gowna psiego!'(Zakrzew,Przytyk)
'zdrowa siksa'-piekna
'siedzi w kaciku i gapy lapie'(Wolanow,Zakrzew)
'siedz w kacie,znajda cie!'(Wolanow)
'jak sie wam widzi?'
'za baba nie trafi!'
odelkalo sie-odczepilo,rozwiazalo
'sama miloscia czlowiek sie nie wyzywi'(Zakrzew,Przytyk,Wolanow)
'tyle znacy co Ignacy,
a Ignacy nic nie znacy'(Powisle)
'on ma serce do roboty'
'u niego serce do roboty'.................

[olszako]

besztac kogo,zbesztac kogo-upominac,naganiac

betlej,betleja-gruby,grubas

'prawda w oczy kole'

brdąka-wydaje dzwieki

brgac,brygac-wstrzasac,trzasc

broic,zbroic-zpsocic

brtać-rozcinać na drobno('brdać'-rozdrabniać)

roztartałtać-porozdrabniac,porozrzucac

roztartlac-porozrzucac,zemlac,rozsmarowac

'brykaj mi tu stad!'

'chodzi lisek kolo drogi,nie ma reki ani nogi,kto sie liska nie spodzieje'

dostal bure-skrzyczali go rodzice

burda-rozroba

'stawiasz sie!'-chcesz oberwac?

balło-przewróciło sie,wydało charakterystyczny dzwiek obalanego (drzewa)

bachło-j.w.

mrykło-trzasło,popuscilo

burza w domu-awantura

burzyc sie-zloscic sie,buntowac

byrdac,ubyrdac-trzasc(np.galezia),oblamac,odczepiec

'od pieruna i trochy'-bardzo duzo

bździuch-strachol(Zakrzew,Powisle)

wyciachnąć-wyciągnąć z głebi(?)

wyciarchnąć-(?)

(widzi)cudze pod lasem(a swego nie widzi pod nosem)

cudze widzi daleko a swojego z bliska nie widzi

latwo komu radzic

bałek-strachliwy

cackać się z kim-obchodzić lekko

'a i nikt nie bedzie sie tu z toba cackac!'-nie ma dla ciebie taryfy ulgowej

'capem zajezdza,podchodzi'-smierdzi,capi

caputac,caputnac,capnac,capsnac-zlapac

wycaputac sie(?)-wydostac,wymknac;poradzic sobie

'chabas!chabas!!'-przy rzucaniu,krojeniu

'od sciany-litr smietany,
od brzega-kawalek chleba,
w srodku-gowno po kotku'-o spaniu

hajęczy-kawęczy,skwierczy

chałupki-biedna wieś z lichymi domostwami;byc moze 'osadnictwo rozproszone

poza glowna wsia'(?)

'mieszkac na chalupkach'-gdzies w malej wiosce,pod lasem,kolo bagien

'ide na chalupki'-pogadac z sasiadami,wywiedziec sie

'chodzi po chalupach'-dziaduje;kaptuje kogo

'zaszedl do moi chalupy'-odwiedzil mnie

'a do moich chalupy nie zachodzi(nie zaglada)-gardzi mna,nie chce sie kolegowac

ze mna

'a i nawet do mnie nie zajrzy(nie wpadnie)'

'a i nawet nie zastuka(do mych drzwi)'

'przechodzi obok moi chałupy(jakby nigdy nic)'

'drzwi nie zamkniete(zamknione) na skobel'-mozesz w kazdej chwili do mnie wpasc

isc na chalupy-chodzic po wsi po gosciach,sasiadach

chodzic po proszonem-dziadowac(?) albo zapraszac(?)

'a i tylko na chalupach(u sasiadow) przesiaduje(siedzi)'

'a toto takie chalupki'-nic szczegolnego,mala osada,biedne pomieszkanie

'bzdury na patyku'-glupoty

'niezle cie obtancowal'-niezle cie obgadal

'porzadnie cie zmlucil(slowem)'-porzadnie cie zbil;obgadal

chendogi-mily,przyjacielski,zdatni do roboty

o(b)chędozyc sie(?)-ubrac(?);zabezpieczyc(?)

chicheł(?)-trzpiot,dzieciak(?)(nie to samo co 'chychelł')

chodzi chmurny(jak chmura gradowa)

'sieknie gradem'-popada ostry deszcz;przygada komu do sluchu

naburmuszony-napucony,zly

napucyc sie-nadac sie

wypucyc sie(na kogo,na swiat)-nie kontaktowac sie ,obrazic,pogardzac

schychlac,obchychlac pole-obrobic,obdziabac(czesto 'byle jak')

'kita kielnia'-zgrabnie majta kielnia,niezlle robi

'chlop jak chojak'-rosly,zdatni

'stoi jak chojak'-prosto

'o,chloewa!'-cos nie tak!

chołek(?)-patyk,kij(?)

rozczachrany-pomyrmłany,rozkryty,rozmamrany

rozczuchrany-podrobiony i porozrzucany(np.obornik na polu)

rozczochrany-o wlosach na glowie nie uczesanych

rozczochraniec-brudas,niechluj(gl.o dziecku)

pomyrgolony-poroztrzasany,zmierzwiony,powichrowany

'usrac sie po pachy(uszy)'-nie dawac sobie z czym rady;nawal roboty

usrac balasa(kupe) jak stodola

usrac kogo-zniszczyc,zgnoic

'usrasz sie z robota!'-zapracujesz sie na smierc

'a kto cie usral (takiem)'?-kto splodzil takiego glupiego bekarta?

'ledwo co tam usral'-malo sie przy nim nachapalismy

chrzańdoła-dlubek,partacz

chrzańdoli głupoty-chrzani kocopoły,kocopoli

schrzanić-sknocić

chrabąszcz-chrząszcz

'a tam zając chyc!chyc!chyc!'-skacze,ucieka

[olszako]

ciemięga,ciemięguła-ciapa,słabiak

ciućka,ciucia-swinia,swinka

ciuciek-prosie,wieprzek

ćchórz-strachol

stracholica-strachliwa dziewczyna

'od cudu i troche'-duzo

zachlany-wiecznie pijany

zachlal sie na smierc

przepuscil(przepil)majetek(majatek)

'bylem ci ja'

'a i dala ci?'

'a daj ci Boze!'

'samo ja tam bylem'(?)

'czkawka'-sutka(chyba tak i tak mowia?albo 'sutka' oznacza 'zgage'?)

'zgaga mnie pali w gardle'

'na wystaju lasu'-na wystalosci lasu

'za kim tak wystajesz?'-na kogo czekasz?

'a co ma ni byc?'

'a i co sie ma nie udac?'

'wszystko bedzie jak trza(jak sie nalezy'

'zrobil mi jak sie nalezy(zrobic)'-dobrze,bez usterek

'kazdy dostanie co mu sie nalezy'

('kazdemu co mu sie nalezy')

'kazdemu co na niego przypada'

'kazdemu jego dziale'

wyczubic-oskubac?wyprostowac?

wyczurglac-wyprostowac?(np.len?),wyciagnac?

'byly,byly tylko ze sie zbyly(zmyly)'

'bylo,bylo tylko ze sie zmylo(zbylo)'

ćwiokać-cmokać,ćwirkać,piokać(moze nawet w znaczeniu 'podspiewywac'?)

'na hurra'-z entuzjazmem(przesadnym) robic

'na lapu capu(robic)'-szybko,byle jak

'nie rob wszystkiego 'na hurra'-przemysl sprawe

plichta-pluska,plumie

'a i nie moze sie wcale ale to wcale z tej choroby 'wykrasakac'

'nie moze sie 'wykraskac'-nie moze dojsc do siebie;nie moze wyplatac sie

z jakiejsi afery

20 świń-20 świni

'i tak chodzi od my do wy(od nos do wos) jak to (glupie)ciele( z wybaluszonymi

oczami'

'i tak chodzi z wybaluszonymi oczami'-dziwi sie,boi sie

'tak,od raz cie zlapia!?'-juz cie i beda chcieli gdzies do czegos

'przestawac z kim'-trzymac sie kogo;chodzicz kim(np.o parze)

'przystaja do siebie(jak dwie koncowki drutu/kabla)'-sa sobie bliscy,

pasuja sobie

'nie przystaja(przystawaja) do siebie'-nie pasuja do siebie

'zdrow jak ryba'

'zdrowy byk'

'gdzie sie tu chamie wpychasz(pchasz) na pokoje?!'

'odciajnila sie'-jakos pieknie wyglada;wyrobila sie

'wiatrzycho dmucho(wieje) aze sie chwiejum okinnice w oknach(wierzeje)'
(kto ma dzisiaj okiennice?)

'ujechali kawalek(kawalkiem) i klops'-i wypadek

'kuchynko lepstrycno'-kuchenka elektryczna/na prad

'psiii!'-a to ci dopiero?(gl.na Powislu)

'itam,ietam,etam'-co ty mowisz?gdzie by zesz!

'a i czego ty(glupiego/madrego)(nam) nie powiesz?'

'ani sie i tego nie spodziol(spodziwol)'

'a i nastawaja na nas,nastawaja'-ciagle chca nam cos zlego zrobic

'i sie nijak od nich odczepic nie mozna'

'ale to bedzie za nia lazil i lazil'

'a i jeszcze sie obejrzyj'

'i gdzie tu zaloz?

'a i czego tutaj szuka(chce)'

'guza szukasz"'

'gdzie ty sie tutaj placzesz(pod nogami?'

'wylazij mi tu zaraz stamtad!'

'a i jeszcze go tu(pierwszemu) nie widzialy?'

'wenij se kija do reki-jak beda (na) cie naskakiwac(psy)-to machnij(im) raz i

drugi po lbie(bez/przez leb)'

'a i jeszcze cie tu nie bylo?'

'a i jeszcze cie tu nie widzieli?'

'a i jeszczes tutaj nie zagladal?'

'Juz was stad nie ma!'

'Poszli mi tu stad(precz)'

'A witamy (was) bardzo pieknie!'

'A kogo ja tu widze?'

'Kto to sie nam w szkole pojawil?'

'A czego tu szukaja?'

'Co ty tak tu slepisz?'-tez w znaczeniu 'szukasz'

'Myszkuje po okolicy'-robi przeglad okolicy(np.zlodziej'

myszkowac-szukac czego,zwl.szperac w czym

'miedzy przeskokiem'-na granicy,zakrecie

[olszako]

apumnioym-zapomnialem(Mleczkow)

'dalej,dalej za mazurski lasek!'

'za mazurski lasek,tak mo go znajdziesz czasem'

anklisz-osobny pokoj(Wolanow)

komora-obok sieni,wneka na produkty(moze byc z drzwiczkami)

'o copke sliwek i podpolic'-malo tego(Wolanow)

'dac komu wikt i opierunek'

'na moim wikcie'-utrzymaniu

'mycka'-czapka

wawrac-wstrzasac,bezbrac,paplac

fafalygi-paprochy

ruła,rułka-rura,rurka(w Zakrzowie dawniej wszyscy tak mowili)

odziobany-poobdzierany,zle ostrzyzony itd.

'kto cie tak odziobal?'

'kto ci tak ozymolil wlosy'-podciol zle wlosy

'ide sobie obciac/ostrzyc glowe'-ide sie ostrzyc

szaruga(wyglada jak'szaruga')-chuda ,blada,chmurna

'wyglada jak smierc (na urlopie'-wyglada strasznie zle

'a co zes sie ty z choinki urwal(urwales)?'-to ty o tym nie wiesz?

suszek-suchy chojak

szwędała,szwęduła-włóczykij

Jasio Wędrowniczek-j.w.

swędała-ciapa,rozlada

szwędolić się-takze 'wolno robic'

'bozy ptaszek/slowik'(?)-skowronek(?)

strzęchło się-skupiło,sklęsło,zgęstniało

strzęchnąć się-otrząsnąc sie ze slomy,brudu

rozsmuktac-rozplatac,rozzucic(?)

'a i gdzie sie ty tu ćkosz?'-gdzie się wpychasz

'ćkać komu co'-wpychać namolnie

'zaćkać'-zatkać,zastawić itp.

zahandrolić-ukraść,schować

zjadliśta-zjedliście(Powiśle)

lubiał-lubił(Zakrzew,Przytyk,Powiśle-wyjątkowo częste)

'ja żem'-bardzo częste również na Powiślu

'handroła-chacheł,partacz,dłubek

handrolić-także 'mieszać,mełtać'

pohandrolony('pohandrolone ma we lbie/glowie)-glupi

gilgac,pogilgac-laskotac,polaskotac

berbeć-małe dziecko

beksalala-beksa,płaczek

'bęcnąć,zrobić 'bęc''-upaść

'bida-stoi dzida'(Zakrzew,Przytyk)

'idą:jeden z palą ,drugi z dzidą!'(Zakrzew,Przytyk)

'o!ales sie ulizal!'-ale sie uczesales

'krowa cie chyba jezykiem ulizala'

'ulizie po trochu'-uzbiera sie

'i znowu ulazlo'-przysporzylo dostatku

bomboli(?)-labidzi,narzeka,glupio gada(?)

bor-bór

usmotruchany (w gownie/po pachy)-ubrudzony

smotruch,smotluch-brudasina,brudasisko

brkać-czkać,wzdychać

bruskaćłuskać,obdzierać(?);błyszczeć,jaśnieć(?)

brwać-obrywać(?)

'pełna bryka'-naładowane do pełna/na pełno/po brzegi/po sam wierzch/po szczyty

burkać-krzywo odpowiadać

'obryw mieć'-nieźle doić przy korycie

brzbuczy-buczy,brzęka itd.

brzyska-jaśni,błyska(?)

bucior-stary but

budrys-pies'budrysy wy!'-do dzieci(czeste)

'jak te budrysy!'-zdrowe(gl.o dzieciach)(Przytyk)

To prawda

[maestromarro]

Jest takie słowo chrwat.

[oblas]

Tak'chrwat' to taki 'zuch','chwat'

jeszczek-jeszcze(brat Szporkowej z Dębowicy)(Dębowica-przysiółek niedaleko na
północny-zachód od Przytyka)

'cap!i do karmana!'-do worka(Wolanów)

inkszy-inny(Dębowica)

bąk-nakręcana zabawka dladzieci

bębas-dzieciak

jedna droga-taka sama odleglosc 'tedy czy tamtedy'

senksancja-sensacja

'a pocalujcie mne wy wszyscy w dupe!'

'ubilismy śfinioka'(czeste w okolicach Przytyka'bic śfinioka'-wieprzka)

nawałnica-bardzo silna ulewa

nawalać się z kim-bić się

'co ci po tym jak nic po tym'-bardzo czeste powiedzenie

'taa,potrafia srac pod siebie'(o i taki z nich pozytek)

'bo mnie wstyd przed sasiadami(ludzmi)(za ciebie)'

'zawsze go cos uwiera w dupe'(za koszula)-nigdy mu niedogodzi

'jak cie palne to wylecisz na Krochmalne!'(gl.Powisle)

'Tee!A powiedzta mi o...'

'wyglancowany dupek'

'dajcie mi co panocki(panki) (do kielicha)(na reke/do reki)'

'mowia,ze gownym smierdzi!'

'dotacji nimomy'(Matracka;Goszczewice)

'ciungnik nom psuje sie'(Matracka)

'bo kolegiy oba były'(Matracka)

'nie strasz!nie strasz!bo sie zessrasz!'

'bo tak sie rozmówiły'-dogadali

rozdroga-skrzyżowanie(chłopak z Klwatki Szlacheckiej którego pytałem się o
drogę na Gulin)

'dostawali wnyko'-bili ich

('dostac wnyko'-oberwac(bardzo czeste)

'wyglundo jak 5 minut'-bardzo maly,slaby(czlowiek,buzia itd.)

'pije na umór'(bardzo czeste)

'nie wylewa za kolnierz'(lubi wypic)

'jest tu tatko?'-Sukowska Wola(tatko,stryjko-bardzo czeste na polnoc od RAdomia-
ciagle to w naszych roznych okolicach slychac)

'redełko'-radełko-Sukowska Wola(Kober)

'phiesek'-Jankowice(Marynia Wardowa)

grochoże(grochocze)-akacje(Wolanów;Powisle?)

'Trziabyło jechać do Przitika'-(Młódnice)

'chodzi(j)'-chodź(Oblas;Krzysio Hancok)

'gówna z progu nie zepchnie(a ma sie za nie wiem co)'

'podbrumbić'-złożyć materiał i podszyć(moja matka;Przytyk,Wolanów)


W naszym terenie ,zwłaszcza na północny-wschód od Przytyka ludzie mówią z
silnymi naleciałościami mazowieckimi...
Wymowa mazowiecka uważana jest 'za lepszą' i jeśli ktoś chce mówić 'po
polsku,po miastowemu' to gada 'po warsiawsku'....
To jest jakichś pański-miastowy,nieco prześmiewczy sposób wymowy...
Jeśli ktoś rzeka:'jadę do mniasta','ale pxienknie fiklondasz','a tejże my
spokój!'-to on gada nie całkiem na serio...Tak jakby chciał
pokazać,że 'Warszawiak,miastowy'-ale przy tym podśmiewa się sam ze siebie...

U nas zasadniczo są właśnie 2 mowy 'śmieszne':

1.mazowiecko-warszawska-przeważnie ludzie mówią po 'warszawsku' dla śmiechu;ci
co rzekają tak na co dzień uznawani są za 'paniczyków'
2.wygłos wsiowy-melodyjna rytmiczna recytacja-też ludzie tak mówią chcąc
pokazać 'jakie z nich 'prostaki';tym niemniej niektórzy tak ciągną na co dzień
(Krzysiek Hancoków z Oblasu-trzydziesci kilka lat mu bedzie;Mirek(Zróbok)
Ślusarczyka z Oblasu-pod 50.tke)...


(Znaczna część wieśniaków nie mówi ale 'śpiewa'...
W każdej zapadłej okolicy radomskiego ludzie 'śpiewają'....
3 tygodnie temu zwiedzałem na rowerze ziemie na północny-wschód od Przytyka...
W Woli Więcierzowej,Dębinach,Beźniku miejscowi gadają tak jakby po kresowemu-
bardzo melodyjnie...W okolicach Wieniawy(troche na poludnie) jakby 'grubiej i z
rytmem')....