dwór obronny w Kuzminie

[darino]

Istniał do końca XIX wieku. Podobno zachowały się do dziś fortyfikacje
ziemne. Czy ktoś wie w którym miejscu ?

z przewodnika po gminie Tyrawa Wołoska

[darino]

"KUŹMINA. Wieś położona od północnej strony gminy należy już do gminy Bircza.
Według zapisanych dokumentów wies powstała w 1480 roku na terenie dóbr Tyrawy
Wołoskiej.
W XVIII i XIX wieku należała do rodziny Pieściorowskich. Ryszard
Pieściorowski, zmarły bezpotomnie, z całego swego majątku utworzył fundację na
rzecz młodzieży szlacheckiej, uczącej się w szkołach średnich i na
uniwersytetach.
W 1921 roku było tu 156 domostw i 924 mieszkańców, w tym 713 rzymskokatolików,
191 grekokatolików, 15 osób wyznania mojżeszowego.
Na skrzyżowaniu dróg do Przemyśla, Sanoka i Ustrzyk Dolnych znajduje się
cerkiew pw. Św. Dymitra z 1814 roku. Tuż przed wojną wyznawcy rzymskokatoliccy
próbowali siłą zająć cerkiew. Wywiązała się bójka. Na pomoc przyszli
grekokatolicy z sąsiednich wsi i obronili cerkiew. Interweniowała policja,
aresztowano 15 osób.
Do wojny w miejscu dzisiejszej leśniczówki stał dworek modrzewiowy z XVIII
wieku, dzisiaj pozostały po nim ślady w postaci wiekowych dębów i lip.
22 października 1945 roku sotnie "Hromenki"i "Barona" zaatakowały stacjonujące
tu siły polskie. ćzęść wsi spłonęła. Ludność uciekła do Birczy, lub jak rodzina
Koziołów, do Tyrawy Solnej. Resztę wsi UPA spaliła w listopadzie 1945 roku.
Wątpliwym "zaszczytem" dla wsi jest fakt, że do wojny kierownikiem miejscowej
szkoły był Stefan Stebelski, późniejszy osławiony watażka UPA "Chrin".
Odnotujmy to jednak jako ciekawostkę historyczną.
Dzisiaj wieś na nowo odbudowana przez część dawnych mieszkańców, resztę
osadników i leśników. Może mało atrakcyjna turystycznie ze względu na brak
bazy, ale często odwiedzana ze względu na położenie na skrzyżowaniu głównych
szlaków do Przemyśla i w Bieszczady."

z birczańskiego przewodnika

[upowiec]

"Wieś znajduje się na rozgałęzieniu dróg. Sporo tu śladów dawnego osadnictwa.
Pierwsze wzmianki o Kuźminie odnotowano w 1497 roku, a zapiski z 1500 roku
stwierdzają, żę wsi nie przysługuje wolność od płacenia czynszów. Pierwszymi
osadnikami byli Rusini, a pierwszą cerkiew zbudowano w 1526 roku.
W XIX wieku wieś należała do Pieciorowskich.
Wieś spłonęła w 1945 roku w czasie walk z UPA.
Do zwiedzenia drewniana cerkiew greckokatolicka z 1814 roku. Budynek cerkwi
jest dwudzielny, nakryty jednokalenicowym dachem z małą sygnaturką pod nawą. Od
frontu wieża, zwieńczona dachem brogowym.
Obecnie cerkiew jest wykorzystywana jako kościół rzymskokatolicki.
Od wschodu we wsi zachowały się fragmenty fortyfikacji dworskich. We wsi kilka
chałup z końca XIX wieku.
Trwają przygotowania do utworzenia rezerwatu "Las jodłowy w Kuźminie".
Duże znaczenie dla wsi miały poszukiwania ropy i gazu. Odwierty, choć nie
przyniosły tych cennych surowców, należą do najgłębszych w Europie".

album "Cerkwie Nadsania"

[upowiec]

"Przed nami wieś Kuźmina. W centrum, przed skrzyżowaniem o lewej, stoi
greckokatolicka cerkiew filialna p.w. Św. Dymitra zbudowana w 1814 roku.
Drewniana, konstrukcji zrębowej. Dwudzielna, prezbiterium zamkniete
trójbocznie, przy nim zakrystia od północy. Dach jednokalenicowy z niewielką
wieżyczką na sygnaturkę nad nawą. Od zachodu wieża wysokości cerkwi kryta
dachem namiotowym.
Wyposażenie cerkiewne nie zachowało się.
Tuż przed II wojną światową odnotowano spór o tutejszą cerkiew. Polacy
stanowiący większość mieszkańców Kużminy próbowali przejąć cerkiew i
przekształcić ją w kościół. W obronie cerkwi stanęli grekokatolicy z sąsiednich
wsi. Bójkę przerwała interweniująca policja, która na krótko aresztowała 15
uczestników zajścia.
Cerkiew została przejęta przez kościół rzymskokatolicki dopiero po 1947 roku.
Już w 1526 roku istniała w Kuźminie cerkiew parafialna. Wieś powstała przed
1480 roku."

cerkiew

[tyrawa]

Słyszałem, że cerkiew w Kuzminie miała kopułę, ale została uszkodzona w czasie
wojny, i po wojnie ją zdemontowano, i zamiast niej postawiono sygnaturke.

Kuźmina

[upowiec]

Kuźmina (ok. 440 m n.p.m.) – to wieś położona w górnej części dopływu
Tyrawskiego Potoku u północnych podnóży Margla (608 m) w rozgałęzieniu ważnych
dróg handlowych należy do najstarszych osad Podkarpacia. Tutaj odkryto m.in.
krzemienną siekierkę z neolitu i ślady starego osadnictwa.

Ważniejsze epizody z przeszłości:
1480 r. – wieś już istniała i jest wymieniona w źródłach jako osada wołoska
założona przez ród Tyrawskich.
1497 r. – kolejne informacje źródłowe potwierdzają istnienie wsi.
1500 r. – mieszkańcom nie przysługuje już zwolnienie od płacenia czynszu.
XVI w. – istniał tutaj ufortyfikowany dwór „fortalitium”.
XIX w – Kuźmina należała do Pieściorowskich, a pod koniec stulecia do Michała i
Katarzyny Woźniaków. Oni to wystawili obok cerkwi istniejącą do dziś małą
neogotycką kaplicę grobową.
1880 r. – wieś położona 7 km od Tyrawy Wołoskiej, 15 km od stacji kolejowej w
Załużu, 10 km od Birczy i 26 km od Dobromila należała administracyjnie do
powiatu dobromilskiego. Składała się z dwóch części: Kuźminy Dolnej i Górnej, a
szczyt 618 m nosił nazwę Niedźwiedzie (dziś Poręba).
Wieś należała wówczas do rzymsko-katolickiej parafii w Tyrawie Woloskiej i
grecko-kat. parafii w Leszczawie Górnej. Posiadała cerkiew z 1814 r. i kaplicę
murowaną, w której odprawiano czasami Mszę Św. Według spisu z 1880 r. mieszkało
tutaj 650 osób, w tym 85 na obszarze dworskim. Według wyznania 560 z nich
wyznawało obrządek rzymsko-kat., a 90 osób grecko-katolicki. We wsi nie było
Żydów.
Do wsi należał znaczny areał gruntów rolnych: własność większa dworska miała
575 morgów roli ornej, 48 – łąk i ogrodów, 23 – pastwisk, 1025 – lasu; własność
mniejsza gromady 811 morgów ziemi ornej, 68 – łąk i ogrodów, 57 – pastwisk i
50 – lasu.
1945 r. – 22 X sotnia „Burłaka” przeprowadziła atak na sztab 30 p.p. i
samodzielne pododdziały pułkowe w Kuźminie. Zabito wg. danych wojskowych 1
oficera, 4 podoficerów, 5 szeregowców (10 osób), wg. UPA ok. 90 żołnierzy.
Równocześnie UPA zaatakowała Birczę i posterunek MO w Wojtkowej, który spalono,
a załogę wymordowano.

Warto zobaczyć:

1. Drewnianą dwudzielną cerkiew greckokatolicką p.w. św. Dymitra z 1814 r.
nakrytą jednokalenicowym dachem z małą sygnaturką nad nawą. Wyposażenie wnętrza
uległo zniszczeniu. Dziś świątynia jest kościołem rzymsko-kat.
2. Murowaną neogotycką kaplicę Woźniaków istniejącą przed 1880 r.
3. Kilka starych chałup
4. Fragmenty fortyfikacji dworskich we wschodniej, najwyżej położonej części
wsi. Zabudowania dworu nie zachowały się.
5. Projektowany rezerwat przyrody „Las jodłowy w Kuźminie” o pow. 100 ha
6. W pobliskiej Leszczawce (za wzgórzem) znajdują się jedyne w Polsce złoża
diatomitów i ziemi okrzemkowej odkryte w 1955 r. Ciągną się one pasmem dł. 17
km do Huty Poręby. Zasoby te są ogromne i szacowane na ok. 100 mln m3.
Minerały te posiadają już ponad 500 zastosowań w gospodarce m.in. dzięki swoim
właściwościom fizycznym jak lekkość, porowatość, wysoka zdolność absorbcji. Są
stosowane do wypełniania filtrów, w przemyśle farmaceutycznym, chemicznym,
rafineryjnym, przetwórczym w budownictwie itp. Nie są dotychczas eksploatowane.
7. W pobliżu Kuźminy dokonano jednego z najgłębszych odwiertów ropy naftowej do
głębokości 6500 m.

www.bieszczady24.pl/pl/38/38/miejscowosc_szczegoly:177/

dwór obronny "Pod dębami"

[darino]

Wczoraj od tajemniczej "czarnej teczki 1" otrzymałem maila :
"Wprawdzie pytanie Pana o miejsce byłego dworu w Kuźminie jest z roku
ubiegłegolecz mimo wszystko informuję, że w odległości 1 km od
skrzyżowania w Kuźminie w kierunku Ustrzyk, na górce rosną dęby -
pomniki przyrody. Miejsce to nazywane jest "Pod Dębami". Tam mieścił
się wspomniany Dwór. Pozostały zapadające się piwnice, o których
wieść gminna niosła m.in.,że kiedyś ktoś z miejscowych dotarł do ich
wnętrza, skąd wyniósł wino , które trzeba było kroić nożem"
Pozdrawiam!"
Bardzo dziękujemy za informację i zapraszamy do uczestnictwa w forum !