pacyfikacja Borownicy 20 kwietnia 1945 roku

[darino]

Przeglądając dziś forum Rzeszowa zajrzałem do mojego ulubionego
wątku "Grekokatolicy w Rzeszowie".
Znalazłem tam link dotyczący zbrodni UPA - między innymi w Borownicy:
www.ipn.gov.pl/a_250603_ukraina_sowa.html
W odpowiedzi opisałem sytuację, która doprowadziła do tej zbrodni. Słyszałem
ją kilkakrotnie od starszych ludzi w naszej gminie.
O rzeź oskarża się między innymi mieszkańców Brzeżawy i Żohatyna. Może ktoś z
mieszkańców tych miejscowości posiada więcej informacji na ten temat ?

[czesio48]

gdzie znaleść to forum Rzeszowa

[darino]

U góry strony masz przyciski: fora prywatne, fora regionalne, moje forum,
wyszukiwarka, pomoc, wyloguj się.
Wybierz fora regionalne, podkarpackie - i znajdziesz Rzeszów.
Powodzenia i dzięki za plan zagospodarowania !

pacyfikacja Borownicy 20 kwietnia 1945 roku - opis

[darino]

Opis pacyfikacji oraz wydarzen ją poprzedzających znalazłem w książce Grzegorza
Motyki - "Tak było w Bieszczadach" str. 253-256:
"Według relacji ukraińskich, tych (w Berezce i Bachowie)i innych mordów
dopuszczały sie oddziały partyzanckie przybyłe za wschodu, milicja, "czerwone
bojówki" oraz "cywilne bandy". Do tych ostatnich należeli m.in.
mieszkańcy "wielkiej, ale biednej wsi Huta koło Birczy".
Najgroźniejszą "cywilną bandą" była grupa niejakiego Kotwickiego "Ślepego",
działającego w oparciu o wieś Borownica. Odpowiadała ona, według źródeł
ukraińskich, np. za rozstrzelanie 27 osób w Jaworniku Ruskim.
"W tamte dni - pisze I. Kriwucki - na odprawie Prowidu nadrejonu "Chołodnyj
Jar" postanowiono zniszczyć jedną polską wioskę, która najczęściej brała udział
w akcjach. 18 kwietnia otrzymałem zadanie przejścia w IV rejon (według naszego
administracyjnego podziału) i po przeprowadzeniu zaplanowanej akcji na wybraną
polską wioskę nie dopuścić do tego, żeby nasze zbrojne grupy mściły się na
polskiej ludności cywilnej. Po drodze, w nocy 19 kwietnia, w wioskach Iskań,
Piątkowa, Jawornik Ruski, Żohatyn, aż do Woli Wołodzkiej dowiedziałem się, iż
wszędzie ludzie otrzymali ostrzeżenia od Polaków, że jeśli nie zaczną wyjeżdżać
na Ukrainę, to do końca kwietnia spotka ich taki los, jak ludzi w Pawłokomie i
Berezce. W domach prawie nikt nie spał."
UPA na akcję odwetową wybrała Borownicę. Choć już wcześniej doszło do kilku
potyczek z "czerwonymi bojówkami", to jednak planowana operacja miała mieć
znacznie poważniejsze znaczenie.
Do jej przeprowadzenia wyznaczono dwie sotnie SKW dowodzone przez "Hromenkę"
i "Zruba", czotę SKW "Orskiego" (Dymitr Karwański) oraz lokalne grupy SB. W
sumie około 300 ludzi. Całością sił dowodził "Konyk", a bezpośrednio
szturmem "Chrin".
21 kwietnia o godzinie 3 (lub 4.30) nad ranem, pod osłoną moździerzy rozpoczął
się szturm. Opór grupy Kotwickiego został złamany po trzech godzinach, ale
samemu przywódcy udało się zbiec. Według Kriwuckiego zabito 27 Polaków, ale
biorący udział w ataku Omelian Płeczeń straty polskie oceniał na ok. 200 osób.
Straty ukraińskie wyniosły 7 zabitych i 9 rannych. Wioskę całkowicie spalono,
pozostałą część polskiej ludności ewakuowano później pod osłoną WP.
Zdaniem "Chrina", "podczas boju wszystkie okoliczne nasze wioski wyszły na pola
z cerkiewnymi procesjami, chorągwiami i krzyżami, dziękując Bogu za uwolnienie
od tego bojówkarskiego gniazda, i błagając Go, abyśmy bez ofiar przeprowadzili
akcję".
Kilka dni po zniszczeniu Borownicy przybyły z Lwowskiego kapitan Dradan
Sotirovicz "Draża" zaproponował UPA rozmowy pokojowe. Doprowadziły one do
zawarcia wspomnianego już porozumienia w Siedliskach, które zatrzymało
wzmagającą się falę rzezi".

[besalel]

Jestem byłym mieszkańcem wsi Brzeżawa i nigdy nie słyszałem aby ktokolwiek
wspominał o uczestnictwie jej mieszkańców w pogromie sąsiadującej z nią
Borownicy. A nie sądzę aby wydarzenie takie było utrzymywane aż w tak głębokiej
tajemnicy. Poza tym, nic mi nie wiadomo aby NKWD albo SB kiedykokwiek
prowadziła dochodzenie w Brzeżawie na ten temat. A gdyby w istocie tak było, to
takie dochodzenie z całą pewnością miałoby miejsce. Dlatego bardziej
prawdopodobne wydają mi się wersja inna jak np. opisana w książce pt "Tak było
w Biszczadach".

[kryzys_w_zimbabwe]

besalel napisał:

> Jestem byłym mieszkańcem wsi Brzeżawa i nigdy nie słyszałem aby ktokolwiek
> wspominał o uczestnictwie jej mieszkańców w pogromie sąsiadującej z nią
> Borownicy. A nie sądzę aby wydarzenie takie było utrzymywane aż w tak
głębokiej
>
> tajemnicy. Poza tym, nic mi nie wiadomo aby NKWD albo SB kiedykokwiek
> prowadziła dochodzenie w Brzeżawie na ten temat. A gdyby w istocie tak było,
to
>
> takie dochodzenie z całą pewnością miałoby miejsce. Dlatego bardziej
> prawdopodobne wydają mi się wersja inna jak np. opisana w książce pt "Tak
było
> w Biszczadach".
Tylko ze po wysiedleniach akcji wisła mieszkaja tam pewnie nowi osadnicy.
Autochtoni sa pewnie gdzieś w szczecińskim albo olsztyńskim. Stąd z pewnościa
niewiedza obecnych mieszkańców. Tak sądzę ale moge sie mylic.

[besalel]

Tak nie było. Zaledwie chyba dwie rodziny, to nie mieszkańcy Brzeżawy. Są to
byli żołnierze WP, którzy ożenili się z mieszkankami Brzeżawy i tam osiedli.
Pozostali mieszkańcy to autochtoni. Prawdą jest, że ta ongiś ludna wieś na
skutek akcji "Wisła" i wywozów w różne części Polski oraz Ukrainy a nawet do
Kazachstanu, znacznie sie wyludniła. Niektóre przysiółki jak np. Bukowina,
Klimetówka, wogóle przestały istnieć. W latach 60-tych część wywiezionych osób
wróciła, często już nie do swoich włości bo te zostały zabrane przez PGR a domy
albo spalone albo rozebrane. Ciężki był los powracających, musieli wszystko
zaczynać od nowa, ale ich determinacja sprawiła, że dziś ich dzieci, nawet nie
pamiętają tamtej gehenny.

pacyfikacja Borownicy 20 kwietnia 1945 roku

[darino]

W wielu relacjach znalazłem opinię, że pacyfikacja Borownicy była odpowiedzią
UPA na masowe pogromy ludności ukraińskiej mn. w Pawłokomie - 365 zabitych (1 i
2 marca 1945) oraz w Brzusce i Bachowie - około 300 zabitych (11 kwietnia 1945).
Potwierdza te opinie zbierzność dat oraz to, że po tych zajściach UPA zawarła
porozumienie z polskim podziemiem w Siedliskach, i masowe mordy ustały !

oczywiście "zbieżność" a nie "zbierzność" !

[darino]

Przepraszam za błąd !

pacyfikacja Borownicy oczami żołnierza UPA

[darino]

Kilka dni temu wpadł mi w ręce czwarty tom książki "Zakierzonia - wspomnienia
żołnierzy UPA". Znalazłem w nim esej pana Iwana Olijara z Sufczyny,
pseudonim "Kum", żołnierza UPA. Opisuje on życie w przedwojennej Sufczynie,
swoje wojenne losy, jak również mord na ukraińskich mieszkańcach Bachowa,
Brzuski i Sufczyny, jak również krwawy rewanż w Borownicy.
W relacji mogą wystąpić jakieś błędy stylistyczne, ponieważ tłumaczę na bieżąco
z języka ukraińskiego, a nie znam go biegle.

"Po tym wydarzeniu (chodzi o mordy w Bachowie, Brzusce i Sufczynie) napisałem
meldunek o tym wydarzeniu prowidnykowi "Staremu" i komendantowi "Zrubowi". Po
kilku dniach nasz Prowid wysłał listy do polskich władz komunistycznych z
żądaniem, aby powstrzymały morderstwa i grabieże, a jeżeli tak się nie stanie,
to nastąpi odpłata. Podobny list wysłano również do polskiego podziemia
antykomunistycznego, ale odpowiedzi nie było żadnej, oprócz następnych
zabójstw. Nastał czas odpłaty.
Pewnego dnia przyjechał prowidnyk "Stary" i rozkazał w tajemnicy, abym ja i
striłec "Mikołajewicz" z IV rejonu przygotowali żywność na dwa dni dla czterech
sotni: 70 kg mięsa i 200 bochenków chleba, wziąść 2-3 krowy i dostarczyć to
wszystko do borownickiego lasu w następny dzień. W IV rejonie znajdował się
kurenny "Konyk". Zwołał naradę rejonowych prowidnyków, omówił sytuację i w
terenie i powiadomił ich o przybyciu jednej sotni UPA z Karpat, która razem z
jego sotniami weźmie udział w ataku na polską wieś Borownicę, aby zlikwidować
to bandyckie gniazdo, skąd 70 milicjantów rabowało nasze wioski i zabijało
ludzi. Borownica miała 13 przysiółków, była wsią wielką i dobrze zorganizowaną.
Komendantem tamtejszej milicji był Kotwicki.
Następnej nocy zrobiliśmy akcję przeciw Borownicy. W przeddzień ataku padał
nieustannie deszcz, jednak akcji nie odwołano. Oddziały zbliżyły się do wioski
i na sygnał czerwonej rakiety ruszyły do ataku. Mieli rozkaz nie strzelać do
starców, kobiet i dzieci, a tylko do ludzi z bronią w rękach.
Milicjanci próbowali się bronić, ale nie wytrzymali. Zawładnęliśmy prawie całą
wioską. Żołnierze wchodzili do chat, nakazywali mieszkańcom pakować i zabierać
się, bo wioska zostanie spalona, i tak się stało. Podczas akcji straciliśmy
czterch striłciw, a milicjanci, którzy przeżyli, przedarli się do Birczy.
Sotnie ruszyły na Wolę Brzeżawską, ale zostawiły w Borownicy jeden rój
(drużynę), zablokowany ogniem z kościelnej wieży. O jego sytuacji zameldował
komendantowi "Zrubowi" striłec "Pierec" (Konstanty Czubak z Sufczyny). "Zrub"
nakazał swojemu oddziałowi zawrócić pod Borownicę, gdzie nasi otworzyli ogień
do Polaków na wieży, a zablokowany rój dzięki temu mógł się wycofać.
Po tej akcji polskie napady na nasze wioski ustały i zapanował na jakiś czas
spokój".

[besalel]

Rozmawiałem z najstarszymi mieszkańcami Brzeżawy pamiętającymi tamte wydarzenia
i w zasadzie ich relacje pokrywają się z z powyższymi wspomnieniami("Kuma")
dotyczącymi pacyfikacji Borownicy.

przywódca polskich bandytów - Jan Kotwicki

[darino]

Dowodził polskimi bandytami z Borownicy, był też "przy okazji" komendantem
miejscowego posterunku MO. Nosił pseudonimy "Ślepy", "Groźny", "Orzeł".
Po akcji UPA ba Borownicę tajemniczo zniknął.
Poszukiwałem jego życiorysu, ale niestety nie udało mi się - znalazłem tylko
jego zdjęcie w ukraińskiej gazecie "Nasze Słowo" nr 12/1992, str. 3.

[darino]

Znalazłem jakiś trop - ukraińską książkę o wojennych i powojennych dziejach m.
in. Żohatyna i Jawornika Ruskiego - muszę ją tylko kupić ...
Jest tam wzmianka również o Kotwickim !

Jan Kotwicki

[darino]

Z wspomnień Mirona Paliwody umieszczonych w książce "1947" wydawnictwa "Tyrsa".

"Jest jesień 1944 roku. W Jaworniku Ruskim stacjonuje czasowo bliżej nieznany
mi oddział sowieckiego wojska, odpoczywa. Wraz z nim, a także z innymi
oddziałami tego wojska w głąb kraju posuwają się agenci NKWD. W domu moich
rodziców toczy się rozmowa. Oficer rosyjski pyta mojej mamy: "Ty, chaziajka, pa
nacjonalnosti kto ? Polka ili Ukrainka ?"
Mama odpowiada, że Ukrainka.
"No to pasłuszaj. S nakaza gławnowo kamandirowanija wajennowo sawieta paliaki
adierżali na Zapadnoj Ukraini swawolju wyrazat wsiech was do malieńkawo
riebionka za eto, szto waszy bajcy paddierżywali Giermanca na wastocznom
frontie. Ty bieri mużyka, etawo malczika i ubieżaj attuda, patamu szto pa nowom
gadu zdies budiet balszaja paliticzeskaja pieriestrojka i zdies wam wsiem
Ukraińcam budiet pizdiec".
Dwóch ze wspomnianych "gości" (agentów) zostaje ulokowanych w polskich wioskach
jako Polacy z Wołynia, mają zmienione nazwiska, mają na celu zorganizowanie
zbrojnych polskich oddziałów do mordowania ukraińskiej ludności od starca po
kołyskę. Przytoczę kilka faktów.
W Borownicy mieszka moja ciotka, która wyszła za Polaka. Po mężu nazywa się
Bacikowska. Bacikowscy przyjmują jednego z agentów jako Jana Kotwickiego,
wygnańca z Wołynia. Kotwicki (późniejszy "Groźny", "Orzeł", nazywany
też "Ślepym") organizuje niby samoobronę, która składa się z mieszkańców
Borownicy i okolicznych polskich wiosek. Drugim takim "ptaszkiem", podobnym do
Kotwickiego, był mieszkaniec Birczy, Ludwik Grodecki. Został okrutnym watażką,
aby uniknąć walki na froncie. Trzeci został ulokowany we wsi Dylągowa, przyjął
pseudonim "Wacław". "

[darino]

"Ksiądz Jan Kotwicki – parafia Sokół. Zginął 11 lipca 1943r. razem z wiernymi w
czasie mszy św. w Chrynowie, gmina Grzybowica, powiat włodzimierski."
myslpolska.icenter.pl/index.php?menu=kresy&parStrona=2&nr=2003123117046
Może to jakiś krewny - wiadomo, że "nasz" Kotwicki pochodził z Wołynia ?!

ksiądz Jan Kotwicki

[darino]

Znalazłem trochę więcej o księdzu Janie Kotwickim :
"Kotwicki Jan (1898 1922 1943). Należał do diec. łucko-żytomierskiej, a nast.
łuckiej. Święcenia kapł. otrzymał w Gnieźnie, gdzie czasowo znalazła się grupa
alumnów z Żytomierza. Nielegalnie powrócił na teren diec. żytomierskiej i w
latach 1922-1925 był wikariuszem w katedrze w Żytomierzu. Aresztowany tam
4.11.1923 razem z ks. Andrzejem Fedukowiczem, został po kilku tygodniach
zwolniony (25.12 tr.). Ponownie aresztowany 9.05.1924, ciężko zachorował i
przebywał w szpitalu więziennym w Żytomierzu. Po paru miesiącach został wysłany
do więzienia w Charkowie, a stamtąd prawdopodobnie do łagru na Sołówkach. W
1927 był więziony na Butyrkach w Moskwie, a w r. nast. wymieniony do Polski
razem z 3 innymi księżmi (Zygmunt Chmielnicki, Julian Cimaszkiewicz i Kazimierz
Sokołowski). Pracował późn. w diec. łuckiej. W 1930 był wikariuszem par. Równe,
w latach 1931-1934 proboszczem par. Zofjówka w dek. łuckim, w 1935 proboszczem
par. Białozórka w dek. Krzemieniec, a nast. (1936-1938) proboszczem par.
Wyszogródek w tym samym dekanacie. Nast. pracował w par. Sokul w pow. Łuck i w
par. Chrynów w dek. Włodzimierz Wołyński, gdzie 11.07.1943 został zamordowany
przez oddział UPA. Pochowany we Włodzimierzu Wołyńskim."
www.kul.lublin.pl/dzwonkowski/k1.html#kotwicki

ksiądz Jan Kotwicki a Jan Kotwicki

[upowiec]

Ciekawa sprawa z tym "Ślepym". Pochodził z Wołynia, nazywał się Jan Kotwicki i
często przebierał się za księdza.
Mam trzy hipotezy:
1. Był to sam ksiądz Jan Kotwicki, który przeżył masakrę na Wołyniu (hipoteza
mało prawdopodobna).
2. Był to ktoś z rodziny księdza, stąd wykorzystywanie sutanny jako przebrania.
3. Był to agent NKWD, który przyjął tożsamość księdza Kotwickiego.

[obywatel-bydgoszczy]

Nazywam się Wojciech Kotwicki, wnuk Jana Kotwickiego (pochodzenie - gdzieś z Wołynia) chętnie poznam historię. Zmarł po 2000 w Solcu Kujawskim, był wysoko ustawionym leśnikiem... Czy to Ślepy - nie wiem... ale może to jakiś trop...

[konikgarbusek]

A ty jestes Polak czy Ukrainiec?

a kogo pytasz ?

[darino]

?

[konikgarbusek]

Ciebie pytam,

Jestem bardzo zainteresowamy szzegolami napady UPA na Borownice w kwietniu 1945
roku.
Sprawa dotyczy mnie poniekad osobiscie. Moja Mama pochodzi z Borownicy i jako
dziecko potrzyla na Jej rodzinny dom plonacy podpalony podczas napadu.

[darino]

Część rodziny jest polska, a część ukraińska, a ja nie potrafię się określić
narodowościowo.
Co do cytowanej przeze mnie książki "1947", to są w niej wspomnienia
przedwojenne, wojenne i powojenne osób wysiedlonych, napisane w języku
ukraińskim. Z Jawornika Ruskiego są to Stefania Turczyk (Korosteńska), Taras
Michno, Miron Paliwoda, a z Żohatyna Stefania Tchir (Metyk).
Będę się starał przepisywać i umieszczać na forum te wspomnienia, ale trochę
czasu to potrwa ...

z książki Jarosława Choliawki

[darino]

Pisze on o 1944 roku w Uluczu:
"W polskich wioskach zaczęła się organizować polska milicja i ORMO. We wsi
Borownica zatrzymali się rosyjscy agenci, wśród nich wołyniak Kotwicki, który
przyjął pseudonim "Ślepy".
To on organizował w Borownicy milicję, która robiła napady na nasze wioski,
takie jak: Jawornik, Żohatyn, Poręby, Rybne i inne.
Zaczęli zabijać niewinnych ludzi, palić chaty i rabować. Do naszej wioski
rzadko zachodzili, bo im przeszkadzał las, gdzie można było napotkać naszych
partyzantów z UPA.
Przypominam sobie, jak jednego jesiennego dnia przejeżdżały dwie furmanki,
które pojechały za San. Wracając przed wieczorem, zatrzymali się na Kącie,
przed naszą chatą.
Wszyscy powyskakiwali z wozów, zostali tylko furmani i człowiek w sutannie
księdza rzymskokatolickiego. Możliwe, że był to sam Kotwicki, który często
przebierał się za księdza. Po krótkim czasie zobaczyliśmy, że milicjanci
zaczeli znosić na wozy kury, gęsi i inny dobytek, zrabowany ludziom.
Na szczęście do nas nie wstąpili, bo nasza chata stała za rzeczką. Obrabowawszy
wioskę, bandyci pojechali do Borownicy.
Tak jakoś przżyliśmy zimę 1944/45, a wiosną zaczęli wracać ludzie z Niemiec, z
przymusowych robót.
Jednego dnia wczesną wiosną 1945 roku dowiedzieliśmy się, że wieś Borownica
była nocą spalona. Cywilna ludność musiała szukać przytułku. Widziałem, jak
szli ludzie ze zwierzętami domowymi, i nieśli ze sobą to, co zdołali uratować z
pożaru. Szli przez naszą wieś za San.
Jak się później dowiedzieliśmy, to była zemsta za spalone wioski ukraińskie.
Upa dużo wcześniej uprzedzało Kotwickiego ("Ślepego"), żeby zostawił w spokoju
ukraińskie wioski. Ale to nie pomogło, więc upowcy dokonali zemsty.
Sam Kotwicki uciekł do Przemyśla. Jakiś czas był spokój, nikt nie
przychodził ..."

[besalel]

Opis zgadza się z relacjami osób pamiętających owe czasy. W Brzeżawie żyje
jeszcze kilka osób, które pamiętają tamte tragiczne wydarzenia bowiem "Slepy" i
jego kompani dali się we znaki i mieszkańcom tej wsi. Opowiadano mi, że
niektórzy prosili UPA o ochronę przed okrutnym watażką. Skoro nie poskutkowały
przestrogi, nieszczęsna Borownica przeżyła nie zawinioną tragedię.

[besalel]

A moze beda tam jakies informacje na temat Brzezawy oskarzanej o wspoludzial w
owej tragedii. Jestem szczerze zainteresowany !

[kilo6]

Drugim takim "ptaszkiem", podobnym do
Kotwickiego, był mieszkaniec Birczy, Ludwik Grodecki

Darino czy masz może jakieś bliższe dane dotyczące tego człowieka? i gdzie mogę
nabyć tą książkę?

Ludwik Grodecki

[darino]

Znalazłem tylko krótką informcję we wspomnieniach pana Paliwody w wątku:
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=23313&w=18316251&a=26797080
Jest też opis mordu dokonanego przez niego na mieszkance Jawornika Ruskiego:
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=23313&w=18316251&a=26801942
Kupiłem ostatnio kilka książek ze wspomnieniami z naszych okolic, ale wszystkie
są w języku ukraińskim, a powoli idzie mi tłumaczenie - ale postaram się już od
dzisiaj codziennie zamieszczać jakiś fragment !

[kilo6]

dzięki za linki lecz bardzo interesuje mnie życiorys Ludwika Grodeckiego i w
internecie nic nie moge znaleść na jego temat

pozdrawiam

[darino]

Zapomniałem napisać o książce:
"1947 - Propamiatna kniha" pod redakcją Bogdana Huka, wydana przez
Wydawnictwo "Tyrsa" w Warszawie w 1997 roku.
Kupiłem ją w księgarni "Nestor" w Krakowie:
www.nestor.cracow.pl/index.htm
Jeśli jesteś zainteresowany życiorysem Ludwika Grodeckiego, to najlepiej zacząć
od rozmów ze starymi mieszkańcami Birczy. Warto też popytać w Urzędzie Stanu
Cywilnego - mają tam rejestry mieszkańców od 1890 roku.

pytałem o Ludwika Grodeckiego moją rodzinę

[darino]

Dowiedziałem się tylko, że był szczupły i wysoki, mieszkał na "Kocim Zamku" w
Birczy, i zmarł na początku lat 60.

[kilo6]

dzięki za informacje

nie ma sprawy !

[darino]

Jeśli miałbyś jeszcze jakieś pytania, służę pomocą !

[kilo6]

dziękuje i pozdrawiam