Ekspresje emocji / uśmiech

[kratylosos]

Ekspresje emocji są to wszelkie sygnały typu zmiany w wyglądzie,
ruchy organizmu itp. informujące osoby znajdujące się w pobliżu o
przeżywanych emocjach. Dzięki ekspresją
orientujemy się w stanach emocjonalnych ludzi będących w naszym
środowisku. Mówiąc o tych fenomenach, pragnę na początku odwołać się
do ich genezy. Już sam Karol Darwin
zauważył podobieństwo w okazywaniu ekspresji ludzi i zwierząt a
także na ich przystosowawczą funkcję. Czy tylko psy szczerzą zęby
kiedy są złe? Otóż nie, my również uciekamy się do podobnego
zachowania w sytuacjach wywołujących w nas agresje, kiedy boimy się
chowamy głowę w barki (stąd ból tej części ciała pojawiający się w
konsekwencji długotrwałego stresu), zaskoczeni cofamy ją, szeroko
otwierając oczy. Zdaniem Andrewa emocjonalna ekspresja uśmiechania
się marszczenia brwi czy odsłaniania zębów ma podłoże w naszej
ewolucyjnej przeszłości. Początkowo nie mając bynajmniej żadnego
znaczenia,
z biegiem czasu stały się formą przedjęzykowej komunikacji.
Odgrywały coraz to ważniejszą rolę w interakcjach interpersonalnych
tego samego gatunku. Uśmiech i rozszerzone źrenice informowały o
przyjaznych zamiarach, opuszczona głowa napięta skóra na czole
zwężone źrenicę sugerowały negatywne nastawienie to innego
człowieka. I oto nasza pozostałość ewolucyjna, nie zależnie czy
pochodzimy z Nowej Gwinei, Polski czy Ameryki na poszczególne emocje
reagujemy w ten sam sposób. Z reguły bez większych problemów
rozpoznajemy smutek czy radość na twarzach naszych bliskich. Ale na
ile trafnie rozpoznajemy szczery uśmiech?
Nie wątpię, że chyba każdy usłyszał kiedyś słowa „uśmiechnij się”
choćby u fotografa.
A jak to się dzieje, że się uśmiechamy? Do tego wyczynu musimy
pobudzić jeden mięsień tak zwany mięsień jarzmowy większy, rozciąga
się on od kości policzkowych do kącików ust.
Jego skurcz podciąga kąciki ust ukośnie do góry, usta nabierają
kształt „powiększającego się księżyca”, a przy wyjątkowo silnym
skurczu, skóra pod oczami ulega wybrzuszeniu i pojawiają się
zmarszczki przy zewnętrznych kącikach oczu. Mięsień jarzmowy większy
jest często przez nas napinany i rozluźniany przede wszystkim gdy
mówimy. Mamy więc nad nim sporą kontrole wolicjonalną w odróżnieniu
od mniejszych mięśni np. orbicularis oculi czyli mięśni okrężnych
oczu, których nie kontrolujemy zależnie od naszej woli. Nie wielu
ludzi na świecie jest w stanie panować nad mięśniami okrężnymi oczu,
dlatego gdy uśmiech jest wymuszony zwykle uczestniczą przy nim same
usta. Wyobraźmy sobie sytuacje, w której spotykamy dawno nie
widzianą bliską nam osobę. Cieszy się że nas widzi czy też udaję?
Prawdziwa radość malowana jest nie tylko wokół oczu lecz także w ich
środku. Jak wiemy nasze źrenice mają zdolność do rozszerzania w
ciemności i kurczenia się kiedy pada na nie światło. Nie jest to
jedyny przypadek zmiany wielkości źrenic. Pewne substancje chemiczne
np. atropina wpływają na ich rozmiar. E. Hess wskazał, że działanie
emocji również ma wpływ na wielkość źrenic. Odczuwanie przyjemności
należy do czynników rozszerzających źrenice a stany negatywne jak
choćby złość zwęża je. Z tego faktu wynikałoby, iż osoby cieszące
się na nasz widok powinny mieć powiększone źrenice, analogicznie
brak pozytywnej reakcji na spotkanie z nami przejawiać się musi w
zwężonych źrenicach.
Nie skłamie jeśli napisze, że dla ogromniej większości ludzi uśmiech
jest równoznaczny z radością, nie jest to jego jedyne znaczenie.
Zakłopotanie czy lekceważenie też możemy wyrażać za pomocą tej
funkcji emocjonalnej. Podobno istnieje pięćdziesiąt rodzajów
uśmiechu, powiada Paul Ekman, ale chyba tylko on potrafi je
rozróżnić. Zdarzają się przypadki, w których osoba poproszona o
uśmiech nie jest w stanie wykonać tak wydawać by się mogło prostej
czynności. Wszystko za sprawą uszkodzonych dróg piramidowych w
mózgu, które to są odpowiedzialne za spontaniczny śmiech.
Uszkodzenie dróg pozapiramidowych powoduje z kolei sytuacje
odwrotną, osoba dotknięta tym uszczerbkiem, owszem poproszona o
uśmiech sprosta zadaniu lecz słysząc doskonały dowcip bądź oglądając
świetną komedie pozostanie bez szczerej reakcji.
Pamiętajmy, że zadowolenie nie zawsze okazywana jest za pomocą
uśmiechu, mówią o tym badania hiszpańskich psychologów. Sportowiec
odnoszący zwycięstwo odczuwa radość. W związku z takim faktem możemy
wypatrywać na jego twarzy szczerego szczęścia. Przeanalizowano
ekspresje twarzy 22 zwycięzców igrzysk olimpijskich podczas
wręczenia im medali. Ceremonia taka składała się z trzech faz:
oczekiwanie na wezwanie przez spikera do wejścia na podium,
interakcja z publicznością oraz z dygnitarzami wręczającymi medale i
ostatnia trzecia faza to odegranie hymnu i wzniesienie flagi na
maszt. Szczęście wywołujące uśmiech obserwować można było w
zdecydowanej większości w fazie interakcji ze społeczeństwem
rzadziej w pierwszej czy trzeciej. Wynika z tego, że uśmiech
podniecany przez radość pojawia się gdy mamy kontakt z innymi
osobnikami.
W bezwzględnej większości przypadków śmiech ma pozytywne znaczenie.
Wchodząc do pomieszczenia pełnego śmiejących się ludzi nam też
uśmiech wypełnia usta. Pomyślmy czy siedząc w kinie na dobrej
komedii śmialibyśmy się w niebogłosy sami do siebie, gdyby nikogo
nie było na Sali?
Niezależnie od wieku i narodowości uśmiech ma znaczenie ponad
kulturowe. Mówi się że przełamuje on pierwsze lody Więc śmiejmy się
do rozpuku !