Jest marzec 2008 r. Ateny. Wychodzę z muzycznego sklepu, który
prowadzi Uranija Ksiluri, wdowa po największej z legend piosenki
Krety, Nikosie Ksilurisie. Rodzina Ksiluris wywodzi się ze sławnej
kreteńskiej wsi Anojja (Anogeia). Parę przecznic dalej zaglądam do
muzycznego salonu Metropolis przy Omonii. Na schodach prowadzących
na górną kondygnację piętrzą się płyty DVD. Charis Aleksiju, Janis
Parios, Glikierija..Mój wzrok przykuwa dość skromne wydanie „Jorjis
Sbokos.Adzarojorjis. Orzeł z Varsamo”.Czytam krótki opis: „Film
poświęcony niezwykłemu pasterzowi z gór Psiloritis, społecznikowi z
Anojja, który stał się wzorem dla wszystkich”. Bez wahania kupuję.
Sierpień. W spokojny wieczór sięgam po DVD. Rozpoczyna się historia
niezwykłego człowieka, przerywana kreteńskimi piosenkami,
opowieściami i dwuwersowymi, tak charakterystycznymi dla Krety,
przyśpiewkami mandinades.
Jorjis Sbokos, przydomek Adzarojorjis (Anojja słynne są ze swych
przydomków) urodził się w 1970 r. w pasterskiej rodzinie. W szkole
wyróżnia się zamiłowaniem do wiedzy, poezji, sztuki. W wieku 14 lat
przerywa szkołę, zmuszony trudnymi okolicznościami rodzinnymi.
Wspiera swych wujów i zostaje hodowcą i pasterzem owiec (klan,
rodzina to najważniejszy na Krecie punkt odniesienia). Zimą pasie
je na równinie Mesara, w rejonie Mires, nieopodal klasztoru
Odijitria. Na lato przepędza stada do znanej ze swych źródeł Doliny
Varsamo i na piękny Płaskowyż Nida w masywie Psiloritisu. Poznaje
kreteńską przyrodę i żyje w jej rytmie. Nie zapomina o swych
zamiłowaniach i dużo czyta. W 1998 r. ,po ukończeniu służby
wojskowej, zdeterminowany, na nowo podejmuje naukę w wieczorowym
gimnazjum i liceum w Iraklionie. Przez 6 lat codziennie przemierza
po 150 kilometrów! Daje się poznać jako autor pięknych ludową
prostotą wierszy i zaangażowanych społecznie tekstów. Wciąż zajmuje
się swymi stadami i jako pierwszy na Krecie rozpoczyna program
hodowli ekologicznej, stając się inspiratorem dla dziesiątków innych
hodowców z całej wyspy. Nawiązuje kontakt z grupą uczonych
związanych z greckim ministerstwem rolnictwa: rasa owiec z Anojja
zostaje zaliczona do 19 rzadkich ras Grecji.
Angażuje się w działalność kulturalną, z której wieś Anojja znana
jest na Krecie i w Grecji od wielu lat (jeden z pierwszych po upadku
junty muzycznych festiwali odbył się właśnie tu i wsparł go sam
Manos Chadzidakis). Organizuje festiwale (pomaga m.in. w początkach
słynnego już teraz festiwalu Iakinthia, organizowanego przez innego
wybitnego muzyka wywodzącego się ze wsi, Ludovikosa ton Anojion),
święta, prezentacje kultury regionu Milopotamos (w którym położone
są Anojja) na Krecie i w Grecji, później także w Europie. Tańczy,
śpiewa mandinades...Staje się czołową postacią prężnego Towarzystwa
Kulturalnego Anojja. Jest uwielbiany. Charyzmatyczny, z poczuciem
humoru, romantyczny, swą urodą i męstwem (prawdziwy levendis)
silnie oddziaływujący na kobiety. Angażuje się w inicjatywy na rzecz
pokoju, organizując protesty przeciwko wojnom w Iraku czy Kosowie,
przemawia na wielu uroczystościach i wiecach. W swych wierszach daje
wyraz poczuciu solidarności z uchodźcami („chcę zapłakać nad Kurdem
tonącym w Morzu Egejskim w drodze do swego Kanaanu”
. Wspiera
inicjatywy ochrony środowiska, wysuwając odważny jak na Kretę pomysł
objęcia gór Psiloritis ochroną parku narodowego.
Ten prosty pasterz staje się też wreszcie jednym z najgorętszych na
wyspie orędowników zjednoczonej Europy. W Anojja otwiera „Dom
Europy”, jedną z pierwszych tego typu instytucji w Grecji. Niemiecka
dziennikarka, realizująca film o Krecie mówi o nim
olśniona: „odnalazłam wcielonego greckiego boga”.
W 2004 roku spełnia się jego wielkie marzenie- zdaje maturę i
dostaje się na studia prawnicze. Greckie gazety piszą o nim z
podziwem: „Z płaskowyżu Nida na uniwersytet”. Jorgos przyrzeka
jednak swemu ukochanemu wujowi, Adzarosavasowi, że nie zapomni o
owcach. Że nie zapomni o górach Psiloritis...
15 października 2004 roku w górach Psiloritis, przy owcach, zostaje
znalezione jego ciało...
Anojja i cała Kreta pogrążają się w żałobie. „Odszedł nasz orzeł”,
piszą gazety.
Adzarojorjis przechodzi do mitu. Staje się wzorem do naśladowania
dla młodych Kreteńczyków, którzy zarzekają się, że będą kontynuować
jego dzieło. W filmie wspominają go rodzina, przyjaciele, wybitne
osobistości, które miały okazję go poznać i z nim współpracować- jak
choćby charyzmatyczna grecka polityk, była komisarz Unii
Europejskiej, Ana Diamandopulu. Wspomina go także stary, bezzębny
wuj Adzarosavas, który bardzo kochał i wspierał małego i coraz
starszego Jorgosa. -„W nas nie umarł”, mówi, nie kryjąc wzruszenia.
Kreta, wyspa niezwykle bogatej i żywej tradycji. Wyspa tysięcy
piosenek i mandinades. Śpiewa już o swoim nowym bohaterze...
