Ciekawostki ortograficzne

[jazzek62]

Wątek ten traktuję jako rozrywkowy, jako że sezon ogórkowy w pełni. A
poświęcić bym go chciał błędom ortograficznym (i nie tylko), które utrwaliły
się jako norma. Może wtedy z mniejszą czcią będziemy spoglądać na normy
obecne ;-)

Akurat wywołałem ogórek, który powinien być ogurkiem. Jeszcze u Brucknere w
Słowniku etymologicznym języka polskiego mamy historycznie właściwą pisownię.
Obecną u sąsiadow rosyjskich (oguriec) czeskich (okurek) i niemieckich
(Gurke). Skąd się to 'ó' urodziło, nie mam pojęcia...

O tym jak ogurek został ogórkiem słów parę

[tomi469]

Pierwsze polskie ogórki zostały posadzone na wzgórkach. I mówiło się dawnymi
czasy: "Wejdź na wzgórek po ogurek", albo "Patrzaj, tam jest górka, poszukajże
ogurka!". Kto pomyśli, może zgadnie, jak nieładnie w piśmie to wyglądało, więc
grono ekspertów się zebrało i stosowną uchwałę wydało.

[jazzek62]

A mnie się wydaję, że to z powodu obłego kształtu z ogonkiem, który to ogonek
zamienił się w kreskę, a obłość w literę o :-)

[sze]

Wątek ciekawy i pouczający. I wiele mówi o głupocie reformatorów ortografii,
którzy odgórnie narzucają błędy. Nieważne, czy teraz, czy np. w 1936 roku, czy
jeszcze dawniej.

Moje przykłady:

1. 'dwóch'. Powinno być 'dwuch', tak było i jest w pokrewnych językach.

2. 'obfity'. Pisownia zaiste kuriozalna, powinno być 'opłwity' bo pochodzi
od 'opływania w coś".

3. Kiedyś pięknie rozróżniano w pisowni "brąz" - kolor i "bronz" - stop miedzi
z cynkiem. Ortografiści i to zepsuli i teraz nie ma sposobu, żeby bez
dodatkowych informacji zgadnąć, z czego zbudowany jest np. "brązowy świecznik".

4. Z 'deszczem' już nie jest tak prosto, bo wymowa usankcjonowała już
bezdźwięczną odmianę typu 'deszczu' itd., choć z punktu widzenia
etymologicznego jest to oczywiście błąd. Powinno być: 'deżdż - dżdżu' (co
ciekawe, z wymową pierwszego 'dż' rozłączną czyli 'd-ż', a drugiego jako 'dż').

Pozdrawiam

[krzysztof.moczulski]

sze napisał:
> 4. Z 'deszczem' już nie jest tak prosto, bo wymowa usankcjonowała już
> bezdźwięczną odmianę typu 'deszczu' itd., choć z punktu widzenia
> etymologicznego jest to oczywiście błąd. Powinno być: 'deżdż - dżdżu' (co
> ciekawe, z wymową pierwszego 'dż' rozłączną czyli 'd-ż', a drugiego
jako 'dż').

Co do deżdż to faktycznie, ale mam wrażenie, że pogoda deszczowa, a pogoda
dżdżysta to są dwie zupełnie różne pogody mimo wszystko. I jeśli jest to
rezultatem błędu to chwała za to, bo się przy okazji język wzbogacił o dżdżyste
poranki i deszczowe lata ;)

------------------------------
'Czerwona paprykę posiekałem może drobniej, ale wszystko co czerwone siekam
bardziej zawzięcie'

R. Makłowicz

[sze]

> Co do deżdż to faktycznie, ale mam wrażenie, że pogoda > deszczowa, a pogoda
> dżdżysta to są dwie zupełnie różne pogody

Racja! Może nie 'zupełnie', ale chyba jednak różne. I bardzo dobrze, że tutaj język sam zadecydował i usankcjonował błąd, co przyczyniło się do jego wzbogacenia (języka, nie błędu). Nie mówiąc już o odcieniach emocjonalnych i stylistycznych właściwych obu rzeczownikom ('deszczu' a 'dżdżu').

Co rzuca światło na zażartą walkę niektórych oprawnościowców o różne fakty językowe i uznawanie ich za potworne błędy mordujące język ojczysty.

A forma 'deszczu' jest przecież zupełnie analogiczna do form *'ojciec - ojcieca' czy *'piesek - pieseka'.

Pozdrawiam

[jazzek62]

Bardzo ciekawy przykład. Jak się zna historię dżdżu i deszczu, to wiadomo, że
dżdżownicę należy wymawiać właśnie d-ż-dż-ownica. Która mogłaby się właściwie
zwać deszczownicą ;-)

[jazzek62]

Pisownia ta jest zaiste kuriozalna, ponieważ nie jest ani fonetyczna, ani
historyczna, ani morfologiczna. Takie słowo-ikona. Najlepsze, że sugeruje ono
posiadanie przedrostka ob-, jak w np. ob-wiązany, co drogą fałszywej dedukcji
prowadzi nas do odkrycia starożytnego czasownika 'fić': fiję, fijąc, fity ;)

żebro

[jazzek62]

Powinno być rzecz jasna 'rzebro', por. rosyjskie 'riebro'.
Pisownia przez 'ż' wynika zapewne z faktu, że w momencie powstawania pierwszych
polskich tekstów przemiana miękkiego r w ż była już mocno zaawansowana.
Jest to jednocześnie kamyk do ogródka zwolenników pisowni historycznej -
pierwotna ortografia zwykle oddaje aktualny w owym momencie stan wymowy (np.
angielska pisownia słowa 'knight' wymawianego 'nait' oddaje pierwotną
wymowę 'knicht'). Gdyby zatem zasady ortografii polskiej powstały tylko nieco
później, pisalibyśmy zapewne Żeszów, kszak i wżeszczeć.

[jhbsk]

Pasożyt był pasorzytem, czyli osobnikiem pasącym się na cudzej rzyci.

[sze]

> Pasożyt był pasorzytem, czyli osobnikiem pasącym się na cudzej rzyci.

Chodziło mi to po głowie, ale...

No właśnie z taką etymologią się spotkałem, ale trochę mi się nie chce w nią
wierzyć. Za bardzo mi 'pasożyt' przypomina łacińską 'parassitę', żebym bez
mrugnięcia mógł się zgodzić z tym pasieniem rzyci.

Nie mam tu pod ręką Brücknera ani Bańkowskiego, więc i nie umiem rozsądzić.

[dorola1]

Była wcześniej mowa o dżdżu. Często żartuje się, że w mianowniku słowo to
brzmi "dżdż", ale nigdy nie dowiedziałam się, jaka jest - jeśli jest -
prawidłowa forma. Bardzo proszę o oświecenie.

[sze]

> Była wcześniej mowa o dżdżu. Często żartuje się, że w mianowniku słowo to
> brzmi "dżdż", ale nigdy nie dowiedziałam się, jaka jest - jeśli jest -
> prawidłowa forma. Bardzo proszę o oświecenie.

Patrz wyżej. Właśnie taka.

[dorola1]

sze napisał:

> >
> Patrz wyżej.

Ja pytałam poważnie, więc proszę o podpowiedź, które "wyżej"?

deżdż

[jazzek62]

Jak brakuje nam samogłoski to domyślne jest 'e'. Podobnie jak w 'ja szłem, on
szeł' ;)

[jhbsk]

sze napisał:

>
> Nie mam tu pod ręką Brücknera ani Bańkowskiego, więc i nie umiem rozsądzić.

Encyklopedia Powszechna drukowana w latach trzydziestych (Wyd Guttenberga) podaje pisownię pasorzyt.

[_jazzek_]

Wczoraj (1X2002) w TV3 prof. Miodek miał piękny wykład o paso(rz|ż)ycie.
Jeszcze w słowniku Arcta 1916 roku mamy etymologiczne 'rz', a w słowniku
(chyba) historycznym z 1923 roku przykłady użycia z epoki średniopolskiej
(oryginalna forma była pasirzyt).
Decyzja ortografów skojarzyła pasożyta, zamiast z rzycią, z życiem. W ten
sposób Polska okazuje się pionierem na ciężkiej drodze tzw. politycznej
poprawności :)))

[sze]

Hm. A ja w księgarni zajrzałem do słownika Bańkowskiego. On również, z furią
wręcz, optuje za 'rz' i za etymologią od pasienia rzyci. Dodał też jeszcze to i
owo o żydokomunie w ortografii (sic! w słowniku!! w artykule hasłowym!!! o
tempora, o mores...)

Może i racja, ale mi to cały czas niepokojąco przypomina łacinę
i 'parassitę'... Przypadek?

Pozdrawiam

zdrada

[jazzek62]

Jakiż może być błąd, spytacie, w wyrazie, który nie ma ani u, ani h, ani ż?
A jednak... Błędem (starszym chyba od polskiej ortografii) jest tu wtrącone -d-
, a prawidłowa forma tego słowa powinna brzmieć i pisać się zrada (jako derywat
od 'rada', w logicznym szeregu z poradą i naradą). Bracia Czesi dalej mówią i
piszą jak trzeba.
Skąd się to -d- wzięło? Gdy czubek języka wędruje od 'z' do 'r', w pewnym
momencie znajduje się w pozycji odpowiadającej głosce 'd'. Z nieznanych powodów
akurat w tym słowie to wirtualne 'd' się wzmocniło i ujawniło. I muszę
przyznać, że dla mnie zdrada bez tego -d- wiele traci na wyrazie ;)

[sze]

Popularna w archaizowanych tekstach (np. Trylogia) forma 'nie masz' w
znaczeniu 'nie ma'. A to wcale nie jest druga osoba, tylko zwykła trzecia z
emfatyczną partykułą '-ż(e)', a więc pisownia powinna być 'nie maż', względnie,
dla uniknięcia konfuzji z "mazaniem", 'nie ma-ż'.

Choć podobno to dość wczesny błąd (u Skargi już 'nie masz', przynajmniej w
wydaniu z 1939).

Pozdrawiam.

między

[jazzek62]

Powinno się mówić i pisać bez nosówki 'miedzy', tak jak wyraz 'miedza'. Jakiś
powód kazał naszym przodkom unosawiać samogłoskę 'e' w pewnych wyrazach, że
wspomnę tylko Czestochowę i szczekę (tak tak, szczekanie i szczękanie to kiedyś
było to samo :). Niestety, nie było jeszcze w owym czasie nieocenionej pani
Teresy, zatem błędy te nie zostały w odpowiednim czasie skorygowane i stały się
normą :(

[jazzek62]

Kolejny przykład z wtrąconym nieetymologicznym -d-. W tym wypadku (inaczej niż
w 'zdrada') nie jestem w stanie się pokusić o wytłumaczenie pochodzenia tego
wtrętu. Zdecydowanie powinno być 'zjąć', 'zjęcie' itd.

Przy okazji warto zwrócić uwagę na inny z derywatów wychodzącego z użycia
czasownika 'jąć', mianowicie na 'wziąć'. Przede wszystkim sama forma -
zmiękczenie spółgłoski przedrostka, wskutek czego zaginęła pierwotna
wymowa 'wzjąć'. Po drugie - odmiana, która mocno odbiega od innych czasowników
tej rodziny: zamiast 'wzejmij' jak 'przejmij' mamy 'weź'. Wprawdzie to 'weź'
jest uproszczeniem od 'weźm', a to z kolei od zgodnego z wzorcem 'wezjmij', ale
powstała nieregularność bije w oczy. Podobnie 'wezmę' zamiast 'wzejmę' czy
chociażby 'weźmę' (jak w rosyjskim) od 'wezjmę'. Wydaje się, że właśnie to
odejście od wzorca odmiany powoduje kłopoty ze skojarzeniem 'wziąć' z 'jąć' i
odpowiada za powstanie popularnego błędnego bezokolicznika 'wziąść'.

No i na zakończenie wspomnę użycie 'weź' jako partykuły wzmacniającej: zwykle
zamiast 'przestań no' czy 'przestańże' słyszymy 'weź przestań'.

chodzi o 'zdjąć'

[jazzek62]

Z treści listu można się domyśleć :)
Czemuż do licha ciężkiego portal GW nie jest w stanie zapewnić pracy systemu
bez wylogowywania użytkowników!

[sze]

Znowu nie ortograficzna ciekawostka, lecz raczej językowa, ale, jak widzę,
jakoś ostatnio odeszliśmy od tych ściśle ortograficznych. Ale tak czy inaczej
błąd jak się patrzy.

Chodzi o słowo 'rozgrzeszyć'. Ciekawa to sprawa, bo jest to dość zgrabna
kontaminacja. Oczywiście poprawnie powinno być 'rozdrzeszyć' ('...z grzechów'),
bo pochodzi to od czasownika 'rzeszyć', a więc "łączyć, wiązać". Z tego rdzenia
do dzisiaj uchowały się raczej nieliczne wyrazy typu 'III Rzesza'
czy 'zreszenie'.

'Rozdrzeszać' to "rozwiązywać, rozdzierać, uwalniać, oswobadzać", skąd i
pierwotny zwrot 'rozdrzeszać z grzechów' znaczył 'uwalniać z grzechów'. Jak
zanikł czasownik, przestano rozumieć związek 'rozdrzeszania' z 'uwalnianiem' i
w związku z najczęstszym kontekstem (z 'grzechem') zaczęto mówić 'rozgrzeszać'
('...z grzechów' już było niepotrzebne).

I tak, przypadkiem właściwie, powstał całkiem zgrabny czasownik. Tylko jakże
rozkosznie sobie pomyśleć, jak to w średniowieczu watahy ówczesnych Miodków et
consortes musiały sobie żyły wypruwać nad zwalczaniem ordynarnego błędu
językowego i biadać nad upadkiem języka, kultury i nad wspólczesną
młodzieżą... :-)

Pozdrawiam

[jazzek62]

Jako uzupełnienie przypomnę, że w języku rosyjskim cały czas funkcjonuje
czasownik "razrieszyt'" w znaczeniu podanym przez sze.

Hooligans

[sze]

> Jako uzupełnienie przypomnę, że w języku rosyjskim cały czas funkcjonuje
> czasownik "razrieszyt'" w znaczeniu podanym przez sze.

Dzięki :-)

To jedziemy z kolejną wątpliwością. Skąd mianowicie u 'huligana' się
wzięło 'ch'?

Jedyne, co mi do głowy przychodzi, to to, że jest to zapożyczenie z
rosyjskiego, który wziął to słowo z początkowym 'ch', a nie 'g'. Raczej
niezgodnie z wcześniejszą praktyką, oddającą obce 'h' przez 'g' właśnie. I w
tej postaci zawędrowało do polszczyzny.

Pozdrawiam

[jazzek62]

Hipoteza chuliganstwa zapozyczonego poprzez jezyk rosyjski wydaje mi sie wielce
prawdopodobna. Jeszcze bardziej w swietle badan nad pochodzeniem jednego z
najbardziej popularnych slow polskich. Otoz ze 20 z gorka lat temu mialem
okazje czytac w jednym z czasopism polonistycznych rozprawke o pochodzeniu
wspomnianego slowa. Autor dowodzil, ze zostalo ono za posrednictwem Rosjan
zapozyczone z jezyka holenderskiego. Mianowicie wiadomo, ze Holendrzy witajac
sie mowia do siebie bodajze 'goede morgen', co brzmi mniej wiecej "chhuie
morchhe" (bardzo charczace ch:). Poniewaz na dworze carskim przebywalo wielu
zachodnich Europejczykow, w tym Holendrow, powstalo tam nawet przyslowiowe
okreslenie 'голландский хуй', ktorego koncowy element doskonale przyjal sie w
naszym jezyku. Z drugiej strony niesamowita popularnosc moglaby wskazywac, ze
Holendrzy trafili po prostu na juz istniejace slowo, tworzac okazje do
zabawnych nieporozumien :)

Pozdrowienia dla czytelnikow. Ik heb je grag!

[sze]

Koncepcja Holendrów szalenie zabawna, ale trochę mi zalatuje woluntaryzmem,
czasem zwanym etymologią ludową (np. 'smętarz' zam. 'cmentarz' bo jesteśmy
smętni z powodu śmierci itp.). Trudno rozstrzygnąć, bo niestety poloniści
skrzętnie omijają słowa brzydkie, myśląc, że może znikną.

Mnie się wydaje, że w najlepszym wypadku holenderskie pozdrowienia na Rusi
mogły się nałożyć na istniejące już słowo i tylko bawić Rosjan do łez. Ale coś
może być na rzeczy: ze sformułowaniem 'gołłandskij chuj' faktycznie się
zetknąłem. Że przytoczę anegdotkę, wyczytaną ongi w jakichś wspomnieniach
wojennych. Miało się ku 1945 rokowi. Oficerowie holenderscy siedzący w pewnym
obozie jenieckim, przewidując nadejście Rosjan, obawiali się, że z racji
podobieństwa języka zostaną przez wyzwolicieli wzięci za Niemców. Uczynni
współwięźniowie-Polacy nauczyli ich po rosyjsku sformułowania, które miało
odwieść czerwonoarmistów od krwawych zamiarów: "Ja nie giermaniec, ja
gałłandskij chuj".

O ile sobie przypominam, czytałem gdzieś artykuł Roberta Stillera o
etymologii 'chuja' (jesteśmy językoznawcami, nie stosujmy minoderyjnych
wykropkowań w metatekście!). Wynikało z tego, że jest to słowo szacowne, o
etymologii indoeuropejskiej (notabene 'pierdzieć' czy 'srać' są równie godne i
starożytne!) i licznych, wcale nie wulgarnych krewniakach w różnych językach.

Jeśli ktoś zna namiary na bliższe dane na ten temat, niech się podzieli!

> Pozdrowienia dla czytelnikow. Ik heb je grag!

'graag'

Dank U wel!

Goeie dag!

Jakób, chróst, żóraw, czyli ahistoryczny precedens

[jazzek62]

[jazzek62]

Dla licznych zwolennikow zachowania historycznej pisowni klopotliwych wyrazow
mamy oto przyklad, jak najwyzsze autorytety polonistyczne potraktowaly swego
czasu ten problem. Wymienione w tytule watku wyrazy to zaledwie kilka z calej
serii slow, ktorych pisownie zmieniono, zapewne ze wzgledu na brak mozliwosci
ustalenia wymiany na 'o' czy cokolwiek innego w jezyku polskim jak i
pokrewnych. Ironia historii mozna nazwac fakt, ze w tym samym czasie ogurek
stracil swoje 'u'. Oczywiscie nie poprzestano na 'u'. Nie bede wspominal o
zmianach w lacznej pisowni wyrazow, bo to sie zmienia jak wiatr zawieje, ale o
uzasadnionej historycznie koncowce bezokolicznika '-dz' czasownikow takich
jak 'módz' i 'biedz'.

Coz, jak sie stalo raz, moze stac sie i raz drugi. Niewymiennych 'ó' jeszcze u
nas multum, a temat 'rz' nie zostal jeszcze nawet poruszony :)

Sejm - szacowny zabytek

[jazzek62]

Słowo 'sejm' jest tak stare, że aż dziw. Językoznawcy muszą się bardzo z niego
cieszyć, gdyż prawie co litera mamy jakiś archaizm.
Skąd 'sejm' się wziął? (nie mam pod ręka słownika etymologicznego, więc będę
zmyślał :). Dźwięki 'ejm' każą nam przypuszczać, że ma ono coś wspólnego z
czasownikiem 'jąć', np. znajdziemy je w rozkaźniku 'zdejm'. Ponieważ jest to
jednak rzeczownik, powinien stanąć w szeregu obok form takich jak 'najem',
czyli powinien by brzmieć 'sjem'. Czemu tak nie brzmi, jest pytaniem równie
dobrym, jak dlaczego jest 'szewc' i 'krawiec' a nie 'krawc' i 'szwiec'. Do
wyjaśnienia pozostaje jeszcze sprawa, skąd się wzięło 's' w przedrostku. Jak
wszyscy wiedzą ;), kiedyś w języku polskim były osobne przedrostki 's-' i 'z-',
jak zresztą nadal jest w rosyjskim ('s-' i 'iz-'). Jakoś tak się stało, że oba
zlały się w jeden, ale 'sejm' się ostał bez zmiany. Może dlatego, że w
regularnej postaci brzmiałby 'zjem'? :)
Aha, jeszcze jedno, 'sejm' jest jedynym derywatem czasownika 'zdjąć', który nie
ma wtrąconego '-d-'

[sze]

No, wróćmy do ciekawostek ortograficznych. Mam kolejne dziwactwo. Zastanawia
mnie mianowicie, skąd węgierski 'paprykasz' wziął końcową dźwięczność i to
jeszcze pisaną przez 'rz'? Trochę to bez sensu, bo przecież formant '-rz'
(wcale nie rdzennie polski, a zapożyczony - to tak na marginesie) służy w
polszczyźnie do tworzenia nomina agentis czyli nazw wykonawców czynności.
Logicznie rzecz biorąc 'paprykarz' powinien być przecież handlarzem lub
plantatorem papryki albo gościem w jakiś sposób z papryką związanym, a nie
potrawką warzywną.

Ale chyba po prostu Polacy zapożyczyli sobie tego 'paprykasza', ale że z niczym
im się to nie kojarzyło, to jakoś to przyporządkowali sporej grupie wyrazów
na '-rz', niezbyt logicznie, za to bardziej swojsko.

Pozdrawiam

[zbigniew_]

Takiemu pseudospolszczeniu oparł się na razie gulasz, choć proces który
opisałeś (tracenia bezdźwięcznego -sz na końcu obserwuję w środowisku, w którym
mieszkam. Wiele osób, tych o których napisałeś,że im sie z niczym nic nie
kojarzyło, odmienia gulasz - gulażu (gularzu?). Kto wie, może jednak z jakis
czas uznane to będzie za normę.

[sze]

To fakt! Masz rację! Z błędnie zetymologizowanym 'gularzem' spotykamy się
przecież na każdym kroku. Napisy w takiej postaci widuję w sklepach spożywczych
od dzieciństwa.

Z drugiej strony ciekawe: czy to końcowe '-sz' w obu wyrazach to jakaś typowa
węgierska końcówka czy tylko tak się złożyło? Może wypowie się jakiś Węgier
albo hungarysta!

Pozdrawiam

[jazzek62]

Także potwierdzam 'gulaż' :)
A co ciekawe, w starym zapożyczeniu z francuskiego 'marriage', czyli 'mariaż',
mamy odmiankę dotyczącą gry w karty, gdzie jest już
ubezdźwięcznione 'mariasz'...
Inny przykład przekręcania to 'agrafka', coraz częściej rozumiana
jako 'agrawka', na co wskazuje występowanie zgrubiałej formy 'agrawa'. I nie
przeszkadza tu wcale obecność w języku pary 'szafka' - 'szafa' (a nie *'szawa').
Jak słusznie pisze sze, jest to wyraz (bardzo silnej!) dążności ludu do
upodobnienia słowa do form bardziej znanych. Ot, chociażby wytrych, w
oryginale 'Dietrich', ale 'dy-' przeszło w 'wy-', bo przecież narzędzie służy
do tego żeby coś wy...trychnąć ;)

[sze]

> Inny przykład przekręcania to 'agrafka', coraz częściej rozumiana
> jako 'agrawka',

Fakt!

Zresztą cóż się dziwić: w przypadku nieznajomości właściwej formy tego wyrazu
logiczniejsze wydaje się być przyporządkowanie go do bardzo licznej grupy
wyrazów na '-wka' ('ławka', 'huśtawka', 'zajawka' itp.) niż do dość
ograniczonej na '-fka' ('szafka', 'lufka', 'mufka' itp.).

> na co wskazuje występowanie zgrubiałej formy 'agrawa'.

No i dopełniacz liczby mnogiej: *'agrawek'. Analogicznie jest wahanie 'pineska'
vs. 'pinezka'. Stąd powszechne wątpliwości: 'pinesek' czy 'pinezek'.

Pozdrawiam!

Puchacz

[_jazzek_]

Wprawdzie już naciąłem się na ten słownik (Słownik wyrazów obcych PWN 1958)
przy okazji pora, ale ta informacja brzmi prawdopodobnie. Otóż nazwa 'puchacz'
nie pochodzi wbrew pozorom od tego, że ptaki te wydają odgłosy puuu-huuuu :)
Jest to słowo pochodzenia ukraińskiego, gdzie brzmi jakoby 'puhacz'. A to z
kolei nie może się wiązać z niczym innym niż czasownik 'puhaty', po
rosyjsku "pugat'", czyli straszyć - a sowy jak wiadomo budzę lęk wśród ludu.
Innymi słowy, puchacz to straszyciel.

Z przestraszonym pozdrowieniem
Jazzek

Znaczenie gestów w ortografii

[_jazzek_]

Wydawałoby się, że gestykulacja nie ma nic wspólnego z ortografią czy raczej
ortofonią. A jednak... W Słowniku poprawnej polszczyzny pod red. S. Skorupki
(PWN 1973) znajdujemy opis słowa 'potąd'. Otóż do jego poprawnej wymowy
konieczne jest wykonanie gestu w poprzek szyi lub przez oczy.
W nowszych słownikach niestety wymaganie to zanikło :(

Spory o ortografię

[ja22ek]

Okazuje się, że przez długie wieki język polski nie posiadał ortografii w
znaczeniu usystematyzowanego zbioru zasad. Od kiedy Komisja Edukacji Narodowej
stwierdziła, że takie zasady by się przydały, przez dziesiątki lat trwały
spory, wysuwano propozycje i kontrpropozycje, powoływano się na autorytety i
zwykłych ludzi, zgłaszano vota separata... A to Polska właśnie!
Do pewnych uzgodnień doszło na początku XX wieku, ale i tak mało kto ich w
pełni przestrzegał. Pewne korekty z 20-lecia międzywojennego spotkały sie nawet
z kontrakcją odnośnego ministerstwa (ach, jak politycy lubią mieszać). Reforma
z 1936 miała trochę więcej szczęścia, bo choć też krytykowana, trafiła na okres
komunistyczny, który sprzyjał ujednolicaniu wszystkiego. Więc nie można
powiedzieć, że realny socjalizm to samo zło :)

Zainteresowanych szczegółami odsyłam do Historii Języka Polskiego
Klemensiewicza.

[wenowejta]

Tu absolutna dygresja. Przedwojenne spory o ortografię potrafiły budzić o wiele
większe emocje niż spory dzisiejsze. W latach trzydziestych Julian Tuwim
zamieścił w "Wiadomościach Literackich" ("Camera obscura") krytykę reformy
ortografii z własnym komentarzem:

REFORM ORTOGRAFICZNYW
W artykule pt. Jasny punkt w zreformowanej pisowni. Czy jednak nie dywersja w
dywersji? rzuca ks. Charszewski w Haśle Podwawelskim (nr 28) szereg ciekawych,
oryginalnych, miejscami wprost natchnionych myśli i spostrzeżeń Uważając za
jasny punkt reformy ortograficznej przywrócenie pisowni „Maryja”, potępia ks.
Charszewski, jak większość znakomitych pisarzy, inne nakazy krakowskiego
areopagu:

"Szczególnie okropna jest zasada ygrekowania, w narzędnikach: przymiotników,
zaimków, nawet i przymiotnikowych rzeczowników, bez względu na rodzaje: męski,
żeński i nijaki......To samo prawidło powoduje również – ultrademokratyczne
strychowanie nie tylko ludzi z ludźmi (więc i Polaków z żydami), i nie tylko
ludzi ze zwierzętami, ale jeszcze, i ludzi, i zwierząt, z rzeczami
bezdusznemi.Mądrzy komuniści, natchnieni przez geniusz żydowski, głoszą ciemnym
katolikom, że krowa ma duszę taką samą, jak człowiek (z wyjątkiem żydów); ale
nawet i sam komisarz byczo-czerwonego oświecenia, Łunczarskij, nie posunął się
do nakazu nauczania, że duszę posiadają i nogi stołowe. Tymczasem nowa pisownia
każe pisać i mówić zarówno głupimi gojami, jak i mądrymi nogami stołowymi.
Prawda: czasami i w te nogi wchodzą jakieś podejrzane duchy; są to jednak
obsesje nader rzadkie oraz przelotne, które nie mogą równouprawnić nóg
stołowych całego świata choćby z najgłupszymi ludźmi.Dużo jeszcze, podobnie
cudownych, konsekwencyj możnaby wysunąć z tego, majoryzującego ród żeński,
prawidła. Np., że należałoby konsekwentnie pisać: wracam z Zakopanygo, z
Poznańskigo donoszą, piękny kobit, mądry dziecek itp. Może byłoby to nawet
skutecznym lekarstwym na przewrotność tego prawidła (tyn prawideł!), w którego
skutku, gdy kto napisze: byłem w Poznańskim, to niewiadomo, czy ten gość był w
dzielnicy wielkopolskiej, czy też w wnętrznościach łódzkiego wieloryba, żyda
Poznańskiego (brr!)".

Głębokie wniknięcie w ducha mowy polskiej, podziwu godna znajomość historii
języka, a przede wszystkim niesłychana intuicja ks. Charszewskiego sprawiły to
odkrycie, które, ku wstydowi rozmaitych pseudoznawców polszczyzny, różnych
Brücknerów, Szoberów i Nitschów, otwiera nowe perspektywy dla językoznawstwa.
Bo w samej rzeczy: jeżeli zaczniemy pisać dobrymi kobietami, to oczywiści takie
formy jak dobry dziecek, tyn prawideł, stołowy nóg i mądry ksindz same proszą
się pod pióro. Dlatygo witamy tygo uczonygo, co z tymi żydymi z dobrym skutkim
walczy.

[arana]

A jak tłómaczyć przeszło w tłumaczyć?

Arana

[kuala_lumpur]

1.Podbijam wątek bo sam też jestem ciekawy jak tłómaczyć przeszło w tłumaczyć :)
2.Jestem też ciekaw dlaczego winniśmy pisać 'dwuch' a nie 'dwóch' - jak ktos
postulował u góry...
3."Ciekawość" też ma intrygującą historię... zdaje mi się, że pochodzi od
czasownika 'ciec', ale szczegółów nie pamiętam...