aldon
12.07.04, 10:35
Kowno, późniejsza stolica międzywojennej Litwy na przełomie XIX/XX wieku było
dośc sennym, prowincjonalnym raczej miastem. Ludność według spisu z 1987 roku
wynosiła 86,5 tysiąca. Większość stanowili: Żydzi a dalej w kolejności
Polacy,
Rosjanie. Litwini w owym czasie stanowili tylko 6,6% ludności, dla porównania
Polacy ok 35 %... Liczna tu była polska inteligencja i z czasów jeszcze
sprzed
rewolucji 1905 roku istniały tu polskie księgarnie (przy prospekcie
Mikołajewskim) np. Jakuba i Stanisławy Ossowskich (zał. w 1885 r.),
Zawadzkich,
Kazimierza Rutskiego...
Przy księgarniach istniały czytelnie, a niektóre prowadziły też własną
działalnośc wydawniczą. Rewolucja 1905 roku jak wszędzie na Kresach
przyniosła
ożywienie kulturalne i już w 1906 roku w hotelu "Wersal" członkowie
tamtejszego
(kowieńskiego) PPS-u urządzili przedstawienie teatralne. Powstały nowe
stowarzyszenia i organizacja jak np. "Jutrzenka" - było to stowarzyszenie
robotnicze, organizowała ona sieć tajnych szkół i bibliotek polskich dawała
przedstawienia amatorskie, urządzała jasełka, szopki itp. W lokalu
kowieńskiego "Sokoła" urządzano odczyty społeczne i religijna. Sam "Sokół"
(Towarzystwo Gimnastyczne) powstał w Kownie już w 1906 roku i szybko zaczął
pełnić wszechstronną rolę kulturalną, sekcja dramatyczna dysponowała stałą
scena na Piotrówce. Wystawiano repertuar popularny by dotrzeć do możliwie
masowego odbiorcy. Istniał też przy Sokole chór mieszany, orkiestra
mandolinistów. Była też, co oczywiste biblioteka i czytelnia. Organizowano
tam
też odczyty. Dbano zgodnie ze statutem i celem Sokoła o kondycję fizyczną,
uprawiano więc stale ćwiczenia gimnastyczne w parku na Piotrówce oraz sporty
zimowe, zawody wioślarskie itd.
Powstało też Rzymsko-Katolickie Towarzystwo Dobroczynności (kwiecień 1907)
kierowane przez biskupa żmudzkiego Kaspra Cytowta. Oprócz działalności
dobroczynnej Towarzystwo to organizowało przedstawienia teatralne, koncerty,
odczyty, bale.
Inną ważną organizacją było Towarzystwo Wzajemnej Pomocy Pracowników
Handlowych
(1907-1915) a to dlatego, że zorganizowało ono teatr polski, który dawał
przedstawienia co dwa tygodnie w kowieńskim Teatrze Miejskim. Reżyserem był,
zasłużony na niwie ruchu amatorskiego (choć sam był aktorem zawodowym)w
Kownie
Jan Wiszniewski (on był też animatorem ruchu teatralnego w "Sokole"). Na
niwie
teatralnej działał też aktor, reżyser, komediopisarz Antoni Simaszko (mąż
Wandy
Siemaszkowej).
Powstał też (w 1912 r.), bardzo w Kownie popularny, kabaret - "Płaczący
Krokodyl".
2 lutego 1909 roku powstało Towarzystwo Szerzenia Oświaty wśród Polaków.
Prezesem tego Towarzystwa został adwokat Władysłąw Bądzyński. Oprócz
działalności statutowej prowadziło to Towarzystwo również amatorski ruch
teatralny, chór mieszany, i zespół mandolinistów. A od 13 lipca powstałą przy
Towarzystwie kolejna dość duża biblioteka i czytelnia pism polskich.
Ustąpienie Rosjan w 1915 roku, powstanie Taryby i oparcie sie ruchu
litewskiego
o Niemcy przyniosło stopniowo zmierzch polsko/sci i tego miasta...
