Lipnica Murowana

[madohora1]

[madohora]

Siedziba gminy to Lipnica Murowana. Gmina jest członkiem Ligi Polskich Miast i Miejsc UNESCO ze względu na znajdujący się na jej terenie w drewniany kościół pw. św. Leonarda w Lipnicy Murowanej wpisany wraz z innymi drewnianymi kościołami Małopolski na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.
Według danych z 30 czerwca 2004 gminę zamieszkiwało 5466 osób.

[madohora]

Śliwkowy Szlak - turystyczny szlak kulinarny na terenie województwa małopolskiego, w ramach którego gmina Lipnica Murowana posiada aż dwa lokalne produkty, "Razowiec lipnicki" (rodzaj chleba) oraz "Lipnicką lipinę" (herbatę z kwiatów lipy), wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi[5].
Szlak Architektury Drewnianej - drogowy szlak turystyczny, łączący ze sobą drewniane zabytki.

[madohora]

Borówna, Lipnica Dolna, Lipnica Górna, Lipnica Murowana, Rajbrot.

[madohora]

Izba regionalna

W 1974 r. mieszkańcy Lipnicy Murowanej podjęli inicjatywę utworzenia Izby Regionalnej. Chodziło o to, by zebrać i uchronić od zapomnienia i zniszczenia cenne zabytki kulturowe miasteczka, pamiątki i dokumenty związane z bogatymi tradycjami oraz eksponaty ginącej już twórczości ludowej tutejszych okolic. Na siedzibę wybrano zabytkowy, choć bardzo zniszczony budynek z przełomu XIX i XX w. zbudowany na miejscu starej szkoły parafialnej, w murach której rozpoczynało edukację wiele znanych postaci w dziejach Lipnicy m.in. Kazimierz Brodziński.

W 1980 r. nastąpiło wyposażanie Izby w eksponaty, które do tej chwili znajdowały się w rękach prywatnych. Wiadomo, że były to oryginalne dokumenty, przywileje królewskie, cechowe i miejskie nadania itp. Izba regionalna gromadzi eksponaty, które świadczą o bogatej przeszłości Lipnicy. Znajdują się w niej gabloty z ważnymi dokumentami, zdjęciami pieczęci, fotografiami z okresu powojennego i okupacji hitlerowskiej, działalności związku Lipniczan w USA .i wielu innymi.

Izba regionalna gromadzi 48 eksponatów a są to przede wszystkim stare narzędzia rolnicze, przedmioty z wyposażenia gospodarstwa domowego, które w dzisiejszych czasach już są nie spotykane.

Gminny Dom Kultury na łamach „Wiadomości Lipnickich” co jakiś czas ponawia apel do mieszkańców Lipnicy o ofiarowanie na rzecz Izby regionalnej starych przedmiotów, aby zachować dla potomnych i uchronić od zniszczenia.

[madohora]

[madohora]

Dwór Ledóchowskich został wzniesiony prawdopodobnie przez Bzowskiego ok. 1830 roku. W dworze tym mieszkały Błogosławione Maria Teresa i Urszula Ledóchowskie.

[madohora]

[madohora]

Figura przedstawiająca św. Floriana wzniesiona została w 1837 roku z fundacji mieszczan na pamiątkę wytyczenia rynku (niezrealizowanego) nowego miasta, które miało powstać po pożarze Lipnicy Murowanej w 1828 rok

[madohora]

Posąg św. Floriana osadzony jest na czworobocznym ogzymsowanym postumencie na którym znajduje się duża płaskorzeźba przedstawiająca króla Kazimierza Wielkiego.

[madohora]

Ostatnią budowlą o ogólnospołecznym znaczeniu dla Lipnicy wzniesioną w XX wieku, był pomnik króla Władysława III zwanego Łokietkiem. Warto zaznaczyć, iż jest to pierwszy w Polsce pomnik tego monarchy. Lipniczanie nie zapomnieli o królu, który pamiętnym aktem lokacyjnym zapoczątkował wielkość ich rodzinnego miasta.

[madohora]

Pomnik został odlany w brązie, a jego odsłonięcie nastąpiło 27 września 1998 roku. Projekt pomnika jest autorstwem artysty rzeźbiarza Czesława Dźwigaja, profesora Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Profesor znany jest w Polsce jako twórca licznych pomników, między innymi spotkać je można w Nowym Wiśniczu, gdzie profesor się urodził.

[madohora]

Twórca pomnika nadał królowi rysy z wizerunku Jana Matejki – album „Poczet królów i książąt Polski”. Miecz i tarcza, to jakby przypisane monarsze rekwizyty, na walkach z wrogiem zewnętrznym i wewnętrznym upłynęło mu prawie całe jego długie życie. Ale król w prawej swej ręce trzyma też istotny dla Lipnicy dokument – akt lokacyjny miasta, jakby na potwierdzenie swych, także znacznych dokonań na polu osadnictwa. W zbliżonym okresie czasu lokowane zostały w okolicy jeszcze Królówka i Rajbrot.

[madohora]

Twórca pomnika nadał królowi rysy z wizerunku Jana Matejki – album „Poczet królów i książąt Polski”. Miecz i tarcza, to jakby przypisane monarsze rekwizyty, na walkach z wrogiem zewnętrznym i wewnętrznym upłynęło mu prawie całe jego długie życie. Ale król w prawej swej ręce trzyma też istotny dla Lipnicy dokument – akt lokacyjny miasta, jakby na potwierdzenie swych, także znacznych dokonań na polu osadnictwa. W zbliżonym okresie czasu lokowane zostały w okolicy jeszcze Królówka i Rajbrot.
Na wzór wcześniejszych uroczystości jakie odbywały się w Lipnicy z podobnych okazji, te związane z odsłonięciem pomnika króla Władysława Łokietka odbyły się nie mniej okazale. Przytoczmy zatem dokumenty tworzące akt erekcyjny pomnika

[madohora]

Obszerny kwadratowy rynek stanowi centrum, a zarazem - obok kościoła p.w. św. Leonarda - najcenniejszy zabytek Lipnicy Murowanej. Wokół rynku wznosi się parterowa zabudowa, w większości drewniana. Domy usytuowane są przeważnie szczytowo, a wiele z nich zachowało do dziś podcienia wsparte na słupach. Wiele z domów mieszczańskich w rynku zostało uznane za zabytkowe.

[madohora]

Pośrodku rynku znajduje się figura bł. Szymona z Lipnicy wzniesiona w 1913 roku z fundacji mieszkańców, Franciszki Ledóchowskiej, właścicielki majątku. na czworobocznym, ogzymsowanym cokole znajdują się płaskorzeźby: bł. Szymona wspomagającego chorą, Orzeł Biały, pogoń Litewska i herb Lipnicy.

[madohora]

RYNEK W LIPNICY ROK 1914

[madohora]

Wiśnicko - Lipnicki Park Krajobrazowy utworzony w oparciu o rozporządzenie Wojewody Tarnowskiego z dnia 12 maja 1997 roku leży w północno-wschodniej części Województwa Małopolskiego i obejmuje głównie fragment Pogórza Wiśnickiego.

[madohora]

Powierzchnia Parku wynosi 14 311 ha, a jego granice biegną wzdłuż granic administracyjnych gmin Nowy Wiśnicz i Lipnica Murowana, które w całości leżą w jego obrębie.

[madohora]

Zgodnie z ustawą o ochronie przyrody z 1991 roku obszar ten został wydzielony i objęty ochroną ze względu na wyróżniające się krajobrazowo tereny o różnych typach ekosystemów oraz unikalny krajobraz kulturowy.

[madohora]

Pomnik przyrody nieożywionej "Kamienie Brodzińskiego" stanowi grupa ciekawych kształtem skał zbudowanych z piaskowca istebniańskiego. Są one zlokalizowane w szczytowej części wzgórza Paprotna. Nazwę temu obiektowi nadano na pamiątkę wybitnego poety, historyka, publicysty – Kazimierza Brodzińskiego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pomnik przyrody nieożywionej „Skałki w Chronowie” położony jest w lesie, na terenie gminy Nowy Wiśnicz. Wychodnię o charakterze grzędy skalnej budują piaskowce istebniańskie. Wysokość skałek dochodzi do 2,5 m. Widoczne są na nich wyryte tajemnicze, nie odczytane jak dotąd napisy.

[madohora]

Skład gatunkowy roślin występujących na terenie Parku ma charakter typowy dla Pogórza Karpat Zachodnich i odznacza się dużą różnorodnością. W południowej części Parku przeważa żyzna buczyna karpacka, a w północnej grądy i bory mieszane. Stwierdzono również zbiorowiska kwaśnej buczyny niżowej, żyznej jedliny oraz zbiorowisko boru świeżego. Różnorodność siedlisk wilgotnych obrazuje występowanie łęgu olszowo - jesionowego, łęgu podgórskiego i olszyny karpackiej. Ze zbiorowisk nieleśnych ciekawe są murawy kserotermiczne, zespoły torfowiskowe, młaki turzycowo - mietlicowe i turzycowo - kozłkowe.

[madohora]

Wśród gatunków objętych ochroną ścisłą swoich reprezentantów mają także gatunki górskie. Należą do nich m.in.: ciemiężyca zielona, dziewięćsił bezłodygowy, goryczuszka orzęsiona, lilia złotogłów oraz kilka gatunków storczyków.

[madohora]

Na obszarze Wiśnicko - Lipnickiego Parku Krajobrazowego szczególnym zjawiskiem jest duża różnorodność gatunków nietoperzy, reprezentowanych przez takie gatunki chronione jak: gacek wielkouch, mopek Barbastella, mroczek późny, nocek duży, nocek Natterera i podkowiec mały. Występują one stosunkowo licznie i są związane głównie z zamkiem w Nowym Wiśniczu.

[madohora]

Podobnie dużą różnorodnością charakteryzują się ryjówkowate reprezentowane przez: ryjówkę aksamitną, ryjówkę malutką, rzęsorka rzeczka, rzęsorka mniejszego i zębiełka karliczka.

[madohora]

Z innych ssaków wymienić należy gronostaja, łasicę łaskę, orzesznicę, kreta, jeża wschodniego i wydrę. Około 80 gatunków ptaków chronionych reprezentują m.in. bocian czarny, grubodziób, pełzacz leśny, sikora czarnogłówka oraz raniuszek. Na terenie parku występują także chronione gatunki kręgowców, jak: ryba strzebla, 7 gatunków płazów i 6 gatunków gadów, natomiast bezkręgowce objęte ochroną gatunkową reprezentują kozioróg dębosz, liszkarz tęcznik i 6 gatunków biegaczy. Występują tu także chronione motyle tj: paź żeglarz, paź królowej, mieniak tęczowiec, mieniak strużnik.

[madohora]

Lipnica Murowana – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, siedziba gminy Lipnica Murowana. W latach 1326–1934 Lipnica Murowana posiadała prawa miejskie.

[madohora]

Lipnica Murowana jest miejscowością w powiecie bocheńskim, jej centrum leży 281 m n.p.m. Miejscowość leży w kotlinie, otoczonej górskimi wzniesieniami: na południu wznoszą się lesiste wzgórza – Szubienica (403 m n.p.m.) i Durkowa Góra (384 m n.p.m.), na północy Krasna Góra (585 m n.p.m.).
Lipnicę Murowaną opasują dwie wsie: od zachodu Lipnica Górna, a od wschodu Lipnica Dolna, ciągnące się po obydwu brzegach Uszwicy.

[madohora]

Miejscowość została założona jako miasto w 1326 roku kiedy lokował ją król polski Władysław I Łokietek, pozwalając wójtowi wsi Lipnica Murowana założyć gród na 100 łanach frankońskich na prawie średzkim. W przywileju przeznaczył wójtowi cztery łany, trzeci denar z gruntów, pozwolił mu wystawić jatki mięsne, rybne, szewskie, piekarskie, łaźnię i młyn, a także łowić ryby w sadzawkach. W zamian wójt był zobowiązany stawiać lokalny oddział na pospolite ruszenie (łac. „cum lancea et una spadone”). Osadnicy zostali uwolnieni na 13 lat od wszelkich poborów, danin i ciężarów, a od ceł w całym państwie na zawsze, jeżeli będą sprzedawali i przewozili własne wyroby.

[madohora]

Za panowania Kazimierza Wielkiego miejscowość otoczona została murami miejskimi. Według historyków prawo średzkie się nie utrzymało, a miasto podupadło, ponieważ w 1370 roku matka króla Ludwika Węgierskiego królowa regentka Elżbieta Łokietkówna wydała nowy dyplom, w którym zapisano, że „widząc biedny stan miasta Lipnica, nadaje mu prawo magdeburskie, uchylając wszelkie prawa polskie i zwyczaje powszechne”

[madohora]

Najbardziej uciążliwą dla mieszkańców była podwoda, usługa komunikacyjna jaką według prawa polskiego mieszkańcy mieli świadczyć posłom królewskim. Lipniczanie obowiązani byli przewozić ich aż do Sącza, przez co przy złych drogach ponosili wielkie szkody. W 1440 roku uwolnił ich od tego król Władysław III, postanawiając, że mają dawać podwody tylko do najbliższego miasta, a podróżującemu do Węgier posłowi tylko do Czchowa.

[madohora]

Podwoda (także „podwód”) – jedna z tak zwanych posług komunikacyjnych wynikających z prawa książęcego (łac. ius ducale), obowiązującego w średniowiecznych monarchiach patrymonialnych (np. w Polsce pierwszych Piastów). Polegała na obowiązku dostarczenia na potrzeby władcy lub jego ludzi koni wierzchowych. W okresie późniejszym obowiązkiem tym, polegającym na dostarczeniu na żądanie dworu, władz państwowych lub wojskowych wozu z koniem i woźnicą, obciążono chłopów.

[madohora]

Prawo podwodów jako pierwszy wprowadził w Polsce Bolesław I Chrobry, który utworzył rozbudowaną sieć komunikacyjną niezbędną do funkcjonowania administracji państwowej. Pierwsze informacje na temat występowania tego prawa na ziemiach polskich znajdują się w łacińskich dokumentach wystawianych przez władców polskich oraz zawarte zostały w powstałym na przełomie XIII i XIV wieku Najstarszym Zwodzie Prawa Polskiego zwanego również Księgą elbląską. Regulowała ona zasady przesyłania korespondencji pomiędzy władcami, obsługi poselstwa przez wsie, przewozu rzeczy oraz odpowiedzialności za powierzone mienie.

[madohora]

W praktyce posłańcy książęcy lub królewscy zwani komornikami przewożący listy lub przesyłki władców docierali do specjalnie wyznaczonych miejsc zwanych podwodami, które najczęściej znajdowały się w domu wójta, burmistrza lub ławnika gdzie następowało tzw. „wydawanie podwodów” oraz zmiana koni strudzonych podróżą.

[madohora]

Pozostałe dwie posługi komunikacyjne wynikające z prawa książęcego to przewód i powóz.

[madohora]

W r. 1475 mieszczanie skarżyli się królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi, że celnicy nie szanują ich dyplomu otrzymanego od króla Władysława Łokietka; dlatego król ponowił ten zakaz pobierania jakichkolwiek ceł od towarów i rzeczy.

[madohora]

Miasto królewskie było ośrodkiem administracyjnym starostwa niegrodowego (obejmującego miasta: Lipnica Murowana, Królówkę, Leszczynę i Rajbrot), w powiecie sądeckim województwa krakowskiego[8]. Przez miasto, leżące na Uszwicą, przechodził gościniec z Zakliczyna do gościńca z Bochni do Nowego Sącza.

[madohora]

Według średniowiecznego podania na miejscowym cmentarzu kaplicę św. Leonarda wzniósł św. Szymon z Lipnicy zakonnik bernardynów, słynny filozof oraz misjonarz do krajów wschodnich, który zmarł w Krakowie 18 lipca 1482 roku.

[madohora]

Szymon z Lipnicy (ur. między 1438 a 1440 w Lipnicy, zm. 18 lipca 1482 w Krakowie) – polski święty Kościoła katolickiego, prezbiter, kapłan z zakonu oo. Bernardynów.

[madohora]

Rodzice św. Szymona, Anna i Grzegorz, mimo iż nie byli zamożni, starali się zapewnić mu jak najlepsze wychowanie. W 1454 Szymon rozpoczął, a w 1457 ukończył wydział nauk wyzwolonych na studiach uniwersyteckich na Akademii Krakowskiej, uzyskując tytuł bakałarza.

[madohora]

8 września 1453 św. Jan Kapistran założył w Krakowie pierwszy w Polsce klasztor Obserwantów pw. św. Bernardyna ze Sieny. Prawdopodobnie pod wpływem jego żarliwych kazań św. Szymon w 1457 wstąpił, podobnie jak wielu innych młodych ludzi w tamtym okresie, do zakonu bernardynów. Po odbyciu nowicjatu pod kierunkiem o. Krzysztofa z Varese złożył w 1458 pierwsze śluby zakonne.

[madohora]

Po ukończeniu studiów teologicznych Szymon otrzymał ok. 1460/1462 święcenia kapłańskie. Najpierw pełnił posługę jako przełożony tarnowskiego konwentu. Następnie przeniósł się na Stradom do Krakowa, gdzie poświęcił się głoszeniu kazań, znanych z jasności i mądrości. Podobnie jak św. Bernardyn ze Sieny i Jan Kapistran, o. Szymon szerzył nabożeństwo do Imienia Jezus, nawracając licznych grzeszników. W 1463, jako pierwszy wśród Braci Mniejszych, został kaznodzieją zakonnym i katedralnym w Krakowie – z tego powodu nadano mu tytuł praedicator ferventissimus. W życiu zakonnym odznaczał się surowością życia. Bardzo czcił Najświętszy Sakrament i Matkę Bożą.

[madohora]

Chcąc oddać cześć św. Bernardynowi ze Sieny, 17 maja 1472 wraz z kilkoma współbraćmi z Polski przybył do L’Aquili, by wziąć udział w uroczystości przeniesienia jego relikwii do nowej świątyni zbudowanej ku jego czci.

[madohora]

W 1478 ponownie przybył do Italii z okazji kapituły generalnej w Pawii. Nawiedził wówczas groby św. Apostołów Piotra i Pawła w Rzymie. Następnie udał się w pielgrzymkę pokutną do Ziemi Świętej.

[madohora]

Od lipca 1482 do 6 stycznia 1483 Kraków dotknięty był epidemią cholery. Wówczas franciszkanie z klasztoru bernardynów, a wśród nich św. Szymon, niestrudzenie otaczali chorych opieką. O. Szymon gorliwie opiekował się chorymi i udzielał sakramentów. Wkrótce sam zachorował. Z pokorą znosząc cierpienia choroby, przy końcu życia wyraził pragnienie, aby pochowano go pod progiem kościoła, tak by wszyscy po nim deptali.

[madohora]

W szóstym dniu choroby, 18 lipca 1482 roku, umarł spokojnie z oczyma utkwionymi w krzyżu. Po śmierci Szymona odnotowano ponad 370 cudownych uzdrowień i łask przypisywanych jego wstawiennictwu; grób świętego odwiedzali liczni pielgrzymi.

[madohora]

Pamięci Szymona z Lipnicy poświęcony jest krótki wiersz po łacinie Serve Dei Simon, tu Francisci proles, autorstwa Władysława z Gielniowa

[madohora]

Serve Dei Simon, tu Francisci proles (pol. Sługo Boży, Szymonie…) – krótki epigraf pochwalny po łacinie autorstwa Władysława z Gielniowa, poświęcony pamięci Szymona z Lipnicy.

[madohora]

Utwór zawiera akrostych „SIMON”. Tekst mógł zostać napisany w 1488 z okazji przeniesienia relikwii Szymona z Lipnicy. W opracowaniach występuje także jako Epitafium dla Szymona z Lipnicy.

[madohora]

Relikwie świętego znajdują się w Sanktuarium św. Szymona z Lipnicy w Lipnicy Murowanej, zbudowanym na miejscu jego domu, gdzie trafiły w 1923 roku. Ponadto fragment kości świętego został ofiarowany 23 października 2009 przez OO. Bernardynów parafii w Mikołajowicach (Małopolska).

[madohora]

Św. Szymon jest jednym z patronów Krakowa, studentów i parafii.

[madohora]

Jego wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 18 lipca.

[madohora]

Szymona wcześnie otoczono kultem, nadając mu tytuł „spragnionego zbawienia wszystkich” – Salutis omnium sitibundus.

[madohora]

24 lutego 1685 papież Innocenty XI zaaprobował kult Szymona z Lipnicy jako błogosławionego. 27 lipca tegoż roku nastąpiło przeniesienie relikwiarza błogosławionego z Wawelu do kościoła bernardynów w Krakowie, na Stradomiu.

[madohora]

Proces kanonizacyjny rozpoczął się już w latach siedemdziesiątych XVIII wieku, był jednak kilkukrotnie przerywany wskutek zawieruch dziejowych i wojen. Został wznowiony dekretem watykańskiej Kongregacji Obrzędów 23 czerwca 1948, za pontyfikatu papieża Piusa XII.

[madohora]

19 grudnia 2005 papież Benedykt XVI wydał dekret o uznaniu cudownego uzdrowienia za wstawiennictwem bł. Szymona, jakie miało miejsce w Krakowie w 1943. Uzdrowiona została wówczas Maria Piątek, krakowska farmaceutka chora na zator mózgowy (sparaliżowana i pozbawiona mowy). 16 grudnia 2006 papież wydał dekret o uznaniu heroiczności cnót błogosławionego, następnie 23 lutego 2007 na konsystorzu kardynałów ustalono datę kanonizacji.

[madohora]

3 czerwca 2007 o godz. 10:00, w Uroczystość Trójcy Przenajświętszej, podczas mszy św. na Placu Świętego Piotra w Watykanie, papież Benedykt XVI uroczyście kanonizował bł. Szymona z Lipnicy.

[madohora]

[madohora]

W roku 1500 miasto, które w większości było drewniane prawie całe spaliło się w pożarze. Z powodu pożogi król polski Zygmunt I Stary uwolnił mieszczan na lat 13 od szosu i poborów, z wyjątkiem zwykłego cła, od czopowego zaś na pół roku, po czym w r. 1521 mieszczanie otrzymali znowu uwolnienie od dostarczania podwód na dwa lata. Mimo to miasto nie podnosiło się. Lustratorzy z r. 1564 oświadczają, że mieszczanie nie płacą królowi żadnych ezynezów, płacą jedynie księdzu 5 marek na ołtarz, nie wiadomo na jakiem prawie. Wszelkie dochody z młynów i jatek pobierał wójt, któremu także po 12 groszy płacili garncarze, było ich w sumie 22

[madohora]

Dawniej mieszkańcy dawali królowi co roku woła, 12 kop chleba i 6 achteli piwa, ale za sprawą wstawiennictwa wojewody krakowskiego Piotra Kmity Sobieńskiego ówczesnego właściciela Lipnicy Murowanej zwolnił ich z tego król Zygmunt August. Henryk III Walezy potwierdził dawne przywileje miasta w r. 1574, ustanowił targi w sobotę i trzy jarmarki: na Nawiedzenie Panny Maryi, na dzień św. Mateusza i dzień św. Jędrzeja. Król Stefan Batory, potwierdzając przywileje miasta założonego na stu łanach, z których wójt trzyma cztery a kościół dwa, nakazał, aby kopiący glinę na gruntach miejskich płacili do kasy miejskiej po 6 groszy, a pędzący gorzałkę po pół grzywny od kotła.

[madohora]

Mieszczanie mają wybierać na Trzech Króli dwóch rajców.

[madohora]

W 1639 roku król Władysław IV Waza zezwolił na drugi tygodniowy targ odbywający się we środy. Lustratorzy królewscy w 1664 roku znaleźli w miejscowości 7. piekarzy, 3. rzeźników, 9. winnic gorzałczanych oraz 3. młyny. Ze względu na małą wielkość miasta mieszczanie lipniccy zwolnieni byli z obciążeń wojskowych i nie wyprawiali wozów na wojnę.

[madohora]

W sto lat później r. 1765 lustracja zastała tylko 4 piekarzy, 1 rzeźnika, ale za to 20 szewców i 20 gorzelników (!); hiberny płaciło miasto 206 zip. 12 gr. Ostatnim dzierżawcą ststwa był Fryderyk Józef Moszyński, płacił kwarty w r. 1772, 4790 złp. 4 gr. 12 den.

[madohora]

W mieście znajdowała się 3-klasowa szkoła ludowa, w której od 1797 roku uczył się sławny polski poeta i historyk Kazimierz Brodziński

[madohora]

Po rozbiorach Polski Lipnica Murowana znalazła się w zaborze austriackim. Starostwo lipnickie zajęli Austriacy, którzy od roku 1787 ogłosili wyprzedaż w 3-ch częściach. Wieś Rajbrot w roku 1811 kupił Dunikowski za zł. reńskich 48560, wieś Leszczynę w r. 1818 Ignacy Modelski za zł. reńskich 26227, resztę zaś posiadłości w r. 1834 Kazimierz Janota-Bzowski za 31250 zł. reńskich.

[madohora]

Ostatnim starostą lipnickim był hrabia Moszyński (zm. 1805). Pod koniec 1834 r. Kazimierz Janota-Bzowski kupił (za 31 250 zł) majątek w Lipnicy Dolnej, Lipnicy Górnej, Lipnicy Murowanej oraz folwark w Królówce.

[madohora]

Miejscowa parafia rzymskokatolicka podlegała w XIX wieku diecezji tarnowskiej, dekanatu brzeskiego. Kościół murowany nieznanej fundacji został po zupełnym spaleniu został 24 czerwca 1824 r. odrestaurowany.

[madohora]

Austriacki spis statystyczny z 1872 roku wykazał, że Lipnica Murowana miała wówczas czynnego majątku 2004 zł. Ludność była uboga i trudniła się przeważnie garbarstwem oraz garncarstwem. Kasa pożyczkowa gminna miała 2891 zł. w. a. kapitału. Nieurodzajność gleby, przeważnie czerwonej garncarskiej gliny oraz niedostępność przestrzeni były powodem, że mimo nadań królewskich miasto nie rozwinęło się na większą skalę i mimo nazwy Lipnicy Murowanej, niczym się odróżniało od dwóch sąsiednich wsi, pozostając małym, drewnianym miasteczkiem. Do końca XIX wieku jedynym murowanym domem był dawny dworzec starościński, zwany pańskim domem

[madohora]

Pod koniec XIX wieku miasto zajmowało przestrzeń 676 mórg i 880 sążni kwadratowych. Według spisu ludności z 1872 roku w miejscowości mieszkało 972 mieszkańców, z których prawie wszyscy byli katolikami z wyjątkiem kilku Żydów. Cała parafia obejmująca sąsiednie wsie Lipnicę Dolną, Lipnica Górną i Borównę, z ogólną ludnością w liczbie 3649 była wyznania rzymskokatolickiego oraz liczyła 185 izraelitów.

[madohora]

W czasie I wojny światowej w miejscowości miały miejsce walki austriacko-rosyjskie. 11 listopada 1914 roku Lipnicę Murowaną, Rajbrot i okoliczne tereny zajęli Rosjanie przygotowując się do ataku na fortyfikacje Krakowa. Z tego okresu zachował się cmentarz wojenny nr 299 z grobami 63 żołnierzy, na którym pochowani zostali również polscy legioniści.

[madohora]

W 1934 r. Lipnica Murowana utraciła prawa miejskie.

[madohora]

W czasie II wojny światowej w Lipnicy Murowanej działał 12 Pułk Piechoty regionalny oddział Armii Krajowej. Przeprowadził on 26 lipca 1944 roku Akcję Wiśnicz – atak na niemieckie więzienie, która była jedną z największych akcji uwolnienia więźniów przez polskie podziemie przeprowadzonej w czasie niemieckiej okupacji Polski.

[madohora]

29 października 1944 roku Niemcy przeprowadzili pacyfikację wsi wraz z pacyfikacjami okolicznych miejscowości – Lipnicy Dolnej oraz Lipnicy Górnej. Wzięło w niej udział wojsko, policja oraz kolaborujące z niemieckimi nazistami jednostki „własowców”

[madohora]

Dzisiejsza Lipnica Murowana stanowi przykład zabudowy średniowiecznej osady miejskiej o charakterze targowym, zbudowanej w układzie owalnicowym wokół dość dużego (60 na 55 m) rynku. Pary ulic wychodzące z rogów rynku łączą się z ulicami obwodowymi. Parterowe domy podcieniowe w pierzejach rynku, zwrócone szczytami ku środkowi placu, zbudowano w XVIII wieku, w czasach, gdy miejscowość utraciła już swoje znaczenie. Są to głównie domy drewniane o konstrukcji zrębowej, nakryte dachami naczółkowymi, tylko niektóre częściowo murowane. Większość podcieni wspiera się na skromnie ozdobionych, drewnianych słupach. W 2003 roku kościół św. Leonarda został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Miejscowość znajduje się na małopolskim Szlaku Architektury Drewnianej.

[madohora]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego:

[madohora]

zespół staromiejski – zabudowa dawnego miasta, w tym Rynku charakterystycznymi z drewnianymi domami podcieniowymi (patrz wyżej), oraz szczątkami murów obronnych, od których wzięła się nazwa miasta. W obrębie zespołu wyszczególniono następujące zabytki:

[madohora]

kościół parafialny pw. św. Andrzeja Apostoła – gotycki z XIV wieku;

[madohora]

Kościół św. Andrzeja Apostoła – kościół parafialny w Lipnicy Murowanej, najstarszy i największy z lipnickich kościołów.

[madohora]

Został wzniesiony z fundacji króla Kazimierza Wielkiego (dokument wydany w dniu 1 lipca 1363 r.). Co najmniej od 1373 r. był ośrodkiem rozległego dekanatu, który swym zasięgiem przez kilka wieków obejmował m.in. Bochnię. W 1784 r. zniesiono dekanat lipnicki, a parafię lipnicką włączono do dekanatu brzeskiego. Dopiero w 1928 r. utworzono ponownie dekanat lipnicki.

[madohora]

Z 1463 r. pochodzi pierwsza wzmianka o istniejącej przy kościele szkole parafialnej. W 1483 r. wójt lipnicki Łukasz Waldorf ufundował w kościele ołtarz Wniebowzięcia NMP. Kościół ulegał częstym zniszczeniom wraz z miastem, w tym w czasie pożarów w latach 1500, 1740, 1810, 1820, 1824. Zniszczony w czasie najazdu szwedzkiego w 1655 r., został później gruntownie odremontowany. Przebudowany w latach 1720 i 1754, był ponownie konsekrowany przez biskupa sufragana krakowskiego Michała Kunickiego. Po pożarze z 1820 r. odbudowany i znów konsekrowany przez biskupa krakowskiego Grzegorza T. Zieglera. Po rozległych pracach remontowych, prowadzonych od 1973 r., podczas których częściowo odsłonięto pierwotne, gotyckie portale, w 1976 r. kościół ponownie otynkowano z zewnątrz. Ostatnia rewitalizacja kościoła miała miejsce w latach 2009–2011.

[madohora]

Kościół usytuowany został na skraju dawnego miasta i od początku wyróżniał się imponującą bryłą. Wzniesiony w stylu gotyckim. Murowany, z węższym prezbiterium zamkniętym dwubocznie, wyróżnia się masywną, czworoboczną wieżą na osi, wspartą we frontowych narożnikach potężnymi przyporami. Dach dwuspadowy, jednokalenicowy, z niewielką, czworoboczną wieżyczką sygnaturki na kalenicy.

[madohora]

Wnętrze zdobi bogata polichromia figuralna i ornamentalna, wykonana w 1863 r. przez A. Miklasińskiego z Bochni, odnawiana w latach 1913 i 1975. Ołtarz główny z 1887 r. dłuta Ludwika Sikorskiego z Zakliczyna. W ołtarzu obraz św. Andrzeja Apostoła, odnowiony w latach 1913 i 1973. Ołtarze boczne: Najświętszego Serca Pana Jezusa oraz św. Józefa z 1889 r., również dłuta L. Sikorskiego, odnawiane w latach 1913 i 1975. Najstarszy ołtarz, rokokowy, w południowej kaplicy Pana Jezusa Ukrzyżowanego, pochodzi najpóźniej z roku 1773. Ołtarz Matki Bożej Majowej z 1896 r., dzieło Władysława Łuczkiewicza, był odnawiany w 2007 r. Ołtarz pod chórem, z 1863 r., zawiera cenną gotycką rzeźbę przedstawiającą Matkę Boską z Dzieciątkiem Jezus, pochodzącą z ok. 1370 r., a więc sprzed epoki tzw. „pięknych Madonn”. Godna uwagi jest również rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego na tęczy z XVII w. W zakrystii rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego z XVIII w. Ambona z 1889 r., odnowiona w 1970.

[madohora]

Przy wejściu bocznym chrzcielnica kamienna z XIV w., przy głównym – z XV w. Ta pierwsza na pewno pamięta św. Szymona z Lipnicy. W zwieńczeniu ołtarza św. Józefa znajduje się obraz przedstawiający św. Szymona, a duże malowidło przedstawiające go znajduje się również na ścianie prezbiterium.

[madohora]

Na wieży kościelnej znajduje się dzwon Maryja, na cześć 640 rocznicy obecności figury Pięknej Madonny, nazywany także Dzwonem Prezydenckim, na pamiątkę tragicznie zmarłego fundatora, prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Dzwon został odlany w 2009 r. a pierwszy raz jego dźwięk rozbrzmiał na wieży 18 lipca 2010 r.

[madohora]

kościół pw. św. Szymona z Lipnicy – barokowy z XVII wieku;

[madohora]

Kościół św. Szymona z Lipnicy – znajdujący się w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Lipnica Murowana, w Lipnicy Murowanej.

[madohora]

Parafialny, kościół wotywny, wzniesiony na miejscu domu, w którym urodził się późniejszy św. Szymon z Lipnicy. Niewielki, murowany kościół został zbudowany w latach 1636–1648 za namową króla Władysława IV Wazy, w fundacji Stanisława Lubomirskiego (ówczesnego dzierżawcy Lipnicy) i mieszczan lipnickich, jako wotum wdzięczności za zwycięstwo armii polskiej (dowodzonej po śmierci Chodkiewicza przez Lubomirskiego) nad wojskami tureckimi w 1621 r. w bitwie pod Chocimiem. Został przebudowany w latach 1964–1966 dzięki ofiarności lipniczan z Ameryki oraz dzięki wkładowi i staraniem ks. prałata Franciszka Bardla w 50. lecie jego kapłaństwa

[madohora]

Budowla jednonawowa, bezwieżowa, jedynie z sygnaturką na kalenicy dwuspadowego dachu, prezentuje styl wczesnobarokowy. Ołtarz główny, w stylu rokokowo-neogotyckim, pochodzi z 1860 roku. Znajduje się w nim obraz przedstawiający późniejszego św. Szymona z drugiej poł. XVI w. Dwa ołtarze boczne, w stylu ludowego rokoka, pochodzą z XVIII w. Organy wybudowano w XIX wieku.

[madohora]

Przy kościele studnia (pierwotnie z XVI w.), z której woda słynie - według legendy - jako uzdrawiająca oczy, uszy, gardło oraz niepłodność u kobiet.

[madohora]

Przed kościołem, włączona w jego ogrodzenie, murowana dzwonnica parawanowa z dwoma dzwonami, pełniąca jednocześnie funkcję bramy wejściowej.

[madohora]

Na niewielkim placyku przed kościołem, już poza jego ogrodzeniem, znajduje się pomnik króla Władysława Łokietka, który w 1326 r. nadał Lipnicy prawa miejskie.

[madohora]

Dom Starościński – kamienny z przełomu XVII/XVIII wieku, Rynek 3 (daw. 1);

[madohora]

dom drewniany – z przełomu XVIII/XIX wieku, Rynek 22;

[madohora]

Dawna szkoła trywialna – obecnie siedziba Izby Regionalnej, Rynek 30;

[madohora]

Szkoła trywialna (łac. trivialis co oznacza tani, pospolity, gminny) – w systemie szkolnictwa obowiązującym w Austrii i Austro-Węgrzech w XIX wieku szkoła o elementarnym poziomie nauczania. Szkoły trywialne zakładano we wsiach, miały zazwyczaj jednego lub dwóch nauczycieli.

[madohora]

Cmentarz wojenny nr 299 – Lipnica Murowana – cmentarz z I wojny światowej.

[madohora]

Cmentarz wojenny nr 299 – Lipnica Murowana – cmentarz z I wojny światowej znajdujący się w miejscowości Lipnica Dolna w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Lipnica Murowana. Jest jednym z 400 zachodniogalicyjskich cmentarzy wojennych zbudowanych przez Oddział Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie. Z tej liczby w okręgu bocheńskim cmentarzy jest 46

[madohora]

Znajduje się w Lipnicy Dolnej, pomiędzy kościołem św. Leonarda a rzeką Uszwicą. Jest to kwatera na starym cmentarzu parafialnym. Dojść można tutaj od szosy Lipnica Murowana – Tymowa, lub ścieżką spacerową z rynku w Lipnicy Murowanej (ok. 200 m)

[madohora]

Pochowano tutaj żołnierzy armii rosyjskiej i austro-węgierskiej, a także 2 żołnierzy Legionów Polskich, którzy zginęli na okolicznych polach na początku grudnia 1914. Rosjanie zajęli Lipnicę murowaną, Rajbrot i okoliczne tereny już 11 listopada 1914. Ówcześni komentatorzy piszą: „"Zjawiają się Moskale, którzy jak mrowie zajmują na kwatery wszystkie niemal domy". Szykowali się do zdobycia fortyfikacji Krakowa. Austriacy zaatakowali ich od południa na linii Limanowa – Łapanów w ramach dużej operacji wojennej zwanej Bitwą pod Limanową. Po kilkudniowych niezwykle zaciętych walkach wyparli wojska rosyjskie z tych terenów. 13 grudnia Rosjanie rozpoczęli odwrót dalej na wschód.
Na cmentarzu tym pochowano łącznie 63 żołnierzy, zidentyfikowano 9

[madohora]

Cmentarz wykonano na planie prostokąta. Ogrodzony jest murem składającym się z betonowych słupków, pomiędzy którymi znajdują się grube żelazne rury. W furtce znajduje się nisko zwieszony, gruby łańcuch. W obrębie cmentarza jest 14 zbiorowych mogił z betonowymi nagrobkami i żelaznymi krzyżami. Są 4 rodzaje krzyżów:
1 ażurowy, żeliwny typu austriackiego (jednoramienny)
1 ażurowy żeliwny typu rosyjskiego (dwuramienny)
mniejsze jednoramienne wykonane z płaskowników żelaznych
mniejsze dwuramienne wykonane z płaskowników żelaznych
Oprócz tego jest jeden nagrobek z pojedynczym, ale odmiennym krzyżem i odmiennym betonowym nagrobkiem, oraz jedna kamienna płyta również zwieńczona krzyżem (jednoramiennym). Na płycie tej jest napis: Henryk Halski. 1. P. Leg. Pol.. Jest jeszcze jedna tabliczka z napisem: Józef Salski podoficer 1p. legionów mając 18 lat zginął d. 7 III 1915 w walkach o wolność ojczyzny. Na pozostałych mogiłach brak tabliczek

[madohora]

Austriacy projektowali cmentarze wojenne z myślą, że będą one miejscem patriotycznych spotkań. W okresie Polski międzywojennej doceniano rangę cmentarza i był wówczas pielęgnowany przez miejscową społeczność. Po II wojnie ranga cmentarza w świadomości społeczeństwa i ówczesnych władz zmalała. Cmentarz ulegał w naturalny sposób niszczeniu. Dopiero w latach 80. zaczęła narastać świadomość potrzeby ochrony. Ten cmentarz ostał się jednak w dobrym stanie. Obecnie jest odnowiony i pielęgnowany.

[madohora]

Lipnica Dolna – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Lipnica Murowana.

[madohora]

W czasie II wojny światowej w Lipnicy Dolnej działał 12 Pułk Piechoty regionalny oddział Armii Krajowej. Przeprowadził on 26 lipca 1944 roku Akcję Wiśnicz - atak na niemieckie więzienie, która była jedną z największych akcji uwolnienia więźniów przez polskie podziemie przeprowadzonej w czasie niemieckiej okupacji Polski

[madohora]

29 października 1944 roku Niemcy przeprowadzili pacyfikację wsi wraz z pacyfikacjami okolicznych miejscowości – Lipnicy Murowanej oraz Lipnicy Górnej. Wzięło w niej udział wojsko, policja oraz kolaborujące z niemieckimi nazistami jednostki „własowców”

[madohora]

Kościół cmentarny pw. św. Leonarda z XV wieku – wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO – z najbliższym otoczeniem w obrębie cmentarza, w tym z cmentarzem wojennym z I Wojny Światowej.

[madohora]

Kościół św. Leonarda – drewniany kościół cmentarny, usytuowany w miejscowości Lipnica Dolna w powiecie bocheńskim. W 2003 roku wpisany, wraz z innymi drewnianymi kościołami południowej Małopolski, na listę światowego dziedzictwa UNESCO

[madohora]

Kościół znajduje się nad rzeczką Uszwicą, poza historyczną granicą dawnych obwarowań miejskich Lipnicy Murowanej. Kościół zbudowano prawdopodobnie pod koniec XV wieku, na miejscu wcześniejszej świątyni. Jednak według miejscowej tradycji pochodzi on z roku 1143 lub 1203 – taką datę można odczytać na północno-wschodniej ścianie prezbiterium – i stoi na miejscu dawnej pogańskiej gontyny.

[madohora]

Zachował się do dziś w stanie prawie niezmienionym i należy do najcenniejszych drewnianych kościołów gotyckich Polski. Jest to świątynia orientowana, o konstrukcji zrębowej, dwudzielna. Prezbiterium zamknięte jest trójbocznie. Nawa jest szersza, w kształcie kwadratu. W XVII wieku kościół został otoczony malowniczymi sobotami, w tym czasie dodano także wieżyczkę na sygnaturkę. Przy prezbiterium nie ma zakrystii. Dach świątyni jest jednokalenicowy, o konstrukcji więźbowo-zaskrzynieniowej, kryty gontem. Zgodnie z dawną tradycją okna są tylko po stronie południowej, zaś drzwi wejściowe od południa i zachodu.

[madohora]

Wnętrze nakryte jest stropami z zaskrzynieniami w nawie. Na stropach znajduje się polichromia patronowa: w nawie z końca XV wieku, w prezbiterium z XVI wieku[5]. Na zaskrzynieniach znajdują się deski z dekoracją o motywach kasetownowych, wykonaną prawdopodobnie w XVII wieku. Malowidła w prezbiterium pochodzą z 1689 roku (data wymalowana w północno-wschodnim narożu)[5]. Na zamknięciu przedstawiono Ukrzyżowanie na tle draperii podtrzymywanej przez aniołów, na ścianie północnej Sąd Ostateczny, na południowej Ostatnią Wieczerzę i wizerunek Najświętszej Marii Panny adorowanej przez św. Szymona z Lipnicy[6]. W nawie, na ścianie północnej, znajduje się polichromia z 1711 roku (data na belce tęczowej)[. Dekoracja chóru muzycznego składają się charakteryzujące się ludową ekspresją malowidła przedstawiające Dekalog. W kościele znajdowały się dawniej trzy zabytkowe tryptyki. Zostały skradzione w nocy z 4 na 5 lipca 1992 roku, a następnie odzyskane. Zdecydowano się jednak umieścić je w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowi. Dziś w Lipnicy można podziwiać ich kopie. Na wyposażenie świątyni składają się:

[madohora]

kopia tryptyku św. Leonarda, pochodzącego z ok. 1510 roku. W polu środkowym św. Leonard z kajdanami w rękach, św. Wawrzyniec i św. Florian. Na skrzydłach bocznych ukazano sceny z życia św. Leonarda i wizerunki świętych;

[madohora]

kopia tryptyku św. Mikołaja, pochodzącego z ok. 1530 roku. W polu środkowym św. Mikołaj, który ofiarowuje trzem biednym pannom posag w postaci trzech złotych kul;

[madohora]

kopia tryptyku Adoracji Dzieciątka Jezus, pochodzącego z 3 lub 4 ćw. XV wieku

[madohora]

grupa Pasji na belce tęczowej, w skład której wchodzą krucyfiks oraz figury Matki Boskiej i św. Jana;

[madohora]

barokowe obrazy na południowej ścianie nawy;

[madohora]

gotycka płaskorzeźba Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny z końca XIV wieku

[madohora]

Ciekawym elementem jest też belka podtrzymująca ołtarz od tyłu. Rzekomo jest to dawna rzeźba Świętowita. W posadzce nawy znajduje się płyta nagrobna Antoniego Ledóchowskiego, ojca sióstr bł. Marii Teresy i św. Julii Marii.

[madohora]

Cennym zabytkiem jest feretron procesyjny z płaskorzeźbą Trójcy Świętej

[madohora]

Kościół został poważnie uszkodzony przez powódź w 1997 roku. Woda podmyła wówczas fundamenty i dostała się do wnętrza. Całkowicie zniszczyła kryptę i znajdujący się w niej nagrobek. Świątynię uratowali mieszkańcy wsi, przywiązując ją linami do potężnych drzew. Po ustąpieniu powodzi szybko przystąpiono do gruntownych prac remontowych. W 2003 roku kościół został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

[madohora]

Nerwowo było również w roku 2010. Wówczas kościółek otoczono specjalnym kołnierzem, który zabezpieczył go przed zalaniem. W 2014, gdy poziom pobliskich rzek przekroczył stany alarmowe, strażacy PSP w Bochni i z 4 jednostek OSP z terenu gminy Lipnica Murowana zabezpieczyli otoczenie kościoła mobilnymi zaporami wodnymi, które wypożyczono od Państwowej Straży Pożarnej w Bochni.

[madohora]

W roku 2016, dzięki staraniom ks. Zbigniewa Krasa, dotychczasowego proboszcza Parafii św. Leonarda w Lipnicy Murowanej, a obecnego kapelana Prezydenta Andrzeja Dudy oraz Komendanta Państwowej Straży Pożarnej w Bochni – st. bryg. mgr inż. Krzysztofa Kokoszki, 16 marca w Lipnicy Murowanej, została przekazana specjalnie zaprojektowana przez firmę SUPRON1 mobilna zapora przeciwpowodziowa, mająca na celu ochronę światowej klasy zabytku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Dwór Ledóchowskich – murowany budynek z I poł. XIX w. w zachodniej części Lipnicy Dolnej w powiecie bocheńskim w województwie małopolskim, który przez ponad 60 lat (do II wojny światowej) pozostawał w rękach rodziny Ledóchowskich. Przez kilka lat mieszkały tu m.in. córki Antoniego Halki-Ledóchowskiego: późniejsza święta Urszula, kanonizowana w 2003 r., oraz późniejsza błogosławiona Maria Teresa, beatyfikowana w 1975 roku.

[madohora]

Po pożarze Lipnicy w 1828 r. rada miejska postanowiła przenieść centrum miasta w nowe miejsce. W miejscu położonym kilkaset metrów na wschód od ówczesnego (i obecnego) rynku, na gruntach będących od końca 1834 r. własnością Kazimierza Janoty-Bzowskiego, wyznaczono nowy, większy plac, wokół którego planowano budowę domów. Zbudowany w latach 1830–1835 murowany dwór Bzowskiego miał stanowić fragment wschodniej pierzei nowego rynku. Na jego środku stanęła – istniejąca do dziś – ufundowana przez Bzowskiego w 1837 r. figura św. Floriana, który miał odtąd strzec "Nowego Miasta" od pożarów.

[madohora]

Do powstania „Nowego Miasta” w Lipnicy ostatecznie nie doszło, a w 1872 r. lipnickie włości wraz z dworem kupił hrabia Kazimierz Lgocki herbu Orla (Szaszor), żonaty z Kamilią Tatmajerówną z Łopusznej. Lgoccy rzadko przebywali w Lipnicy, przez co pod koniec lat 70. XIX w. dwór mocno podupadł.

[madohora]

W 1883 r. do dworu wprowadziła się, przybyła z Austrii, rodzina CK szambelana Antoniego Halki Ledóchowskiego herbu Szaława. Przez kilka pierwszych lat mieszkały tu również córki Antoniego Ledóchowskiego: późniejsza święta Urszula oraz późniejsza błogosławiona Maria Teresa.

[madohora]

Po II wojnie światowej w dawnym folwarku mieściła się rolnicza spółdzielnia produkcyjna, a w dworze mieściła się szkoła, posterunek milicji oraz mieszkania lokatorskie. Od lat 80. XX w. budynek jest własnością Kurii Diecezjalnej w Tarnowie. Został gruntownie odremontowany. Mieści się w nim obecnie Katolicki Ośrodek Studiów Społecznych im. Urszuli Ledóchowskiej. W 2003 r. w dworze zorganizowano także małe muzeum poświęcone rodzinie Ledóchowskich, zwłaszcza św. Urszuli. W dwóch salach znajduje się skromny zbiór rodzinnych pamiątek i świadectw, z których można wyczytać niezwykłą historię ich życia. Zwiedzenie dworu i muzeum możliwe jest po wcześniejszym uzgodnieniu z tutejszymi urszulankami.

[madohora]

Klasycystyczny, piętrowy budynek wzorowany był na francuskich pałacach wiejskich. Murowany na rzucie prostokąta, nakryty jest dachem czterospadowym krytym dachówką. W pięcioosiowej elewacji frontowej wyróżnia się zagłębiony w lico ściany portyk z czterema kolumnami, ponad którym znajduje się balkon w formie loggii. Na parterze dwór posiadał pięć pokoi i duży hol, na pierwszym piętrze siedem pokoi i balkon. Poprzez zadaszony ganek łączył się z budynkiem gospodarczym, w którym były pomieszczenia dla służby. Ponadto ganek, rozbudowany w stronę parku, mieścił cztery skromne pokoje z pięknym widokiem na park. Dwór otoczony był wysokim kamiennym murem z okazałą bramą wjazdową. Na słupach bramy spoczywały kamienne lwy.

[madohora]

Z oryginalnego wyposażenia dworu prawie nic się nie zachowało. Ledóchowscy, wysiedleni przez Niemców w czasie II wojny światowej, rozdali co cenniejsze przedmioty mieszkańcom Lipnicy, reszta została później rozszabrowana. Kilkanaście eksponatów znajduje się w domu zakonnym sióstr urszulanek SJK w Lipnicy Murowanej.

[madohora]

Na południe od dworu ciągnie się las, kiedyś pełniący rolę parku. Przy końcu polany znajduje się zbudowana w 1975 r. grota Matki Boskiej, która zastąpiła figurę, stojącą na miejscu jeszcze starszej, drewnianej kapliczki.

[madohora]

Miejscowość leży na terenie Wiśnicko-Lipnickiego Parku Krajobrazowego. Położona jest malowniczo wśród zalesionych wzgórz Pogórza Wiśnickiego. Największe z nich to Paprotna (441 m n.p.m.). Do atrakcji przyrodniczych i turystycznych należą:
pomnik przyrody Kamienie Brodzińskiego pod jednym z wierzchołków Paprotnej, będący jedną z większych atrakcji turystycznych tej gminy położony na pograniczu miejscowości Lipnica Górna i Rajbrot,
ścieżka spacerowo-przyrodnicza „Kamienie Brodzińskiego” prowadząca od drogi nr 966 do grupy ostańców skalnych na Paprotnej,
przez miejscowość przebiega niebieski szlak turystyczny niebieski szlak turystyczny prowadzący szczytami Beskidu Wyspowego i Pogórza Wiśnickiego z Tymbarku do Bochni.
Miejscowość posiada mobilny przewodnik turystyczny, dostępny w 5 językach, w którym opisano 6 wybranych obiektów, w tym najważniejsze zabytki w gminie. Informator jest w formie mobilnej strony internetowej dostępnej pod adresem www.lipnica.mobi. Przy obiektach znajdują się tabliczki z QR kodami, które po zeskanowaniu przez telefon lub smartfon odsyłają do opisu danego obiektu.

[madohora]

W Lipnicy Murowanej znajduje się ostatnia założona przez św. Urszulę Ledóchowską placówka sióstr Urszulanek SJK. Pierwsze siostry rozpoczęły w niej pracę w 1939 r., już po śmierci założycielki zgromadzenia. Obecnie siostry prowadzą m.in. ogólnodostępny Dom Pielgrzyma.

[madohora]

Lipnica Murowana słynie z konkursu Lipnickich Palm i Rękodzieła Artystycznego na palmę wielkanocną, organizowanego od 1958 roku. Najwyższe palmy prezentowane w konkursie osiągały już ponad 30 metrów wysokości, a za najbardziej rekordowe uznawane były te wykonane przez Zbigniewa Urbańskiego o wysokościach 33,45 metra (2009 r.), 35,10 metra (2010 r.) i 36,04 metra (2011 r.). Następny rekord został ustanowiony w 2019 r. przez Andrzeja Goryla osiągając wysokość 37,78 metra.

[madohora]

Każda Palma Wielkanocna zgłoszona na Konkurs, w każdej z kilku kategorii, powinna być wykonana z naturalnych surowców (użycie metalowych czy plastikowych elementów ją dyskwalifikuje). Każda palma, nawet te najwyższe, muszą zostać postawione pionowo siłą ludzkich mięśni – z wykorzystaniem jedynie lin oraz stabilizujących tyczek, bez użycia dźwigów lub podnośników. Złamanie się palmy podczas stawiania dyskwalifikuje ją z udziału.

[madohora]

Uszwica – rzeka w południowej Polsce, prawy dopływ Wisły o długości 67,4 km

[madohora]

Wypływa z północnych zboczy Beskidu Wyspowego i Pogórza Wiśnickiego, spod wierzchołków Łopusza, Kobyły i Rogozowej z wysokości ok. 500 m n.p.m. Płynie początkowo przez Pogórze Wiśnickie, a poniżej Brzeska wpływa na Podgórze Bocheńskie. Do Wisły uchodzi na 151 km jej biegu. Powierzchnia dorzecza wynosi 323 km².

[madohora]

Większe miejscowości, przez które przepływa Uszwica, to Lipnica Murowana, Borzęcin, Bielcza i Brzesko

[madohora]

Począwszy od drogowskazu w Borzęcinie rzeka jest zmeliorowana. Średni przepływ w Borzęcinie (8,8 km od ujścia do Wisły) w latach 1956–1990 wynosił 2,46–0,17 m³/s, a stan wody mieścił się w granicach 30–566 cm

[madohora]

Tylko zasilające rzekę potoki, spływające z zalesionych górskich stoków, mają czystą wodę. Ona sama jest silnie zanieczyszczona, płynąc przez obszary gęsto zaludnione. W latach osiemdziesiątych XX wieku i wcześniej w Uszwicy żył pstrąg potokowy, jednak działalność kłusownicza oraz duże zanieczyszczenie wody spowodowało, że pozostały jedynie znikome ilości tej szlachetnej ryby. W 2002 r. rzeka miała III klasę czystości do Brzeska, gdzie dołączają się ścieki z Brzeska i Okocimia, poniżej miała wody pozaklasowe

[madohora]

Powyżej Brzeska występują ryby chronione, m.in. strzebla potokowa, śliz pospolity, piskorz, piekielnica, a także rak szlachetny. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku w Uszwicy i jej dopływach, od źródeł po Gnojnik występowały licznie pstrąg potokowy, brzana pospolita i kleń.

[madohora]

lewe: Księży, Górzański, Leksandrówka, Kowalówka, Podszumin, Ulga Uszewska,
prawe: Piekarski, potok w Gosprzydowej, dopływ w Gnojniku, Zawadka, Zagrody, potok z Okocimia, Grodna, Jastwianka, Niedźwiedź, Wróblówka, Borowa Struga

[madohora]

[madohora]

Lipnica Murowana,
w. gminna w woj. małopol., w pow. bochnieńskim, na Pogórzu Wiśnickim, nad Uszwicą;
prawa miejskie 1326–1880; ośr. usługowy i letnisko; drobny przemysł; zachowany średniow. układ lokacyjny miasta; drewniany późnogot. kościół cmentarny (koniec XV w.) z 3 późnogot. tryptykami i polichromią z kilku epok, wpisany na Listę Świat. Dziedzictwa Kult. i Przyr. UNESCO.

[madohora]

[madohora]

Akcja Wiśnicz – atak Armii Krajowej przeprowadzony 26 lipca 1944 roku na niemieckie więzienie w Nowym Wiśniczu. Jedna z największych akcji polskiego podziemia, w których uwolniono więźniów, przeprowadzonych w czasie niemieckiej okupacji Polski

[madohora]

Pod koniec 1939 roku Niemcy urządzili w dawnym polskim więzieniu karnym w Nowym Wiśniczu pod Bochnią przejściowy obóz filtracyjny, skąd kierowali osadzonych do obozów koncentracyjnych. Załogę stanowiło kilkunastu Niemców, którzy stale mieszkali na terenie więzienia. Pozostawiono także kilkudziesięciu polskich strażników z okolicznych wsi[2]. Dzięki nim Armia Krajowa miała w więzieniu swoich informatorów i przed rozpoczęciem akcji posiadała dokładne plany obiektu, rozkład straży, grafiki służby, rozlokowanie więźniów w celach, a nawet kopie akt personalnych osadzonych.

[madohora]

Według danych uzyskanych 24 lipca od umieszczonych wewnątrz więzienia wywiadowców otrzymano informację o planowanym wywiezieniu osadzonych więźniów politycznych do obozu koncentracyjnego w Auschwitz, które Niemcy zaplanowali na 27 lipca. W związku z tym podjęto decyzję o przeprowadzeniu akcji odbicia więźniów w nocy z 26 na 27 lipca 1944 roku

[madohora]

Akcja uznawana była za bardzo trudną z powodu umiejscowienia więzienia w niedostępnym, pokarmelickim klasztorze oraz groźnego sąsiedztwa. W odległości 300 metrów od więzienia, w budynku szkoły stacjonowała jednostka 33. Batalionu SS, która była zmotoryzowana oraz dysponowała bronią pancerną. Operacja uznana została za bardzo ryzykowną i żaden inny oddział AK nie chciał się jej podjąć ani wziąć w nim udziału.

[madohora]

Na akcję wyruszył oddział dywersyjny 36 partyzantów AK z I Batalionu 12 Pułku Piechoty Armii Krajowej z Placówki „Łosoś” w Lipnicy Murowanej, dowodzony przez podporucznika Józefa Wieciecha ps. „Tamarow”. Polacy posiadali 2 ręczne karabiny maszynowe, 2 pistolety maszynowe MP, 4 steny, 1 pepeszę, 22 karabiny „Mauser”, 17 pistoletów oraz po 2-5 granatów dla każdego żołnierza

[madohora]

Przed rozpoczęciem akcji wyznaczony oddział sabotażowy przeciął kable telefoniczne uniemożliwiając wezwanie pomocy. Początkowo planowano rozpoczęcie akcji na godzinę 23.00, ale doszło do godzinnego opóźnienia. Dopiero o 24.00 akowcy stanęli pod główną bramą przebrani w mundury straży więziennej. Bezpośrednio pod bramę wysłano jednego żołnierza, który zmylił strażnika niemieckiego i wykorzystując jego dezorientację sforsował bramę, dzięki czemu partyzanci wtargnęli na wartownię. Tam rozbrojono zaskoczoną załogę: oficera oraz 9 wartowników. Opanowanie budynku odbyło się bez jednego wystrzału. Żołnierze AK związali strażników kładąc ich na podłodze

[madohora]

Partyzanci przejęli broń oraz amunicję, a także znaleźli klucze do więziennego magazynu broni, który splądrowali. Niektórzy z żołnierzy nieśli po 2-3 karabiny. Liczba sztuk broni była tak duża, że część otrzymali także uwolnieni więźniowie. Zdobyto 3 karabiny maszynowe, 5 automatów MP, 5 karabinów, 12 pistoletów, 21 granatów, amunicję w skrzynkach, kompasy, lornetki, plecaki itp

[madohora]

Po zdobyciu więzienia otworzono cele uwalniając 128 więźniów politycznych. Więźniów kryminalnych skazanych za pospolite przestępstwa pozostawiono w celach, aby uniemożliwić im dokonywanie przestępstw na wolności, a także, by uniknąć wydania uczestników akcji za pieniądze[2]. Uwolnieni więźniowie zostali wyprowadzeni przez partyzantów do okolicznych lasów, gdzie podzielono ich na grupy i rozlokowano w okolicznych placówkach AK. Część z nich zgłosiła chęć wstąpienia w szeregi Armii Krajowej, co zaaprobował dowódca I Batalionu 12 Pułku Piechoty.

[madohora]

Akcja zakończyła się całkowitym sukcesem – nikt nie zginął, zarówno po polskiej, jak i niemieckiej stronie, a żaden z uwolnionych więźniów nie został schwytany przez Niemców. Dodatkowo uniknięto walki z niemieckimi żołnierzami z sąsiadującej z więzieniem jednostki SS.

[madohora]

Trzy miesiące po akcji 29 października 1944 roku Niemcy przeprowadzili szeroko zakrojoną pacyfikację okolicznych wsi, co uznano za niemiecki odwet na lokalnej ludności za Akcję Wiśnicz. Wzięło w niej udział wojsko, policja oraz kolaborujące z niemieckimi nazistami jednostki „własowców”. Przeprowadzili oni pacyfikację wsi Lipnica Murowana, Lipnica Dolna oraz Lipnica Górna. Ofiarą padli również niektórzy uczestniczący w akcji w Nowym Wiśniczu żołnierze AK. Zastrzeleni zostali wówczas: Józef Burdak „Kruk” i Franciszek Michałek „Raj”. Dodatkowo aresztowano i wysłano do obozów koncentracyjnych: Leona Szczerkowskiego „Lwa”, Zbigniewa Wyrzykowskiego „Maryśkę”, Romana Stokłosę, Szymona Sufczyńskiego „Tłoka”, Juliana Wieciecha „Skrzata”, Tadeusza Wieciecha „Turkota”. Z osadzonych w obozach niemieckich przeżył tylko Julian Wieciech

[madohora]

Oddział dywersyjny I batalionu 12. pułku piechoty AK w akcji bojowej „Wiśnicz”:

dowódca: ppor. Józef Wieciech „Tamarow”, „Boruta” – dowódca I batalionu,
zastępca dowódcy: por. Jan Szymański „Kresowy”, „Twardowski” – dowódca 2. kompanii,
grupa szturmowa: sierż. Adolf Roman „Kosa” – dowódca 1. kompanii, por. Józef Kaczmarczyk „Turoń” – zastępca komendanta Obwodu „Wieloryb”, pchor. Eugeniusz Kowal „Efka” – adiutant dowódcy batalionu, kpr. Zbigniew Wyrzykowski „Maryśka” – szef 2. kompanii,
grupa II rzutu: pchor. Edward Wieciech „Harnaś” – dowódca, kpr. Mieczysław Gos „Kukułka”, sier. Stanisław Żaczek „Łuszczyna”, podchorążowie: Szymon Skórka „Mars”, Szymon Gnoiński „Rabin”, Tadeusz Golemiec „Rydwan”, Aleksander Plewa „Cholewa”, Tadeusz Budacz „Tygrys”, Mieczysław Dychus „Brzoza”,
posterunek stały nr l: podchorążowie Wojciech Piotrowski „Paź”, Szymon Sufczyński „Tłok”,
posterunek stały nr 2: podchorążowie Franciszek Wojciechowski „Orzeł”, Tadeusz Plewa „Nóż”,
patrol zewnętrzny: plul. pchor. Stefan Mączka – dowódca, kpr. Antoni Kociołek „Krypeć”, Roman Stokłosa, Jerzy Cieczko „Skaut”, Szymon Plewa „Puchacz”,
ubezpieczenie bramy: dowódca plut. pchor. Leon Szczerkowski „Lew” (dowódca I plu tonu 2. kompanii), zastępca – kpr. Ludwik Maciejewski „Zielony”, szeregowi Franciszek Michałek „Raj”, Władysław Łyszczarz „Cilcwa”, Ignacy Kanownik „Skórka”, Franciszek Wieciech „Bocian”, Andrzej Brzustek „Sak”, Stanisław Włodarczyk „Torka” oraz dwaj nieznani,
łącznicy: pchor. Julian Wieciech „Skrzat”, pchor. Stefan Radzięta „Wicher”, odpowiedzialni za zerwanie połączenia telefonicznego: ppor. Andrzej Możdżeń „Sybirak” (dowódca I kompanii), plut. Aleksander Szafrański „Wróbel” oraz 7 innych żołnierzy 1. kompanii, których nazwisk oraz pseudonimów nie udało się ustalić

[madohora]

LIPNICA ROZKŁAD JAZY BUSÓW

[madohora]

ROZKŁAD JAZDY POCIĄGÓW KATOWICE - BOCHNIA - BRZESKO OKOCIM

[madohora]

Pewna babcia z Lipnicy
Nic tylko pieniądze liczy
Krzyknął na nią baca
Ze jest inflacja
Teraz babcia milczy

[madohora]

Pewna babcia z Lipnicy
Nic tylko pieniądze liczy
Krzyknął na nią baca
Ze jest inflacja
Schowała się w piwnicy

[madohora]

Pewien pan w Lipnicy
Od wielu lat milczy
Czy się o coś założył
Czy tylko problemy mnoży
Nawet się nie ukłoni na ulicy

[madohora]

Barman

Pewien pan z Lipnicy Murowanej
Koniecznie chciał zostać barmanem
Po knajpach się włóczy
Całą noc (podobno) się uczy
Do domu wraca nad ranem

[madohora]

Pewna panna z Lipnicy Murowanej
Na zabawach wciąż podpiera ściany
Lecz choć rutkę sieje
Przychodzi w każdą niedzielę
Ja bym się już poddała, o rany!

[madohora]

[madohora1]

[madohora]

[madohora]

ROZKŁAD JAZDY BUSÓW BRZESKO = LIPNICA MUROWANA

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

Lipnica Murowana (1976-82 gmina Nowy Wiśnicz-Lipnica) – gmina wiejska w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie tarnowskim.

[madohora]

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła został wzniesiony z fundacji króla Kazimierza Wielkiego, który przez dokumenty wydane w dniu 1 VII 1363 roku oddał go do kultu. Usytuowany na skraju dawnego miasta, zachował bryłę gotycką mimo przebudów (głównie z 1720 i 1754) po kolejnych zniszczeniach i pożarach. W 1810 roku runęło sklepienie gotyckie, które niestety nie zostało odbudowane tylko zastąpiono je powałą. Do najcenniejszych zabytków znajdujących się w nim można zaliczyć umieszczona w bocznym ołtarzu gotycką rzeźbę Matki Bożej z Dzieciątkiem z około 1370 roku, krzyż na tęczy nawy głównej z XVII wieku oraz ołtarz boczny Pana Jezusa Ukrzyżowanego z początków XVIII wieku. Warto też zwrócić uwagę na chrzcielnicę kamienną z XIV lub XV wieku.

[madohora]

Rezerwat przyrody nieożywionej "Kamień Grzyb" znajduje się w miejscowości Połom Duży na południe od Nowego Wiśnicza, na północno - wschodnim ramieniu wzgórza Bukowiec. Główną atrakcją tego miejsca jest kamień o wysokości ok. 7 m, w kształcie grzyba, który został otoczony ochroną wraz z grupką małych skałek zbudowanych z piaskowca istebniańskiego i naturalnym fragmentem buczyny karpackiej o pow. 1,82 ha.

[madohora]

[madohora]

Pewien pan z Lipnicy Murowanej
Kupił dla całej wsi banany
Sprawa ta była słodka
Czy on wygrał w totka
Czy po prostu był pijany

[balzack]

Może na Palmowo Niydziela?