Pszczyna

[madohora]

[madohora]

Do Pszczyny możemy dojechać pociągiem lub autobusem na kartę ŚKUP. Trochę to skomplikowane ale dojeżdżamy autobusem 931 do Bierunia Przystanek Plac Autobusowy a stąd busikeim o numerze 181 -godzina odjazdu 8:54do Pszczyny - zatrzymuje się na przystankach:
Jankowice - Zagroda Żubrów
Pszczyna - Park (sugerowany przystanek)
Pszczyna - Dworzec Kolejowy
Powrót do Bierunia - o godzinie 14:37

ROZKŁAD AUTOBUSU 931 Z PRZYSTANKU ZAWODZIE ZAJEZDNIA
ROZKŁAD AUTOBUSU 181 Z PRZYSTANKU BIERUŃ PLAC AUTOBUSOWY
ROZKŁAD JAZDY AUTOBUSU 181 Z PRZYSTANKU BIERUŃ PLAC AUTOBUSOWY
ROZKŁAD AUTOBUSU 181 Z PSZCZYNY

[madohora]

[madohora]

Jesienią 2007 roku pasjonat historii Ludwik Wojciech zawiadomił Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach o kopcu, którego położenie i forma sugerują istnienie w tym miejscu średniowiecznego gródka rycerskiego. Badania archeologiczne na kopcu w Ćwiklicach rozpoczęto pod kierownictwem dra Pierzaka. Potwierdziła się teza, że w tym miejscu istotnie znajdował się XIV-wieczny gródek rycerski

[madohora]

Główną atrakcją miejscowości jest zabytkowy drewniany kościół barokowy pw. św. Marcina z 1466 roku.

[madohora]

Na ścianach polichromia z końca XVII w., w prezbiterium sceny z życia patrona parafii św. Marcina Biskupa i wizerunki apostołów (zasłonięte obecnie, podobnie jak ściana wschodnia oraz ściana tęczowa, współczesnym odeskowaniem), w nawie sceny z Męki Pańskiej z wizerunkami apostołów w partiach dolnych. W latach 70. XX w. zlikwidowano stary strop nawy, na którym były jeszcze widoczne fragmenty polichromii w postaci wici roślinnej i zastąpiono go nowym, kasetonowym.

[madohora]

HISTORIA PSZCZYŃSKIEJ KAMIENICY - www.pless.pl - 01.11.2023

[madohora]

W PSZCZYNIE OTWARTO NOWE CENTRUM KULTURY - Gość - 14.02.2024

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ZABYTKOWE MOTOCYKLE W PSZCZYNIE - www.tvp.pl - 15.06.2026

[madohora]

Do Pszczyny możemy dojechać pociągiem lub autobusem na kartę ŚKUP. Trochę to skomplikowane ale dojeżdżamy autobusem 931 do Bierunia Przystanek Plac Autobusowy a stąd busikeim o numerze 181 -godzina odjazdu 8:54do Pszczyny - zatrzymuje się na przystankach:
Jankowice - Zagroda Żubrów
Pszczyna - Park (sugerowany przystanek)
Pszczyna - Dworzec Kolejowy
Powrót do Bierunia - o godzinie 14:37

ROZKŁAD AUTOBUSU 931 Z PRZYSTANKU ZAWODZIE ZAJEZDNIA
ROZKŁAD AUTOBUSU 181 Z PRZYSTANKU BIERUŃ PLAC AUTOBUSOWY
ROZKŁAD JAZDY AUTOBUSU 181 Z PRZYSTANKU BIERUŃ PLAC AUTOBUSOWY
ROZKŁAD AUTOBUSU 181 Z PSZCZYNY

[madohora]

Pszczyna (niem. Pless również Pleß, cz. Pštína, w przeszłości Blština, Blščina, śl. w przeszłości Psczina) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, siedziba władz powiatu pszczyńskiego i gminy miejsko-wiejskiej Pszczyna. Często nazywane Perłą Górnego Śląska.

[madohora]

Nazwa miasta – po polsku Pszczyna, po niemiecku Pless – doczekała się kilku teorii na temat swego pochodzenia. Niemiecka nazwa Pless wskazuje na dawniejsze polskie Plszczyna. Ezechiel Zivier wysunął hipotezę, że kiedyś właścicielem ziem był niejaki Pleszko (lub Leszko, mógł nim być Leszek, książę raciborski). W XIX w. Henryk Schaeffer twierdził, że nazwa Pszczyna to pochodzenia łacińskiego określenia plescitum, oznaczającego ogrodzony dla celów łowieckich rewir leśny. Aleksander Brückner wywodził z kolei nazwę Pszczyna (dawna forma: Plszczyna) od staropolskiego wyrazu pło, pleso, czyli jezioro – zatem nazwa Plszczyna i niemieckie upodobnienie Pless oznaczałyby miejsce nad jeziorem[7]. Obecnie uważa się, że Pszczyna – przekształcona nazwa wcześniejszej formy Plszczyna – oznacza miejsce w okolicy obfitującej w wody, bagnistej i podmokłej: dawne słowiańskie słowo plszczyna to właśnie określenie miejsca, gdzie jest dużo wód[potrzebny przypis]. Inne tłumaczenie przedstawia prof. Jan Miodek, który nazwę Pszczyny wywodzi od rzeki Blszczyny[potrzebny przypis]. Henryk Borek początkowo również skłaniał się ku jednoznacznemu pochodzeniu nazwy miasta od słowa Blszczyna (od 'blesk' - błysk, błyszczeć)[8]. Jednak ostatecznie uznał, że nazwa miasta pochodzi od nazwy rzecznej Pszczynki, której pierwotne brzmienie jest jednak sporne: albo Blszczyna (od 'bleszcz-' - błyszczeć, tj. woda błyszcząca) albo Plszczyna (od 'plszcz-' - pluskać, tj. woda pluskająca).
Nazwę miejscowości w zlatynizowanych staropolskich formach Plsczina oraz Pczyna wymienia w latach 1470–1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis.
Szwajcarski kartograf i geograf Matthäus Merian w swoim dziele „Topographia” wydanym w roku 1650 podaje dwie zgermanizowane formy nazwy miejscowości: „Ples”, „Pleß” oraz polską „Psczina”. Polska nazwa Pszczyna pojawia się również wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 r. wydanym w języku polskim w Berlinie
XIX-wieczne niemieckojęzyczne źródła wielokrotnie wymieniają polską nazwę miasta zaraz obok niemieckiej. Opis Prus z 1819 r. notuje dwie nazwy „Plesse (Pszczyna)”. W alfabetycznym spisie miejscowości z terenu Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod obecnie używaną polską nazwą Pszczyna oraz niemiecką Pleß we fragmencie „Pszczyna, polnische Benennung der Kreistadt Pless”]. Tak samo odnotowuje nazwy statystyczny opis Prus z 1837 r.: „Pleß (poln. Pszczyna)”. Nazwę Pszczyna w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił również śląski pisarz Józef Lompa.

[madohora]

PSZCZYNA ZDJĘCIE Z OKOŁO 1930 ROKU

[madohora]

Miasto w średniowieczu było lokalnym ośrodkiem administracyjnym oraz siedzibą kasztelanii. Pszczyna po raz pierwszy wzmiankowana została w 1303 r., kiedy wzmiankowano komesa Welisława, kasztelana pszczyńskiego, a więc już wcześniej musiał funkcjonować tu gród, który pilnował szlaku handlowego z Krakowa w kierunku Bramy Morawskiej. Umocniony gródek – przyszły zamek pszczyński – stanął obok dogodnego brodu przez Pszczynkę, jedynego miejsca, gdzie użytkownicy szlaku mogli bezpiecznie przekroczyć bardzo podmokłą i bagnistą dolinę tej rzeki. W jego pobliżu już około 1200 r. miał istnieć kościół, wokół którego wyrosła osada, późniejsza Stara Wieś. Miasto lokowano prawdopodobnie w drugiej połowie XIII w.

[madohora]

[madohora]

Przez wieki Pszczyna i jej okolice przechodziły zmienne koleje losu pod rządami poszczególnych władców. We wczesnym średniowieczu tereny wokół Pszczyny należały nie do Śląska, lecz do Małopolski, kasztelani oświęcimskiej. Dopiero w 1178 r. książę Kazimierz Sprawiedliwy podarował je księciu raciborskiemu, Mieszkowi Plątonogiemu.
Od tej pory ziemia pszczyńska już na trwałe związana została ze Śląskiem, choć długo jeszcze pozostawała w zależności kościelnej od Krakowa (patrz: dekanat Pszczyna). Po Mieszku Plątonogim panowali tu kolejni piastowscy książęta opolscy i raciborscy: Kazimierz, Mieszko II i jego brat Władysław, następnie dwóch bratanków Mieszka II – najpierw Mieszko, potem Przemysław. Ostatnim z rodu, a zarazem ostatnim niezależnym piastowskim księciem raciborskim i panem ziemi pszczyńskiej był Leszek. Podobnie jak wielu innych piastowskich książąt na Śląsku, musiał on w 1327 r. uznać zwierzchność króla czeskiego, Jana Luksemburskiego, stając się jego lennikiem. Po bezpotomnej śmierci Leszka w 1336 r. jego ziemię przejął szwagier Mikołaj II, książę opawski z czeskiej dynastii Przemyślidów.

[madohora]

[madohora]

Potem ziemią pszczyńską i Raciborzem rządzili jego potomkowie – syn Jan I i wnuk Jan II, zwany Żelaznym. Ten ostatni w 1407 r. wyodrębnił ze swych włości Pszczynę wraz z okolicznymi ziemiami jako dożywotnią własność swej żony, Heleny Korybutówny, bratanicy króla Władysława Jagiełły. I dopiero od tego czasu możemy rzeczywiście mówić o ziemi pszczyńskiej – jej granice, choć później nieco zmieniane, przetrwały setki lat, aż do XX w., kiedy zostały znacznie ograniczone. Dzisiejszy powiat pszczyński zajmuje zaledwie połowę dawnego obszaru ziemi pszczyńskiej.

[madohora]

Gdy w 1424 r. Jan II zmarł, Helena stała się suwerenną władczynią na zapisanych jej ziemiach aż do swej śmierci w 1449 r. Lata jej panowania naznaczył najazd husytów, którzy w 1433 r. spustoszyli okolicę i oblegli zamek pszczyński, ale nie zdołali go zdobyć. Po Helenie właścicielem Pszczyny został jej syn Mikołaj a później wdowa po nim – Barbara Rokemberg, córka bogatego kupca krakowskiego. Została ona jednak wygnana z miasta przez swego pasierba, księcia Jana Karniowskiego, który władał następnie Pszczyną w latach 1462–1465. Tegoż z kolei w nieznanych okolicznościach pozbawił władzy jego brat Wacław, książę rybnicki. Awanturnicza polityka Wacława doprowadziła do tego, że w Pszczynie obległy go wojska węgierskie króla Macieja Korwina, pozbawiając go w 1474 r. władzy nad miastem i ziemią. Nieszczęsny książę zmarł wkrótce po niewoli. Przejściowo właścicielem Pszczyny został stronnik króla Macieja, królewicz czeski Hynek z Podiebradów, który jednak odstąpił ją swojemu bratu Wiktorynowi, księciu ziębickiemu. Ten zaś sprzedał Pszczynę w 1480 r. księciu cieszyńskiemu, Kazimierzowi II. Zasłużył się on przede wszystkim odnowieniem w 1498 r. przywileju miejskiego dla Pszczyny. Był już ostatnim właścicielem miasta i ziemi z rodu piastowskiego – w 1517 r. sprzedał je Aleksemu Thurzonowi, jednemu z najpotężniejszych magnatów węgierskich, a data ta uważana jest za początek funkcjonowania pszczyńskiego państwa stanowego.

[madohora]

Od tej pory ziemię pszczyńską, będącą już wówczas częścią Rzeszy Niemieckiej, zwano Pszczyńskim Wolnym Państwem Stanowym – jako że jej władca podległ bezpośrednio tylko władzy cesarskiej. W czasach tych do panów Pszczyny należało aż 50 wsi i 4 miasta: prócz Pszczyny jeszcze: Bieruń, Mikołów i Mysłowice. Z kolei właściciele 27. innych wsi ziemi pszczyńskiej byli lennikami właścicieli Pszczyny.
Turzonowie utrzymywali bliskie kontakty z królem polskim Zygmuntem I Starym – z tej racji w Pszczynie zatrzymała się 10 kwietnia 1518 r. podróżująca do Krakowa księżniczka Bona Sforza d’Aragona, czyli przyszła królowa Bona. Niedługo potem, w 1525 r., Aleksy odstąpił ziemię pszczyńską swemu bratu Janowi Turzonowi. Ten w 1536 r. sprzedał Mysłowice. Dalszemu rozsprzedawaniu ziemi pszczyńskiej zapobiegło w 1548 r. ustanowienie majoratu przez nowego właściciela Pszczyny – Baltazara Promnitza, biskupa wrocławskiego z możnego rodu śląskiego, który w tym właśnie roku odkupił Pszczynę od Turzonów. Ustanowienie majoratu oznaczało, że od tej chwili ziemia pszczyńska nie mogła być dzielona, lecz podlegała specjalnemu prawu dziedziczenia w linii męskiej.

[madohora]

Historia serca tej ziemi, a zatem historia zamku i przylegającego do niego miasta, sięga początków Polski Piastów. Według XIX-wiecznego archiwariusza książęcego Schaeffera pierwszy zamek książąt piastowskich stał tu już w XII w., za to początków miasta szukać należy na przełomie XIII i XIV wieku. Wtedy to przy głównym szlaku handlowym prowadzącym z Ukrainy przez Małopolskę i Bramę Morawską na południe Europy, istniał już zamek otoczony obwarowaniami i fosą, do którego przylegało miasto - gród spełniający rolę targowiska i strażnicy zarazem. Okolica była podmokła; rzeka, leniwie zdążająca ku Wiśle, tworzyła w tym miejscu liczne rozlewiska. Stąd wzięła się podobno nazwa - "plsczyna" oznaczała właśnie okolicę obfitującą w stojące wody i bagna. Zdaniem językoznawcy prof. Jana Miodka nazwa miasta wywodzi się jednak z nazwy rzeki Pszczynka (w dawnej pisowni Blszczynka - od czasownika „błyszczeć”). W owych zamierzchłych czasach ziemia pszczyńska należała do Małopolski. Częścią Śląska stała się w 1178 r., kiedy to przeszła we władanie piastowskiego księcia opolsko-raciborskiego. Pszczyna jako „CIVITAS” - czyli miasto założone obok istniejącego wcześniej grodu, wymieniana jest w 1327 r. w dokumencie składania hołdu królowi Janowi Luxemburczykowi przez księcia piastowskiego Leszka - ostatniego niezależnego władcy księstwa opolsko-raciborskiego. Po jego śmierci w 1336 r. Pszczyna dostała się we władanie książąt opawskich z czeskiej dynastii Przemyślidów.

[madohora]

Jeden z książąt czeskich, Jan II Żelazny, wyodrębnił z terytorium całego księstwa (1407 r.), jako dożywocie dla swej małżonki Heleny Korybutówny, obszar zwany później ziemią pszczyńską, w skład której wchodziły Pszczyna, Mikołów, Bieruń Stary i Mysłowice (do roku 1536). Za rządów księżnej, w I poł. XV w. myśliwski zameczek ustąpił miejsca gotyckiej budowli otoczonej murami i fosą. Dzięki tej twierdzy miasto zdołało odeprzeć atak husytów, których najazdy pustoszyły okolicę. W 1548 r. węgierski magnat Jan Turzo sprzedał Państwo Pszczyńskie biskupowi wrocławskiemu Baltazarowi Promnitzowi z Żar. W ten sposób księstwo przeszło na ponad dwa wieki we władanie jednego z najznakomitszych rodów Śląska. Za panowania Promnitzów,a pózniej spokrewnionych z nimi książąt Anhalt-Köthen, utrzymywane były bliskie kontakty z Zamkiem Królewskim na Wawelu. Właściciele dbali również o rozkwit życia artystycznego. W latach 1704-1708 nadwornym kapelmistrzem był wybitny kompozytor niemieckiego baroku Georg Filip Telemann.

[madohora]

Promnitzowie władali w Pszczynie przez całe dwa wieki. Nie były to łatwe czasy, w XVII w. bowiem ziemia pszczyńska została straszliwie spustoszona w toku działań wojennych i okupacji przez różne armie w dobie wojny trzydziestoletniej. Po stu latach względnego spokoju połowa XVIII w. znów przyniosła w te okolice wojenne zawieruchy. Tym razem o cały Śląsk starły się Prusy i Austria – zwycięski król pruski Fryderyk II Wielki na mocy pokoju zawartego w 1742 r. zagarnął niemal całą tę dzielnicę wraz z Pszczyną.
Kolejny raz walki rozgorzały na ziemi pszczyńskiej ledwie kilka lat później – w toku wojny siedmioletniej znów zawitały tu wojska austriackie.
Wkrótce potem ostatni z rodu Promnitzów, Jan Erdmann, przekazał ziemię pszczyńską swemu siostrzeńcowi z rodu Anhalt-Köthen, Fryderykowi Erdmannowi. Książę ten, by przejąć spadek po wuju, musiał jednak najpierw uzyskać zgodę króla pruskiego. Nie było to proste, zważywszy, że kilka lat wcześniej, w czasie wojny siedmioletniej, walczył jako oficer w armii francuskiej przeciw Prusom. Ale tu przydały się rodowe koneksje – saksońskie księstwo Köthen sąsiadowało bowiem z majątkami spokrewnionego rodu Anhalt-Zerbst. A kuzynka księcia Fryderyka Erdmanna, Zofia Anhalt-Zerbst, zasiadła wówczas – jako caryca Katarzyna II – na tronie carskim Rosji. Tak więc to właśnie jej wstawiennictwu u króla pruskiego Anhaltowie zawdzięczali Pszczynę.
Kolejni właściciele Pszczyny z rodu Anhaltów władali tutejszymi majątkami do połowy XIX w. – w 1846 r. ostatni z rodu, książę Henryk, oddał ziemię pszczyńską swemu siostrzeńcowi, księciu Janowi Henrykowi X z potężnego rodu magnackiego von Hochbergów, władających do tej pory przede wszystkim rozległymi majątkami w okolicy Wałbrzycha z tamtejszego zamku Książ. von Hochbergowie należeli do najbogatszych śląskich rodów i najpotężniejszych w całej Rzeszy Niemieckiej.

[madohora]

W 1846 r. dobra pszczyńskie przeszły w ręce hrabiów Hochberg, których rodową siedzibą był zamek w Książu koło Wałbrzycha. Była to jedna z najbogatszych rodzin magnackich w ówczesnej Europie; w 1848 r. po otrzymaniu tytułu książęcego przybrali nazwisko von Pless, czyli książąt Pszczyny. Hochbergowie doskonalili swą letnią, a równocześnie myśliwską siedzibę i włości przez cały XIX wiek. Oni to sprowadzili żubry do pszczyńskich lasów, aby uświetnić polowania, na które zapraszane były koronowane głowy z całej Europy. Miasto stało się wówczas ważnym ośrodkiem rzemiosła: pracowano w zakładach sukienniczych, garbarskich, metalowych, w cegielniach, olejarniach i kaflarniach, wyrabiano również broń. W I poł. XIX wieku powstały dwie drukarnie. Pierwszą założył w 1805 roku Karol Beniamin Feistel, drugą w 1843 r. Kristian Schemmel, który wydawał m. in. "Tygodnik Polski Poświęcony Włościanom" - pierwszą gazetę na Górnym Śląsku drukowaną w języku polskim.

[madohora]

W połowie XIX w. w powiecie pszczyńskim dominowała ludność polska. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 r. notuje „Element polski dominuje w powiecie. Spośród 75,725 mieszkańców tylko 8413 to Niemcy, podczas gdy 67,312 mówi po polsku”. Również w samym mieście żyła duża polska diaspora chociaż w mieście było więcej Niemców niż na prowincji; spis notuje „Nawet w miastach ludność w dużej części jest polska. W Pszczynie z 3154 mieszkańców 560 mówi po polsku, a Mikołowie z 4479 mieszkańców aż 2971.”. Z kolei podczas niemieckich spisów powszechnych w 1900 roku 88,7% mieszkańców miasta zadeklarowało, że posługuje się językiem polskim, a w 1910 – 86,7%.
W 1805 została założona pierwsza drukarnia w Pszczynie, chociaż być może w XVIII powstawały już tutaj druki ulotne. W latach 1845–1846 ukazywało się w Pszczynie pierwsze górnośląskie polskojęzyczne czasopismo „Tygodnik Polski Poświęcony Włościanom”, w którym publikowali m.in. Jan Dzierżoń i Józef Lompa

[madohora]

W czasach I wojny światowej Hochbergowie przekazali swój pszczyński pałac na potrzeby cesarskiej kwatery głównej Wilhelma II oraz siedziby sztabu wojsk niemieckich.

[madohora]

Podczas I wojny światowej w Pszczynie mieściła się kwatera główna armii niemieckiej walczącej na wschodzie. W 1916 r. przygotowano tu niemiecko-austriacką proklamację o utworzeniu "niepodległego" Królestwa Polskiego, tzw. Akt 5 listopada. W sierpniu 1919 roku na ziemi pszczyńskiej wybuchło I powstanie śląskie. Zbiórka powstańców odbyła się w parku przy Trzech Dębach.

[madohora]

Udział mieszkańców w trzech powstaniach śląskich i ostateczne wyniki plebiscytu w 1921 r. (74 proc. ludności powiatu opowiedziało się za Polską ) sprawiły, że ziemia pszczyńska wróciła do Macierzy. W 1922 roku do miasta wkroczyło wojsko polskie pod wodzą gen. Szeptyckiego. W uroczystości tej wziął udział przywódca powstań śląskich Wojciech Korfanty.

[madohora]

Zaraz po zakończeniu wojny, gdy ważyły się losy przynależności państwowej Górnego Śląska, Pszczyna stała się znów widownią ważnych wydarzeń historycznych. Drugi z von Hochbergów – Jan Henryk XV, był zwolennikiem utworzenia niepodległej Republiki Śląskiej (do czego dążył na drodze dyplomatycznej) lub niepodległej Republiki Górnośląskiej (do czego dążył wspierany finansowo przezeń Związek Górnoślązaków (1919-1924)) lub w przypadku fiaska tej opcji, pozostawienia ziemi pszczyńskiej w granicach Niemiec. Gdy 16 sierpnia 1919 r. wybuchło I powstanie śląskie, powstańcy zostali zaatakowani przez wojska niemieckie już w miejscu zbiórki (przy tzw. „Trzech Dębach”), zaś książę udostępnił swój pałac na siedzibę i koszary paramilitarnych grup niemieckich i Grenzschutzu. W podziemiach pałacu urządzono wówczas prowizoryczne więzienie, gdzie Grenzschutz osadzał, bił i maltretował w najbardziej wyrafinowany sposób schwytanych Polaków, podejrzanych o udział w powstaniu. Sam Jan Henryk XV Hochberg książę von Pless wyposażył własnym sumptem spory oddział, który pod dowództwem jego syna Jana Henryka XVII podczas III powstania śląskiego współuczestniczył w ciężkich bojach z powstańcami, zakończonych zwycięstwem dowodzonej przez urodzonego w Pszczynie gen. Karla Hoefera(późniejszego nazistę i SS-Oberführera) Samoobrony Górnego Śląska (Selbstschutz Oberschlesiens) w bitwie o Górę Świętej Anny. Wcześniej, w 1921 r., w plebiscycie, który miał zdecydować o przynależności państwowej Górnego Śląska, za Polską głosowało w powiecie pszczyńskim 53 tys. mieszkańców, a za Niemcami – 18 tys. W samym mieście zwyciężyła jednak opcja niemiecka – 2843 głosów przeciwko 910 za Polską, a w obszarze dworskim Pless Schloss (Zamek Pszczyński) 185 do 52[27]. Po III powstaniu i podziale Górnego Śląska Pszczyna wraz z całym powiatem przypadła Polsce.
29 czerwca 1922 uroczyście wkroczyły do miasta wojska polskie. Wtedy to właśnie władze przejęła poska administracja, zaś pierwszym polskim burmistrzem miasta został Jan Figna

[madohora]

Wrzesień 1939 r. to bohaterska obrona miasta przez byłych powstańców śląskich i harcerzy, a także ciężkie walki oddziałów Armii Kraków. Na przełomie 1944 i 1945 r. Pszczyna stała się świadkiem "marszu śmierci" więźniów Oświęcimia. Miasto, wyzwolone w lutym 1945 r. nie doznało na szczęście poważniejszych zniszczeń wojennych. Ocalały jego cenne zabytki, które podziwiają dzisiaj turyści z kraju i zagranicy.

[madohora]

W okolicy Pszczyny toczyły się 1–2 września 1939 r. walki obronne Kampanii Wrześniowej, czego świadectwem są licznie zachowane polskie betonowe schrony bojowe. W okolicy Pszczyny rozegrała się tzw. bitwa pszczyńska, podczas której wojska niemieckie przełamały główną linię polskiej obrony na Górnym Śląsku. Na przełomie stycznia i lutego 1945 r., o Pszczynę oparła się linia frontu niemiecko-radzieckiego, jednak z wyjątkiem wzajemnych ostrzeliwań we wschodniej części miasta, walk o Pszczynę nie było, gdyż Wehrmacht zagrożony okrążeniem wycofał się po pewnym czasie z miasta na dalsze pozycje obronne na linii Żory-Pawłowice. W czasie II wojny światowej zabudowa Pszczyny prawie nie ucierpiała. Do największych zniszczeń można zaliczyć drewniany kościółek św. Jadwigi na starym cmentarzu, który spłonął jeszcze w 1939
Styczeń 1945 r. zapisał się w historii miasta bardzo tragicznym wydarzeniem. Tędy bowiem wiódł szlak ewakuacji więźniów z obozu KL Auschwitz-Birkenau do Wodzisławia Śląskiego. Wielu więźniów padło wówczas z wycieńczenia lub zostało zabitych na ulicach Pszczyny. Ofiary marszu śmierci pochowane są w zbiorowej mogile przy cmentarzu św. Krzyża. Dla upamiętnienia ich cierpień jedna z ulic, wiodąca do centrum miasta od strony Oświęcimia, nazwana została ulicą Męczenników Oświęcimskich. 10 lutego 1945 r. miasto zostało zajęte przez oddziały 28 korpusu armijnego 60 armii I Frontu Ukraińskiego.

[madohora]

[madohora]

Choć władze komunistyczne chciały uprzemysłowić wszystkie regiony Polski, w Pszczynie nie rozbudowano nadmiernie przemysłu. Powiększono Fabrykę Elektrofiltrów „Elwo”, wybudowano Zakłady Gazów Technicznych. Powstała duża mleczarnia Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej oraz młyn. Ze zmiennym szczęściem dbano o stan zamku pszczyńskiego i parku. 27 maja 1975 r. zwiększono powierzchnię miasta przez przyłączenie sąsiednich gmin Goczałkowice-Zdrój (Ćwiklice, Goczałkowice-Zdrój, Rudołtowice) i Wisła Wielka (Brzeźce, Łąka, Poręba, Studzionka, Wisła Mała, Wisła Wielka). 1 lutego 1977 r. utworzono gminę wiejską Pszczyna, w skład której weszły sołectwa: Jankowice i Studzienice (ze znoszonej gminy Bojszowy), Czarków i Piasek (ze znoszonej gminy Kobiór) oraz Studzionka, Wisła Mała i Wisła Wielka wyłączone z miasta Pszczyna. 1 lutego 1992 r. połączono miasto i gminę Pszczyna w jedną gminę (tzw. miejsko-wiejską); jednocześnie usamodzielniły się Goczałkowice-Zdrój, tworząc odrębną gminę Goczałkowice-Zdrój[32]. 1 stycznia 1998 r. odłączono od miasta wszystkie pozostałe z przyłączonych w 1975 sołectw – Brzeźce, Ćwiklice, Łąka, Poręba, Rudołtowice – stając się odrębnymi wsiami w gminie Pszczyna.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół ewangelicki
Pierwotny kościół wzniesiony został wraz ze szkołą i mieszkaniem w latach 1743-1746, z fundacji hrabiego Erdmanna Promnitza, według planów Christiana Jahne. W roku 1860 nadbudowano wieżę, a w 1896 sprawiono nowe organy.
Zniszczony w czasie pożaru w 1905, odbudowany został przez Scheinnerta w stylu neobarokowym w latach 1905-1907.
W zewnętrznej ścianie wmurowano kamienną płytę nagrobną rycerza Zawadzkiego z Polanki, zmarłego w 1716 roku.

[madohora]

TRZY DĘBY

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

....

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Żubr

Pozwólcie przedstawić sobie:
Pan żubr we własnej osobie.
No, pokaż się, żubrze. Zróbże
Minę uprzejmą, żubrze.

Jan Brzechwa

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Należy przypuszczać, że pierwotnie kościół
św. Jadwigi był kościołem parafialnym,
gdyż znacznie później powstał dzisiejszy ko
ściół parafialny pod wezwaniem Wszystkich
Świętych. W tych czasach należała Pszczyna
do dyecezyi krakowskiej. Ten stan rzeczy
trwał do 1821 r., w którym to wówczas wiel
kie dekanaty pszczyński i bytomski zostały
przyłączone do biskupstwa wrocławskiego.
Karol Promnitz, właściciel ziemi pszczyń
skiej, zaprowadził •w czasie swych rządów
(1568-1591), reformację w swych posiadło
ściach. Także w Pszczynie i okolicy zabrał
się do zaprowadzania nauki Lutra. Najprzód
wypędził duchowieństwo katolickie, nie po
mijając dziekana pszczyńskiego, ks. Bartło
mieja Wierzchowskiego, który był zmuszony
opuścić swój dekanat i udać się za granicę
Śląska. Było to w roku 1568.
Kościółek św. Jadwigi w Pszczynie jest za
bytkiem budownictwa polskiego i trzeba bę
dzie zachodzić aby przechowany został przy
szłym pokoleniom. Nadmienić należy, że w
małem kolorowem okienku w prezbyteryum
widzieć można obrazek św. Jadwigi, patron
ki Śląska. W kościele tym rzadko się teraz
odbywają nabożeństwa i służy on najwięcej
do odprawiania nabożeństw żałobnych.
Jeżeli kiedy czytelnik gazety naszej będzie
miał sposobność bawić w Pszczynie, niech
nie omieszka pójść na cmentarz św. Jadwigi,
zwiedzić kościółek drewniany i pomodlić się
za duszę zgasłego księdza biskupa sufragana
Bogedaina, który chociaż Niemiec z pocho
dzenia, zjawił się ludowi polskiemu na Gór
nym Śląsku niby anioł opiekuńczy, wołając
do sumienia ludu głosem potężnym: „Ludu!
Polskim jesteś, polskim na wieki pozostać
powinieneś!”.
Rzut poziom y kościoła nasuwa przy
puszczenie, że wolnostojąca dzwonnica po
chodziła z poprzedniego obiektu, bowiem
korpus nawy i prezbiterium nie jest usytu
owany na jednej osi z dzwonnicą. Nawa była
zbliżona do kwadratu, połączona z dzwon
nicą gontowym daszkiem. Prezbiterium
zamknięte trójbocznie, a od północy dosta
wiona była zakrystia. Ściany obiektu po
stawiono w konstrukcji wieńcowej a całość
kościoła, z wyjątkiem dzwonnicy otoczona
była podcieniami.
Dach dzwonnicy w kształcie ostro
słupa, dachy nawy i prezbiterium siodłowe.
Całość dachów i ściany dzwonnicy były kry
te gontem. Kościół nie posiadał wieżyczki na
sygnaturkę.
W 1929 roku tak opisuje kościółek J. Do
brzy cki, „wieżę luźno tylko z kościołem
związaną posiada kościół św. Jadwigi, wieża
silnie zwęża się ku górze, nie ma występu
jącego pięterka dzwonowego, nakrywa zaś
ją dach namiotowy 4-ro ścienny wyrzucony
znacznie przed lico ścian, tern osobliwy, iż
krawędzie jego są zaokrąglone. Postać ko
ścioła okolonego sobotami jest bardzo ar
chaiczna, chętnie przez miejscowych jest
uważanym za jeden z najstarszych na Ślą
sku. Na progu ma wyryte daty 1201 (!), 1655,
1775, w prezbiterium zaś 1622 - ta data jest
zapewne datą budowy kościółka. Okroję wę-
garów odrzwi późnogotyckie”94.
W nętrze obiektu kryło wiele intere
sujących zabytków.
Dwa boczne późnorenesansowe oł
tarze powstały w pierwszej połowie XVII
wieku. Wysoką wartość artystyczną przed
stawiały wspaniałe rzeźby z XVI wieku w oł
tarzu głównym, chociaż nastawa została w y
konana w końcu XIX wieku. W neogotyckie
obramowanie wkomponowano cenne figury
z poprzedniego ołtarza. Piękne płaskorzeź
by z XVI wieku, w których widać było wpływ
krakowskiej szkoły W ita Stwosza, przedsta
wiały sceny z życia św. Jadwigi, św. Jana
Ewangelisty i św. Jana Chrzciciela. Niestety
spłonęły one w 1939 roku. Na szczęście zdą
żono wówczas uratować z pożaru figury cen
tralne i płaskorzeźby z predelli ołtarzowej95.
Najpiękniejsza z nich to Madonna
z Dzieciątkiem, polichromowana rzeźba
w drewnie, wykonana w XVI wieku. Rzeźba,
podobnie jak towarzyszące jej św. Jadwiga
Śląska i Katarzyna (lub Adelajda) jest dzie
łem twórcy dużej klasy, które można po
równać do grupy tzw. „Pięknych M adonn”
z terenu Śląska i Małopolski, jakie powstały
w X V i XVI wieku. Obecnie rzeźby te um iesz
czone są w kościele św. Jadwigi w Starej
Wsi, predella w Muzeum Archidiecezjalnym
w Katowicach, a Chrystus ubiczowany w ko
ściele W szystkich Świętych w Pszczynie.
Na emporze kościoła, która miała
rzadko spotykane przedłużenie na północ
nej ścianie nawy, znajdował się pozytyw
z 1783 roku o barokowym prospekcie. Po
nieważ w latach trzydziestych XX wieku zo
stał on zamieniony na nowy, uniknął pożaru
i mieści się obecnie w pszczyńskiej „Izbie
u Telemanna”.
Kolejny pozytyw, umieszczony
w świątyni w latach trzydziestych XX wieku
w ramach odnowienia kościoła przez księ
dza M ateusza Bieloka, spłonął wraz z ko
ściołem w 1939 roku.
Tyle pozostało po najstarszym pszczyńskim
kościele. Pozostały jednak ciągle żywe ws
mnienia, publikacje i pamiątki.
Okoliczności spalenia kościółka są do
tej pory nieznane, choć od 5 IX 1939 r., m i
nął ju ż jakiś czas. P. Agnieszka Łyko w swej
książce stwierdza, że „było to celowe podpa
lenie, najprawdopodobniej przez hitlerow
ców”96.
W edług Zygmunta Orlika kościół spalił m a
szerujący niedaleko niemiecki oddział woj
ska, który wziął salwy honorowe na cmen
tarzu ewangelickim, za próbę ostrzelania
z tego kościółka. Drewniany obiekt ostrze
lano i dlatego szybko stanął w płomieniach.
Po kilku godzinach na jego miejscu były już
tylko zgliszcza. Na miejsce to zaczęli przy
bywać mieszkańcy ze Starej Wsi i Pszczyny,
wtedy Niemcy ustawiając straż, nikogo nie
wpuszczali przez następny tydzień. Ludność
zaczęła domniemywać, że zniszczenie ko
ściółka było zamierzoną prowokacją, gdyż
od wielu wieków stanowił on w okolicy sym
bol polskości97.
Natomiast źródła niemieckie - „Oberschle-
sische W anderer”, opublikowane wkrót
ce po tym wydarzeniu opisują te zdarzenie
następująco: „We wtorek rano odbywał się
uroczysty pogrzeb żołnierzy niemieckich
poległych w okolicach Pszczyny. Zgroma
dzona na uroczystości ludność cywilna, jak
też i wojskowi, oddali im ostatnie honory.
W tedy to, po przemowie, występie chóru
i orkiestry, padły z bliskiej odległości strza
ły z broni małokalibrowej. Żołnierze, któ
rzy poszli w kierunku „Jadwiżki” rozpoznać
sytuację, zostali ostrzelani z tego kościoła
z broni maszynowej. Dowodzący oddziałem
zażądał opuszczenia świątyni, czego dywer-
sanci odmówili.. Dlatego postanowiono wy
kurzyć ich ogniem. Wtedy, będąc w sytuacji
bez wyjścia, jednak wyszli, zostali ujęci oraz
odwiezieni. Następnie podjęto na terenie
całej Pszczyny i okolic działania mające na
celu wyłapanie reszty napastników”98.
Inaczej przyczyny spalenia kościółka przed
stawiono w książce pt.: „Bitwa Pszczyńska
1939”:
„W sobotę, w drugim dniu II wojny Świato
wej - po bitwie na polach w Ćwiklicach -
w której zginęło około 250 polskich żołnie
rzy - miejscowi Niemcy zaczęli się groma
dzić w pobliżu wieży ciśnień i budynku sądu, t
przybywali z kwiatami całymi rodzinami,
aby przywitać wkraczające do Pszczyny nie
mieckie wojsko i rozpoczęli budowę bramy
powitalnej. Jadąca od strony południowo-
-zachodniej kolumna wojska niemieckiego
ostrzelała z broni maszynowej zgromadzoną
na otwartym terenie ludność cywilną. Zginę-
ło conajmniej 15 osób, w tym siedmioletnia
dziewczynka. We wtorek 5 września Niem
cy zorganizowali uroczysty pogrzeb cywi
lów i kilku żołnierzy niemieckich. Kondukt
pogrzebowy z orkiestrą i kompanią wojska
szedł z rynku na cmentarz W szystkich Świę
tych i cmentarz ewangelicki przy u. Kato
wickiej. Na cmentarzu W szystkich Świętych
po złożeniu zwłok do mogił wojsko oddało
salwę honorową. Prawie natychmiast roz
poczęła się strzelanina, pociski świstały nad
głowami. Żołnierze wskoczyli do mogiły
i strzelali w kierunku parku. Ludzie w wiel
kim popłochu uciekali, połamali płoty, ucie
kali w stronę stodół i dalej do centrum mia
sta. W parku prawdopodobnie przebywał
patrol wojskowy, który słysząc strzały otwo
rzył ogień w kierunku pobliskich cm enta
rzy. Prawdopodobnie sprawcami masakry
cywilów pod wieżą ciśnień, ja k również spa
lenia kościółka i organizatorem pogrzebów
była jednostka pułku SS Germania, która
w sobotę 2 września wkroczyła do Pszczyny,
a cztery dni później wyjechała na fr o n t

[madohora]

Jedna pani z Pszczyny
Chciała spróbować kruszyny
Efektu się nie spodziewała
W pewnym miejscu siedziała
Trzeba odpowiadać za swoje czyny

[madohora]

Pszczyna, siedzibaWokół ich XII-wiecznego zamku rozwinęła się dynastia piastowska złożona z książąt i królów polskich. Prawa miejskie otrzymało w XV w., wraz z resztą Śląska przeszło w ręce Prus (1742 r.), a w 1921 r. wróciło do Polski. Okazały pałac barokowy (zbudowany w latach 1743–67) przekształcono w muzeum.

[madohora]

Pszczyna, to ok. 30-tysięczne miasto w województwie śląskim. Niektórzy nazywają je Perłą Górnego Śląska. Leży nad rzeką Pszczynką, która jest lewym dopływem Wisły.

[madohora]

Pszczyna prawa miejskie uzyskała w 1303 roku.

[madohora]

W dniach 1-2 września 1939 r. w pobliżu Pszczyny miała miejsce bitwa pszczyńska, przegrana przez wojska polskie (było 440 zabitych) z wojskami III Rzeszy. Na szczęście podczas całej wojny Pszczyna prawie nie ucierpiała.

[madohora]

Od 1985 r. w Pszczynie przy ul. Piastowskiej 26 istnieje Muzeum Prasy Śląskiej im. Wojciecha Korfantego. Przy ul. Katowickiej 1 od 2014 r. znajduje się Muzeum Militarnych Dziejów Śląska.

[madohora]

Ratusz w Pszczynie znajduje się północnej pierzei rynku i przylega do budynku zboru ewangelicko-augsburskiego. W ratuszu jest siedziba władz miejskich. Budynek wzniesiono prawdopodobnie w 1658 r., a miasto zakupiło go w 1715 r. W 1738 r. do szczytu dodano niedużą wieżę, na której umieszczono zegar. Obecny neorenesansowy kształt budynek uzyskał podczas przebudowy w 1931 roku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Neorenesansowy ratusz, usytuowany w północnej pierzei rynku, przylega do budynku kościoła ewangelickiego. W roku 1716 miasto zdecydowało się na zakup osobnego gmachu, który przeznaczono na ratusz. Budynek należał do Anny Marii, wdowy po Mateuszu Janiku, która sprzedała go za "jedenaścieset reńskich". Po licznych przebudowach jest o­n do dzisiaj ratuszem miejskim w Pszczynie. Jego parter powstał prawdopodobnie w roku 1658. Świadczyła o tym istniejąca jeszcze w latach 30-tych XX wieku wmurowana w ścianę kamienna tablica z napisem w języku niemieckim i umieszczoną obok datą.
W 1738 r., z funduszy pszczyńskiej parafii katolickiej, zbudowano małą wieżę na ratuszu, a w niej umieszczono zegar.
W 1861 r. ratusz rozbudowano - budynek poszerzono w stronę szkoły ewangelickiej oraz dobudowano drugie piętro. Ostatnia gruntowna przebudowa ratusza w stylu neorenesansowym miała miejsce w 1931 r.
W latach 70-tych odnawiano m. in. elewacje ratusza, przeprowadzano także drobne remonty; w roku 1993 na wieży ratuszowej zamontowano nowy elektroniczny zegar, sterowany drogą radiową.
Ostatni remont pomieszczeń ratusza miał miejsce w 1998 r. Zasadniczym zmianom uległ wtedy wystrój sali sesyjnej (nowa kolorystyka, nowoczesne oświetlenie). W czerwcu 1999 r. w sali tej zawieszono herby 12 sołectw, wchodzących w skład Gminy Pszczyna.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Jadwigi – dawny kościół katolicki w Starej Wsi, po I wojnie światowej w granicy Pszczyny, spalony na skutek działań wojennych w pierwszych dniach września 1939 r.
Zbudowany w 1501 roku kościół był drewniany, konstrukcji zrębowej. Orientowany, jednonawowy, kryty gontem, od zachodu posiadał wieżę konstrukcji słupowej, dobudowaną w XVII w. Być może był pierwotnie kościołem parafialnym, chociaż w źródłach wymieniany jest później jako kościół filialny. Zniszczony, został odbudowany w 1918 roku. Spalony przez wojska hitlerowskie w pierwszych dniach II wojny światowej. Uratowana część wyposażenia przechowywana jest w zbiorach muzealnych woj. śląskiego

[madohora]

[madohora]

BRAMA WYBRAŃCÓW

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

STAJNIE KSIĄŻĘCE

[madohora]

MUZEUM PRASY ŚLĄSKIEJ

[madohora]

KAMIENICA POD MURZYNEM

[madohora]

URZĄD MIEJSKI W PSZCZYNIE OSTRZEGA PRZED PUMĄ - Wyborcza - 30.09.2019

[madohora]

Pewien pan z Pszczyny
Miał dzisiaj imieniny
Lecz obchodził je skromnie
Cały dzień grając na trąbie
Sąsiedzi nie wyrobili

[madohora]

Ćwiklice pod staropolską nazwą Czwiklicze figurują na mapie autorstwa Abrahama Orteliusa z 1603 roku. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany pod koniec wieku XIX podaje polską nazwę miejscowości Ćwiklice oraz niemiecką Cwiklitz

[madohora]

W styczniu 1945 r. przez Ćwiklice przeszły marsze śmierci z obozów Auschwitz-Birkenau na stację kolejową do Wodzisławia Śląskiego

[madohora]

Kościół znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego w pętli pszczyńskiej.

[madohora]

Wystrój kościoła pochodzi z połowy XVIII w. i jest dość jednolity. We wnętrzu znajdują się trzy późnobarokowe ołtarze: główny z patronem kościoła – św. Marcinem na obrazie i dwa boczne, pod wezwaniem Matki Bożej i Ukrzyżowania. Wart uwagi jest XV-wieczny tryptyk z Matką Boską i Dzieciątkiem w kaplicy bocznej oraz ołtarzyk św. Barbary pod wieżą. Interesujące są również drzwi z okuciami i zamkami z XVI w. prowadzące do kaplicy dołączonej do nawy, rokokowa chrzcielnica w kształcie anioła podtrzymującego urnę oraz ambona również w stylu rokoko (aktualnie zdemontowana).

[madohora]

[madohora]

Pomnik Zwycięstwa wzniesiony dla uczczenia poległych i pomordowanych powstańców w latach 1919–1921

[madohora]

TABLICA POŚWIĘCONA KORCZAKOWI

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

TABLICA POŚWIĘCONA JULIUSOWI CARLSOWI RACHSDORFF

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Muzeum Zamkowe mieści się w obronnym niegdyś zamku, przekształconym później w reprezentacyjną, trójskrzydłową rezydencję. Pierwszy zamek w Pszczynie - jak podaje Henryk Schaeffer, XIX-wieczny książęcy archiwariusz i kronikarz pszczyński - został najprawdopodobniej wzniesiony w XI lub XII wieku przez książąt piastowskich. Był budowlą jedno skrzydłową, otoczoną obwarowaniami ziemnymi i fosą wypełnioną wodą. Pełnił funkcję siedziby myśliwskiej, również przez następne stulecia, aż po wiek XX, jako że bogate w zwierzynę pobliskie lasy słynęły z organizowanych w nich polowań. Dopiero w XV wieku zbudowano w Pszczynie murowany zamek. Inicjatorką tego przedsięwzięcia była Helena Korybutówna, bratanica Władysława Jagiełły. Ten średniowieczny zamek - na przestrzeni wieków - był parokrotnie rozbudowywany i przebudowywany. Ostatnia przebudowa - w stylu neobarokowym - została przeprowadzona w latach 1871-1876 przez wybitnego, francuskiego architekta Hipolita Aleksandra Destailleur'a (1822-1893). W przeciwieństwie do poprzednich, przeciągających się z braku środków finansowych, dokonana została z wielkim rozmachem i bez spowodowania zadłużenia. W tym kształcie budowla przetrwała do dnia dzisiejszego. Zamkiem pszczyńskim władali książęta piastowscy z linii opolsko-raciborskiej, czescy Przemyślidzi z Opawy, węgierska rodzina Turzonów ze Spisza, ród śląski Promnitzów z Żar, Anhaltowie z Köthen oraz Hochbergowie z Książa. Należy podkreślić, że w Pszczynie leżącej na pograniczu kulturowym współżyły pokojowo kultury polska, czeska, węgierska i niemiecka. Tu także podjęto decyzję o totalnej wojnie podwodnej na Atlantyku. Szczegółowo o tym wydarzeniu pisze amerykańska pisarka Barbara Tuchman w książce dokumentalnej "Telegram Zimmermanna" (wydana w Polsce w 1997r.). Również Bogusław Wołoszański zajął się problematyką wojenną i nawiązał do wydarzeń, które miały miejsce w Pszczynie. Pisał o tym w książce "Ten okrutny wiek" (wydana w Warszawie w 1995r.) oraz nakręcił film dokumentalny (w czerwcu 2000r.) z cyklu "Sensacje XX wieku". W burzliwych czasach II wojny światowej zamek był siedzibą różnych instytucji cywilnych i wojskowych Niemiec hitlerowskich. Po wyzwoleniu Pszczyny w lutym 1945 roku zamek częściowo zamieniono na szpital przyfrontowy Armii Czerwonej. Po opuszczeniu obiektu przez wojska radzieckie ówczesne władze rozważały różne warianty dalszego jego przeznaczenia. Ostatecznie podjęły decyzję o utworzeniu w zamku muzeum. Muzeum otwarto 9 maja 1946 roku. W oparciu o zachowane oryginalne wnętrza oraz część wyposażenia z czasów Hochbergów, a także dzieła sztuki przywożone ze zrujnowanych wojną innych zamków śląskich, zdecydowano się na utworzenie muzeum wnętrz mieszkalnych, prezentujących wnętrza od renesansu po schyłek XIX wieku.
Wiele lat później podjęto działania, które miały na celu przywrócenie zamkowi pszczyńskiemu jego tradycyjnego, reprezentacyjnego oraz myśliwskiego charakteru. Przystąpiono do rekonstrukcji wnętrz zamkowych. Dokonane działania zostały zauważone i docenione na forum europejskim. Dlatego pozarządowa organizacja Europa Nostra, z siedzibą w Hadze, zajmująca się ochroną europejskiego dziedzictwa kulturowego i środowiska naturalnego, nagrodziła - w konkursie 1995 roku - Muzeum Zamkowe w Pszczynie dyplomem honorowym za "pieczołowite odtworzenie wnętrz zamku z ich wyposażeniem oparte na wnikliwych badaniach historycznych, które przywróciły blask początku XX wieku". Obecnie Muzeum Zamkowe w Pszczynie jest placówką naukową i ośrodkiem kultury. Zalicza się do grupy najczęściej odwiedzanych muzeów-rezydencji w Polsce. Rokrocznie obiekt zwiedza ponad 100 tysięcy widzów. Nadal kontynuuje tradycje muzykowania na zamku, wywodzące się od czasów Georga Philippa Telemanna (1681-1767), słynnego kompozytora niemieckiego baroku, który na miesiące letnie- od 1704 do 1707 roku - przyjeżdżał do Pszczyny. W związku z tym Muzeum - od 1979 roku -organizuje koncerty muzyki barokowej pod nazwą" Wieczory u Telemanna". Należy przypomnieć, że pszczyńska placówka (w sierpniu 2000 r.) otrzymała nagrodę im. G. Ph. Telemanna władz miasta Magdeburga za "wybitne zasługi w interpretacji, pielęgnowaniu i działalności badawczej, dotyczącej życia i twórczości kompozytora".

[madohora]