Bla bla bla

[icharyd]

b) Kultura masowa – tradycje i współczesne środki przekazu

Aby sprzedać się publiczności, kultura masowa musiała stworzyć łagodne i
standardowe formuły mogące apelować do każdego, ponieważ każdy człowiek jest
podatny na manipulację. „Z tego punktu widzenia – pisze Dominic Strinati –
nie ma rzeczywistej różnicy między produktami materialnymi i kulturowymi,
pomiędzy produkcją samochodów i produkcją filmów” .

By dobrze zrozumieć istotę kultury masowej najpierw trzeba poświęcić uwagę
historii jej powstania i rozwoju. Kultura masowa jest bowiem zjawiskiem
stosunkowo nowym, nie powstałaby, gdyby nie rozwój cywilizacyjny
społeczeństw. Nie było kultury masowej ani w starożytnej Grecji, ani Rzymie,
ani w średniowieczu. Co więc potrzebne jest, by kultura masowa mogła się
zrodzić?

Jak pisze Antonina Kłoskowska w swojej książce „Z historii i socjologii
kultury” , istnieją dwa główne warunki konstytuujące kulturę masową, ściśle
ze sobą związane: warunek natury demograficzno-społecznej i warunek natury
technicznej. Aby kultura masowa mogła istnieć, musi przede wszystkim istnieć
liczne, masowe, co najmniej milionowe społeczeństwo. Ale sama wielkość
społeczeństwa, same cechy demograficzne nie stworzą podstaw dla kultury
masowej. Decydują o tym jeszcze zjawiska zwane gęstością społeczną,
dotyczące typu więzi społecznej oraz technicznej organizacji społeczeństw.
Społeczeństwo, na gruncie którego powstaje kultura masowa, musi być
społeczeństwem o znacznej gęstości społecznej – takim, gdzie kontakty między
jego członkami są intensywne, ale nie bezpośrednie, nie osobiste. Kultura
masowa – jak pisze Kłoskowska – jest czymś właściwym dla nowoczesnych
społeczeństw, jest nowym elementem ich więzi . Zatem powstawanie kultury
masowej uwarunkowane jest rozmiarem i specyficznym charakterem społeczeństwa
nowoczesnego.

Społeczeństwo, by mogło być odbiorcą kultury masowej, musi posiadać
przynajmniej do pewnego stopnia charakter egalitarny oraz demokratyczny.
Mówimy tu zarówno o demokratyzacji społeczeństw, jak i rozwoju powszechnego
szkolnictwa. Jak słusznie bowiem zauważa Kłoskowska „jakaż bowiem mogła być
racja bytu dziennika o milionowym nakładzie w społeczeństwie analfabetów?” .

Zapewnia to przygotowanie członków społeczeństwa do odbioru kultury masowej –
każdy członek społeczeństwa opuszczając szkołę elementarną, wkracza w
dalsze życie posiadając zestandaryzowaną wiedzę. Sytuacja taka – twierdzi
Kłoskowska – jest właściwa dla społeczeństw zurbanizowanych . Jak pisze
A.Kłoskowska w swojej pracy „Kultura masowa” , wielkie miasta sięgające
miliona mieszkańców występowały co prawda w czasach przednowożytnych, jednak
zarówno prawdziwe metropolie, jak i ilościowa przewaga ludności miejskiej,
to zjawiska występujące wyłącznie w społeczeństwach nowoczesnych,
zindustrializowanych.

Właśnie industrializacja, nieodłącznie, w związku przyczynowo-skutkowym
związana z urbanizacją jest kolejnym powodem nastania ery kultury masowej.
Uprzemysłowienie to warunek ilościowego wzrostu społeczeństwa, bez którego
trudno mówić o pojęciu masy jako takiej. Można zaryzykować twierdzenie, że
podstawowym warunkiem powstania kultury masowej jest osiągnięcie
technicznego rozwoju na odpowiednim poziomie. Pewne środki techniczne są po
prostu potrzebne do dostarczania tych samych treści kulturowych dużym masom
społeczeństwa. Funkcjonowanie kultury masowej jest nierozerwalnie związane z
tym, co nazywamy środkami masowego przekazu. Jako podstawowe środki masowego
przekazu Kłoskowska wyróżnia prasę, radio, film i telewizję . Do tego dodać
należy oczywiście jeszcze internet.



Jak pisze A.Kłoskowska, „nie tylko radio, film i telewizja, lecz również
masowa produkcja oraz dystrybucja książek i czasopism wymaga skomplikowanych
technicznych urządzeń” . Z kolei D.MacDonald w swym artykule „Teoria kultury
masowej” zauważa iż rozwój techniczny „umożliwił tanią produkcję książek,
pism, obrazów, muzyki i mebli w ilościach dostatecznych, aby nasycić rynek.
Nowoczesna technika stworzyła też takie nowe środki jak film i telewizję,
szczególnie dobrze dostosowane do masowego wyrobu i masowej dystrybucji” .

Pierwszym etapem kultury masowej był etap słowa drukowanego, który nastał
wraz z upowszechnieniem oświaty na podstawowym poziomie. Powstanie masowego
rynku odbiorców kultury masowej wymagało natomiast zapewnienia szerokim
masom czasu wolnego od pracy produkcyjnej, który mógł być poświęcony
korzystaniu z dóbr kultury symbolicznej. MacDonald zwraca tu uwagę na
odkrycie przez przedsiębiorców źródła dochodów „w zaspokajaniu kulturalnych
potrzeb świeżo przebudzonych mas” .

W drugiej połowie XVIII wieku procesy rozwoju kultury doprowadziły do
szybkiego nagromadzenia wynalazków i udoskonaleń technicznych, które nazwano
rewolucją przemysłową. W 1767 roku Hargreaves skonstruował automatyczny
ręczny warsztat przędzalniany, a niedługo potem J.Watt opatentował pierwszy
model maszyny parowej. Wkrótce rozpoczął się okres mechanicznej produkcji i
masowej komunikacji.

Szybkim zmianom technicznym towarzyszyła rewolucja demograficzna. O ile na
początku XVIII wieku ludność Anglii liczyła pięć i pół miliona mieszkańców,
to sto lat potem „urosła” do dziewięciu milionów, by w roku 1930 osiągnąć 45
milionów. Oczywiście ten przyrost ludności następował głównie w ośrodkach
miejskich, potęgowany jeszcze migracjami. Ludność miejska Anglii stanowiła w
połowie XIX stulecia 49% ogółu mieszkańców.
Pośpieszny proces bezplanowej urbanizacji przyniósł rezultat w postaci
miasta wczesnoprzemysłowego. Zatłoczone, czarne od dymu, lekceważące
wszelkie zasady higieny i estetyki miasta Anglii zapełniły się tłumem ludzi,
których nowa komunikacja ściągnęła z odległych nawet rejonów kraju,
realizując nienasycone zapotrzebowanie przemysłu na siłę roboczą. Londyn,
Manchester czy Leeds stworzyły pewien wzór, który z opóźnieniem realizowały
miasta innych regionów Europy i świata. Podobnie zindustrializowane stały
się wkrótce Paryż i Lille, Berlin i Dortmund, Łódź i Sosnowiec.

Początki industrializmu były jeszcze wolne od powszechnej oświaty. Początek
XIX wieku to wciąż jeszcze okres, gdy oświecone były jedynie klasy wyższe i
pilnie strzegły swoich przywilejów. Elity uważały, że „oświata może
przynieść tylko szkodę klasom niższym ucząc je pogardy dla pracy fizycznej,
budząc niezadowolenie z dotychczasowego losu i podniecając do oporu” . Już
wtedy psychologiczne skutki zmechanizowanego i zatomizowanego procesu pracy
zaczynały powoli kształtować przyszłego odbiorcę kultury masowej.

Narzucony przez maszyny szybki rytm pracy, oraz jej monotonia stały się
powodem zmęczenia, a zarazem braku satysfakcji zawodowej. Ten stan sprzyjał
rozwojowi postaw charakterystycznych dla kultury masowej: ucieczki od
wysiłku intelektualnego, podatności na powierzchowne, acz jaskrawe efekty,
zamiłowania do treści o szybkiej akcji i muzyki o szybkim rytmie.

Od końca XIX wieku kultura Zachodu ma więc dwa oblicza. Pierwsze istnieje od
jej początków, to dziś tzw. „kultura wyższa”. Drugie, powstałe właśnie wraz
z początkiem ery przemysłowej, znane jest pod pojęciem „kultura masowa”.
Mówiąc o kulturze masowej, najczęściej mówimy o pewnej klasie czynności i
przedmiotów społecznie ukształtowanych i unormowanych, które wiążą się z
zaspokojeniem potrzeb poznawczych, estetycznych i rekreacyjnych (wypoczynku
i rozrywki). O kulturze masowej możemy mówić wówczas, gdy identyczne treści
i analogiczne elementy kultury są w zbliżonym czasie przedmiotem odbioru
wielkich mas ludzi.
Przez radio, telewizję, internet, dzięki filmom o wielkiej ilości kopii,
dzięki nagraniom, a nawet grom komputerowym

[misiania]

aha.