rozwod - informacje prawne

[madziulec]

ROZWÓD



Małżeństwo zostaje zawarte, gdy mężczyzna i kobieta złożą przed kierownikiem
Urzędu Stanu Cywilnego oświadczenie, że wstępują z sobą w związek małżeński.
Odbywa się to w uroczystej formie i w obecności 2 świadków. Małżeństwo
rozwiązuje już Sąd i ten fakt nie ma uroczystej oprawy, a i świadkowie nie
przychodzą zbyt chętnie. Polskie prawo rodzinne opiera się na zasadzie
trwałości małżeństwa, postuluje ochronę rodziny założonej przez małżonków i
ochronę dobra małoletnich dzieci. Konsekwencją tych założeń jest uzależnienie
dopuszczalności rozwodu od określonych przesłanek:

trwałość rozkładu pożycia - wymaga się, aby rozkład pożycia był trwały, tzn.,
że małżonkowie nie powrócą już do wspólnego pożycia.

zupełność rozkładu pożycia - polega na tym, że zanikły trzy zasadnicze więzi
między małżonkami; psychiczna (uczuciowa), fizyczna i gospodarcza.

Rozwód nie może zostać orzeczony, mimo istnienia zupełnego i trwałego
rozkładu pożycia małżeńskiego, jeżeli żąda tego wyłącznie winny małżonek.
Wina małżonka wiąże się z naruszeniem obowiązków wynikających z zawarcia
małżeństwa, tj. wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy, lojalności i wierności,
uwłaczanie jego godności, naruszanie jego nietykalności fizycznej. Wina jako
przesłanka negatywna dla orzeczenia rozwodu musi być wyłączna po stronie
żądającego małżonka. Od tej zasady są dwa wyjątki:

Rozwód jest dopuszczalny, jeżeli drugi małżonek wyrazi nań zgodę (zgodę na
rozwód można cofnąć)

Odmowa zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia
społecznego.

Są nie może orzec rozwodu, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro
wspólnych małoletnich dzieci.
Sąd będzie także chronił dobro dziecka pełnoletniego, ale niepełnosprawnego,
dobro małżonka niewinnego rozkładu, a znajdującego się w trudnej sytuacji.

WYROK ROZWODOWY

Wyrok Sądu rozstrzyga przede wszystkim o tym, że małżeństwo ustaje albo w
razie oddalenia powództwa trwa nadal. Sąd ma obowiązek orzec o winie jednego
lub obojga małżonków. Na zgodne żądanie małżonków może zaniechać orzekania o
winie - w tym przypadku następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków
nie ponosił winy.

Sąd z urzędu rozstrzyga o:
1. Władzy rodzicielskiej nad wspólnymi dziećmi obu stron
- może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem jednemu z
małżonków, a władzę drugiemu z nich ograniczyć do określonych uprawnień i
obowiązków w stosunku do osoby dziecka (leczenie, kształcenie);
- może orzec o zawieszeniu, ograniczeniu lub pozbawieniu jednego lub obojga
rodziców władzy rodzicielskiej;
- może też powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom
(określa wtedy miejsce pobytu dziecka przy jednym z rodziców.
2. Alimentach dla dzieci
Jeżeli Sąd powierza jednemu z małżonków opiekę nad dzieckiem, to od drugiego
zasądza określoną kwotę alimentów. Małżonek, któremu powierzono opiekę nad
dzieckiem zobowiązany jest do ponoszenia pozostałych kosztów oraz osobistych
starań o utrzymanie i wychowanie dzieci. Zakres obowiązku alimentacyjnego
wyznaczają dwa czynniki: usprawiedliwione potrzeby uprawnionego i możliwości
zarobkowe oraz majątkowe zobowiązanego. Alimentów nie można się zrzec, ale
można ich nie egzekwować.
3. Korzystaniu ze wspólnego mieszkania
Sąd orzeka co do korzystania z mieszkania niezależnie od tytułu prawnego, nie
zmienia ich i nie tworzy nowych praw podmiotowych w odniesieniu do
mieszkania. Jest to faktyczne rozdzielenie małżonków w ramach ich
dotychczasowego mieszkania. Sąd uwzględnia potrzeby dzieci i małżonka,
któremu powierzono opiekę nad nimi.

Na wniosek jednego z małżonków Sąd rozstrzyga o:
1. Eksmisji małżonka z mieszkania wspólnego. Możliwe jest to tylko w
wyjątkowych przypadkach , gdy jedno z małżonków swym rażąco nagannym
zachowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie. Tylko w tym przypadku i
tylko podczas procesu rozwodowego możliwe jest orzeczenie eksmisji jednego z
małżonków niezależnie od tego, jaki tytuł prawny przysługuje małżonkom do ich
mieszkania;
2. Podziale majątku wspólnego. Sąd może uchylić się od rozstrzygnięcia
podziału majątku w wyroku rozwodowym, jeżeli podział spowodowałby nadmierna
zwłokę w postępowaniu (dorobek małżonków stanowią w szczególności: pobrane
wynagrodzenia za pracę, dochody z majątku wspólnego oraz majątku odrębnego
każdego z małżonków; majątek odrębny stanowią m.in.: przedmioty majątkowe
nabyte przed powstaniem wspólności majątkowej, nabyte przez dziedziczenie,
zapis i darowiznę, przedmioty majątkowe uzyskane ze środków uzyskanych za w/w
przedmioty, służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb, służące do
wykonywania zawodu jeżeli zostały nabyte ze środków należących do majątku
odrębnego, uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała - ale nie
renta, nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków, prawa autorskie
twórcy; w trakcie trwania wspólnoty żaden z małżonków nie może żądać podziału
majątku);
3. Alimentach dla małżonka - tylko jeżeli nie został uznany wyłącznie winnym
rozpadu małżeństwa.
Istnieją dwa rodzaje obowiązku alimentacyjnego:
- ZWYKŁY OBOWIĄZEK ALIMENTACYJNY w przypadku, gdy zaistnieje przesłanka
niedostatku po stronie uprawnionego, który własnymi siłami nie jest w stanie
zaspokoić swych uprawnionych potrzeb oraz przesłanki możliwości zarobkowo-
majątkowych po stronie drugiej. Na tej podstawie alimentów może żądać
małżonek winny od winnego, jak i niewinny od niewinnego. Obowiązek
alimentacyjny między małżonkami (nawet rozwiedzionymi) wyprzedza obowiązek
alimentacyjny innych krewnych. Obowiązek ten wygasa z upływem pięciu lat od
orzeczenia rozwodu, w wyjątkowych przypadkach sąd może przedłużyć okres
pięcioletni. Obowiązek alimentacyjny wygasa, gdy osoba uprawniona zawarła
nowe małżeństwo.
- SZERSZY OBOWIĄZEK ALIMENTACYJNY obciąża małżonka wyłącznie winnego względem
małżonka niewinnego. W tym przypadku nie jest konieczne popadnięcie małżonka
niewinnego w niedostatek, wystarczy ustalenie, że rozwód pociąga za sobą
istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego. Z żądaniem
zasądzenia alimentów małżonek może wystąpić także poza postępowaniem
rozwodowym w odrębnym procesie. Obowiązek ten wygasa w razie zawarcia nowego
małżeństwa przez małżonka uprawnionego.
4. Sposobach utrzymywania osobistych kontaktów z dziećmi.

Na zgodny wniosek małżonków Sąd rozstrzyga o:
1. Podziale mieszkania wspólnego. Można dokonać tego podziału tylko co do
mieszkania, którego struktura nadaje się do podziału na mniejsze samodzielne
lokale, również w wyniku przebudowy. Sąd orzeka wówczas o podziale i określa
nowe przyznane każdemu z małżonków mieszkanie według planu przebudowy.
2. Przyznaniu wspólnego mieszkania jednemu z nich. Jest to możliwe tylko w
razie rezygnacji przez małżonka opuszczającego po dostarczeniu mu lokalu
zastępczego.

POSTĘPOWANIE W SPRAWIE ROZWODOWEJ

Właściwość sądu - sądem właściwym jest Sąd Okręgowy, w którego okręgu
małżonkowie mieli ostatnie wspólne zamieszkanie, jeżeli choć jedno z nich w
tym okręgu przebywa. Następnie właściwy jest Sąd Okręgowy miejsca
zamieszkania strony pozwanej, a gdy i tej podstawy nie ma - Sąd Okręgowy
miejsca zamieszkania strony powodowej.

Legitymacja procesowa - legitymowany jest każdy z małżonków.

Aby wszcząć postępowanie o rozwód, składamy do sądu pozew. Pozew - jest to
pismo procesowe i powinno odpowiadać warunkom przewidzianym dla pozwu, tj.
zawierać :
1. Oznaczenie Sądu
2. Oznaczenie rodzaju pisma
3. Imię i nazwisko, adres stron oraz ewentualnie pełnomocników
4. Osnowę wniosku oraz uzasadnienie - przytoczenie uzasadniających wniosek
okoliczności
5. Dowody na poparcie przytoczonych okoliczności
6. Podpis strony lub jej pełnomocnika.
Pozew podlega opłacie. Od pozwu o rozwód pobiera się wpis tymczasowy w
granicach od 30 do 600 złotych. Od zawa

orzecznictwo

[madziulec]

Orzecznictwo dotyczące winy za rozkład pożycia:
wyrok Sądu Najwyższego z 8 maja 2003 r. (II CKN 78/01 LEX nr 80245)
wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2003 r. (II CKN 1270/00,LEX nr 78843)
wrok Sądu Najwyższego z 29 lutego 2002 r. (V CKN 757/00, LEX nr 56021)

Wyrok Sądu Najwyższego z 8 maja 2003 r. (II CKN 78/01 LEX nr 80245)
Dla ustalenia istnienia separacji nie jest istotne, czy zachodzi zupełny i
trwały rozkład pożycia małżeńskiego, stanowiący przesłankę orzeczenia rozwodu
(art. 56 k.r.o.). Obojętne jest także, który z małżonków jest winny separacji.
Okoliczność ta może być brana pod rozwagę przy ocenie zasadności powództwa w
świetle art. 5 k.c., brak natomiast podstaw do oddalenia powództwa o zniesienie
wspólności majątkowej małżeńskiej z tej tylko przyczyny, że żądanie takie
zgłasza małżonek winny separacji.
Zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej z data wsteczną może nastąpić
tylko wtedy, jeżeli ważne powody, o jakich mowa w art. 52 k.r.o., a więc m.in.
separacja faktyczna, istniały już w tej wcześniejszej dacie.
Przewodniczący: SSN Henryk Pietrzkowski.
Sędziowie SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca), Marian Kocon.

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana M. przeciwko Ewie M. o zniesienie
ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, po rozpoznaniu na rozprawie w
Izbie Cywilnej w dniu 8 maja 2003 r. kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w
S. z dnia 27 września 2000 r., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w S., pozostawiając temu Sądowi
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 1 lutego 2000 r. Sąd Rejonowy w S. zniósł z dniem 1 czerwca
1998 r. ustawową wspólność majątkową małżeńską Jana M. i Ewy M., oddalając
powództwo w części obejmującej żądanie zniesienia wspólności z datą
wcześniejszą.
Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że strony zawarły związek małżeński 30
sierpnia 1972 r. Małżonkowie nie zawierali żadnych umów majątkowych. Obecnie
toczy się postępowanie rozwodowe, a od kilku lat strony prowadzą odrębne
gospodarstwa domowe, zajmując osobne pokoje w tym samym mieszkaniu. Oboje
pracują, powód osiąga trzykrotnie wyższe dochody. W 1998 r. powód spłacił
kredyt mieszkaniowy w kwocie 25.000 zł. W dniu 4 marca 1998 r. kupił samochód
marki Opel Vectra. Poprzednio użytkował samochód Opel Corsa, który sprzedał.
Poza mieszkaniem, samochodem i przedmiotami urządzenia domowego strony nie
posiadają innego majątku. Od początku małżeństwa strony posiadały samochód i z
biegiem lat kupowały kolejne. Od 1997 r. strony rozliczają się osobno z podatku
dochodowego, poprzednio składały wspólne zeznanie podatkowe. Strony pozostają w
faktycznej separacji. Nie mają żadnych długów. Poza separacją faktyczną nie
występują inne przyczyny zniesienia wspólności.

Separacja jest w ocenie Sądu ważnym powodem orzeczenia zniesienia wspólności
majątkowej małżeńskiej, o jakiej mowa w art. 52 § 1 k.r. i o. Wzgląd na dobro
rodziny przemawia przeciwko zniesieniu wspólności z datą wcześniejszą niż 1
czerwca 1998 r. Po tej dacie strony nie dokonywały już żadnych większych
zakupów, nie poczyniły znaczących wydatków, zatem zniesienie wspólności z tą
datą nie będzie sprzeczne z dobrem rodziny.

Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 27 września 2000 r. oddalił apelację powoda
od powyższego wyroku. Sąd ten podzielił ustalenie odnośnie do tego, że do maja
1998 r. małżonków łączyły więzi ekonomiczne i z tej przyczyny za właściwą uznał
datę 1 czerwca 1998 r. jako datę zniesienia wspólności. Zniesienie wspólności z
datą wcześniejszą (w apelacji powód wskazał 31 grudnia 1996 r.) godziłoby w
interesy pozwanej, pozbawiłoby ją udziału w majątku, jakim jest samochód nabyty
przez powoda w maju 1998 r. Sąd Okręgowy wskazał, że pozwana ma udział w tym
składniku majątkowym, ponieważ na jego nabycie przeznaczona została kwota
uzyskana ze sprzedaży poprzedniego pojazdu.

Sąd drugiej instancji uznał, że powód nie wskazał wiarygodnych dowodów, że
więzi uczuciowe, fizyczne i gospodarcze ustały między stronami już w grudniu
1997 r. i w konsekwencji uznał za prawidłową datę 1 czerwca 1998 r. jako dzień
zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej.

Wyrok powyższy zaskarżył powód kasacją, opartą na obu podstawach kasacyjnych,
określonych w art. 3931 k.p.c. W ramach pierwszej z nich zarzucał naruszenie
prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 52 § 1 k.r. i o., w ramach
drugiej - naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zakresie ustaleń co do czasu, od
jakiego strony żyją w separacji.

W konkluzji wnosił o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania, ewentualnie o zmianę wyroku i uwzględnienie apelacji i orzeczenie
o kosztach procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 52 k.r.o. zniesienie wspólności ustawowej małżeńskiej na żądanie
jednego z małżonków na mocy wyroku sądowego może nastąpić wyłącznie z ważnych
powodów. Nie budzi wątpliwości w piśmiennictwie prawniczym ani w judykaturze,
że tym ważnym powodem może być separacja małżonków. W orzecznictwie istniały
natomiast wątpliwości odnośnie do tego, czy separacja musi przybierać postać
zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego, stanowiącego przesłankę
orzeczenia rozwodu (por. uchwałę SN z dnia 28 maja 1973 r., III CZP 26/73, OSNC
z 1974 r., nr 4, poz. 65), czy też dla ustalenia istnienia separacji jest
obojętne, czy zachodzi zupełny i trwały rozkład pożycia. Sąd Najwyższy w
obecnym składzie podziela pogląd wyrażony w wyroku z dnia 13 maja 1997 r. (III
CKN 51/97, OSNC z 1997 r. nr 12, poz. 194), zgodnie z którym ważnym powodem
zniesienia przez sąd wspólności majątkowej małżeńskiej jest separacja faktyczna
małżonków, uniemożliwiająca im współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym.
Sytuacja taka stwarza bowiem z reguły zagrożenie interesów majątkowych jednego
lub nawet obojga małżonków. W sprawie o roszczenie określone w art. 52 k.r.o.
decydujące znaczenie mają kwestie czysto majątkowe i możliwość porozumienia
małżonków w sprawach związanych z zarządem ich majątkiem. Wbrew zatem ocenie
wyrażonej przez oba Sądy, dla ustalenia istnienia separacji nie jest istotne,
czy zachodzi zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego, stanowiący
przesłankę orzeczenia rozwodu (art. 56 k.r.o.). Obojętne jest także, który z
małżonków jest winny separacji (por. wyroki SN z dnia 27 stycznia 2000 r., III
CKN 426/98 i z dnia 12 września 2000 r., III CKN 373/99, nie publ.).
Okoliczność ta może być brana pod rozwagę przy ocenie zasadności powództwa w
świetle art. 5 k.c. , brak natomiast podstaw do oddalenia powództwa o
zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej z tej tylko przyczyny, że żądanie
takie zgłasza małżonek winny separacji.

Zniesienie wspólności ustawowej małżeńskiej może, zgodnie z art. 52 § 2 k.r.o.,
nastąpić z dniem oznaczonym w wyroku, który ją znosi. Regułą jest, że wspólność
ustaje z datą orzekania, natomiast nadanie orzeczeniu skutku wstecznego powinno
mieć miejsce wyjątkowo, po rozważeniu zarówno interesów rodziny i obojga
małżonków, jak i interesów wierzycieli każdego z nich (por. wyroki SN z dnia 3
lutego 1995 r., II CRN 162/94, OSNC nr 6, poz. 100 oraz z dnia 17 stycznia 1997
r., II CKU 31/96, Prok. i Prawo nr 6, poz. 29). Zniesienie wspólności
majątkowej małżeńskiej z data wsteczną może przy tym nastąpić tylko wtedy,
jeżeli ważne powody, o jakich mowa w art. 52 k.r.o., a więc m.in. separacja
faktyczna, istniały już w tej wcześniejszej dacie.

Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że separacja faktyczna małżonków
istnieje od dnia 1 czerwca 1998 r. Równocześnie jednak Sąd drugiej instancji
przyjął, że zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej z datą poprzedzającą 1
czerwca 1998 r. godziłoby w interesy pozwanej i byłoby sprzeczne z dobrem
rodziny, wobec czego zasadne jest oddalenie powództwa w zakre

[madziulec]

DZIAŁ IV
USTANIE MAŁŻEŃSTWA.
Art. 55. § 1. W razie uznania jednego z małżonków za zmarłego domniemywa się,
że małżeństwo ustało z chwilą, która w orzeczeniu o uznaniu tego małżonka za
zmarłego została oznaczona jako chwila jego śmierci.
§ 2. Jeżeli po uznaniu jednego z małżonków za zmarłego drugi małżonek zawarł
nowy związek małżeński, związek ten nie może być unieważniony z tego powodu, że
małżonek uznany za zmarłego żyje albo że jego śmierć nastąpiła w innej chwili
aniżeli chwila oznaczona w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego. Przepisu tego nie
stosuje się, jeżeli w chwili zawarcia nowego związku małżeńskiego strony
wiedziały, że małżonek uznany za zmarłego pozostaje przy życiu.
Art. 56. § 1. Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład
pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez
rozwód. § 2. Jednakże mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia rozwód nie
jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych
małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu
byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
§ 3. Rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie
winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że
odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami
współżycia społecznego.
Art. 57. § 1. Orzekając rozwód sąd orzeka także, czy i który z małżonków ponosi
winę rozkładu pożycia.
§ 2. Jednakże na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie. W tym
wypadku następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.
Art. 58. § 1. W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy
rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków oraz orzeka,
w jakiej wysokości każdy z małżonków obowiązany jest do ponoszenia kosztów
utrzymania i wychowania dziecka. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy jednemu
z rodziców ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków
i uprawnień w stosunku do osoby dziecka.
§ 2. Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym
orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w
nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden
z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne
zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka. Na
zgodny wniosek stron sąd może w wyroku orzekającym rozwód orzec również o
podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków,
jeżeli drugi małżonek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu
zamiennego i pomieszczenia zastępczego, o ile podział bądź jego przyznanie
jednemu z małżonków są możliwe. § 3. Na wniosek jednego z małżonków sąd może w
wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli
przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.
§ 4. Orzekając o wspólnym mieszkaniu małżonków sąd uwzględnia przede wszystkim
potrzeby dzieci i małżonka, któremu powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej.
Art. 59. W ciągu trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia
rozwodu małżonek rozwiedziony, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje
dotychczasowe nazwisko, może przez oświadczenie złożone przed kierownikiem
urzędu stanu cywilnego powrócić do nazwiska, które nosił przed zawarciem
małżeństwa.
Art. 60. § 1. Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie
winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od
drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie
odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom
zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.
§ 2. Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu
pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej
małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek
wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do
zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie
znajdował się w niedostatku.
§ 3. Obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa
w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Jednakże gdy
zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego
rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia
rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie
uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.
Art. 61. Z zastrzeżeniem przepisu artykułu poprzedzającego do obowiązku
dostarczania środków utrzymania przez jednego z małżonków rozwiedzionych
drugiemu stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między
krewnymi.

DZIAŁ I. POSTĘPOWANIE W SPRAWACH MAŁŻEŃSKICH
Rozdział 1. Przepisy ogólne
Art. 425. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się w sprawach o unieważnienie
małżeństwa, o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa i o rozwód oraz o
separację na żądanie jednego z małżonków.
Art. 426. Do reprezentowania strony konieczne jest pełnomocnictwo udzielone do
prowadzenia danej sprawy.
Art. 427. Posiedzenia odbywają się przy drzwiach zamkniętych, chyba że obie
strony żądają publicznego rozpoznania sprawy, a sąd uzna, że jawność nie
zagraża moralności.
Art. 428. § 1. Rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze
stron. Jednakże w razie nie usprawiedliwionego niestawiennictwa powoda na
pierwsze posiedzenie sądowe wyznaczone w celu przeprowadzenia rozprawy,
postępowanie ulega zawieszeniu, chyba że prokurator popiera żądanie
unieważnienia albo ustalenia istnienia lub nieistnienia małżeństwa.
§ 2. Podjęcie postępowania następuje na wniosek powoda, nie wcześniej jednak
niż po upływie trzech miesięcy od dnia zawieszenia postępowania. W razie
niezgłoszenia takiego wniosku w ciągu roku po zawieszeniu, sąd umorzy
postępowanie. Umorzenie wywołuje takie same skutki, jak umorzenie postępowania
zawieszonego na zgodny wniosek stron lub z powodu ich niestawiennictwa.
Art. 429. Jeżeli strona wezwana do osobistego stawiennictwa nie stawi się bez
usprawiedliwionych powodów na posiedzenie, sąd może skazać ją na grzywnę według
przepisów o karach za niestawiennictwo świadka, nie może jednak nakazać
przymusowego sprowadzenia jej do sądu.
Art. 430. Małoletni, którzy nie ukończyli lat trzynastu, a zstępni stron,
którzy nie ukończyli lat siedemnastu, nie mogą być przesłuchiwani w charakterze
świadków. Art. 431. W sprawach przewidzianych w rozdziale niniejszym nie można
oprzeć rozstrzygnięcia wyłącznie na uznaniu powództwa lub przyznaniu
okoliczności faktycznych. W sprawach tych nie stosuje się art. 339 § 2.
Art. 432. W każdej sprawie o rozwód lub o separację sąd zarządza
przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron. W innych sprawach sąd nie może
odmówić dopuszczenia takiego dowodu, jeżeli strona go powołała. Art. 302 § 1
stosuje się odpowiednio. Art. 433. Protokół rozprawy powinien zawierać
oświadczenie małżonków co do liczby, wieku i płci dzieci żyjących, stosunków
majątkowych i zarobkowych obu małżonków, szczególnych obowiązków utrzymania
osób nie będących ich wspólnymi dziećmi oraz co do treści umowy majątkowej,
jeżeli małżonkowie umowę taką zawarli.
Art. 434. Sąd może zarządzić przeprowadzenie przez wyznaczoną osobę wywiadu
środowiskowego w celu ustalenia warunków, w których żyją i wychowują się dzieci
stron.
Art. 4341. Wyrok sądu drugiej instancji nie jest natychmiast wykonalny. Art.
435. § 1. Wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich. § 2. Nie dotyczy to
części orzekającej o prawach i roszczeniach majątkowych poszukiwanych łącznie z
prawami niemajątkowymi.

Rozdział 2.

[madziulec]

Niezależnie od tego, czy czujesz się winna, czy też całą odpowiedzialność za
rozpad waszego małżeństwa ponosi twój małżonek, masz prawo wystąpić do sądu z
pozwem rozwodowym. Polskie prawo nie wymienia przyczyn, których zaistnienie
oznacza automatyczne uzyskanie rozwodu. O uzyskaniu rozwodu nie przesądza ani
alkoholizm, ani przemoc i zdrada małżeńska. Zgodnie z rozwiązaniem przyjętym w
kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, aby uzyskać rozwód musisz wykazać, że
nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Termin "rozkład
pożycia" nie jest zbyt precyzyjny. Sądy przyjmują, że występuje wówczas, gdy
zerwaniu uległy wszelkie, łączące małżonków, formy więzi - duchowej, fizycznej
i gospodarczej. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika jednak, że zerwanie
więzi duchowej i fizycznej pomiędzy małżonkami, nawet przy istnieniu więzi
gospodarczej, jest wystarczającą przesłanką do uzyskania rozwodu. Wspólne
zamieszkiwanie, co w polskich warunkach jest regułą, nie stanowi więc
przeszkody w uzyskaniu rozwodu.

A oto jak brzmi stosowny artykuł kodeksu rodzinnego (Art. 56 § 1) : "Jeżeli
między małżonkami nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia, każde z małżonków
może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód"..

Jeśli wystąpiłaś o rozwód z orzekaniem o winie, sąd jest zobowiązany do
wszechstronnego wyjaśnienia przyczyn i okoliczności rozkładu pożycia
małżeńskiego. Jest to niezbędne do ustalenia, które z małżonków ponosi winę za
rozkład pożycia.

Powinnaś jednak wiedzieć o tym, że mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia
małżeńskiego, możesz nie otrzymać rozwodu (art. 56 § 2 k.r. i o.), jeśli sąd
uzna, że:


Nie jest to wskazane ze względu na dobro waszych małoletnich dzieci Sąd
zobowiązany jest do oceny wpływu, jaki orzeczenie rozwodu będzie miało na
dzieci. W tym celu sądy często kierują małżonków i dzieci do ośrodków
diagnostycznych. Jak wynika z badań prof. Małgorzaty Fuszary i z obserwacji
prowadzonych w Centrum Praw Kobiet, sądy i psycholodzy z ośrodków
diagnostycznych, wydając orzeczenia i opinie w sprawach rozwodowych i kontaktów
z dziećmi, opierają się często na powszechnie funkcjonujących stereotypach
dotyczących rodziny i dobra dziecka. Zdarza się, że sprawy rozwodowe małżeństw,
w których mąż stosował przemoc, trwają latami lub sąd nie udziela rozwodu,
zasłaniając się dobrem małoletnich dzieci. Tymczasem badania naukowe nie
pozostawiają wątpliwości co do tego, że przemoc w domu, nawet jeśli samo
dziecko nie jest bite, a jest tylko świadkiem przemocy wobec matki, ma
zdecydowanie negatywny wpływ na jego psychikę.

Gdy z innych względów byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego W
tym wypadku w grę może wchodzić interes lub dobro współmałżonka lub innych osób
(np. małoletnich dzieci jednego ze małżonków, lub dzieci pełnoletnich). Za
sprzeczne z zasadami współżycia można np. uznać orzeczenie rozwodu, gdy
małżonek pozwany jest nieuleczalnie chory, wymaga moralnego lub finansowego
wsparcia.

Gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia W tym przypadku
ustawa przewiduje wyjątki. Małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia może
otrzymać rozwód, jeżeli:
drugi małżonek wyraża przed sądem zgodę na rozwód
drugi małżonek nie wyraża zgody na rozwód, ale jego odmowa jest w określonej
sytuacji sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (np. małżonek pozwany nie
kocha współmałżonka, dokucza mu itp., a na rozwód nie zgadza się z czystej
złośliwości, małżonek żądający rozwodu ma na swoim utrzymaniu pozamałżeńskie
dzieci). Wówczas, pomimo że rozwodu domaga się małżonek wyłącznie winny
rozkładu pożycia, rozwód może zostać orzeczony.
Podejmując decyzję o rozstaniu ze swoim mężem, powinnaś wiedzieć, że w
niektórych sytuacjach zamiast o rozwód powinnaś wystąpić o unieważnienie
małżeństwa. Unieważnienie małżeństwa następuje wtedy, gdy zawarto je niezgodnie
z prawem. Sytuacje takie mają miejsce gdy:

bez zezwolenia sądu opiekuńczego związek małżeński zawarł mężczyzna, który nie
ukończył 21 roku życia lub kobieta, która nie ukończyła lat 18;
małżeństwo zawarła osoba całkowicie ubezwłasnowolniona;
małżeństwo zawarła osoba chora psychicznie lub z niedorozwojem umysłowym;
małżeństwo zawarła osoba pozostająca już w związku małżeńskim;
między małżonkami zachodzi bliski stopień pokrewieństwa lub powinowactwa, albo
gdy małżonkowie pozostają w stosunku przysposobienia;
małżeństwo zostało zawarte przez pełnomocnika, a pełnomocnictwo nie było ważne
lub było skutecznie odwołane.
Jeśli na przykład, po zawarciu małżeństwa okazało się, że twój małżonek jest
chory psychicznie, powinnaś wystąpić o unieważnienie małżeństwa, a nie o
rozwód. Unieważnienie małżeństwa powoduje, że rozwiązany w ten sposób związek
traktuje się jak niebyły to znaczy tak, jakby małżeństwo nigdy nie zostało
zawarte. Pozew o unieważnienie małżeństwa należy złożyć w sądzie. Poza
małżonkiem może to zrobić prokurator lub każdy, kto ma w tym interes (np.
pierwsza żona mężczyzny, który zawarł drugi związek małżeński, gdy jego
pierwsze małżeństwo nie zostało rozwiązane).

Powinnaś wiedzieć, że obowiązujące w Polsce prawo nie zna instytucji separacji
małżonków. Fakt pozostawania małżonków w separacji (brak więzi fizycznej,
emocjonalnej, a nawet ich oddzielne zamieszkiwanie) nie rodzi automatycznie
żadnych skutków prawnych. Zgodnie z prawem, pozostają oni małżeństwem i np.
spłata długów jednego małżonka obciąża solidarnie drugiego a wszelkie dochody i
prawa nabyte należą się również obojgu małżonkom. Fakt pozostawania w separacji
brany jest jednak pod uwagę w trakcie sprawy rozwodowej.

[madziulec]

Przed wystąpieniem o rozwód powinnaś podjąć decyzję, czy chcesz aby wyrok
został wydany z orzekaniem czy też bez orzekania o winie. Decyzja ta pociąga za
sobą określone konsekwencje. Jeśli zdecydujesz się na uzyskanie rozwodu z
orzekaniem o winie, musisz się liczyć z tym, że sprawa będzie trwała dłużej,
gdyż sąd jest zobowiązany do ustalenia, który z małżonków jest winny rozkładu
pożycia. Będziesz musiała dowieść, że wina leży po stronie męża, a on będzie
się z pewnością bronił. Nawet w sytuacji oczywistej winy (np. zdrada),
mężczyźni najczęściej się bronią i starają się wykazać, że wina leży również po
Twojej stronie. Czasem nalegają, abyś się zgodziła na rozwód bez orzekania o
winie.

Jeżeli sąd orzeka o winie, to w wyroku rozwodowym może stwierdzić, że:

żadne z małżonków nie jest winne rozkładu pożycia małżeńskiego; na przykład
małżonkowie nie mogą dojść do porozumienia z powodu niezgodności charakterów;
wyłącznie winne rozkładu pożycia jest jedno z małżonków;
winni rozkładu pożycia są oboje małżonkowie.
W każdym przypadku sąd powinien wnikliwie zbadać sprawę i indywidualnie
rozpatrzyć kwestię winy małżonków. Polskie prawo, jak już mówiłam, nie zawiera
katalogu zachowań, które przesądzają o winie jednej strony. Można natomiast
wymienić kilka przykładowych zachowań, które w zasadzie powinny przesądzać o
winie małżonka. Należą do nich:

nadużywanie alkoholu;
agresywne zachowanie i używanie przemocy w stosunku do członków rodziny;
zdrada małżeńska;
opuszczenie współmałżonka bez ważnych powodów;
zawinione nieprzyczynianie się do zaspokajania podstawowych potrzeb rodziny.
Powinnaś mieć jednak świadomość, że badający kwestię winy małżonków sąd często
kieruje się stereotypowym myśleniem. Jak wykazały badania prof. Małgorzaty
Fuszary, pomimo istniejącego w prawie zapisu o równości praw i obowiązków
małżonków, sądy w sposób tradycyjny, a co za tym idzie nierównościowy i
niesprawiedliwy, oceniają wywiązywanie się kobiet i mężczyzn z obowiązków
małżeńskich. I tak na przykład, gdy mężczyzna nie nadużywa alkoholu, pracuje
zawodowo i nie zdradza żony, trudno jest mu przypisać winę za rozkład
małżeństwa. Natomiast od kobiety, oprócz pracy zawodowej (czyli przyczyniania
się do zaspokajania finansowych potrzeb rodziny) oczekuje się, że będzie dbała
o dom, dzieci i męża, ( sprzątanie, pranie, gotowanie itp.) a jeśli tego nie
robi, to znaczy, że nie wywiązuje się ze swoich obowiązków i tym samym
przyczynia się do rozkładu pożycia małżeńskiego. Musisz więc przygotować się na
pytania dotyczące tak zwanej dbałości o rodzinę typu: "Kto gotował obiady,
sprzątał itp." Odpowiadając na takie pytania możesz i masz prawo argumentować,
że prawo nakłada na oboje małżonków równe prawa i obowiązki, a zatem nie można
Ci przypisać winy, jeśli w stopniu nie mniejszym od męża wywiązywałaś się z
obowiązków domowych i opiekuńczych wobec dzieci.

Wyrok stwierdzający, że tylko jedna strona jest winna rozkładu pożycia wywiera
istotne skutki prawne, przede wszystkim, jeśli chodzi o obowiązek alimentacyjny
na rzecz drugiego małżonka. Ponadto w pewnych okolicznościach może stanowić
ważny powód do żądania ustalenia nierównych udziałów przy podziale majątku
wspólnego małżonków, może pomóc ci w uzyskaniu eksmisji w sprawie rozwodowej.

Jeśli zdecydujesz się na rozwód bez orzekania o winie, powinnaś mieć świadomość
tego, że Twój małżonek musi wyrazić zgodę na taki tryb orzekania rozwodu.
Wówczas sąd zwolniony jest z orzekania o winie i bada tylko, czy nastąpił
rozkład pożycia. Sprawy o rozwód bez orzekania o winie trwają z reguły krócej,
ale powinnaś zdawać sobie sprawę ze skutków, jakie pociąga za sobą ta formuła
uzyskania rozwodu. Nie podejmuj decyzji pochopnie, nie ulegaj namowom swojego
adwokata, któremu może zależeć na jak najszybszym zakończeniu sprawy. Rozważ
wszystkie za i przeciw. Jeśli zrezygnujesz z orzekania o winie, staraj się to
wykorzystać do uzyskania korzystnego rozwiązania dotyczącego np. podziału
majątku lub kontaktów z dziećmi.

Jeśli sąd w wyroku rozwodowym orzeknie o Twojej winie lub nie orzeknie o winie
Twojego małżonka, a Ty nie zgadzasz się z takim orzeczeniem możesz wnieść
apelację tylko co do winy .

[madziulec]

Pozew o rozwód powinien być skierowany do wydziału cywilnego sądu
wojewódzkiego, w którego okręgu ostatnio wspólnie zamieszkiwaliście, jeśli
chociaż jedno z was dalej tam mieszka. Jeżeli ani Ty, ani Twój małżonek nie
mieszkacie już w tym okręgu, to powinnaś złożyć pozew w sądzie wojewódzkim w
okręgu, w którym zamieszkuje obecnie twój małżonek. Jeśli nie jest to możliwe (
np. mąż mieszka zagranicą) - złóż pozew do sądu w okręgu Twojego zamieszkania.
Jeśli masz wątpliwości do którego wydziału lub do jakiego sądu złożyć pozew,
zadzwoń do sądu i upewnij się. Jeżeli pomylisz się i złożysz pozew do
niewłaściwego sądu, nie przejmuj się tym zbytnio. Twój pozew powinien zostać
przekazany do właściwego sądu. Wydłuży to jednak czas oczekiwania na
wyznaczenie pierwszej rozprawy.

Jeżeli Twój małżonek nie przebywa w miejscu zamieszkania i nie można ustalić
miejsca jego pobytu, nic nie stoi na przeszkodzie, żebyś wszczęła proces
rozwodowy. W takiej sytuacji musisz napisać wniosek o ustanowienie tzw.
kuratora procesowego.

W pozwie powinnaś określić, kto jest powodem, a kto pozwanym. Jeśli Ty wnosisz
do sądu pozew o rozwód, to stajesz się powódką, natomiast twój małżonek
pozwanym. Określając strony procesowe, (powód, pozwany) powinnaś podać wasze
pełne dane: imiona i nazwiska, dokładny adres lub adresy (z kodem pocztowym).
Jeśli obawiasz się, że mąż może kontrolować Twoją korespondencję lub Ci jej nie
przekazywać, możesz podać inny adres do korespondencji.

Pamiętaj, aby w pozwie dokładnie określić, czego się domagasz, a co za tym
idzie, jakiego oczekujesz wyroku. Jak już była o tym mowa, możesz domagać się
wydania wyroku z orzeczeniem o winie pozwanego, bez orzekania o winie lub z
winy obu stron. Powinnaś jednak wiedzieć, że jeżeli pisząc pozew rozwodowy
wnioskowałaś o wydanie wyroku bez orzekania o winie, a w trakcie toczącej się
sprawy zmieniłaś zdanie i uważasz, że rozwód powinien zostać orzeczony z
wyłącznej winy Twojego małżonka, to masz prawo zmienić treść pozwu. Prawo to
przysługuje Ci aż do uprawomocnienia się wyroku rozwodowego.

W pozwie rozwodowym dobrze jest również zamieścić wnioski dotyczące powołania
świadków, władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi, alimentów i sposobu
korzystania z mieszkania, a jeśli są do tego podstawy, również podziału majątku
i/ lub eksmisji. Powinnaś wnieść również o zabezpieczenie Twoich roszczeń na
czas sprawy rozwodowej. A oto przykłady wniosków jakie możesz wnieść w sprawie
rozwodowej:

Wniosek dotyczący władzy rodzicielskiej nad wspólnymi dziećmi Sąd powinien w
wyroku rozwodowym i na czas trwania rozprawy rozwodowej orzec o władzy
rodzicielskiej. Sąd może opiekę nad dziećmi powierzyć obojgu rodzicom, bądź też
jednemu z nich, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych
obowiązków i uprawnień. Napisz więc, jak Twoim zdaniem powinna być sprawowana
opieka nad waszymi wspólnymi dziećmi, z kim dziecko ma zamieszkiwać i jak
powinny (jeśli w ogóle) wyglądać kontakty ojca z dzieckiem.

Wniosek dotyczący świadczeń alimentacyjnych Sąd powinien z urzędu orzec
alimenty, ale dobrze jest wystąpić ze stosownym wnioskiem w pozwie rozwodowym i
wnieść o ich zabezpieczenie na czas trwania rozprawy. Powinnaś podać wysokość
alimentów, o które wnosisz. W pozwie powinnaś również podać swoje zarobki,
przedstawić zarobki oraz możliwości zarobkowe męża oraz określić potrzeby
Waszych dzieci.

Wniosek dotyczący sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania Sąd rozstrzygnie,
w jaki sposób Ty i Twój małżonek macie korzystać ze wspólnego mieszkania,
dopóki będziecie razem mieszkać (na czas rozprawy i po rozwodzie, do czasu
podziału majątku). Najczęściej sąd przyznaje po jednym pokoju każdemu z
małżonków, a pozostałe pomieszczenia do wspólnego użytkowania. Jeśli macie dwa
mieszkania lub mąż nie mieszka w domu, możesz wnioskować, aby sąd do czasu
podziału majątku przyznał jedno z mieszkań Tobie, a drugie Twojemu małżonkowi.

Wniosek dotyczący podziału wspólnego majątku małżonków Sąd może dokonać
podziału majątku wspólnego, w tym również mieszkania, tylko wówczas, gdy nie
spowoduje to nadmiernego przedłużenia procesu rozwodowego. Jeśli Twój małżonek
nie wyraża zgody lub nie możecie się dogadać co do sposobu podziału majątku,
sąd nie dokona podziału i będziesz zmuszona wnieść kolejną sprawę o podział
majątku, już po otrzymaniu wyroku rozwodowego.

Wszystkie wyżej omówione wnioski, poza wnioskiem o podział majątku, mogą być
zabezpieczone na czas trwania rozprawy rozwodowej.

Jeśli sąd nie ustosunkuje się do któregoś z Twoich wniosków, złóż kolejny
podczas rozprawy i domagaj się, aby sąd wydał stosowne postanowienie. Chodzi
przecież o zabezpieczenie Twoich interesów. Proces rozwodowy może trwać wiele
miesięcy, czy nawet lat, ale postanowienia dotyczące obowiązku alimentacyjnego,
sposobu sprawowania opieki nad małoletnimi dziećmi, zakresu i sposobu
korzystania ze wspólnego mieszkania lub wydania małżonkowi opuszczającemu
wspólne mieszkanie niezbędnych rzeczy, nie mogą aż tak długo czekać na
rozstrzygnięcie. Trudno, na przykład, sobie wyobrazić, żeby podczas trwającego
miesiącami procesu rozwodowego dzieci nie otrzymywały alimentów.

W pozwie rozwodowym powinnaś podać imiona i nazwiska oraz dokładne adresy osób,
które zamierzasz powołać na świadków w swojej sprawie. Jeśli z jakiś względów
nie chcesz lub nie możesz tego zrobić w pozwie, stosowny wniosek dowodowy
możesz złożyć w sądzie w innym czasie, podając, na jaką okoliczność powołujesz
poszczególnych świadków.

Pozew musisz należycie uzasadnić . W uzasadnieniu powinnaś podać dane dotyczące
liczby i wieku Waszych wspólnych, małoletnich dzieci, argumenty uzasadniające
zawarte w pozwie żądania i inne, przemawiające na Twoją korzyść, informacje.
Opis stanu faktycznego, podany w celu uzasadnienia żądań pozwu, powinien
brzmieć przekonująco, wiarygodnie i konkretnie. W uzasadnieniu należy
przedstawić dowody na poparcie poszczególnych twierdzeń. Wszędzie tam, gdzie
podajemy opisy konkretnych okoliczności i wydarzeń, przedstawiamy również
dowody, które mają owe okoliczności uwiarygodnić.

Jeśli sama napisałaś pozew, nie zapomnij się pod nim podpisać, w przeciwnym
razie sąd zwróci pozew z powodu braków formalnych.

Na końcu pozwu dobrze jest zamieścić listę załączników, tzn. dokumentów, na
które powoływałaś się w uzasadnieniu. Do pozwu rozwodowego powinnaś koniecznie
dołączyć:

skrócony odpis aktu małżeństwa,
skrócone odpisy aktów urodzenia Waszych wspólnych małoletnich dzieci,
zaświadczenie o wysokości Twoich zarobków ( niezbędne do ustalenia wysokości
opłat sądowych). Jeśli nie pracujesz, załącz odcinek renty, zaświadczenie o
tym, że jesteś bezrobotna itp.
Pozew należy sporządzić w trzech egzemplarzach. Do każdego egzemplarza dołącz
komplet (skopiowanych na kserokopiarce) załączników. Dwa z tak przygotowanych
dokumentów złóż w sądzie lub wyślij listem poleconym,( jeden pozostanie w
sądzie, drugi zostanie przekazany Twojemu małżonkowi ), a trzeci pozostaw
sobie. Składając pozew w biurze podawczym w sądzie, poproś o potwierdzenie jego
złożenia - na Twoim egzemplarzu urzędnik biura podawczego przystawi pieczątkę z
datą i wpisze liczbę przyjętych załączników.

Wniesienie sprawy rozwodowej wiąże się z koniecznością uiszczenia pewnych opłat
(wysokość wpisowego zależy od wysokości zarobków). Jeśli jednak zarabiasz mało,
nie stać Cię na uiszczenie opłaty sądowej i obawiasz się, że sama nie dasz
sobie rady, możesz wraz z pozwem o rozwód wnieść wniosek o zwolnienie Cię z
kosztów sądowych i przyznanie adwokata z urzędu. Dołącz stosowne zaświadczenie
o zarobkach i uzasadnij swoją prośbę. Decyzję w tej sprawie podejmie sąd na
posiedzeniu niejawnym.

Jeśli pozew zawiera braki formalne, sędzia przewodniczący wzywa stronę do
poprawienia lub uzupełnienia pozwu w terminie 7 dni. Przys

[madziulec]

Zasadą jest, że sprawy rozwodowe (w odróżnieniu od większości spraw w sądzie)
toczą się z wyłączeniem jawności, tzn., że na sali nie mogą być obecne osoby
postronne. Sprawa rozwodowa może się odbywać przy tzw. "drzwiach otwartych"
tylko wtedy, gdy obydwie strony, czyli ty i twój małżonek zażądacie publicznego
rozpoznania sprawy, a sąd uzna, że nie zagraża to moralności. Wchodząc na salę
sądową dobrze jest wiedzieć, że strona powodowa zajmuje w niej miejsce po lewej
stronie, a pozwana po prawej.

Powinnaś również wiedzieć, że w sprawie rozwodowej masz prawo do posiadania
pełnomocnika. Pełnomocnikiem procesowym może być nie tylko adwokat albo radca
prawny, ale również Twoi rodzice, rodzeństwo lub dorosłe dzieci. Aby
pełnomocnik mógł działać w twoim imieniu, musi otrzymać od Ciebie
pełnomocnictwo, udzielone specjalnie do sprawy rozwodowej. Jak już była o tym
mowa, jeśli nie stać Cię na pełnomocnika, możesz wystąpić do sądu o przyznanie
Ci adwokata z urzędu. Pamiętaj jednak, że możesz to zrobić tylko wówczas, gdy
zostałaś zwolniona z kosztów sądowych.

Poza pełnomocnikiem, masz również prawo zaprosić do udziału w sprawie tak zwaną
osobę zaufania. Może to być Twoja przyjaciółka, matka, siostra lub np.
przedstawicielka organizacji, do której zwróciłaś się z prośbą o pomoc. W
obecności bliskiej ci osoby będziesz się czuła pewniej. Warto wiedzieć, że w
dotychczasowej praktyce sądowej udział osoby zaufania w rozprawie rozwodowej
był rzadkością, to też sędziowie i adwokaci strony przeciwnej mogą kwestionować
Twoje prawo do zaproszenia takiej osoby na salę rozpraw. Nie pozwól się
pozbawić tego prawa. Przepis artykułu 154 kodeksu postępowania cywilnego
reguluje tę kwestię jednoznacznie: "Podczas posiedzenia odbywającego się przy
drzwiach zamkniętych mogą być obecni na sali : strony, interwenienci uboczni,
ich przedstawiciele ustawowi i pełnomocnicy, prokurator oraz osoby zaufania, po
dwie z każdej strony". Pamiętaj, masz prawo zaprosić osobę zaufania i nikt,
nawet niezawisły sąd, nie może Cię tego prawa pozbawić!

O terminach rozpraw i innych ważnych sprawach sąd będzie Cię informował za
pośrednictwem poczty lub podczas rozprawy, wyznaczając kolejny termin. Jeśli
sąd poda termin następnej rozprawy podczas posiedzenia, to nie otrzymasz już
odrębnego zawiadomienia. Powinnaś również wiedzieć, że jeśli masz pełnomocnika,
sąd nie zawiadomi Cię osobiście o terminach rozpraw. Wezwanie będzie wysłane
tylko do Twojego pełnomocnika. Musisz to wziąć pod uwagę i kontaktować się ze
swoim pełnomocnikiem, może się bowiem zdarzyć, że zapomni Cię zawiadomić o
terminie sprawy, w której chciałabyś wziąć udział.

Warto wiedzieć, że wezwania do sądu mogą być dwojakiego rodzaju:

zawiadomienie o terminie posiedzenia;
wezwanie do osobistego stawiennictwa;
Zawiadomienie o terminie posiedzenia ma charakter czysto informacyjny - nie
zobowiązuje Cię ono do osobistego stawiennictwa w sądzie, a jedynie powiadamia
o terminie kolejnej rozprawy. Natomiast wezwanie do osobistego stawiennictwa
zobowiązuje Cię do stawienia się w sądzie osobiście np. w celu złożenia
wyjaśnień. Jeżeli z jakiegoś ważnego powodu nie możesz przybyć do sądu, masz
obowiązek swoją nieobecność usprawiedliwić. W przypadku, gdy zostaniesz wezwana
do osobistego stawiennictwa w sądzie, a mimo to nie stawisz się na rozprawie i
nie usprawiedliwisz swojej nieobecności, sąd ma prawo ukarać Cię grzywną. Nie
ma natomiast prawa wydać postanowienia o przymusowym doprowadzeniu Cię do sądu.
Do okoliczności, które mogą usprawiedliwić twoją nieobecność na rozprawie
należą między innymi: choroba twoja lub dziecka (powinnaś posiadać
zaświadczenie lekarskie), awaria środków komunikacji, złe warunki
atmosferyczne, uniemożliwiające dotarcie do sądu.

Pamiętaj, że sprawa rozwodowa może się odbyć mimo niestawiennictwa jednej ze
stron. Jeżeli jednak, bez stosownego usprawiedliwienia, nie stawisz się na
pierwszym posiedzeniu, tak zwanym posiedzeniu pojednawczym, sąd zawiesi
postępowanie. Nie dotyczy to sytuacji, gdy w Twoim imieniu stawi się
pełnomocnik.

Powinnaś wiedzieć o tym, że podczas rozprawy, pomimo posiadania pełnomocnika,
masz prawo sama zabierać głos i zadawać pytania, tak świadkom, jak i swojemu
mężowi. Nie wahaj się korzystać z tego prawa, jeśli uważasz, że jakaś kwestia
wymaga wyjaśnienia. Staraj się jednak uzgadniać treść swych wystąpień z
adwokatem, w przeciwnym bowiem razie może się on/ona wycofać z prowadzenia
sprawy. Jeśli nie jesteś zadowolona z adwokata, możesz wycofać pełnomocnictwo.
Jeśli do chwili wycofania pełnomocnictwa, adwokat nie poświęcił twojej sprawie
wiele pracy, możesz żądać częściowego zwrotu kosztów. Warto wiedzieć, że z
każdej toczącej się przed sądem rozprawy sporządza się protokół. Powinien on
zawierać dokładny przebieg rozprawy, włącznie ze wszystkimi wypowiedziami i
pytaniami. Pamiętaj, że jako strona masz prawo do przeglądania protokołów z
rozpraw oraz do złożenia wniosku o wprowadzenie sprostowania do protokołu ( w
terminie do następnej rozprawy), jeżeli stwierdzisz, że w protokole coś
pominięto lub źle zapisano. Zdarza się niekiedy, że protokolantka pomija
fragmenty wypowiedzi, nie nadążając za potokiem słów. Najczęściej protokolantka
spisuje to, co podyktuje jej - powtarzając fragmenty wypowiedzi
przesłuchiwanego - sędzia. Może się również zdarzyć, że dyktowane do protokołu
słowa nie w pełni oddają treść tego, co chciałaś przekazać. Słuchaj uważnie, co
jest zapisywane, a jeśli masz uwagi, zgłaszaj je na bieżąco i poproś sędziego o
wpisanie ich do protokołu. Silne emocje, napięcie i zdenerwowanie w znacznym
stopniu utrudniają wypowiadanie się przed sądem. Dlatego, w miarę możliwości,
staraj się przygotować do rozprawy. Zapisz to, co będziesz chciała przekazać,
przypomnij sobie ważne daty i wydarzenia, o których zamierzasz opowiedzieć.
Wskazane jest również przygotowanie listy pytań, jakie chcesz zadać mężowi i
świadkom. Powinnaś jednak wiedzieć, że możliwość zadawania pytań świadkom i
mężowi nie oznacza, że masz prawo do komentowania i prostowania ich wypowiedzi.
Jeśli nie powstrzymasz się od komentarzy, sąd udzieli Ci pouczenia, a może
również pozbawić cię głosu.

Pamiętaj, że przysługuje Ci prawo do przeglądania akt sprawy, robienia z nich
notatek, odpisów i kserokopii. To ważne uprawnienie i staraj się z niego
korzystać. Możesz wówczas wnieść do sądu p.o. sprostowanie protokołu rozprawy,
jeśli uznasz, że nie wszystko, zostało zapisane prawidłowo.

Powinnaś wiedzieć, że nawet jeśli strona pozwana uzna powództwo (strona pozwana
uznaje zawarte w pozwie twierdzenia powoda za prawdziwe i zgadza się na wydanie
wyroku w takim brzmieniu, w jakim oczekuje powód) orzeczenie rozwodu jest
możliwe dopiero po przeprowadzeniu ograniczonego postępowania dowodowego.
Postępowanie takie ogranicza się do złożenia przez strony stosownych wyjaśnień.

Musisz również liczyć się z tym, że sąd może zawiesić postępowanie, jeśli w
trakcie toczącego się procesu rozwodowego dojdzie do przekonania, że Ty i Twój
małżonek macie szansę na pogodzenie się lub, że w dalszym ciągu łączy Was
związek uczuciowy. Stronom nie przysługuje prawo do zażalenia na taką decyzję
sądu. Pozostaje tylko czekać, aż zawieszone postępowanie będzie mogło być
wznowione, co - na wniosek jednej ze stron - może nastąpić po upływie co
najmniej trzech miesięcy. Jeżeli żadna ze stron, w ciągu roku od zawieszenia
postępowania, nie złoży wniosku o jego podjęcie, Sąd umarza postępowanie.
Pamiętaj więc: Jeśli sąd zawiesił postępowanie, a Ty chcesz, aby sprawa
rozwodowa dalej się toczyła, to po upływie trzech miesięcy od zawieszenia złóż
wniosek o wznowienie zawieszonego postępowania.

Powinnaś wiedzieć, że nawet, jeśli wcześniej wniosłaś sprawę o alimenty, a
później o rozwód, to sprawa o alimenty zostanie zawieszona i dołączona do
sprawy rozwod

[madziulec]

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego sąd przesłuchuje strony, zamyka
posiedzenie i udaje się na naradę. Narada sądu przed wydaniem wyroku jest tajna
i nikt poza sądem nie ma prawa brać w niej udziału. Po naradzie sędziowie
wracają na salę rozpraw i następuje ogłoszenie wyroku - może być ono odroczone
o kilka dni.

W wyroku rozwodowym, oprócz orzeczenia o ustaniu małżeństwa, sąd postanawia
także:


a) czy i które z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia;

b) o władzy rodzicielskiej i opiece nad wspólnymi małoletnimi dziećmi stron;

c) jaki ma być udział każdego z małżonków w kosztach utrzymania i wychowania
dzieci;

d) o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania w okresie wspólnego w nim
zamieszkiwania po rozwodzie;

Należy pamiętać o tym, że małżeństwo nie ustaje z chwilą wydania wyroku
rozwodowego. Wyrok musi się bowiem uprawomocnić. Po ogłoszeniu wyroku strony
mają czas na złożenie skargi apelacyjnej. Jeżeli nie złożą jej we właściwym
czasie, (patrz rozdział o apelacji) wyrok sądu pierwszej instancji uprawomocnia
się, jeśli jednak skarga apelacyjna zostanie wniesiona choćby przez jedną ze
stron, wyrok nie uprawomocni się aż do wydania wyroku w sądzie drugiej
instancji, czyli w sądzie apelacyjnym. Wyrok sądu drugiej instancji staje się
prawomocny z chwilą ogłoszenia. Sprawa może zostać jednak odesłana przez sąd
apelacyjny do ponownego rozpoznania do sądu wojewódzkiego.

Jednym z najważniejszych postanowień w wyroku rozwodowym jest orzeczenie o
władzy rodzicielskiej -. Sąd ma obowiązek wnikliwie zbadać i ocenić sytuację
rodzinną przed wydaniem postanowienia dotyczącego sprawowania opieki nad
nieletnimi dziećmi stron. Wydając takie orzeczenie, sąd bierze pod uwagę wiek
dzieci oraz ich związek uczuciowy z rodzicami . Z reguły sądy przyznają dzieci
jednemu z rodziców, (najczęściej matce) stojąc na stanowisku, że nie należy
rozdzielać rodzeństwa. Niekiedy sąd przyznaje jedno dziecko matce, drugie zaś
ojcu - takie sytuacje należą jednak do rzadkości.

Powierzenie władzy rodzicielskiej jednemu z małżonków nie prowadzi
automatycznie do pozbawienia władzy rodzicielskiej drugiego małżonka. Oznacza
jedynie ograniczenie jego praw i obowiązków do ściśle wyliczonych w
postanowieniu. W wyjątkowych okolicznościach sąd pozostawia władzę rodzicielską
obojgu rodzicom. Takie rozstrzygnięcie możliwe jest tylko pod warunkiem, że
stosunki pomiędzy małżonkami wskazują na to, że w przyszłości będą oni w stanie
tę władzę zgodnie sprawować. Jeżeli sądzisz, że w Twoim przypadku nie ma szans
na zgodne sprawowanie opieki nad dziećmi, domagaj się od sądu uregulowania
kontaktów z dziećmi, przez szczegółowe określenie, w jakich dniach i w jakich
godzinach Twój małżonek może się z dziećmi kontaktować.

Sąd może w wyroku rozwodowym pozbawić jedno z rodziców władzy rodzicielskiej.
Zdarza się to jednak bardzo rzadko, na przykład, gdy rodzic nadużywa władzy
rodzicielskiej lub w rażący sposób zaniedbuje swoje obowiązki w stosunku do
dziecka, a także wtedy, gdy nawet sporadyczne kontakty rodzica z dzieckiem mogą
szkodliwie wpłynąć na jego rozwój i stan psychiczny. Taki wyrok może w
przyszłości zostać zmieniony, jeżeli zmienią się okoliczności, które wpłynęły
na jego wydanie, a także jeżeli będzie to leżało w interesie dzieci. Jeśli
ojciec dziecka w sposób rażący nadużywał władzy rodzicielskiej i np.
wykorzystywał seksualnie dziecko lub też jeśli uważasz, że ze względu na
przemoc jakiej dziecko było świadkiem nie jest wskazane aby ojciec utrzymywał
kontakt z dzieckiem powinnaś wystąpić do sądu o pozbawienia go kontaktów z
dzieckiem. Pamiętaj pozbawienie władzy rodzicielskiej nie jest równoznaczne z
zakazem kontaktów z dzieckiem.

Sąd w wyroku rozwodowym ma obowiązek zawrzeć orzeczenie o alimentach na
małoletnie dzieci, a jeśli wnosiłaś o alimenty dla siebie, również stosowne
postanowienie przyznające Ci alimenty lub oddalające Twój wniosek w tej
sprawie. Powinnaś wiedzieć, że zakres obowiązku alimentacyjnego zależy od
usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej oraz od zarobkowych i majątkowych
możliwości osoby zobowiązanej. Obowiązek ten sąd ustala indywidualnie dla
każdego przypadku, rozpatrując wszystkie szczególne okoliczności. Obowiązek
alimentacyjny w stosunku do dzieci wygasa dopiero wtedy, gdy dziecko zostanie
należycie przygotowane do pracy zawodowej (np. poprzez studia na wyższej
uczelni, w szkole pomaturalnej itp.). Jeżeli dziecko, na skutek wrodzonego lub
nabytego kalectwa, nie może samodzielnie zdobywać środków utrzymania, obowiązek
alimentacyjny rodziców nigdy nie ustaje. W szczególnych wypadkach, zwolnienie
rodziców z obowiązku alimentacyjnego może nastąpić wcześniej, jeszcze przed
uzyskaniem przez dziecko pełnoletności, np. jeżeli dziecko zdobyło zawód,
usamodzielniło się finansowo lub posiada własny majątek, z którego może czerpać
zyski.

Pamiętaj, niezdolne do samodzielnego utrzymania się dzieci mają prawo do takiej
samej stopy życiowej jak ich rodzice, którzy zobowiązani są dzielić się z nimi
nawet najskromniejszymi dochodami. Dzieci uprawnione są do alimentów od
rodziców w każdym przypadku; rodzice nie mogą uchylić się od tego obowiązku
tylko dlatego, że jego wykonanie stanowiłoby dla nich nadmierny ciężar. W
wyroku rozwodowym sąd określa alimenty dla każdego dziecka z osobna. Podczas
toczącego się postępowania rozwodowego powinnaś podać i uwiarygodnić możliwości
zarobkowe, zarówno Twoje, jak i małżonka, oraz potrzeby Waszych dzieci. Warto
jeszcze przed sprawą przygotować wykaz wydatków ponoszonych przez Ciebie na
utrzymanie dzieci, ich leczenie, naukę itp.

Zakres obowiązku alimentacyjnego pomiędzy byłymi małżonkami zależy, jak już o
tym była mowa, od tego, czy i które z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia.
Jeśli wyrok rozwodowy został wydany bez orzekania o winie, obowiązek
alimentacyjny jest identyczny w stosunku do każdego z małżonków i trwa przez
pięć lat od chwili orzeczenia rozwodu. Aby móc wystąpić o alimenty od byłego
małżonka należy udowodnić, że pozostaje się w niedostatku. Nie wystarczy
wykazać, że Twoja stopa życiowa po rozwodzie uległa obniżeniu, a bogatszemu eks-
małżonkowi lepiej się powodzi.

W przypadku, gdy sąd orzekł o winie tylko jednego z małżonków, sytuacja prawna
obydwojga eks-małżonków przedstawia się inaczej. Małżonek wyłącznie winny
rozkładu pożycia nie może żądać alimentów od małżonka niewinnego, nawet gdyby
popadł w skrajny niedostatek i nie mógł sam się utrzymać. Z kolei małżonek,
który nie jest winny rozkładu pożycia, może żądać alimentów od małżonka
wyłącznie winnego, nawet wówczas, gdy nie żyje w skrajnym niedostatku, a rozwód
spowodował jedynie znaczne pogorszenie jego sytuacji życiowej. Ten rodzaj
zobowiązania małżonka wyłącznie winnego nie jest ograniczony żadnym terminem.

Obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami wygasa gdy osoba uprawniona
ponownie wstąpi w związek małżeński lub gdy zmienią się okoliczności, na
podstawie których orzeczono o obowiązku alimentacyjnym.

Powinnaś wiedzieć o tym, że roszczenia alimentacyjne należą do tak zwanych
świadczeń okresowych, które przedawniają się z upływem trzech lat. Należy
pamiętać, że nie przedawnia się sam obowiązek alimentacyjny, a jedynie
pojedyncze świadczenie, tak więc jeżeli, na przykład, przez dłuższy czas nie
pobierałaś należnych dziecku alimentów od jego ojca, przedawnieniu ulegają
tylko zaległe alimenty z okresu sprzed trzech lat.

Jeżeli Twój małżonek swoim nagannym zachowaniem utrudnia zamieszkiwanie we
wspólnym mieszkaniu, (w szczególności zaś, gdy znęca się nad rodziną) możesz
złożyć wniosek o eksmisję współmałżonka ze wspólnego mieszkania (art. 58.2
kodeksu rodzinnego). Nie ma przeszkód, aby była to eksmisja donikąd, czyli na
tak zwany bruk. Powinnaś wiedzieć, że jeśli przydział mieszkania nastąpił w
trakcie małżeństwa i

[madziulec]

Z chwilą orzeczenia rozwodu automatycznie wygasa pomiędzy małżonkami wspólność
majątkowa. Nie oznacza to jednak, że natychmiast stajesz się w pełni niezależna
od swojego byłego małżonka. Jeśli w trakcie rozwodu nie został dokonany podział
wspólnego majątku, do momentu jego podziału pozostajecie jego
współwłaścicielami. Dorobkiem małżonków jest mieszkanie, nieruchomości, środki
finansowe i rzeczy, które nabyliście w trakcie małżeństwa, o ile oczywiście nie
została zawarta w tym względzie odrębna umowa majątkowa.

Powinnaś wiedzieć, że jeśli mieszkanie jest waszą współwłasnością, to pomimo
znęcania się nie będziesz mogła skutecznie wystąpić do sądu o eksmisję byłego
męża. Będziesz mogła to zrobić dopiero po uprawomocnieniu się wyroku o podział
majątku wspólnego, jeśli sąd przyzna ci prawo do mieszkania.

Podziału majątku wspólnego można dokonać poprzez umowę zawartą między
małżonkami lub - w sytuacji braku porozumienia - za pośrednictwem sądu. Warto,
o ile to możliwe, dogadać się ze swoim byłym małżonkiem, gdyż sprawy o podział
majątku są niezmiernie długotrwałe, trudne i uciążliwe.

Podział dokonany poprzez umowę - to najprostszy, a zarazem najmniej konfliktowy
podział majątku dorobkowego małżonków. Małżonkowie uzgadniają pomiędzy sobą, w
jaki sposób chcą podzielić wspólny majątek i sporządzają umowę o jego podziale.
Umowa pisemna pomiędzy małżonkami jest wiec skutecznym sposobem podziału
majątku dorobkowego małżonków. Gdy w grę wchodzą nieruchomości (czyli
mieszkanie, dom lub działka) - musi ona być zawarta w formie umowy notarialnej.

Sądowy podział majątku małżonków - jeżeli małżonkowie nie mogą dojść do
porozumienia w kwestii podziału majątku dorobkowego, mogą wystąpić do sądu z
wnioskiem o podział majątku. Wniosek o podział majątku należy złożyć w sądzie
właściwym ze względu na miejsce położenia majątku. Bez względu na wartość
dzielonego majątku, sądem pierwszej instancji właściwym dla dokonania tego
podziału będzie sąd rejonowy. We wniosku należy podać przedmioty i prawa
podlegające podziałowi (np. spis rzeczy ruchomych należących do małżonków).
Jeżeli w skład majątku wchodzi nieruchomość, należy określić miejsce jej
położenia, powierzchnię, zabudowania oraz przeznaczenie (np. grunt przeznaczony
na cele rolnicze), a także podać dane geodezyjne z ewidencji gruntów. Należy
tez przedstawić dokumenty stwierdzające, że dana nieruchomość jest własnością
małżonków (w szczególności dołączyć wypisy z ksiąg wieczystych itp.)

We wniosku należy określić wartość dzielonego majątku, która posłuży do
określenia wysokości opłaty sądowej. Sąd może jednak nie zgodzić się z twoją
wyceną i sam dokonać własnych ustaleń. Może np. stwierdzić, że nieruchomość
podana we wniosku jako należąca do jednego z małżonków, w rzeczywistości
stanowi własność obojga.

Należące do małżonków pieniądze umieszczone są często na rachunkach bankowych,
do których upoważniony jest tylko jedno z małżonków. Stan tych rachunków objęty
jest tajemnicą bankową i współmałżonek żądający podziału nie ma możliwości
sprawdzenia, ile pieniędzy znajduje się na rachunkach oraz ile ich było w
momencie orzeczenia rozwodu. Sąd ma możliwość dokonania takich ustaleń. Na
żądanie sądu banki muszą udzielić stosownych wyjaśnień. Podobnie jest ze
skrytkami bankowymi i przyjętymi na przechowanie papierami wartościowymi. Sąd
może się również zwrócić o udzielenie potrzebnych informacji do innych organów
i instytucji.

Przy ustalaniu wartości dzielonego majątku nie uwzględnia się przedmiotów,
które już nie istnieją, chociaż istniały w chwili orzeczenia rozwodu, pod
warunkiem wszakże, że zostały spożytkowane lub zbyte w sposób zgodny z prawem,
na przykład wydano je na leczenie wspólnego dziecka stron itp. Jeżeli jednak
przedmioty te zostały bezprawnie zbyte, zużyte lub roztrwonione przez jednego z
małżonków, wówczas traktuje się je tak, jakby wciąż stanowiły element składowy
majątku wspólnego (i przy podziale przydziela się je małżonkowi, który nimi
bezprawnie rozporządził).

Po ustaniu wspólności majątkowej, małżonkowie stają się, z mocy prawa,
współwłaścicielami majątku wspólnego w częściach równych (czyli po 1/2).
Jednakże na wniosek jednej ze stron, sąd może ustalić nierówny udział małżonków
w majątku wspólnym, biorąc pod uwagę stopień przyczynienia się małżonków do
powstania tego majątku. Stopień przyczynienia się małżonka do powstania majątku
ocenia się na podstawie jego starań o potrzeby rodziny i pomnożenie jej
dochodów. Wysokość zarobków małżonków nie ma przy tym decydującego znaczenia.
Duże różnice w zarobkach same przez się nie powodują ustalenia nierównych
udziałów małżonków w majątku wspólnym. Nie ma też znaczenia, że tylko jeden z
małżonków pracował, drugi zaś zajmował się domem. Bierze się bowiem pod uwagę
również pracę włożoną w prowadzenie domu i wychowywanie dzieci. Sąd może
ustanowić nierówne udziały w majątku wspólnym małżonków tylko wówczas, gdy
jedno z małżonków w sposób rażący i uporczywy nie przyczyniało się do powstania
majątku dorobkowego lub nie wykorzystywało należycie swoich zdolności i
umiejętności np. nie chciało podjąć pracy lub uzyskane dochody trwoniło
(alkohol, hazard itp.), albo gdy porzuciło rodzinę i nie przyczyniało się do
zaspokajania jej potrzeb bytowych. Sąd nie może ustanowić nierównych udziałów w
majątku wspólnym małżonków, gdy jedno z nich nie przyczyniało się do
powstawania majątku z przyczyn od niego niezależnych, na przykład z powodu
choroby czy kalectwa.

I jeszcze jedno. Jeśli po orzeczeniu rozwodu chciałabyś powrócić do swojego
panieńskiego nazwiska, możesz to skutecznie uczynić tylko w okresie trzech
miesięcy od orzeczenia rozwodu.

[madziulec]

1. Sąd Wojewódzki w Warszawie ( dla województw warszawskiego i
ciechanowskiego ) 00-951 Warszawa Al. Solidarności 127 tel. [phone],
6203281, 6201357, fax. [phone]

2. Sąd Wojewódzki w Białymstoku 15-950 Białystok ul. M. Curie- Skłodowskiej 1
tel. [phone], 421875, fax. [phone]

3. Sąd Wojewódzki w Bielsku-Białej 43-300 Bielsko- Biała ul. Cieszyńska 10 tel.
0-33/124005-9, fax. [phone]

4. Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy 85-950 Bydgoszcz ul. Wały Jagiellońskie 2 tel. 0-
52/223811-4, 224518, fax. [phone]

5. Sąd Wojewódzki w Częstochowie 42-201 Częstochowa ul. J. Dąbrowskiego 23/35
tel. [phone], 244964, fax. [phone]

6. Sąd Wojewódzki w Elblągu 82-300 Elbląg ul. Trybunalska 25 tel. [phone],
324794, fax. [phone]

7. Sąd Wojewódzki w Gdańsku; 80-958 Gdańsk ul. Nowe Ogrody 30 tel. [phone]-
5, 321363, fax. [phone]

8. Sąd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim ;66-400 Gorzów Wielkopolski ul.
Mieszka I tel. [phone], fax. [phone]

9. Sąd Wojewódzki w Jeleniej Górze; 58-500 Jelenia Góra ul. Wojska Polskiego 56
tel. [phone], fax. [phone]

10. Sąd Wojewódzki w Kaliszu; 62-800 Kalisz Al. Wolności 13 tel. [phone],
573704, fax. [phone]

11. Sąd Wojewódzki w Katowicach; 40-957 Katowice ul. Andrzeja 16/18 tel. 0-
32/511421, fax. [phone]

12. Sąd Wojewódzki w Kielcach; 25-372 Kielce ul. Seminaryjska 12a tel. 0-
41/3617555, 3445945, fax. [phone]

13. Sąd Wojewódzki w Koninie; 62-510 Konin ul. Energetyka 5 tel. [phone],
423816, fax. [phone]

14. Sąd Wojewódzki w Koszalinie;75-541 Koszalin ul. Waryńskiego 7 tel. 0-
94/426049, fax. [phone]

16. Sąd Wojewódzki w Krakowie;31-547 Kraków ul. Przy Rondzie 7 tel. 0-
12/114100, fax. [phone]

17. Sąd Wojewódzki w Krośnie; 38-400 Krosno ul. H. Sienkiewicza 12 tel. 0-
131/4324511, fax. [phone]

18. Sąd Wojewódzki w Legnicy ;59-220 Legnica ul. Złotoryjska 29 tel. 0-
76/565168-9, 523769, fax. [phone]

19. Ośrodek Zamiejscowy w Lesznie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu 64-100 Leszno
ul. Chrobrego 8 tel. [phone], 292200

20. Sąd Wojewódzki w Lublinie ( dla województw: bialskopodlaskiego, chełmskiego
i lubelskiego ) 20-950 Lublin ul. Krakowskie Przedmieście 43 tel. [phone],
5320840, fax. [phone]

21. Sąd Wojewódzki w Łomży ;18-400 Łomża ul. Dworna 16 tel. [phone],
163807, fax. [phone]

22. Sąd Wojewódzki w Łodzi; 90-921 Łódź pl. Dąbrowskiego 5 tel. [phone],
784317, fax. [phone]

23. Sąd Wojewódzki w Nowym Sączu; 33-300 Nowy Sącz ul. Pijarska 3 tel. 0-
18/435879, 438968, 438922, fax. [phone]

24. Sąd Wojewódzki w Olsztynie;10-959 Olsztyn ul. Dąbrowszczaków 44 tel.0-
89/5273121, 5273048, fax. [phone]

25. Sąd Wojewódzki w Opolu;45-064 Opole pl. Daszyńskiego 1 tel. [phone],
fax. [phone]

26. Sąd Wojewódzki w Ostrołęce; 07-400 Ostrołęka ul. Mazowiecka 3 tel. 0-
29/2691-3, 4131, fax. [phone]

27. Ośrodek Zamiejscowy w Pile Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu 64-920 Piła Al.
Powstańców Wielkopolskich 79 tel. [phone]

28. Sąd Wojewódzki w Piotrkowie Trybunalskim; 97-300 Piotrków Trybunalski ul.
Słowackiego 5 tel. [phone], fax. [phone]

29. Sąd Wojewódzki w Płocku; 09-402 Płock pl. Narutowicza 4/6 tel.[phone],
fax. [phone]

30. Sąd Wojewódzki w Poznaniu 9 dla województw: leszczyńskiego, pilskiego i
poznańskiego) 60-967 Poznań Al. Marcinkowskiego 32 tel. [phone],
fax. [phone]

31. Sąd Wojewódzki w Przemyślu; 37-700 Przemyśl ul. Konarskiego 6 tel. 0-
16/788331, fax. [phone]

32. Sąd Wojewódzki w Radomiu; 26-600 Radom ul. Marszałka Piłsudskiego 10 tel. 0-
48/3601215, 3601547, fax. [phone]

33. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie; 35-032 Rzeszów pl. Śreniawitów 3 tel. 0-
17/629077, 624673, fax. [phone]

34. Sąd Wojewódzki w Siedlcach ; 08-100 Siedlce ul. J. Piłsudskiego 18 tel. 0-
25/25235-9, 26211, fax. [phone]

35. Sąd Wojewódzki w Sieradzu; 98-200 Sieradz Al. Zwycięstwa 1 tel. 0-
43/271320, fax.[phone]

36. Sąd Wojewódzki w Skierniewicach;96-100 Skierniewice ul. Reymonta 12/14 tel.
0-46/333966,fax. [phone]

37. Sąd Wojewódzki w Słupsku; 76-200 Słupsk ul. Zamenhoffa 7 tel. [phone]-
4, fax. [phone]

38. Sąd Wojewódzki w Suwałkach; 16-400 Suwałki ul. Kościuszki 69 tel. 0-
87/664432, fax. [phone]

39. Sąd Wojewódzki w Szczecinie;70-952 Szczecin ul. Kaszubska 42 tel. 0-
91/480002, 480037, fax. [phone] wew. 355

40. Sąd Wojewódzki w Tarnobrzegu; 39-400 Tarnobrzeg ul. Sienkiewicza 27 tel. 0-
15/8234880-1, 8234935-7, 8234920, fax. [phone]

41. Sąd Wojewódzki w Tarnowie; 33-100 Tarnów ul. Dąbrowskiego 27 tel. 0-
14/222484-5, 211638, fax. [phone]

42. Sąd Wojewódzki w Toruniu; 87-100 Toruń ul. Piekary 51 tel. [phone],
23287, fax. [phone]

43. Sąd Wojewódzki w Wałbrzychu z tymczasową siedzibą w Świdnicy 58-100
Świdnica pl. Grunwaldzki 14 tel. [phone], 521456, fax. [phone]

44. Sąd Wojewódzki we Włocławku; 87-800 Włocławek ul. Wojska Polskiego 22 tel.
0-54/313303, fax. [phone]

45. Sąd Wojewódzki we Wrocławiu 50-950 Wrocław ul. Sądowa 1; tel. [phone]-
7, 3436475, fax. [phone]

46. Sąd Wojewódzki w Zamościu; 22-400 Zamość ul. Akademicka 1 tel. 0-84/
384813, fax. [phone]

47. Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze; 65-069 Zielona Góra pl. Słowiański 1 tel.
0-68/271201-9, fax. [phone]

[madziulec]

Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

z dnia 2005-07-28 r. (Dz.U. 2005 Nr 167, poz. 1398)

brzmienie pierwotne (od 2006-03-02)



Tytuł II. Opłaty

Dział 1. Przepisy ogólne

Art. 10 [Uiszczenie] Opłatę należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma
podlegającego opłacie.

Art. 11 [Rodzaje opłat] Opłata jest stała, stosunkowa albo podstawowa.

Art. 12 [Opłata stała] Opłatę stałą pobiera się w sprawach o prawa niemajątkowe
oraz we wskazanych w ustawie niektórych sprawach o prawa majątkowe, w wysokości
jednakowej, niezależnie od wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu
zaskarżenia. Opłata stała nie może być niższa niż 30 złotych i wyższa niż 5 000
złotych.

Art. 13 [Opłata stosunkowa] Opłatę stosunkową pobiera się w sprawach o prawa
majątkowe; wynosi ona 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia,
jednak nie mniej niż 30 złotych i nie więcej niż 100 000 złotych.

Art. 14 [Opłata podstawowa] 1. Opłatę podstawową pobiera się w sprawach, w
których przepisy nie przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej.

2. Opłatę podstawową pobiera się także od podlegających opłacie pism, o których
mowa w art. 3 ust. 2, wnoszonych przez stronę zwolnioną od kosztów sądowych
przez sąd, chyba że ustawa stanowi inaczej.

3. Opłata podstawowa wynosi 30 złotych i stanowi minimalną opłatę, którą strona
jest obowiązana uiścić od pisma podlegającego opłacie, chyba że ustawa stanowi
inaczej.

4. Pobranie od pisma opłaty podstawowej wyłącza pobranie innej opłaty.

5. Przepisów o opłacie podstawowej nie stosuje się w postępowaniu
wieczystoksięgowym oraz w postępowaniu rejestrowym.

Art. 15 [Opłata tymczasowa] 1. Od pisma wniesionego w sprawie o prawa
majątkowe, w której wartości przedmiotu sprawy nie da się ustalić w chwili jej
wszczęcia, przewodniczący określa opłatę tymczasową.

2. Opłatę tymczasową określa się w granicach od 30 złotych do 1 000 złotych.

3. W orzeczeniu kończącym postępowanie w pierwszej instancji sąd określa
wysokość opłaty ostatecznej, która jest bądź opłatą stosunkową, obliczoną od
wartości przedmiotu sporu ustalonej w toku postępowania, bądź opłatą określoną
przez sąd, jeżeli wartości tej nie udało się ustalić. W tym wypadku opłatę
ostateczną sąd określa w kwocie nie wyższej niż 5 000 złotych, mając na
względzie społeczną doniosłość rozstrzygnięcia i stopień zawiłości sprawy.

Art. 16 [Dopłata; zwrot różnicy] 1. Jeżeli opłata ostateczna jest wyższa od
opłaty tymczasowej, sąd orzeka o obowiązku uiszczenia różnicy, stosując
odpowiednio zasady obowiązujące przy zwrocie kosztów procesu.

2. Jeżeli opłata ostateczna jest niższa od opłaty tymczasowej, różnicę sąd
zwraca z urzędu na koszt strony.

Art. 17 [Wstąpienie osoby do sprawy] W wypadku wstąpienia do sprawy osoby, na
której rzecz prokurator wytoczył powództwo lub zgłosił wniosek o wszczęcie
postępowania, pobiera się od tej osoby opłatę należną od takiego pozwu lub
wniosku.

Art. 18 [Opłata od pozwu lub wniosku wszczynającego] 1. Całą opłatę pobiera się
od pozwu i pozwu wzajemnego oraz wniosku o wszczęcie postępowania
nieprocesowego lub samodzielnej jego części, chyba że przepis szczególny
stanowi inaczej.

2. Przepisy ustawy przewidujące pobranie opłaty od pozwu lub wniosku
wszczynającego postępowanie w sprawie stosuje się również do opłaty od
apelacji, skargi kasacyjnej, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia, interwencji głównej, skargi o wznowienie postępowania,
skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego, chyba że przepis szczególny stanowi
inaczej.

Art. 19 [Opłata w częściach ułamkowych] 1. Połowę opłaty pobiera się od
sprzeciwu od wyroku zaocznego.

2. Czwartą część opłaty pobiera się od pozwu w postępowaniu nakazowym lub
upominawczym, z wyłączeniem spraw podlegających rozpoznaniu w postępowaniu
uproszczonym.

3. Piątą część opłaty pobiera się od:

1) interwencji ubocznej;

2) zażalenia, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

4. Trzy czwarte części opłaty pobiera się od:

1) pozwanego w razie wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty wydanego w
postępowaniu nakazowym;

2) powoda w razie prawidłowego wniesienia przez pozwanego sprzeciwu przeciwko
nakazowi zapłaty wydanemu w postępowaniu upominawczym.

Art. 20 [Opłata minimalna] 1. Opłata, o której mowa w art. 19, nie może wynosić
mniej niż 30 złotych.

2. Jeżeli opłata ta ma być pobrana przed ustaleniem opłaty ostatecznej, pobiera
się odpowiednią część opłaty tymczasowej, nie mniej jednak niż 30 złotych.

Art. 21 [Zaokrąglenie końcówek] Końcówkę opłaty zaokrągla się w górę do pełnego
złotego.

Dział 2. Wysokość opłat we wszystkich rodzajach spraw

Art. 22 [Opłata od zażalenia na postanowienie] Opłatę stałą w kwocie 40 złotych
pobiera się od zażalenia na postanowienie w przedmiocie:

1) oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego, ławnika, biegłego lub tłumacza;

2) skazania na grzywnę strony, świadka, biegłego, tłumacza lub innej osoby oraz
odmowy zwolnienia od grzywny;

3) przymusowego sprowadzenia lub aresztowania świadka oraz odmowy zwolnienia od
przymusowego sprowadzenia;

4) wynagrodzenia i zwrotu kosztów poniesionych przez biegłego, tłumacza i
kuratora;

5) należności świadka.

Art. 23 [Wnioski; apelacje; skargi] Opłatę stałą w kwocie 40 złotych pobiera
się od:

1) wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego lub samodzielnej jego
części, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej;

2) apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej, skargi o wznowienie postępowania i
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w sprawie,
w której postępowanie nieprocesowe zostało wszczęte z urzędu;

3) wniosku o przeprowadzenie postępowania pojednawczego;

4) wniosku o zabezpieczenie dowodu.

Art. 24 [Orzeczenia sądów zagranicznych] Opłatę stałą w kwocie 300 złotych
pobiera się od wniosku o:

1) uznanie orzeczenia sądu zagranicznego;

2) uznanie ugody zawartej przed sądem zagranicznym;

3) stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego lub ugody zawartej
przed sądem zagranicznym;

4) wydanie postanowienia co do wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody
zawartej przed sądem polubownym;

5) stwierdzenie wykonalności orzeczenia zagranicznego sądu polubownego lub
ugody zawartej przed zagranicznym sądem polubownym.

Art. 25 [Skarga na czynności komornika i notarialne] 1. Opłatę stałą w kwocie
100 złotych pobiera się od:

1) skargi na czynności komornika;

2) zażalenia na odmowę dokonania czynności notarialnej.

2. Opłatę od skargi na orzeczenie referendarza pobiera się w wysokości opłaty
od wniosku o wydanie tego orzeczenia, nie więcej jednak niż 100 złotych.

Dział 3. Wysokość opłat w procesie

Rozdział 1. Sprawy z zakresu prawa cywilnego i rodzinnego

Art. 26 [Opłata 600 zł] 1. Opłatę stałą w kwocie 600 złotych pobiera się od
pozwu o:

1) rozwód;

2) separację;

3) ochronę dóbr osobistych;

4) ochronę niemajątkowych praw autorskich;

5) ochronę niemajątkowych praw wynikających z opatentowania wynalazków lub
rejestracji wzorów użytkowych i zdobniczych oraz znaków towarowych (ochronę
praw twórcy projektu wynalazczego);

6) ochronę innych praw niemajątkowych, chyba że przepis szczególny stanowi
inaczej.

2. W sprawach o rozwód, o separację lub o unieważnienie małżeństwa, w razie
zasądzenia alimentów na rzecz małżonka w orzeczeniu kończącym postępowanie w
instancji, pobiera się od małżonka zobowiązanego opłatę stosunkową od
zasądzonego roszczenia, a w razie nakazania eksmisji jednego z małżonków albo
podziału wspólnego majątku pobiera się także opłatę w wysokości przewidzianej
od pozwu lub wniosku w takiej sprawie.

Art. 27 [Opłata 200 zł] Opłatę stałą w kwocie 200 złotych pobiera się od pozwu
w sp