Satyra na leniwych chłopów

[arana]

Nagle się pojawiła w opisie forum.
Hm, jakaś aluzja?
Jak myślicie?

W każdym razie mam wesoły poranek!

[arana]

Chcecie łatwiejszą czcionkę? Proszę bardzo:

literat.ug.edu.pl/poezjas/006.htm

Przetlumaczmy to na polski

[aiwom]

arana napisała:

> Chcecie łatwiejszą czcionkę? Proszę bardzo:
>
> literat.ug.edu.pl/poezjas/006.htm

Tekst jest przedni : ) Przetlumaczmy go na wspolczensy polski - bez zagladania do slownikow, ciekawe, jak te slowa rozumiemy dzis. Chodzi mi tylko o zrozumienie, nie o piekne tlumaczenie wierszem.

Moja wersja:

Chytrze bydlą z pany kmiecie,

- Chytrze chlopi oszukuja panow

Wiele się w jich siercu plecie.

- jw.

Częstokroć odpoczywają,

- jw.

A robią silne obłudnie:

- A robia bardzo obludnie

Jedwo wynidą pod południe,

- Ledwo wyjda przed poludniem

A na drodze postawają,

- jw.

Rzekomo pługi oprawiają;

- jw.

Żelazną wić doma złoży,

- Żelazną (czesc pluga) w domu zostawi

A drzewianą na pług włoży;

- jw.

Wprzągają chory dobytek,

- Zaprzegaja chore zwierzeta

Chcąc zlechmanić ten dzień wszytek:

- Chcąc zepsuc caly dzien (kupuje "zlechmanic" - cudne!

Bo umyślnie na to godzi,

- Bo umyślnie tak robi

Iż się panu źle urodzi.

- Zeby sie panu zle urodzilo

Gdy pan przydzie, dobrze orze -

- jw.

Gdy odydzie, jako gorze;

- Gdy odejdzie, to jak najgorzej

Stoji na roli, w lemiesz klekce:

- Stoji na roli, w lemiesz uderza:

Rzekomoć mu pług orać nie chce;

- jw.

Namysłem potraci kliny,

- Umyslnie gubi kliny

Bieży do chrosta po jiny;

- Biegnie (do czegos tam) po nie

Szedw do chrosta za krzem leży,

- Poszedl do (czegos) i lezy za kamieniem (?)

Nierychło zasię wybieży.

- Niepredko zas wyjdzie / wybiegnie

Mnimać każdy człowiek prawie,

- Prawie kazdy by myslal

By był prostak na postawie,

- Ze prostak jest (na postawie - uczciwy?)

Boć się zda jako prawy wołek,

- Bo wydaje sie byc porzadnym pracownikiem,

Alić jest chytry pachołek.

- Ale jest chytrym pacholkiem.

[kotulina]

Bydleć to po czesku mieszkać. Bydleć od być, to może być żyć.

"Chytrze bydlą z pany kmiecie"
Chytrze żyją z panami kmiecie.

==

Za krzem - za kamieniem? Acha, krzemień!

Pies - psiak
Kierz - ? ....

[stefan4]

kotulina:
> Za krzem - za kamieniem? Acha, krzemień!


Raczej za krzakiem, krzewem, krzalem...

- Stefan

[kotulina]

stefan4:

>kotulina:
> Za krzem - za kamieniem? Acha, krzemień!

>smile
>Raczej za krzakiem, krzewem, krzalem...
>
> - Stefan

---
Ajej, powtórzę się więc :

> Pies - psiak
> Kierz - ? ....

[stefan4]

kotulina:
> Pies - psiak
> Kierz - ? ....

A z krza wygląda s-krza-t.

- Stefan

[zbyfauch]

kotulina napisała:
> Bydleć to po czesku mieszkać. Bydleć od być, to może być żyć.

Możliwe, niemnie o ile wdzięczniej brzmi np. "świntuszyć".

[zbyfauch]

znaczy, jak świnka ze świnką...

[arana]

Ślubuję jej, iże stanąwszy w Krakowie, powieszę pawęż na gospodzie, a na niej kartę, którą mi uczony w piśmie kleryk foremnie napisze: jako panna Danuta Jurandówna najurodziwsza jest i najcnotliwsza między pannami, które we wszystkich królestwach bydlą.

"Krzyżacy", Sienkiewicz.

[stefan4]

arana:
> panna Danuta Jurandówna najurodziwsza jest i najcnotliwsza między pannami,
> które we wszystkich królestwach bydlą.

Jak ona taka taka cnotliwa, to jaka jest korzyść z jej urodziwości?

- Stefan

Bo...

[arana]

... cnotliwa żona męża korona - mawiali starożytni Polacy.

[randybvain]

Bieży do chrosta po jiny

Biegnie do lasu po inny.

Szedw do chrosta za krzem leży,

Poszedłszy do lasu, za krzakiem leży

[aiwom]

randybvain napisał:

> Bieży do chrosta po jiny
>
> Biegnie do lasu po inny.
>
> Szedw do chrosta za krzem leży,
>
> Poszedłszy do lasu, za krzakiem leży

To pokazuje jak trudno dzis zrozumiec staropolski. Nie przyszloby mi do c\glowy, ze chrost to las, jiny to inny, szedw to poszedlszy (fajne), a krzem to krzak. Krzem pasuje bardziej do krzemienia, czyli kamienia.

Ależ...

[arana]

... to całkiem łatwe, jeśli obraca się pośród słów. Albo i nie obraca, ale zważa na te, które podaje szkoła, cytując utwory różnych autorów. Wystarczy je porównać, a zauważy się linię rozwoju - od pierwszego tekstu do... sieci.

I małe sprostowanie:

- chrost to nie las, a zarośla z łamliwych gałązek. Efedra słusznie przypomniała Leśmianowy tytuł W malinowym chruśniaku. Kto nie był na wagarach podczas tej lekcji, to będzie znał chrust.

- za krzem tzn. za krzakiem; narzędnik od krzew. Przecież to słowo funkcjonuje dziś również. Chcesz rodzinę krzaka? To krzewie, krze, kierz, krzewina, krzewić, krzewinka, krzewisty, krzewny, krzewniczek. Że czasem mało podobne do siebie? Owszem, ale to wskutek takiego jednego jera, który czasem zamieniał się w literę, a czasem znikał. Lubił maski, drań jeden!

A narzędnik krzem do krzemu (Si) nawiązuje tylko fonetycznie.

Można

[zbyfauch]

nieco uwspółcześnić, jakobym ja, kmieć, bydlił sobie trzy po trzy z Tobą, panią, ku rozweseleniu obojga.

[aiwom]

arana napisała:

> Nagle się pojawiła w opisie forum.
> Hm, jakaś aluzja?
> Jak myślicie?
>
> W każdym razie mam wesoły poranek!

Raczej malo udany zart...

[arana]

A zaraz po Satyrą... jest deklaracja: Nie odrabiamy zadań domowych

No i ciekawa jestem, kto to wymyślił. Jak sądzicie?

[kotulina]

arana napisała:

> A zaraz po Satyrą... jest deklaracja: Nie odrabiamy zadań domowych
> ]
>
> No i ciekawa jestem, kto to wymyślił. Jak sądzicie?

Jakiś leniwy chłop!

[arana]

Ale ktooo miał odpowiednie możliwości, aby wstawić ten obrazek?

[kotulina]

arana napisała:

> Ale ktooo miał odpowiednie możliwości, aby wstawić ten obrazek?
>
>
>
>

Chyba randybvain.

[randybvain]

Ano ja.

[stefan4]

arana:
> Ale ktooo miał odpowiednie możliwości, aby wstawić ten obrazek?

Oraz kto odniósł korzyść ze wspomnianego wstawienia? Cui prodest, is fecit.

- Stefan

Korzyść?

[arana]

Z tych naszych dywagacji? Są dosyć luźne i - powiedziałabym - niezbyt szkolne.

[randybvain]

W tej dawnej ortografii było mnóstwo pułapek. Zobaczcie, że np. stogy to stoi, a plugy to pługi. Raz mamy chrosta, a pod spodem chrostha.
Ciekawe, dlaczego brak spójności w tym dokumencie?

Ortografia i chrost/chróst

[arana]

Ależ ortografia nie był konsekwentna w zasadzie aż do początków XX wieku i pierwszej reformy PAU (1918). Już Parkoszowic próbował wprowadzić jakiś porządek, ale bez większych osiągnięć. Kto pisał lub drukował, ten wprowadzał, co chciał.

Wpisz w gógla grafia i ortografia polska, a wyskoczą szczegóły.

Zaś o chroście i całej jego rodzinie jest obszerny i ciekawy artykuł u Lindego.

kpbc.umk.pl/dlibra/publication?id=8173&from=pubindex&dirids=27&tab=1&lp=689
tom pierwszy od str. 356.

Powiem ci tylko, że pisownia jest rozchwiana, a znaczenie ma nie lasu, lecz gąszczu złożonego z krzaków; przechowało się ono do dziś w słowie chrust (suche gałązki) i chrust (faworek) - coś cienkiego i łamliwego.

[efedra]

arana napisała:

> Powiem ci tylko, że pisownia jest rozchwiana, a znaczenie ma nie lasu, lecz gąs
> zczu złożonego z krzaków; przechowało się ono do dziś w słowie chrust (
> suche gałązki) i chrust (faworek) - coś cienkiego i łamliwego.

No i malinowy chróśniak (teraz chruśniak).

Przy okazji - ta, która pała...

[arana]

W artykule o chroście jest taka uwaga:

Dzięcielina druga od pierwszej jest chrostowatsza

Jeśli chcecie wiedzieć, która z nich pala w Panu Tadeuszu to zapraszam na stronę 678 w tomie pierwszym.

[eat.clitoristwood]

Pana Tadeusza czytać nam kazano w szóstej klasie. Dzięcielinę rozumiałem jako pałę o tej oryginalnej nazwie.

[arana]

Pięęęknie! Odnowimy wątek:

forum.gazeta.pl/forum/w,10102,137417685,,Teksty_zrozumiane_po_latach.html?v=2
Wpiszesz się tam?

Ku uciesze Stefana

[arana]

randybvain napisał:

> Ciekawe, dlaczego brak spójności w tym dokumencie?

Bo nie było instytucji, która mogła by wpłynąć na ujednolicenie, więc robiło się samo, tzn. drukarze robili, co mogli. Coś tam próbowała działać w tym zakresie Komisja Edukacji Narodowej, ale - jak wiadomo - żywot miała krótki.

Satyra na leniwe baby. Coby sprawiedliwie było.

[zbyfauch]

Chytrze bydlą z pany baby,
Sierca ni ma, uczuć słaby.
Dobrze panu robić mając,
Złośliwie rzyci nie dają.
Częstokroć odpoczywają.
Od rana aż po południe,
Próbują się zrobić cudnie.
Przed lustrem przesiadywają,
Jak jaki parchaty zając.
Nieporządek mijając wszytek,
Na wszeć wypina swój odbytek.
Gdy pan przydzie, w późnej porze,
Ona jęczy jeszcze gorzej.
Stoji w pokoji, językiem chłepce,
Rzekomoć pralka wirować nie chce.
Bo umyślnie na to zrzędzi,
Iż się panu zniechce jędzy.
Namysłem rajtuzów kliny,
Wyśle pocztą do Balbiny.
Boć baba to szczwane bydlę,
Jak nie krzesłem ją, to zydlem.