Kuchnia skandynawska. Jezyk tez

[krelle]

Hej :) Wybieram sie do Skandynawii na wycieczke i chce sprobowac
skandynawskiej kuchni. Czy jest wspolna kuchnia skandynawska? Podobnie jak -
co gdzies slyszalem - wspolny jezyk skandynawski?
A z jedzenia co byscie polecili?
Takk for svar

[ponponka1]

krelle napisał:

> Hej :) Wybieram sie do Skandynawii na wycieczke i chce sprobowac
> skandynawskiej kuchni. Czy jest wspolna kuchnia skandynawska? Podobnie jak -
> co gdzies slyszalem - wspolny jezyk skandynawski?
> A z jedzenia co byscie polecili?
> Takk for svar

na forum Norwegia byla dyskusja o jedzeniu:
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=19148&w=12599442&a=12599442
i jezyku:
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=19148&w=12874229&a=12874229

moze znajdziesz cos ciekawego ;)

pozdrawiam z Polski

[krelle]

Ponponka, dzieki za linki, idem czytac :)
hilsen

[alltid_ung]

> co gdzies slyszalem - wspolny jezyk skandynawski?


no no to ci dopiero :D nigdy nie slyszalam o wspolnym jezyku
skandynawskim........ja dobrze rozumiem i czecha i slowaka a przeciesz nikt nie
mowi o wspolnym jezyku slowianskim......jak jest gdzies, a moze jakis link
znajdziesz to napisz, bardzo jestem ciekawa.....:-)

[anniken]

Nie ma wspolnego skandynawskiego jezyka, ale jezyki szwedzki, norweski i dunski
sa do siebie podobne (dunski w pisowni, mniej w wymowie).
Znajac dobrze jeden z tych jezykow, zrozumiesz w miare pozostale dwa.

[pia.ed]

Widzialam na szyldzie restauracji na Wyspach Kanaryjskich:
"Vi pratar skandynaviska" co oczywiscie oznacza ze mowia ktoryms z tych
jezykow, lub jakims zlepkiem jezykow.

Wspolnej kuchni skandynawskiej tez chyba nie ma, kazdy z krajow ma swoja
wlasna specjalnosc.

[skagerak]

istnieje jezyk tzw. "skandynawski" w telewizji, Skandynavia TV4 jest prowadzona
w takim wlasnie jezyku
w codziennej praktyce takiego nie ma ale skandynawska inteligencja moze sie
porozumiec tzw. rigsskandynawskim, co wymaga znajomosci wlasnych rigssprog
inaczej jezykow literackich
korzennym jezykiem w skandynawi jest jezyk dunski, od ktorego sa odmiany
szwedzko-norwesko-islandsko-wyspo owczarskie jesli tak go mozna nazwac po
Polsku, a to wszystko razem do kupy wziete jest dialektem polnocno germanskim
wspolnej kuchni nie ma, kazdy region, nie tylko kraje, ma swoja
jesli mozna nazwac cos co jest wspolnego to chyba tylko czerwone parowki

[pia.ed]

Czerwone parowki nie sa wspolne, bo w Skanii zaczeto je sprzedawac jakies 10
lat temu, wprowadzajac na ulice dunskie pölsa vagnar.
Natomiast "varm korv" byc moze jest wspolne.

W Szwecji za danie narodowe mozna chyba przyjac kötbullar med lingon och
potatismos, bo to podaje sie w hiszpanskich miejscowosciach wczasowych w
kazdej restauracji udajacej szwedzka.
Jadlam kiedys takie "svenska köttbullar" na Grand Canaria i przypominaly
szwedzkie jedynie ksztaltem (male kulki).

[krelle]

Dziekuje Wszystkim za sensowne odpowiedzi
tesz mi sie wydawalo, ze patrzac na atlas i rosciaglosc geograficzna Skandynawi
byloby dziwne z takimi samymi potrawami i jezykiem tesz.
Ale szukalem na polskim necie i wszedzie byly dania kuchni skandynawskiej /co
chyba bardziej swiadczy o braku jej znajomosci w Polsce, bo to w koncu tyle
krajow :)/
Co do jezyka skandynawskiego: pytanie moglo sie wydac glupie, ale sadzilem, ze
jesli sa tam w sumie wspolne korzenie jezykowe, to moze i istnieje jakis jezyk
pan-skandynawski. Co zostalo poniekad potwierdzone :)))
Zreszta bes problemu, znam niezle angielski, a podobno Skandynawowie tez, wiec
nie zgine :)))
Dzieki jeszcze raz i prosze o podpowiedzi, co koniecznie sprubowac? Bede jeczac
przez Danie, Szwecjie i do Norwegii.
Hilsen fra Krelle

[pia.ed]

Jesli lubisz smierdzace, sfermentowane, zgnile sledzie z puszki, to radze
sprobowac przysmak z Norrland - surströmming z mandelpotatis.

mniammyyy..

[gruby.czarny.kot]

jest cos lepszego: podobno na Islandii (jak by nie bylo skandynawskiej) lowia
rekiny, trzymaja je pol roku w ziemi, mieso w tamtym klimacie specyficznie
gnije - i takie nadgnile wydobyte mieso to ichni przysmak (horendalnie drogi).
Nie probowalem, jak ktos to jadl, to czekam na opis wrazen.

gck

[skagerak]

pia.ed napisała:

> Jesli lubisz smierdzace, sfermentowane, zgnile sledzie z puszki, to radze
> sprobowac przysmak z Norrland - surströmming z mandelpotatis.

tego nie znam, czy mozesz blizej wyjasnic

[ponponka1]

jesli znasz j. norweski/skandynawski to sobie poczytaj:
www.mat.no/
i wybierz na co masz ochote ;O)

(nie sugeruj sie gustem i smakiem innych.....!)

Pozdrawiam z Polski

[ponponka1]

i jeszcze cos takiego:

www.matoppskrift.no/sider/NorskTradStart.asp
polecam google, jak zawsze....;o)

[ulik1955]

Polecam sprobowac:
- krumkake - chrupiace ciastko
- lutefisk - dorsz z dodatkami i koniecznie kieliszkiem wodki. Danie
specyficzne, nie kazdy je lubi, ale warte sprobowania - ja je lubie.
- "pytt i panne" - pokrojone kartofle, warzywa i kawalki miesa w sosie.
- vafler med rømme - takie niby gofry, ze smietana
- fløtemystost - ser z koziego mleka, lagodniejsza odmiana "brunost", ktory jak
dla mnie ma zbyt mocny smak.
W/w jest typowe dla Norwegii i warto sprobowac. Jak bedziesz tu w grudniu, to
zamow "juletallerken" - czyli swiateczny talerz, na ktorym podadza ci po trochu
dania swiateczne, wiec poznasz smak swiat tutaj. Zycze milego pobytu!

[guido_contini]

Watki kulinarne byly juz nie raz na tym forum poruszane. Znalazlem jeden,
wedlug mnie bardzo ciekawy wiec zalaczam go ponizej:
•
Re: watek kulinarny.
ruotsi 26.01.2003 01:13 + odpowiedz


W nadchodzacym tygodniu zaczynaja sie kulinarne mistrzostwa swiata we Francji.
Szwecja jest obronca tytulu.
Zaczne jednak od tego, ze sztuka kulinarna to artyzm. Tak wiec kazdy z nas ma
takie same pole do popisu i wykazania sie talentem i kreatywnoscia.
Wiadomo, ze istnieja dwie kuchnie: chinska i francuska, a te podzielone sa na
regionalne tzn np wloska, polska itp, ktore charakteryzuja sie daniami
wystepujacymi wlasanie tam. I tak narodowym przysmakiem Hiszpanow jest paela,
Szwedow köttbullar i sledz,Dunczykow biff a´la femöre, Wlochow pasta, a Polakow
chyba bigos, bo kotlet schabowy panierowany obcokrajowcy traktuja raczej jako
winerschnitzel. Dla Norwegow powinna to byc potrawa rybna, poniewaz Norwegia to
potega rybacka. Decydujacym faktorem jest dostep do bazowych produktow ale w
dzisiejszych czasach Swiat sie skurczyl wiec wszedzie mozna kupic wszystko.
Wydaje mi sie wiec nie powinno nikomu sprawic trudnosci w zdobyciu tych
bazowych produktow, z ktorych nasza fantazja przygotuje najwysminitsze dania.
Nie wiem jak czesto chodzicie jesc do restauracji. Podczas moich pobytow w Oslo
mialem okazje delektowac sie wysmienitymi daniami, owszem to kosztuje ale tez
inspiruje do nowych poszukiwan. Tradycje smakowe tez sa istotne. Ja tesknie za
polska kielbasa, ktora uwazam za najsmaczniejsza na swiecie, za kaszanka z
kaszy jeczmiennej i flakami. Natomiast jak wspomnialem Szwedzi sa doskonali w
przyzadzaniu sledzia na 100 sposobow, w wedzeniu i marynowaniu lososia. Dostep
do morza powoduje ze owoce morza dominuja w jadlospisie. Teraz to juz tylko
fantazja jak je podac i czym je popic. Np jako entré plaster lososia wedzonego
z w sosie anyzowym a nastepnie langusta w sosie homarowym z dodatkiem
czerwonego kawioru i z ryzem szafranowym. Do tego polecam butelke Chabli.
Jako deser friterad camembert z hjortonsylt. Smacznego.

[krelle]

Pytalem znajomych dunczykow w Polsce o biff fem ore. Zaden z nich nie wie, o co
chodzi :/
A pytipana, bynajmniej w Szwecji to jest bez sosu i wazyw, tylko z cebóla, no
ale to tez wazywo ;) A w Dani to sie nazywa ''bixemat''
eniwejs takk for svarr

[alltid_ung]

>> - lutefisk - dorsz <<

Ulik 1955 z tego co wiem to ta ryba nie nazywa sie "dorsz" tylko "långa"...:-)

[ulik1955]

Lutefisk robi sie z dorsz, czyli "torsk" po norwesku. Pytalam norwegow, to na
pewno torsk. "Longa" to ryba z rodziny dorszowatych, ale nie uzywana na
lutefisk, bo nie jest taka smaczna.

biff a´la fem öre

[guido_contini]

Osobiscie spotkalem sie z ta nazwa ale dla upewnienia zapytalem specjalistow w
tej materii i okazuje sie, ze w Skåne tak nazywaja dunski hakke biff, a to
dlatego, ze jak niektorzy moze pamietaja, kiedys dunskie 5 öre to byla moneta o
duzej srednicy w prownaniu z 1 korona.

Apropo Lutfisk. Jest to tradycja w Szwecji siegajaca 500 lat, a ponizej w
skrocie jak sie to robi. Niech mi wybacza Ci, ktorzy nie znaja szwedzkiego.

Vilka fiskar lutas?

Långa är råvaran för huvudparten av svensk lutfisk. Resten av vår lutfisk
tillverkas av mindre partier sej. Lutfisk tillverkad av torsk och importerad
färdig från Norge säljs på enstaka platser längs gränsen till Norge. Långan ger
en vit lutfisk med fin konsistens och mild smak. Denna lutfisk ätes över hela
Sverige.

Sej ger en lutfisk med grövre konsistens och mer utpräglad smak. Merparten av
lutfisk lutad av sej ätes i norra Sverige och i vissa delar av Mellan- och
Sydsverige. Svenska fiskare deltar inte längre i fisket efter långa. Sveriges
främsta leverantörer av råvara till lutfisk är norska fiskare. Den färska
fisken torkas i Norge och Sverige. Allt större kvantiteter torkas inomhus.
Utomhus torkas i Sverige bara spillånga, som användes för hemmalutning.

Långan torkas

Merparten långa vi använder för lutfisk i Sverige kommer torkad inomhus från
Norge. Norrmännen började med inomhustorkning i mitten på 80-talet efter en
sommar med nyckfullt väder.

Långafiléer, med eller utan skinn, läggs på galler och torkas i torktunnlar.
Torkning inomhus gör torkarna oberoende av väderleken. En metod som också ger
en jämn kvalitet. Färsk långa torkas i Sverige bara i Skärhamn på sydvästsidan
av Tjörn. Långan kommer hel till Skärhamn. De flesta långorna fileas. Filéerna
torkas inomhus med eller utan skinn. En liten del av långorna fläkes upp,
ryggbenet skärs bort och fiskarna spänns ut med 5 - 7 träpinnar. De byter nu
namn till spillånga efter pinnarna som på bohusländska kallas spilor. Detta är
det traditionella sättet att torka långa.

Blötläggning

Lutningen startar med att torrfisken läggs i blöt. 1800 l vatten fylls i ett
plastkar. 125 kg torrfisk läggs ner i vattnet med skinnsidan upp. Torrfisken
får ligga i vattnet 4 - 6 dagar beroende på fiskens storlek och konsistens och
om den har skinnet kvar eller inte. Vattnet byts varannan dag. Temperaturen på
vattnet får inte överstiga + 10°. Ju kallare vatten desto bättre. Vattnet kyls
därför med is och temperaturen i de stora lutningshallarna hålls nere så lågt
som möjligt över +7°.

Lutning

Det sista blötläggningsvattnet tappas ur. Soda och kalk blandas upp i vatten.
Blandningen hälls över fisken. Karet fylls med vatten. Kvantiteterna soda och
kalk och proportionerna mellan dem bestäms bl a av fiskens kvalitet och
fetthalt. Det exakta receptet på sodakalkblandningen är varje lutares
hemlighet. Det varierar från kar till kar. Lutningsmästaren bestämmer receptet,
när han ser fisken.

Fiskarna ligger i karen 4 - 6 dagar beroende på fiskens kvalitet och
konsistens. Vartefter fylls mer vatten på. Mer kalk och soda hälls i vid behov.
Två gånger om dagen lyfts fiskarna upp från botten för att få en jämnare
fördelning av kalken i vattnet.

Tvättning och avlutning

Varje fisk kräver sin egen lutningstid. Vartefter fiskarna känns färdiga tas de
upp. Kalken tvättas bort under rinnande vatten. Fiskarna läggs ner i ett kar
med rent vatten för att lakas ur. Lutfisken kokar sönder, om sodan inte lakas
ur tillräckligt. Det blir då som bekant i bästa fall gelémassa och i sämsta
fall ingenting kvar i kastrullen. Vattnet byts varannan dag. Totalt 2 - 3 ggr.
Lutfisken är nu klar. 3 - 4 veckor har gått sedan torrfisken lades i det första
blötläggningsvattnet.

[klaryska]

lutfisk robila przy mnie tesciowa. Glowny proces to bylo wyjmowanie z wody
bialej masy i osuszanie w mikrofalowce, ale potem z sosem musztordow- jakims ta
bezsmakowa ryba dala sie zjesc.