MAŁŻEŃSTWO W ISLAMIE

[beduinka]

MAŁŻEŃSTWO

MAŁŻEŃSTWO W CZASIE DŻAHILIJI

Aisza (jedna z żon Muhammada) tak opowiada na temat małżeństw zawieranych w
tamtych czasach przez beduinów:
„W czasach dżahilija znane były cztery rodzaje małżeństw.
Jeden z nich był podobny do naszej formy małżeństwa, gdy jeden mężczyzna
prosi drugiego o rękę córki lub podopiecznej, ustala wiano i żeni się z tą
kobietą.
Inna forma pożycia małżeńskiego była następująca: z chwilą powrotu do
czystości po menstruacji kobieta była odsyłana przez męża do mężczyzny
szlachetnie urodzonego, z którym przez jakiś czas współżyła. Mąż pozostawiał
ją na pewien czas i nie współżył z nią do czasu stwierdzenia u niej ciąży.
Kiedy fakt ten został stwierdzony, mąż współżył z nią ponownie. Mąż czynił to
pragnąc mieć dzieci lepszej krwi. Ta forma pożycia małżeńskiego nazywała
się „Nikah Istibda’”
Rozpowszechniona była też trzecia forma małżeństwa: dziesięciu lub więcej
mężczyzn zbierało się razem i mieli kolejno stosunek z jedną kobietą. Gdy ta
stałą się brzemienną i urodziła dziecko, posyłała po nich wszystkich, a żaden
nie mógł odmówić jej zaproszeniu. Kiedy zebrali się wszyscy jej kochankowie
ona mówiła: wy wszyscy wiecie, co się stało. Oto dziecko i jest ono synem
(córką) tego a tego z was. Wymieniała przy tym imię jednego z mężczyzn, który
nie mógł się tego wyprzeć, musiał wziąć dziecko jako swoje, a kobietę jako
żonę.
Była czwarta forma małżeństwa: pewna liczba mężczyzn odwiedzała kobietę, a
nie mogła ona im odmówić. Kobiety te były prostytutkami i miały flagę
umieszczoną nad swymi drzwiami. Tak więc wielu mężczyzn odwiedzało ją i
współżyło z nią. Jeśli któraś z nich poczęła i urodziła dziecko, wzywała
wszystkich tych mężczyzn i wskazując na twarz dziecka nazywała jednego z nich
ojcem dziecka. Mężczyzna taki musiał wziąć dziecko, a ona od tej chwili
stawała się jego żoną”.
Mężczyźni mogli mieć wówczas nieograniczoną ilość żon, ich liczba mogła być
jedynie ograniczana przez stan majątkowy mężczyzny. Żony były częścią spadku
dzielonego między synów (córki nie mogły w ogóle dziedziczyć). Mężczyzna mógł
się rozwieść z którąś z żon w dowolnym momencie. Popularne były też dwie inne
sytuacje:
 Ila’ – mężczyzna oświadczał, że nie będzie współżył z żoną,
 Zihar – mężczyzna wypowiadał następującą formułkę: „anti alajja ka-
zahri ummi” – „jesteś dla mnie jak plecy mojej matki”. Oznaczało to przejście
w stan separacji. Kobieta już nie była uważana za żonę, nie mogła jednak
opuścić domu i wyjść ponownie za mąż. Jest znaczenie zostawało
zminimalizowane do uważania ją za dodatkową parę rąk do pracy.

W dżahiliji popularne było też muta, czyli małżeństwo zawierane na czas
określony (obecnie jest akceptowane tylko przez szyitów).


MAŁŻEŃSTWO MUZUŁMAŃSKIE

Małżeństwo jest w islamie usankcjonowane przez islam:
 Sura 30, werset 21:
I wśród jego znakówjest ten: On stworzył dla was małżonki z was samych,
abyście z nimi żyli i ustanowił między wami miłość i miłosierdzie. Zaprawdę,
w tym są znaki dla ludzi myślących.
 Sura 35, werset 54:
Oto On jest Tym, który stworzył człowieka z wody, a potem stworzył dla niego
więzy krwi i więzy małżeńskie.

Zgodnie z zasadami islamu w stan małżeński wejść mogą jedynie osoby dojrzałe
fizycznie i zdrowe psychicznie. Jednak dlatego, że sam Prorok poślubiał
dzieci, prawo muzułmańskie zatwierdziło związki zawierane przez opiekunów
nieletnich za prawomocne.
Małżonkowie nie mogą być z sobą zbyt blisko spokrewnieni. Przepisy na ten
temat można przeczytać w samym Koranie:
Sura 4, wersety 22-24 i 28
22 Nie żeńcie się z kobietami, z którymi ożenili się wasi ojcowie,
chyba, że stało się to już w przeszłości. Zaprawdę, to byłoby rozwiązłością,
odrazą i złą drogą.
23 Zabronione są wam wasze matki, córki, siostry, kuzynki ze strony ojca
i matki, wasze mamki i mleczne siostry, oraz wasze teściowe i wasze
pasierbice, które są pod waszą opieką, (urodzone) z waszych kobiet, z którymi
mieliście kontakt, jeśli jednak nie mieliście z nimi kontaktu, wówczas nie ma
w tym grzechu. Zabronione są wam żony waszych rodzonych synów. I zabronione
jest wam mieć dwie siostry równocześnie, chyba, że stało się to już w
przeszłości. Zaprawdę, Allah jest wybaczający, miłosierny.
24 Wszystkie zamężne kobiety są wam zabronione z wyjątkiem waszych
niewolnic. To jest nakaz Allaha dla was. Dozwolone są wam wszystkie inne,
abyście się starali o nie w celach małżeńskich a nie dla rozpusty.
28 Zakazane są wam również kobiety zamężne, z wyjątkiem branek
wojennych.

Zwrot „chyba, że stało się to już w przeszłości” odnosi się do sytuacji,
które miały miejsce przed przejściem danego mężczyzny na islam. Chciałabym
zwrócić uwagę na zakaz małżeństwa nie tylko z osobami, z którymi dany
mężczyzna jest spokrewniony ale także z mamką i mlecznym rodzeństwem. W
społeczeństwie arabskim – takim jakie znał Mahomet – było w zwyczaju ludzi
mieszkających w miastach oddawać nowonarodzone dzieci pod opiekę rodzinie
koczowniczej. Dziecko było zwracane, gdy miało już kilka latek (zazwyczaj 2-
3) więc było bardzo przywiązane do przybranej rodziny.

Ważną sprawą przy wyborze małżonka /małżonki była także wyznawana religia.
Cytuję proroka:
Są cztery przyczyny, dla których współżyje się z kobietą; majątek,
pochodzenie, uroda, religia. Więc staraj się o tę wierzącą. Bo ani majątek,
ani pochodzenie, ani uroda nie zastąpią ci braku wiary, a na tym należy
opierać szczęście.
Podobny wydźwięk ma następujący fragment Koranu (Sura 2, werset 221):
Nie żeńcie się z pogankami, dopóki nie staną się wierzącymi. Wierząca
niewolnica jest lepsza niż poganka, choćby nawet ta zadawalała cię bardziej.
I nie oddawajcie swoich córek poganom, dopóki nie staną się wierzącymi.
Wierzący niewolnik jest lepszy od poganina, choćby nawet ten zadawalał cię
bardziej.
Małżeństwa między muzułmanami a poganami jest kategorycznie zabronione. Islam
natomiast akceptuje małżeństwo muzułmanina z kobietami wyznającymi religie
objawione, czyli chrześcijaństwo lub judaizm, a więc pochodzącymi z Ahl-al-
Kitab, czyli Ludzi Księgi. Znowu zacytuję Koran (Sura 5, werset 5):
Dozwolone są wam cnotliwe kobiety spośród wiernych i cnotliwe kobiety spośród
tych, którzy otrzymali Księgę przed wami, jeśli dacie im ich wiano i
będziecie żyć z nimi z szacunkiem.
Dla muzułmanek nie ma takiej możliwości. Spowodowane jest to być może tym, że
kobiety po ślubie powinny być podporządkowane mężom, a nie wiadomo, czy ci
pozwolą im na praktykowanie obowiązków religijnych. Kolejnym powodem jest to,
że dzieci otrzymują wyznanie po ojcu, a więc nie zostałyby muzułmanami.

Charakterystyczną cechu islamu jest to, że wszyscy ludzie są równi
wobec Boga. Dlatego w społeczeństwie muzułmańskim nie zwraca się uwagi na
różnice w pozycji społecznej. Z Koranu (Sura 4, werset 25) dowiadują się, iż
małżeństwo między człowiekiem wolnym a niewolnicą jest dopuszczone:
A kto z was nie może pozwolić sobie na małżeństwo z wolnymi, wierzącymi
kobietami, może żenić się z wierzącymi niewolnicami. Allah zna waszą wiarę.
Wy pochodzicie jedno od drugiego, żeńcie się więc z nimi za zgodę ich
właściciela i dajcie im ich wiano w życzliwości.
Ofiarowanie wiana wymienione w tym fragmencie bardzo często polegało na
nadaniu wybrance wolności.
Gdy już mężczyzna dokonał wyboru przyszłej małżonki, jego ojciec lub
opiekun prosił o rękę wybranki jej ojca lub opiekuna. Po wyrażeniu zgody
między starszymi i ustaleniu warunków małżeństwa należy zorganizować
spotkanie dwojga młodych, by to oni podjęli ostateczną decyzję. Występuje
wiele hadisów traktujących na ten temat. Oto kilka z nich:
 Jeśli któryś z was wyraża kobiecie propozycję małżeństwa, powinien ją
zobaczyć, aby się przekonać, co go skłania do małżeństwa z tą k

[beduinka]

Gdy już mężczyzna dokonał wyboru przyszłej małżonki, jego ojciec lub opiekun
prosił o rękę wybranki jej ojca lub opiekuna. Po wyrażeniu zgody między
starszymi i ustaleniu warunków małżeństwa należy zorganizować spotkanie dwojga
młodych, by to oni podjęli ostateczną decyzję. Występuje wiele hadisów
traktujących na ten temat. Oto kilka z nich:
 Jeśli któryś z was wyraża kobiecie propozycję małżeństwa, powinien ją
zobaczyć, aby się przekonać, co go skłania do małżeństwa z tą kobietą.
 Do proroka przyszła pewna dziewczyna i oświadczyła, że jej ojciec
zmusił ją do małżeństwa, nie pytając jej o zgodę. Prorok dał jej prawo wyboru –
albo uzna to małżeństwo, albo je unieważni.
 Ani ojciec, ani żaden opiekun nie może zmusić do małżeństwa bez jej
zgody swej podopiecznej, czy to dziewicy, czy to uprzednio już zamężnej.
Właśnie to danie kobiecie prawa do decyzji i wyboru był dużym krokiem naprzód
na długiej drodze zmierzającej ku podniesieniu godności kobiety. Według Koranu
o swoim losie mogą decydować jedynie wdowy i rozwódki, natomiast w praktyce
różne szkoły podchodzą do tego inaczej. W szyizmie szkoła prawna Imama Abu
Hanify rozciąga to prawo także panny. W sunnizmie szkoły prawne malikicka i
safaicka uważają małżeństwo zawarte bez zgody opiekuna za nieważne.
Tak więc zmuszanie dziewczyny do małżeństwa wbrew jej zgodzie wynika
nie z islamu a z despotyzmu rodziców lub z panującego na danym terenie prawa
zwyczajowego.
Jeśli młodzi wyrażą zgodę, to przychodzi czas na przygotowanie
zaręczyn. Bardzo ważne jest ustalenie mahru czyli wiana, prezentu od mężczyzny
dla wybranej na żonę kobiety. Celem tego nie jest opłata dla ojca dziewczyny,
lecz ofiarowanie wybrance daru jako symbolu hojności. Ma to także zabezpieczyć
kobietę finansowo na wypadek rozwodu, zapewnić jej samostanowienie. Koran (sura
4, werset 4) tak się wypowiada na temat mahru:
I dajcie kobietom, które poślubiacie ich mahr, jako dobrowolny dar.
Gdy ktoś jest biedny, nie musi dawać kobiecie cennego prezentu, może to być
jakiś symboliczny podarunek. Tak Prorok radził Alemu:
Powiedział: daj jej coś.
Odparł mu Ali: nie mam nic.
Prorok na to: a gdzie twoja tarcza Hatmija?
Odparł: mam ją.
Prorok wtedy zawyrokował: więc daj swej wybrance tą tarczę.
Na tym przykładzie doskonale widać jak pojęcie mahru ewoluowało od czasów
dżahilijii, gdy było okupem dla ojca, ceną za nakłady, które wydał na nią a
także zadośćuczynieniem za synów, których ona urodzi a nie wejdą w skład rodu
ojca po symboliczny dar.
Kolejnym krokiem jest zawarcie małżeństwa. Odbywa się ono w obecności świadków,
ceremonii przewodniczy kadi. Należy zwrócić uwagę, iż ma ono charakter
całkowicie świecki, nie jest sakramentem.
Islam dyktuje zarówno prawa jak i obowiązki męża i żony w sposób niezwykle
drobiazgowy. Pomimo to pojawia się wiele niejasności, do których różni
interpretatorzy Koranu podchodzą w różny sposób. Spójrzmy na ten werset (sura
II, werset 228):
Kobiety mają podobne prawa jak ich mężowie, lecz ci są o stopień wyżej nad nimi.
W zalewie komentarzy do tego wersetu uwagę zwracają słowa współcześnie żyjącej
muzułmanki Fatimy Heeren:
Daje mi to prawo do decydowania o sobie, do wykształcenia, pracy, majątku itp.
I daje mi prawo do zależenia od mego męża... Czyż nie leży to w naturze
kobiety, że chce silnego, mądrego, poważanego męża, który jest zdolny
podejmować ważne decyzje?
Niesprawiedliwe wydaje się także to, iż w przypadku kobiet wymienia się przede
wszystkim obowiązki, mężczyzn – prawa.
Sunna też wiele miejsca poświęca stosunkom mąż – żona:
 Twoje ciało panuje nad tobą, twoja dusza panuje nad tobą i twoja żona
panuje nad tobą.
 Każdy z was jest władcą i każdy zda sobie z tego sprawę. Król jest
władcą i mężczyzna jest władcą nad ludźmi we własnym domu, i kobieta jest
władcą nad domem i dziećmi, więc każdy z was jest władcą i będzie musiał zdać
sobie sprawę z tego.
 O ludzie, wy macie pewne prawa nad waszymi żonami i takie same prawa
mają wasze żony nad wami... one są depozytem Allaha w waszych rękach. Musicie
więc traktować je dobrze.

Żona odpowiada za funkcjonowanie gospodarstwa domowego, ale mąż powinien jej w
tym pomagać. Sam Prorok wykonywał drobne prace domowe.
Islam nie neguje prawa kobiety do pracy zarobkowej. Jednak wejście w stan
małżeński i nałożenie na żonę wielu obowiązków powoduje, że nie ma ona już na
nią czasu.
Czego oczekują nawzajem od siebie małżonkowie?
Oczekiwania wobec męża:
 Łożenie na rodzinę,
 Zapewnienie dobrobytu – Mężczyźni utrzymują kobiety z hojnością – Koran
(sura 4, werset 19),
 Żona nie będzie miała gorszego statusu niż w domu rodzinnym,
 Stanie na straży religijności członków rodziny.
Oczekiwania wobec żony:
 Prowadzenie gospodarstwa domowego,
o Utrzymywanie domu w czystości,
o Wykonywanie wszelkich prac domowych
 Wychowywanie dzieci,
 Stworzenie dzieciom warunków prawidłowego rozwoju,
 Okazywanie mężowi szacunku i posłuszeństwa,
 Zaspokajanie potrzeb seksualnych.

Jeśli żona należycie nie wywiązuje się ze swoich obowiązków lub jest
nieposłuszna, mąż ma prawo ją ukarać. Kara waha się od upomnienia aż po karę
cielesną (Koran: Sura 4, werset 34):
Dobre żony są posłuszne... A te, od których obawiasz się odstępstwa, upominaj,
odseparuj od łoża swego, lub bij je.
Co uważane jest za odstępstwo nie jest niestety wytłumaczone.
O tym, czy żona może wychodzić z domu i brać udział w życiu publicznym
decyduje mąż jednak Koran (Sura 33, werset 33) zaleca:
I pozostawajcie w swych domach i nie okazujcie swych wdzięków jak w okresie
dżahilija.
Jeszcze dobitniej zostało to wypowiedziane w popularnym arabskim przysłowiu:
Kobieta ma trzy wyjścia w życiu:
Pierwsze – z łona swej matki,
Drugie – z domu ojca od domu swego męża,
Trzecie – z domu męża do grobu.
Jeśli kobieta już wyjdzie z domu, to powinna zachowywać się tak jak
nakazuje Koran (Sura 33, werset 33):
O Proroku! Powiedz swoim żonom i córkom i żonom wierzących, aby zakrywały
szczelnie swe ciała, gdy wychodzą z domu.

W islamie podział ról w rodzinie jest bardzo jaskrawy, ale może właśnie
dlatego, że zarówno mąż jak i żona wiedzą, co należy do ich obowiązków, ułatwia
im to ich wypełnianie.

Islam dopuszcza poligamię, jednak ograniczył ilość (z dowolnej w czasie
dżahilijji) do czterech (Koran: Sura 4, werset 3):
Żeńcie się z tymi spośród kobiet, które są dla was przyjemne – z dwiema, trzema
i czterema, a jeśli obawiacie się, że nie będziecie sprawiedliwi, to żeńcie się
tylko z jedną, lub bierzcie wasze niewolnice. To jest pewniejsze dla was,
abyście się nie odsunęli z prawej drogi...
Bycie sprawiedliwym względem żon polega na ich jednakowym traktowaniu,
przeznaczaniu na nie identycznych sum. Sam Koran stwierdza to (Sura 4, werset
129):
Nie jest możliwe traktowanie przez was waszych żon wszystkich na równi, nawet
gdybyście pragnęli tego. Nie bądźcie jednak zbyt stronniczy, abyście nie
zostawiali w zaniedbaniu jednej z żon waszych. Jeśli jednak ułożycie sprawy i
będziecie bać się Boga, Allah jest miłosierny i litościwy.
Dodatkowo niektórzy interpretatorzy uważają, że w skład równego traktowania żon
wchodzi także jednakowe podejście emocjonalne, a jako że jest to nie możliwe,
tak w związku z tym, nie powinien się mężczyzna decydować na związek
poligamiczny.
Poligamia została zaakceptowana w islamie z powodów politycznych i społecznych.
Było spowodowane to tym, iż gdy islam był jeszcze młodą religią, toczono liczne
walki z jego przeciwnikami. Wielu mężczyzn ginęło, wzrastała liczba wdów i
sierot, które były pozbawione środków do życia. Decyzja, by zezwolić na
poligamię nie miała na celu poniżyć kobiety lecz stanąć w jej obronie.
Dodatkowo, jeśliby panowała monogamia a poślubiona żona okazał

[beduinka]

Poligamia została zaakceptowana w islamie z powodów politycznych i społecznych.
Było spowodowane to tym, iż gdy islam był jeszcze młodą religią, toczono liczne
walki z jego przeciwnikami. Wielu mężczyzn ginęło, wzrastała liczba wdów i
sierot, które były pozbawione środków do życia. Decyzja, by zezwolić na
poligamię nie miała na celu poniżyć kobiety lecz stanąć w jej obronie.
Dodatkowo, jeśliby panowała monogamia a poślubiona żona okazałaby się
bezpłodna, uznałby to mąż za dostateczny powód by ją oddalić.

ROZWÓD – Ze wszystkich rzeczy dozwolonych człowiekowi, najmniej miły Allahowi
jest rozwód – powiedział Prorok. – stwierdza jeden z hadisów.
Islam dopuszcza zakończenie małżeństwa, bo to nie ma charakteru świętości, nie
jest sakramentem. Jest związkiem świeckim. Rozwód jest akceptowany, ale nie
zalecany. Islam nie chce zmuszać dwojga niepasujących do siebie ludzi do
męczenia się swoim towarzystwem do końca życia. Zaleca dłuższe się
zastanowienie przed pojęciem ostatecznej decyzji (Koran: Sura 2, wersety 226 –
227):
226 Ci którzy chcą oddalić swe żony, muszą czekać cztery miesiące, jeśli
zmienią decyzję, Allah jest wybaczający i miłosierny.
227 A jeśli zdecydują się na rozwód, niech pamiętają, Allah jest
wszechwiedzący.
Dodatkowo powinna być zwołana rada, w skład której wchodziliby przedstawiciele
rodzin męża i żony (Koran: Sura 4, werset 35):
Jeśli obawiacie się niezgody między nimi obojgiem, wyznaczcie arbitra z jego
rodziny i z jej rodziny. Jeśli pragną poprawy Allah ustanowi między nimi zgodę.
Islam potępia wspomniany już dżahilijjski zwyczaj zihar (oddalanie żony, po
którym nie jest już ona ani małżonką ani rozwódką) (Koran: Sura 58, werset 2):
Ci którzy oddalają swe żony (wypowiadając formułkę ziharu i
oświadczając „jesteś dla mnie jak plecy mojej matki”) – one nie są ich
matkami, nikt nie jest ich matkami oprócz tych, które dały im życie – ci
wypowiadają prawdziwie złe słowo i kłamstwo.
Rozwodu dokonuje się, ustaliwszy jego warunki, w obecności kadiego i
świadków.
Należy przestrzegać okresu idda, który trwa trzy cykle menstruacyjne,
by przekonać się, czy kobieta nie jest w ciąży (Koran: Sura 65 [ta sura jest
nawet zatytułowana Rozwód], werset 1):
O Proroku, jeśli wy rozwodzicie się z kobietami, rozwiedźcie się z nimi po
określonym czasie idda, obliczcie czas idda i przestrzegajcie swych obowiązków
wobec Allaha.
Z tego przepisu zwolnione są rozwódki poniżej 9 roku życia, a powyżej 50, gdyż
są w takim wieku, iż nie mogą zajść w ciążę. Jeżeli w czasie okresu idda okaże
się, że kobieta jest w ciąży, rozwód jest przełożony aż do narodzin, mąż musi
dalej utrzymywać żonę i dziecko przez kolejne dwa lata, po których przechodzi
ono do niego. Jeśli w czasie idda okaże się, że kobieta nie jest brzemienna,
może ona odejść i wyjść ponownie za mąż. Otrzymuje ona wtedy swój mahr. Mąż nie
musi go dawać jeśli:
1. to kobieta wniosła o rozwód,
2. mąż rozwodzi się z żoną, gdyż ta skandalicznie się zachowuje,
3. żona pozostaje dziewicą – Koran (Sura 2, wersety 236 – 237) tak
rozwiązuje tę kwestię:
236 Nie masz grzechu, jeśli rozwodzisz się z kobietą, której jeszcze nie
tknąłeś, ani ni dałeś jej mahru...
237 Jeśli rozwiodłeś się z nią zanim się do niej zbliżyłeś, ale dałeś jej
już mahr, wówczas oddaj jej połowę tego, co dla niej przeznaczyłeś, chyba że
zgodzi się ona w ogóle zrezygnować z mahru.
Z tego wynika, że rozwód z woli kobiety był dla niej samej niewygodny, gdyż nie
tylko nie będzie dalej utrzymywana przez męża, to jeszcze nie otrzyma mahru.
Przyczyny, dla których kobieta mogła wystąpić o rozwód:
 Zaginięcie męża,
 Dożywotnie więzienie,
 Długotrwała choroba uniemożliwiająca mu wykonywanie obowiązków
małżeńskich,
 Impotencja,
 Szczególnie okrutne traktowanie żony.

Mąż mógł to zrobić kiedykolwiek – nawet w złości czy żarcie. Musiał trzykrotnie
wypowiedzieć formułkę, np. „rozwodzę się z tobą”. Treść takiego oświadczenia
różni się w zależności od regionu.
Dzieci należą do ojca. Bardzo małe pozostają u matki, aż do podrośnięcia, a
ojciec łoży na nie pieniądze. Jest jeden warunek kiedy dzieci otrzymuje
kobieta – gdy mąż porzuci islam. Wtedy małżeństwo jest automatycznie
unieważniane.