coalla
23.11.06, 16:07
"Doktoranci o sobie i swoich studiach doktoranckich"*
www.cbpniszw.uw.edu.pl/
Badanie "Doktoranci o sobie i swoich studiach doktoranckich" stanowi
kontynuację programu badawczego dotyczącego doktorantów, podjętego pod kier.
prof. dr hab. Małgorzaty Dąbrowy-Szefler (Dąbrowa-Szefler 2001, Sztabiński
2002). Podstawowymi celami omawianego tutaj badania była próba odpowiedzi na
następujące pytania:
Jaki jest cel podejmowania studiów doktoranckich? Czy są one traktowane jako
przygotowanie do pracy naukowej, innej pracy zawodowej, czy potrzeba
przedłużenia studiów magisterskich z braku możliwości podjęcia pracy
zawodowej?
Jakie są plany doktorantów po ukończeniu studiów doktoranckich?
Jak kontekście motywów podejmowania studiów i planów zawodowych po studiach
wygląda kształcenie na studiach doktoranckich? Na ile jest ono przygotowaniem
do pracy naukowej i poza nauką?
Powyższe pytania badawcze nawiązują do aktualnego obecnie problemu modelu
kształcenia doktorantów. Jak wiadomo, w Procesie Bolońskim studia
doktoranckie traktowane są jako trzeci cykl studiów, po studiach
licencjackich (pierwszy etap) i studiach magisterskich (drugi etap). W Polsce
zagadnienie modelu kształcenia doktorantów jest niezwykle istotne ze względu
na prognozowane w niedalekiej przyszłości znaczne zmniejszenie się
zapotrzebowania na kadrę naukową i naukowo-dydaktyczną w związku z bardzo
niskimi i zmniejszającymi się wydatkami na naukę oraz ze zbliżającym się
niżem demograficznym, a także niewielkim zainteresowaniem firm pracami
badawczo-rozwojowymi.
Badanie zostało zrealizowane w marcu i kwietniu 2005 wśród słuchaczy III roku
studiów doktoranckich następujących uczelni: Uniwersytetu Warszawskiego,
Politechniki Warszawskiej, Szkoły Głównej Handlowej, Szkoły Głównej
Gospodarstwa Wiejskiego oraz Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Podstawowe wnioski z przeprowadzonego badania są następujące:
Zdecydowana większość doktorantów podjęło studia doktoranckie w celu
doskonalenia wiedzy i umiejętności w wybranej dziedzinie. Nie ma zatem
konkretnych planów zawodowych. Jedynie mniej niż ¼ podjęła je w związku z
planami zawodowymi. Jeśli jednak taki motyw występuje, to chodzi niemal
wyłącznie o pracę naukową.
Ponad połowa słuchaczy studiów doktoranckich zamierza po ich ukończeniu
podjąć pracę w nauce, a ponad ¼ poza nauką. Jeśli dane te zastawimy z planami
zawodowymi w momencie podejmowania studiów doktoranckich, to okazuje się, że
podczas ich odbywania doktoranci niemal równie często "dojrzewają" do
decyzji o podjęciu pracy naukowej i poza nauką. Oznacza to jednak również, że
studia doktoranckie nie są po prostu studiami III cyklu, lecz przygotowują
przede wszystkim do pracy w nauce.
Najczęściej wskazywanym powodem nie podejmowania pracy w nauce są niskie
zarobki. Jednak ok. 10% badanych wskazuje zamiar kontynuacji podjętej
wcześniej pracy poza nauką (a więc podjętej najczęściej podczas odbywania
studiów doktoranckich) oraz zniechęcenie do pracy naukowej wskutek panujących
w niej układów, wpływających na możliwość kariery naukowej.
Model kształcenia na studiach doktoranckich zorientowany jest przede
wszystkim na przygotowanie do pracy naukowej i uzyskanie stopnia doktora.
Doktoranci uczestniczą przede wszystkim w projektach badawczych o charakterze
naukowym, przygotowują publikacje naukowe, uczestniczą w konferencjach
naukowych. Znacznie rzadsze jest uczestnictwo w projektach aplikacyjnych,
konferencjach organizowanych przez firmy komercyjne, a rzadkością są patenty
lub wdrożenia. Podkreślić także należy opiekę promotorów nad doktorantami -
choć koncentruje się ona znowu na sprawach związanych z pracą naukową i
doktoratem. Chodzi zarówno o przygotowywaną rozprawę doktorską, jak i
występowanie z inicjatywą uczestnictwa doktorantów w projektach naukowych,
konferencjach naukowych i przygotowywania publikacji naukowych.
Dalsze analizy pokazują znaczne zróżnicowanie wyników ze względu
na dziedziny nauki, w których odbywane są studia doktoranckie oraz niewielkie
zróżnicowanie ze względu na płeć doktorantów.
Dąbrowa-Szefler M. 2001 Kadry dla nauki w Polsce. Stan i perspektywy rozwoju,
Warszawa: Uniwersytet Warszawski
Sztabiński P. B. 2002 Badanie absolwentów studiów doktoranckich - problemy
warsztatowe i wstępne hipotezy, Nauka i Szkolnictwo Wyższe 2/20