& Beyond US

[bonobo44]

Planety i Słońca poza US

W kosmosie są bezpańskie planety - link

[bonobo44]

<<W kosmosie są bezpańskie planety
Łukasz Partyka04-08-2006, ostatnia aktualizacja 04-08-2006 09:19
Astronomowie odkryli pierwsze podwójne planemo. Co to takiego? To obiekty
mające rozmiary olbrzymich planet, których jednak - wedle obecnych definicji -
planetami nazwać nie można

Pierwszy odkryty brązowy karzeł Gliese 229B na orbicie wokół swojej gwiazdy.
Zdjęcia pochodzą z Obserwatorium Palomar (po lewej) i Kosmicznego Teleskopu
Hubble'aPonad 400 lat świetlnych od nas odkryto dwa niezwykłe obiekty.
Astronomowie nadali im symbol Oph 16225-240515. Tajemnicze ciała niebieskie
krążą w dużej odległości od siebie (około 240 razy dalej niż Ziemia od Słońca).
Pierwszy z nich ma masę 14 razy, a drugi - 7 razy większą od Jowisza. Wokół
każdego wiruje prawdopodobnie dysk gazu i pyłu.

Wygląda też na to, że oba ciała od samego początku były razem. - To naprawdę
niezwykła para: każde ma ok. 1 proc. masy naszego Słońca - tłumaczy Ray
Jayawardhana z uniwersytetu w Toronto w Kanadzie, jeden z odkrywców. - Już ich
istnienie jest wielką niespodzianką, a ich powstanie i dalsze losy są zupełną
tajemnicą.

Jak określić nowo odkryte ciała niebieskie? Nie można do nich zastosować
podziału na gwiazdy i planety. Te pierwsze mają powyżej 75-80 mas Jowisza,
dzięki czemu udaje im się zapoczątkować reakcję syntezy wodoru. Najbliższy
przykład - Słońce - znajduje się 150 mln km od Ziemi i jest około tysiąca razy
większy od Jowisza, więc świeci jak należy. Planety to z kolei ciała o masie
nieprzekraczającej 13 Jowiszów - za małe, żeby zapoczątkować jakąkolwiek
reakcję termojądrową. Są jeszcze brązowe karły - większe od planet, ale
mniejsze od gwiazd. Na początku rozgrzewają się one do kilku milionów stopni,
ale potem oddają już tylko nagromadzone ciepło, świecąc słabo na brązowo -
czasem nazywa się je nieudanymi gwiazdami. Jednak nowo odkryte obiekty nie
pasują i do tej ostatniej kategorii.

Ni to gwiazdy, ni planety

We wrześniu Międzynarodowa Unia Astronomiczna ogłosi swoją ostateczną decyzję w
sprawie definicji planety. Do tej pory ten podstawowy termin astronomiczny miał
wiele znaczeń, a w ostatnich latach toczyła się gorąca dyskusja na temat
obiektów, które zamazały granicę między planetą a gwiazdą.

Problemem od dawna jest Pluton tradycyjnie nazywany planetą, mimo że w Układzie
Słonecznym krążą ciała większe od niego, choć pozbawione tego miana. Z drugiej
strony poza naszym układem odkryto już wiele brązowych karłów na tyle małych,
że wypadałoby je nazywać planetami. Najnowsze badania obiektów takich jak nowo
odkryta dwójka (pisze o niej dzisiejszy numer "Science") jeszcze bardziej
komplikują sprawę. Bowiem oba ciała niebieskie, choć mają rozmiary wielkich
planet, krążą z dala od jakiejkolwiek gwiazdy. Czy można nazwać planetą coś, co
nie obiega żadnego słońca, co nie jest częścią systemu planetarnego? Na razie
astronomowie ukuli nazwę "planemo", czyli Obiekt o Masie Planetarnej (Planetary
Mass Object). Ale i ten termin zaczął już funkcjonować w różnych znaczeniach.

Profesor Gibor Basri, astronom z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley,
nazywa w ten sposób wszystkie obiekty na tyle duże, żeby zaokrągliły się pod
wpływem własnej grawitacji, i jednocześnie na tyle małe, że nie zachodzi w nich
reakcja fuzji wodoru w hel. Planeta to według Basriego nic innego jak planemo,
które krąży wokół gwiazdy. Część badaczy rozdziela jednak pojęcia planety i
planemo. To drugie miano wolą zarezerwować dla ciał planetopodobnych, które
znajdują się w przestrzeni międzygwiezdnej i nie mają swojego słońca. Właśnie
takich jak nowo odkryta para.

Skąd się biorą takie maluchy?

Zamieszanie w terminologii jest w istocie jeszcze większe, bo dotyczy też
brązowych karłów. Znajduje się je wokół dużych gwiazd, ale także samodzielnie i
w parach. Teoretycznie planeta też może się znaleźć poza swoim układem, jeśli
siły grawitacyjne ją wyrzucą. Mimo to dotychczas podział był jasny - brązowe
karły, tak jak gwiazdy, powstają z zapadającej się pod własnym ciężarem chmury
gazu. Inaczej niż planety, które formują się z mniejszych kawałków w dysku
gazowo-pyłowym wirującym wokół młodej gwiazdy.

Wczorajszy numer "Nature" dowodzi, że brązowe karły to także prawdziwi
twardziele. Brytyjskim naukowcom udało się zaobserwować glob 55 razy większy od
Jowisza, który przetrwał śmierć słońca, któremu towarzyszył. Duża gwiazda po
wypaleniu całego wodoru przemienia się w czerwonego olbrzyma i pochłania
wszystko dookoła. To właśnie stanie się z Ziemią, gdy Słońce zużyje kiedyś
swoje paliwo. Okazuje się, że brązowy karzeł jest dość duży, by przetrwać taki
kataklizm i spokojnie krążyć wokół pozostałości martwej gwiazdy.

Problem z podwójnym obiektem Oph 16225-240515 polega też na tym, że pod
względem rozmiarów mieści się na granicy - większe ciało jest raczej brązowym
karłem, a mniejsze planetą i nie bardzo wiadomo, skąd się one wzięły. Globy
znacznie większe od obu znajdowano już na orbitach wokół normalnych gwiazd -
tak zwane gorące Jowisze stanowią większość spośród ponad 170 odkrytych dotąd
planet pozasłonecznych. Niektórzy zaliczali je więc konsekwentnie do brązowych
karłów. Teraz zamieszanie wywołane ostatnim odkryciem jest na tyle duże, że
trzeba ponownie rozważyć teorie na temat planet, ale i samych brązowych karłów.
Nie wiadomo bowiem, czy nowo zbadana dwójka narodziła się przy jakiejś
gwieździe, czy utworzyła się samodzielnie.

- Opieramy się pokusie nazywania tego podwójną planetą, bo ta para
prawdopodobnie nie uformowała się w taki sposób jak planety w naszym Układzie
Słonecznym - mówi drugi autor pracy Valentin D. Ivanov z Europejskiego
Obserwatorium Południowego.

Obaj astronomowie skłaniają się na razie ku teorii, że ich znalezisko narodziło
się samodzielnie. - Zapewne te bliźniaki uformowały się razem z kurczącej się
chmury gazu, która się rozdzieliła. Tak jak miniaturowa gwiazda podwójna -
wyjaśnia Jayawardhana. - Ostatnie odkrycia ujawniły zadziwiającą różnorodność
dalekich światów. Ale ta dwójka i tak się wyróżnia jako najbardziej
zadziwiająca, jeśli nie dziwaczna - mówi.>>
serwisy.gazeta.pl/nauka/1,34136,3526709.html

Przyszlosc Drogi Mlecznej - Link

[bonobo44]

do dyskusji na FN
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=32&w=44160621

AKARI

[bonobo44]

Mgławica pyłowa IC 1396 położona 3000 lat świetlnych od Ziemi.
Została sfotografowana w dalekiej podczerwieni (9-18 mikrometrów) przez
japońkiego satelitę AKARI (ESA ma też swój udział w tym przedsięwzięciu)

<<IC 1396 in the constellation Cepheus, as viewed by AKARI’s Infrared Camera
(IRC) in its scanning mode (at 9 and 18 micrometers wavelength). IC 1396 is a
bright star formation region located about 3000 light years from our Solar
System, in a region where very massive (several tens of solar masses) stars are
presently being born. Massive young stars in the central region of the image
have swept out the gas and dust to the periphery of the nebula, creating a
hollow shell-like structure. >>
www.esa.int/esaCP/SEM4TU5LARE_index_1.html

Różnica między widokiem w świetle widzialnym i podczerwieni:
esamultimedia.esa.int/images/Science/Akari/IC1396_Comparison_with_visible_light_image_H.jpg

[bonobo44]

Zdjęcie gwiazdy w jeszcze dalszej podczerwieni (dla długości 90 mikrometrów) z
japońskiego satelity Akari: pokazuje chmurę gazową wyrzucaną przez czerwonego
olbrzyma ok. 10 tys. lat temu. Chmura dotarła już na odległosć 0,3 roku
świetlnego od powierzchni gwiazdy.
www.esa.int/images/uhya_e_rgb_L,0.gif

<<This far-infrared image (90 micrometers wavelength) shows the red giant
star ‘U Hydrae’ as viewed by AKARI’s Far-Infrared Surveyor (FIS) instrument.
This star is located at about 500 light years from our Sun. AKARI’s
observations have revealed very extended clouds of dust surrounding this star.
Stars with masses close to that of our Sun will expand during the later stages
of their life becoming so-called ‘red-giant’ stars. During the final phase of
their life such stars often eject gas from their surface into interstellar
space - dust is formed in the ejected gas, and this mixture of gas and dust
expands and escapes from the star. AKARI's superior quality and high-resolution
imaging allowed the clear detection of a shell-like dust cloud surrounding U
Hydrae at a distance of about 0.3 light years from the central star. This
implies that a short and violent ejection of mass took place in the star about
10 000 years ago. >>
esamultimedia.esa.int/images/Science/Akari/uhya_e_rgb_H.jpg

Prawdziwą kopalnię złota galaktyk

[bonobo44]

odkryto właśnie przy pomocy Hubble'a:

Hubble Ultra Deep Field of Galaxies
esamultimedia.esa.int/images/hubble/heic0611b.jpg
(www.esa.int/esaCP/SEM78Q8LURE_index_0.html)

SPITZER

[bonobo44]

Spitzer Space Telescope
www.spitzer.caltech.edu/spitzer/

Obraz planety Ipsilon Andromedy B

[bonobo44]

Pierwsza informacja o rozkładzie jakichkolwiek szczegółów na powierzchni
planety krążącej wokół innej gwiazdy:
photojournal.jpl.nasa.gov/figures/PIA01937_fig1.jpg

Kasjopea A - pozostałości supernowej

[bonobo44]

Kasjopea A - pozostałości supernowej:
ipac.jpl.nasa.gov/media_images/ssc2006-19a_medium.jpg

Pytania.

[ciekawski11]

1)Ile wynosi średnica tej pozostałości ?

2)Czy ta pozostałość jest podobnym do RCW 86 źródłem promieniowania X ?