Warszawa nieodbudowana: Zgoda 7

[andrzej_b2]

Dlaczego dzisiejszy felieton o budynku Warszawskiej Kasy Przemysłowców przy Zgoda 7, został wyemitowany w cyklu "Warszawa nieodbudowana"? Przecież sam Autor pisze, że "Gmach przetrwał wojnę...", i stoi do dziś, choć w coraz gorszym stanie technicznym.
Pozdrawiam

Warszawa nieodbudowana: Zgoda 7

[andrzej_b2]

Jerzy Majewski napisał:

„(...) 25 maja 1906 r. w Kasie Przemysłowców Warszawskich. Bandyci wyciągnęli rewolwery. Coś krzyknęli. Ludzie skulili się , przywarli do ścian. Dwóch bandytów podbiegło do jednego z okienek kasowych. Nie zdążyli...”

Oto jak relacjonował to zdarzenie P. Mejer – p.o. oberpolicmajstra m. Warszawy w raporcie poufnym (siekretnom – ros.) do cara Mikołaja II „O stanie m. Warszawy w 1906 r.” (w moim niefachowym tłumaczeniu):
„(...) 12 [25] maja w południe w pomieszczeniu Kasy Warszawskich Przemysłowców przy ul. Zgoda 7 weszło ośmiu młodych ludzi i krzyknąwszy „siedzieć spokojnie” wyjęli rewolwery i strzelili w okienko kasowe. Kierownik kancelarii Kasy Święcicki odpowiedział wystrzałami. Kasjer natychmiast zamknął się na zapleczu, wobec czego złodzieje kilkakrotnie wystrzelili, oczyszczając sobie w ten sposób ścieżkę wśród ludzi i uszli, zabierając ze sobą rannego wspólnika, który następnie był hospitalizowany w jednym ze szpitali (?). Zostało postrzelonych dziesięć osób spośród pracowników i klientów.”

Ten nieudany skok na kasę został zorganizowany przez bojówkę SDKPiL.
Pozdrawiam :-(

Warszawa odbudowana: Zgoda 7

[andrzej_b2]

Jerzy Majewski napisał:
„(...) W latach międzywojennych w budynku [Kasy Przemysłowców Warszawskich przy ul. Zgoda 7] ulokowała się Komunalna Kasa Oszczędności...”

Lokalizacja Kasy Przemysłowców Warszawskich zmieniała się wielokrotnie, a lokatorami budynku przy Zgoda 7 było kilka po sobie następujących instytucji finansowych.

Kasa powstała w 1870 r., a jej założycielami była grupa znanych przemysłowców: Leopold Kronenberg (senior), Aleksander Temler, Jakub i Henryk Natansonowie, Aleksander Makowiecki i in. Swój akces mógł zgłosić każdy zajmujący się przemysłem, handlem i rzemiosłem. Nowowowstępujacy członek przy zapisie był zobowiązany wnieść wpisowe w wysokości 1 rubel srebrem i wkład 50 rubli. Pożyczki udzielano do wysokości wkładu członka albo pod zastaw papierów wartościowych lub za poręczeniem dwóch „odpowiedzialnych osób”. Termin zwrotu pożyczki wynosił 3 miesiące, z możliwością przedłużenia do 6 miesięcy. Wkłady były oprocentowane w wysokości 6%.
Pierwotną siedzibą instytucji był dom Aleksandra Temlera przy ul. Ogrodowej 13 (wg W. Dzierżanowski: Kal. W-wski 1870, s. 488). Prawdopodobnie następną lokalizacją budynek przy Nowosenatorskiej (Moliera) 7 (Kal. J. Jaworskiego 1877, s. 13), później dom Stefana Spiessa przy Włodzimierskiej (Czackiego) 15 (Kal. Wieku 1899, s. 13). Stąd dopiero ok. 1901 r., Kasa przeniosła się do własnego gmachu przy Zgoda 7.
Jak wynika z doniesień prasy warszawskiej, Kasa istniała do początków niepodległości Polski. W 1921 r. w budynku przy ul. Zgoda 7 powstał Bank Przemysłowców Polskich, którego prezesem był Stanisław Surzycki, a dyrektorem Apolinary Thieme. Bank istniał do 1933 r., kiedy to ogłosił upadłość.
Pozdrawiam :-)

Warszawa odbudowana a kasa zagrożona

[fima]

andrzej_b2 napisał:
> Stąd dopiero ok. 1901 r., Kasa przeniosła się do własnego gmachu
> przy Zgoda 7.

Przeniosła się dokładnie po 10 listopada (nowego stylu) 1901 roku,
która to data jest końcem realizacji projektu wg Małgorzaty
Omilanowskiej.

Remont Kasy to coś zadziwiającego jeśli chodzi o jego długotrwałość.
Przez parę lat pusty budynek był praktycznie otwarty dla wszystkich
z ulicy, wynajmowany przypadkowym chętnym (klub tancerzy,
fotograficy itp.). Wynajmujący zdobili go wg własnego uznania,
potrzeb i gustu, zamalowywując dracznymi kolorkami ściany,
nienaruszone szyllerowskie sztukaterie i posadzki z tafli
fontainebleau. Oryginalnymi malowidłami ściennymi nikt się nie
przejmował, z alegorycznego panneau na reprezentacyjnej klatce
schodowej (putta toczące koło zębate) została ledwie połówka. Czy
jest jeszcze?
Wszystko to działo się w zasięgu wzroku biura konserwatorskiego na
Jasnej.
Odnoszę wrażenie że nadal nikt tego nie pilnuje i do strat
domyślnych i spodziewanych dojdzie to co jeszcze widać z zewnątrz:
oryginalna brama wejściowa której stolarka i metaloplastyka
zachowała się kompletnie, razem z wewnętrznymi drzwiami wiatrowymi i
portiernią - rzadkość w obecnej Warszawie, gdzie oryginalne piękne
drzwi wejściowe i bramy są dotąd notorycznie wymieniane
na "nowoczesne i bezpieczne".
Niesposób zrozumieć jak można tak traktować jeden z nielicznych w
Śródmieściu budynków ocalały z wojny nieomal bez draśnięcia, nie
spaskudzony powojennym użytkowaniem i o tak wysokiej klasie
artystycznej.

[andrzej_b2]

fima napisała:

> Oryginalnymi malowidłami ściennymi nikt się nie
> przejmował, z alegorycznego panneau na reprezentacyjnej klatce
> schodowej (putta toczące koło zębate) została ledwie połówka.


Wiadomo, czyjego pędzla są resztki owego panneau?

Wykonawcy:

[fima]

"Budowa prowadzona przez firmę Władysława Czosnowskiego, roboty
stolarskie B-cia Horn, kamieniarskie Józef Norblin, sztukatorskie
Zbigniew Uranicki, rzeźba w zwieńczeniu Zygmunt Otto." To wszyscy
wymienieni przez Małgorzatę Omilanowską.
W panneau brak właśnie tej połowy gdzie (l.d.) mogłaby - z
niewielkim prawdopodobieństwem - być sygnatura. Nie sądzę jednak
żeby atrybucja tak powszechnego kiedyś w luksusowych warszawskich
budowlach elementu dekoracyjnego mogłaby być sensacją. Natomiast
malowidło zachowane w całości na swoim specyficznym miejscu to
rzadki fenomen dzisiejszej Warszawy.

[andrzej_b2]

fima napisała:

> W panneau brak właśnie tej połowy gdzie (l.d.) mogłaby - z
> niewielkim prawdopodobieństwem - być sygnatura.

Co znaczy "(l.d."? Ważne!

[fima]

andrzej_b2 napisał: > Co znaczy "(l.d."?

Skoro ważne to już mówię: niestety, tak mi się wyłącznie z pośpiechu
napisało - l.d. to tylko w skrócie "lewa dół".
Pozdrowienia.

[andrzej_b2]

fima napisała:

> W panneau brak właśnie tej połowy gdzie (l.d.) mogłaby - z
> niewielkim prawdopodobieństwem - być sygnatura. Nie sądzę jednak
> żeby atrybucja tak powszechnego kiedyś w luksusowych warszawskich
> budowlach elementu dekoracyjnego mogłaby być sensacją.

Nie chodzi mi o poszukiwanie sensacji, ale zastanawiająca jest, z jednej strony, znajomość nazwisk wykonawców gmachu, a z drugiej, brak informacji o twórcy malowidła ściennego. Uważnego czytelnika może dziwić, dlaczego historycy sztuki nie zidentyfikowali malarza-dekoratora wnętrza? Czyżby malowidło nie miało cech charakterystycznych któregoś ze znanych autorów, a może to mało ambitny temat dla badaczy?
Sporo było tzw. malarzy pokojowych przełomu wieków, których nie odnotowały słowniki, a z bardziej znanych warszawskich malarzy tej profesji: Zdzisław Jasiński, autor plafonu w Klubie Myśliwskim i we foyer Filharmonii, Apoloniusz Kędzierski, dekorator kawiarni „Udziałowa” i autor plafonu w Filharmonii, Emil Lindeman autor polichromii w hotelu „Sawoy” i sklepu jubilerskiego Wabia-Wabińskiego, Zygmunt Strzałecki, autor plafonu w Bibliotece Krasińskich – i wiele innych osób, znanych historykom sztuki. No więc, dlaczego? Myślałem, że owo „(l.d.)” rzuci jakieś światło na autorstwo paneau.
Pozdrawiam

Cóż skromna supraporta przy plafonach...

[fima]

andrzej_b2 napisał:
>może to mało ambitny temat dla badaczy?
> Sporo było tzw. malarzy pokojowych przełomu wieków, których nie
odnotowały słowniki,

Zabrakło, niestety, informacji o tym że malowidło z Kasy ma rozmiary
stosunkowo niewielkie, jest to zaledwie supraporta. Zresztą nie wiem
nawet czy jeszcze jest, niech to sprawdzi ktoś kto ma zdrowe młode
nogi i tam podskoczy.
Ale fakt, możnego inwestora stać było na wynajęcie znanego
dekoratora czy nawet artysty malarza, przecież i
Kędzierskiego "malarzem pokojowym" mogł nazwać tylko zazdrosny
kolega po fachu. Może tych malowideł było w Kasie kiedyś więcej?

Zgadzam się z sugerowanym poglądem, że temat malarskich dekoracji
warszawskich wnętrz z epok eklektyzmu (i art deco) jest ambitny,
wciąż możliwy do ciekawych badań i wciąż możliwy do interesującego
zilustrowania mimo ogromnych strat. Sami Strzałeccy to osobny temat,
a cóż dopiero dołożyć do tego okres międzywojenny. Bardzo by się
nam przydał taki doktoracik.
Nawiasem mówiąc, w Kasie jest (było?) tam jeszcze jedno coś, o czym
umyślnie nie piszę, żeby nie prowokować złego :-#


> Pozdrawiam

Czyżby młody Strzałecki?

[andrzej_b2]

fima napisała:

> Ale fakt, możnego inwestora stać było na wynajęcie znanego
> dekoratora czy nawet artysty malarza...

Jest to z pewnością prawdziwa teza. W 1901 r. nie obowiązywała jeszcze zasada zamówień publicznych, i nie trzeba było wybierać między mniejszą a większą tandetą. Autor projektu często był powiązany z wykonawcami różnymi więzami współpracy. Funkcjonowała wtedy niepisana zasada: solidny projekt, to i solidni wykonawcy. Z pewnością takim był Władysław Czosnowski, a jego przedsiębiorstwo budowlane (Al. Jerozolimskie 13) wzniosło cały szereg reprezentacyjnych budowli, jak np.: kościół Wszystkich Świętych, Św. Floriana (na Pradze), Św. Barbary (na Koszykach), hotel Bristol, Politechnika; sam Czosnowski, jako budowniczy, kierował przebudową katedry Św. Jana i Teatru Wielkiego. Takimi też były duże zakłady budowlane Maksymiliana Horna (Ludna 8-10-12) i do takich należał rzeźbiarz Zygmunt Otto, autor m.in. rzeźb „Dedal i Ikar” i pomnika Sanisława Staszica dla Stowarzyszenia Techników Polskich, a także posągów Atlantów do kamienicy Strzałeckich (al. Ujazdowskie) oraz herbu m. Warszawy na przyczółku mostu Poniatowskiego. Do tego samego grona z pewnością należał Józef Norblin, późn. współwłaściciel przedsiębiorstwa kamieniarskiego J. Norblin i S. Bartmański, firmy która wykonała m.in. kaplicę rodziny Kiślańich, w której spoczął m.in. Zygmunt, budowniczy, zasłużony przy budowie kościoła Wszystkich Świętych.

Jak widać z pobieżnego przeglądu Szyller wiąże się z wykonawcami budynku przy Zgoda 7 w różnych konfiguracjach czasoprzestrzennych. W związku z tym, i zważywszy na fakt, że rzeczone panneau „jest to zaledwie supraporta”. zaryzykowałbym taki „strzał z oddali”, że autorem dzieła był któryś ze Strzałeckich, być może Zygmunt, wówczas 27 letni artysta?
Pozdrawiam :-)