Dodaj do ulubionych

Wilno i Łukaszenko

19.09.21, 13:42
W oparciu o ostatnie wypowiedzi Łukaszenki uznałem, że w sumie nie znam historii miasta. Może kogoś zainteresuje historia tego miasta:
WILNO
Według legendy Giedymin, wielki książę litewski od 1316 r., odpoczywał podczas polowania na wzgórzu u zbiegu Wilii i Wilenki. Tam przyśnił mu się żelazny wilk, który wył "tak głośno jak sto wilków". Strzała, którą wystrzelił w kierunku zwierzęcia, odbiła się od jego stalowego ciała. Zaalarmowany, poprosił swojego pogańskiego arcykapłana Lizdejkę o interpretację tego epizodu: ""To, co bogowie postanowili dla władcy i państwa litewskiego, może się spełnić: żelazny wilk stoi na wzgórzu, na którym powstanie zamek i miasto - stolica Litwy i rezydencja władców"". Ale twierdza musi być solidna jak żelazo, wtedy jej sława rozbrzmiewałaby głośno po świecie (litewskie słowa głośny i sławny są identyczne)."[7] W tym czasie siedzibą władcy był położony na zachodzie zamek wodny w Trokach.
Początki
Wieża Giedymina na Zamku Górnym w Wilnie
Według badań archeologicznych, obszar miasta był zamieszkany już w epoce kamiennej w Magdalence. Inne witryny w obszarze miasta zostały datowane na 4 tysiąclecie i 2 wieku pne. We wczesnym średniowieczu to korzystne taktycznie miejsce zostało prawdopodobnie zasiedlone najpierw przez Bałtów, później przez Słowian, a od XI wieku przez Żydów. Już w X wieku na miejscu dzisiejszego miasta wzniesiono drewniany gród, wokół którego rozwinęła się osada. Pierwsza wzmianka o Wilnie jako stolicy Litwy pochodzi z 1323 r., kiedy to wielki książę Giedymin wysłał po łacinie listy do cesarza, papieża, różnych zakonów rycerskich i ówczesnych miast handlowych. W nich werbował kupców, naukowców i rzemieślników do "in civitate nostra regia, Vilna dicta" - jako wysoko wykwalifikowanych pracowników gościnnych i wabił ich dwoma kościołami, czyli także wolnością religijną. Ta tolerancja wobec najróżniejszych wyznań miała na długo zdeterminować rozwój miasta, ale też sprawiła, że wielokrotnie stawało się ono celem wojennych ataków Zakonu Krzyżackiego, z których każdy łączył się z dewastacją miasta i jego okolic, np. w 1365, 1375, 1377, 1383, 1390, 1392, 1394 i 1402 r.[8].
Polska-Litwa
Ponieważ od połowy XIII w. Zakon Krzyżacki swoim ekspansjonizmem na Bałtyku zagrażał zarówno Wielkiemu Księstwu Litewskiemu, jak i Królestwu Polskiemu, wielki książę litewski Jagiełło postanowił zawrzeć sojusz z Polską. W wyniku unii w Krewie z 1386 r. ożenił się z królową Polski Jadwigą. Kraj został zreformowany i schrystianizowany. Wieczny ogień" na wzgórzu wileńskim został ugaszony, a pogańska świątynia zniszczona.
W 1387 r. Wilno otrzymało prawa miejskie magdeburskie.
Od XV wieku miasto przeżywało długi okres rozkwitu gospodarczego i kulturalnego, a jednocześnie następowała jego stopniowa polonizacja. W XVI w. rozwinęło się w ośrodek muzyki organowej, a w 1579 r. na bazie kolegium jezuickiego powstał Uniwersytet Wileński (Alma academia et universitas Vilnensis societatis Jesu). W tym samym czasie Wilno stało się najważniejszym ośrodkiem kultury żydowskiej w Europie Północnej i zyskało przydomek Jerozolimy Północy. Wiek XVII był naznaczony wojnami, pożarami i epidemiami i był niszczący dla ludności i tkanki budowlanej miasta. Za szczególnie niszczące uważa się okupację rosyjską w latach 1655-1661 oraz okupację szwedzką podczas Wielkiej Wojny Północnej w latach 1702 i 1707. Wielkie pożary miasta w latach 1610, 1737, 1745 i 1747 również znacznie zniszczyły Wilno.
Imperium Rosyjskie
Po rozbiorach Polski i Litwy Wilno od 1795 r. należało do Imperium Rosyjskiego. Został on splądrowany przez wojska francuskie w kampanii rosyjskiej 1812 roku. W wyniku represji rosyjskich po nieudanym powstaniu listopadowym w 1830 r. uniwersytet został zamknięty, a miasto zdegradowane do roli stolicy prowincji w rosyjskiej guberni wileńskiej. W 1862 r. uruchomiono kolej warszawsko-petersburską. Chociaż zdominowane przez ludność polskojęzyczną, Wilno zachowało swoją wielokulturową tradycję i stało się centrum białoruskiego życia narodowego w XIX wieku, wyprzedzając Mińsk. Swoje utwory publikowali tu najważniejsi białoruscy poeci i pisarze, a w 1906 roku ukazała się pierwsza białoruska gazeta "Naša Niva". Księgozbiór zmarłego w 1885 r. uczonego Mattityahu Strashuna został po jego śmierci przekazany gminie żydowskiej i stał się podstawą największej biblioteki żydowskiej w Europie. Około 1900 r. Wilno było jednym z największych miast żydowskich, a 41% jego mieszkańców stanowili Żydzi.[9] Pomimo takiego składu populacji, kapitan miasta Viktor von Wahl, znany w Petersburgu w latach 90. XIX w. z reakcyjnej i antysemickiej postawy, w 1901 r. został przeniesiony do Wilna jako gubernator. W maju następnego roku padł ofiarą nieudanego zamachu i musiał zostać zastąpiony.[10
I wojna światowa i okres międzywojenny
Wojska rosyjskie ewakuowały Wilno we wrześniu 1915 r., a wojska niemieckie zajęły miasto 18 września[11] i utrzymały je do 1918 r.
W 1918 r., przy wsparciu Niemiec, proklamowano państwo litewskie z Wilnem jako stolicą. W czasie wojny polsko-bolszewickiej był okupowany na przemian przez Armię Czerwoną i wojska polskie.
Na mocy traktatu wersalskiego i litewsko-sowieckiego traktatu pokojowego w Moskwie w 1920 r. Litwa ze stolicą w Wilnie została uznana na arenie międzynarodowej. W październiku 1920 roku, w trakcie wojny polsko-litewskiej, polskie wojska ponownie zajęły miasto, wraz z większością polskojęzycznego południowego wschodu Litwy. W 1922 r. Polska również formalnie przyłączyła Wilno do swojego terytorium, co doprowadziło do ogromnych napięć między oboma krajami. Polska aneksja została de facto uznana przez Ligę Narodów.[12] Na 19 lat Kowno stało się "tymczasową stolicą" Litwy, a Wilno stolicą polskiego województwa. Odsetek Litwinów w Wilnie w tym czasie był bardzo mały (około 2%), przy czym 53% stanowili Polacy, a 41% Żydzi. Do dziś około 18% mieszkańców identyfikuje się jako Polacy, a Polacy stanowią większość na Wileńszczyźnie.
Wileńskie Centrum Zdrowia Psychicznego zostało założone w 1927 roku.
Obserwuj wątek
    • hadron-plus Re: Wilno i Łukaszenko 19.09.21, 13:43
      2.
      II wojna światowa
      Na mocy paktu Hitler-Stalin Polska została podzielona między nazistowską Rzeszę Niemiecką a Związek Radziecki.
      Po rozpoczęciu II wojny światowej 1 września 1939 r. przez niemiecką inwazję na Polskę, Armia Czerwona wkroczyła do Polski 17 września, zgodnie z ustaleniami Paktu. Wilno zostało zajęte 19 września. W dniu 10 października miasto zostało przekazane Litwie przez Związek Radziecki. Dobre sześć miesięcy później - 15 czerwca 1940 r. - Związek Radziecki najechał na Litwę, kraj został przyłączony do Związku Radzieckiego, a 3 sierpnia 1940 r. Wilno stało się stolicą Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Około 35.000 polskich mieszkańców zostało deportowanych na Syberię.
      Niemiecka okupacja Litwy trwała od 23 czerwca 1941 r. do 13 lipca 1944 r., a Wilno weszło w skład Komisariatu Rzeszy Ostland. Na Starym Mieście utworzono getto w dwóch częściach, z których jedna została zlikwidowana w październiku 1941 r. w wyniku strzelaniny w lesie Paneriai (ok. 10 km na zachód od miasta). Drugie getto istniało do 1943 r., ale po licznych tzw. akcjach coraz bardziej się kurczyło. Pozostałych Żydów wywieziono do obozów koncentracyjnych i tam zamordowano. Życie straciło ok. 100 tys. żydowskich mieszkańców. Więcej o walkach w lipcu 1944 r. tutaj (Wilno zostało uznane za "twierdzę"). Po 1944 r. w mieście powstał obóz jeniecki 195 dla jeńców niemieckich.[13]

      Litewska SRR i Republika Litewska
      Po II wojnie światowej ludność polska została wypędzona, a Wilno stało się stolicą Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Stalinizm lat powojennych nie tylko przyniósł nacjonalizację i sowietyzację gospodarki, ale także próbował stłumić narodową i religijną tożsamość Litwinów. W Wilnie, na przykład, kościoły zostały wykorzystane jako magazyny, a ruiny dawnej Wielkiej Synagogi zostały nawet zburzone. Życie publiczne było zdeterminowane przez ścisłą cenzurę.
      Liczba ludności litewskiej w Wilnie znacznie wzrosła, częściowo z powodu exodusu ze wsi w wyniku przymusowej kolektywizacji litewskiego rolnictwa. Ponadto władze radzieckie w pierwszych latach powojennych zachęcały do napływu siły roboczej z innych części Związku Radzieckiego. Biuru Politycznemu Litewskiej Partii Komunistycznej udało się jednak ograniczyć osiedlanie się nie-Litwinów, dzięki czemu odsetek ludności rosyjskojęzycznej utrzymał się na poziomie ok. 20%, podczas gdy w dwóch pozostałych stolicach nadbałtyckich - Rydze i Tallinie - wzrósł niekiedy do 50%.[14] Władze radzieckie w pierwszych latach powojennych zachęcały również do imigracji robotników z innych części Związku Radzieckiego.
      Nawet po odzyskaniu niepodległości w 1990 r. Wilno pozostało siedzibą litewskiego parlamentu i rządu. Dzisiejsze Wilno w ciągu dziesięciu lat przekształciło się z miasta sowieckiego w miasto w stylu zachodnim, kosmopolitycznym. Na brzegu Wilii, naprzeciwko Starego Miasta i centrum miasta (od przełomu wieków zabudowanego wokół centralnego Prospektu Giedymina), w ostatnich latach rozwinęła się nowoczesna dzielnica biurowo-biznesowa, dzięki której Wilno chce stać się centrum przyciągającym nie tylko turystów. Do tej pory zabudowa odbywała się mniej więcej na nieużytkach, ale w najbliższej przyszłości biedne osiedla drewnianych domków znajdujące się bezpośrednio na północ będą musiały ustąpić.

      Druga wojna światowa doprowadziła do całkowitej wymiany ludności. Spośród Żydów, którzy mieszkali w Wilnie do 1939 r., większość zginęła w czasie Holokaustu. Duża część ludności polskiej została wysiedlona na niemieckie ziemie wschodnie, obecnie administrowane przez Polskę, natomiast wielu Polaków do dziś mieszka na Wileńszczyźnie. Wypędzonych Wilnian zastąpiono Rosjanami i innymi Litwinami, aby wykorzystać ich tam ze względów państwowych do przekształcenia miasta w stolicę Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Powstały struktury administracyjne i duże zakłady przemysłowe, Wilno szybko się rozwijało. W radzieckim spisie powszechnym z 1959 roku, na 236 100 mieszkańców, podano narodowość:
      79.400 Litwinów (34 %),
      69,4 tys. Rosjan (29%),
      47.200 Polaków (20%),
      16 400 Żydów (7 %) oraz
      14.700 Białorusinów (6 %).
      Po rozpadzie Związku Radzieckiego i ogłoszeniu przez Litwę niepodległości, liczba ludności zmniejszyła się z ponad 576 000 (1989) do 541 000 (2011).
      W 2001 roku w Wilnie przeprowadzono litewski spis powszechny, według którego 57,5% ludności stanowili Litwini, 18,9% Polacy, 14,1% Rosjanie, 4,1% Białorusini, tylko 0,5% Żydzi i 5,5% inne pochodzenie etniczne. W latach 50. większość pozostałych przy życiu Żydów wyemigrowała.

      Religia
      W mieście znajduje się wiele kościołów i obiektów sakralnych. Przez kilka wieków istniało pokojowe współistnienie wyznawców religii żydowskiej i chrześcijańskiej. Jako "Yerushalayim de Lita" (Jerozolima Północy), Wilno stało się centrum żydowskiej kultury i oświecenia. Koniec historii Żydów w Wilnie rozpoczął się wraz z wkroczeniem na Litwę wojsk niemieckiego Wehrmachtu w 1941 roku. W czasie II wojny światowej miasto straciło prawie wszystkich żydowskich mieszkańców, a tym samym połowę swojej populacji, w wyniku Holokaustu. Z powodu zniszczeń wojennych Wielka Synagoga została zburzona w latach 50. Obecnie Synagoga Chóralna jest jedyną zachowaną żydowską przestrzenią sakralną w Wilnie.
      W 1995 r. utworzono gminę Wilno. W 1999 r. Grigiškės zostały przydzielone do gminy Troki Rajon. Od 2006 r. istnieje Biblioteka Główna Miasta Wilna.
    • tanebo001 Re: Wilno i Łukaszenko 19.09.21, 19:11
      Cały problem w tym że i Wilno i Suwałki do rozbiorów leżały w Wielkim Księstwie. A Rosjanie uznają że WK to domena ruska. I jako Rosjanie mają obowiązek zjednoczyć wszystkie ziemie ruskie.
    • angazetka Re: Wilno i Łukaszenko 19.09.21, 19:45
      A Mickiewicz, Polak urodzony koło białoruskiego dziś Nowogródka, pisał "Litwo, ojczyzno moja".
      Mnie bardziej ubawiło, że Łukaszenka wspomniał w tym samym wystąpieniu o białoruskim Białymstoku. Niech spada tongue_out
      Acz przyznam, że fakt niewiedzy, że Wilno było wielokulturowe... Hm, spałaś na polskim i historii?
        • hadron-plus Re: Wilno i Łukaszenko 20.09.21, 09:13
          Pierwsze wzmianki o Białymstoku pojawiły się w dokumentach w XVI wieku. Od 1665 r. należał do Branickich, którzy rozbudowali go w miasto rezydencjonalne. Za namową Stefana Branickiego, Białystok otrzymał w 1692 r. prawa miejskie, które August III odnowił w 1749 r.

          Białystok i jego okolice znalazły się w 1796 r. pod panowaniem pruskim, a po pokoju w Tylży (1807) przypadły Rosji jako Белосток/Belostok. Ta okoliczność oraz ustanowienie w 1831 r. granicy celnej między Królestwem Polskim a Rosją zapewniły miastu rozkwit. Granica celna sprawiła, że firmy z Polski przenosiły swoje siedziby do rosyjskiego Białegostoku (Belostoku), aby móc kontynuować produkcję na potrzeby armii rosyjskiej.[6] Uruchomienie kolei warszawsko-petersburskiej, która przebiegała przez Białystok, uczyniło z miasta ośrodek przemysłowy.[7] Wraz z uprzemysłowieniem w połowie XIX w. ukształtowała się znacząca mniejszość niemiecka. W połowie XIX w. ukształtowała się znaczna mniejszość niemiecka, która w 1885 r. liczyła ok. 12 tys. osób, ale w następnych dziesięcioleciach ponownie zmalała: w 1913 r. w Białymstoku było już tylko 5 tys. Niemców, a w 1935 r. 2,5 tys.[8] W 1900 r. 63% mieszkańców stanowili Żydzi, w związku z czym miasto rozwijało się także jako znaczący ośrodek żydowski. Podczas I wojny światowej, 20 kwietnia 1915 r. miał miejsce niemiecki nalot na Białystok, w wyniku którego zginęło 13 osób, a 34 zostały ranne. Duże zniszczenia spowodowały wojska rosyjskie, które wycofywały się przed nacierającymi Niemcami 13 sierpnia 1915 r.[9] Od tego czasu miasto pozostawało pod kontrolą niemiecką do 19 lutego 1919 r.[10].

          Po I wojnie światowej, Białystok stał się częścią II Rzeczypospolitej i stolicą województwa o tej samej nazwie od 1919 do 1939 roku.

          Wkrótce po rozpoczęciu II wojny światowej, w połowie września 1939 roku miasto zostało zajęte przez wojska niemieckie w ramach inwazji na Polskę, ale 22 września 1939 roku zostało przekazane wojskom Związku Radzieckiego,[11] zgodnie z tajnym porozumieniem w niemiecko-sowieckim pakcie o nieagresji (oficjalna nazwa Беласток/Belastok). W trakcie ataku Niemiec na Związek Radziecki, który rozpoczął się 22 czerwca 1941 r., Białystok został ponownie zajęty przez Wehrmacht; 27 czerwca 1941 r. niemiecki batalion policyjny 309 spalił Wielką Synagogę w Białymstoku, do której wcześniej wtrącono setki Żydów. Nowi władcy utworzyli tu dystrykt białostocki i getto białostockie. Większość z około 43-60 tysięcy[12] ówczesnych żydowskich mieszkańców miasta wywieziono do obozów zagłady w Treblince i Auschwitz i tam zamordowano. Białystok był oficjalną siedzibą Szefa Administracji Cywilnej i Komendanta Policji Bezpieczeństwa i SD, który dowodził podległymi mu komendantami (KdS) i Einsatzgruppen Policji Bezpieczeństwa i SD.

          Pod koniec lipca 1944 r. miasto zostało zajęte przez Armię Czerwoną. Początkowo planowano wcielenie miasta do Związku Radzieckiego wraz z zachodnią częścią dawnego województwa. Od 1945 r. należy do Polski i po tym, jak do 1998 r. było siedzibą województwa o tej samej nazwie, od reformy administracji publicznej w 1999 r. jest stolicą województwa podlaskiego.

Nie pamiętasz hasła

lub ?

 

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

Nakarm Pajacyka