PANTEON BOGÓW SŁOWIAŃSKICH

[lech_niedzielski]

MARZANNA, MARENA, MORENA - (niemieckie mar, mor: śmierć) - w mitologii
słowiańskiej domniemana bogini względnie demon śmierci i zimy. Analogia do
rzymskiego Ceres. Wzmiankowana przez J. Długosza. W kulturze ludowej szeregu
społeczności słowiańskich zachował się obrzęd wiosennego uśmiercania Marzanny
poprzez topienie wyobrażającej ją kukły, w czym przypuszczalnie tkwi pogląd
łączenia niegdyś Marzanny z rytuałem zapowiedzi odradzania się przyrody. W
okresie kontrreformacji podejmowane były próby zastąpienia Marzanny postacią
Judasza, którego kukłę topiono bądź zrzucano z wieży kościelnej w Wielki
Piątek. Nie dały one jednak większego efektu. Współcześnie obrzęd Marzanny
obchodzony jest w wigilię kalendarzowej wiosny jako obrzęd ludyczny, z pewnymi
wszakże elementami kultowymi eksponowanymi przez kręgi neopogaństwa
słowiańskiego w Polsce, Rosji i na Ukrainie. [LJP]

[lech_niedzielski]

PERON - (starosłowiański piorun: grom; pieryn: dębowiec) - w mitologii
wschodniosłowiańskiej jedno z głównych i zarazem najstarszych bóstw; bóg burzy,
piorunów i ognia, a przypuszczalnie także nieba, deszczu i uroczystej
przysięgi. Kult jego wywodzi się z prasłowiańskiego ubóstwiania tajemnych
zjawisk atmosferycznych (grom, błyskawica), które następnie uległy procesowi
antropomorfizacji. Ośrodkami jego kultu były „święte gaje" (zagajniki dębowe),
a w późniejszym okresie także i kamienne kręgi na wzgórzach (odkrycia w Płocku
czy Nowogrodzie w Rosji). Przypuszczalnie czynności sakralne w kulcie Perona
wypełniali kowale (opieka nad miejscami kultu, składanie ofiar itd.). W 980 r.
Włodzimierz Wielki ogłosił Perona jednym z bogów Rusi Kijowskiej oraz nakazał
wystawić jego posąg wraz z posągami innych bóstw na kijowskim Wzgórzu Zamkowym.
Wyobrażany był jako mężczyzna w sile wieku ze srebrnymi wąsami i złotą brodą
oraz z kamienną strzałą gromową w dłoni. Po chrystianizacji Rusi wiele
elementów kultu Perona zachowało się w wierzeniach ludowych przeniesione na
postać św. Eliasza Proroka (św. Eliasz piorunami zwalcza diabły). Kult Perona
występował na obszarach Rusi Kijowskiej, Polski i Bułgarii. Utożsamiany był z
rugijskimi Porenutem i Porewitem, szczecińsko-wolińskim Trygławem i bałtyjskim
Perkunasem. Pewne analogie z germańskim Thorem. Wzmianki: Prokopiusza z
Cezarei, „Historia wojen" (VI w.) i Nestora „Powieść doroczna" (X w.). [LJP]

[lech_niedzielski]

MARA, MORA - mitologii słowiańskiej domniemana bogini śmierci zdegradowana
przez chrześcijaństwo do roli złego demona, wrogo nastawionego wobec ludzi.
Wyobrażenie Mary funkcjonuje w polskich, rosyjskich i białoruskich wierzeniach
ludowych oraz folklorystycznych. Mianem jej nazywana jest też kukła palona
podczas święta Kupały (Sobótek).

[lech_niedzielski]

BIAŁOBÓG, BIEŁÓBÓG - (starosłowiański Białboh, Biełboh) - w mitologii
zachodnich i północnych Słowian (Serbowie Łużyccy, Kaszubi, Bałtowie)
domniemany bóg dobra, dnia i światłości. Nazwa jego pojawiła się w
piśmiennictwie słowiańskim dopiero w XVI w. Przypuszczalnie został umieszczony
w panteonie słowiańskim na zasadzie opozycyjności do CZARNOBOGA - (wzmianki w
Chronicumn Slavorum Helmolda z XII w.) oraz odwołania do nazewnictwa szczytów
górskich (np. Biała i Czarna Góra) i różnych uroczysk. Istnieje pogląd uznający
Białoboga za bóstwo o proweniencji literackiej. Według niektórych etnografów
rosyjskich pamięć o Białobogu zaowocowała w białoruskiej demonolojii ludowej
postacią Biełuna - patrona bogactwa i dobrych plonów.

[Gość: Kazik]

Panteon Bogów Słowiańskichjest dobrze opisany w rubryce w tygodniku Fakty i
Mity.
ŚWietna lektura i znakomity autor. Polecam

Kazik

[lech_niedzielski]

BIESY - (starosłowiański bes - strach: starolitewski baisus - przerażający) - w
mitologii słowiańskiej złe demony przyrody (przypuszczalnie i domostwa).
Miejsce przebywania: lasy, bagna, głębiny wód i rozstaje dróg. Złośliwymi
psotami doprowadzały ludzi do stanów lęku i przerażenia; mogły też wnikać w
poszczególne osoby i kierować ich działaniami (byli zbiesieni). Przypisywano im
też pilnowanie skarbów ukrytych w ziemi. Wraz z chrystianizacją ziem
słowiańskich biesy podobnie jak i CZARTY uznane zostały za odpowiedniki
grzesznych demonów oraz przypisane im zostały postacie i nazwy judeo-
chrześcijańskiej personifikacji zła czyli diabłów, szatanów.

[lech_niedzielski]

BOGINKI - w mitologii zachodniosłowiańskiej demonologiczne wyobrażenie żeńskie
wywodzone z dusz kobiet, które pozbyły się płodu bądź zabiły urodzone niemowlę,
zmarły przy porodzie, popełniły samobójstwo lub za życia skazane były na
banicję rodową. Najczęściej wyobrażane jako stare kobiety o odrażającym
wyglądzie (duża głowa, obwisłe piersi, wzdęty brzuch, krzywe nogi, koślawość,
duże i czarne zęby, itd.), a rzadziej jako młode, blade dziewczęta, ponętne i
kusicielskie zarazem. Mogły też przybierać postacie zoomorficzne (żaby, psa lub
czarnej kury), pojawiać się jako cień bądź być niewidzialnymi. Utożsamiane były
z dziwożonami, mamunami, topielicami i wieszczycami. Przypuszczalnie stanowiły
swoiste połączenie wyobrażeń kilku różnych żeńskich demonów przyrody. Zwykle
przebywały na bagnach i nad rzekami, jak też w lasach, ustronnych pieczarach i
w górach. Szczególnie niebezpieczne w południe, wieczorem i w księżycowe letnie
noce. Boginkom przypisywano napadanie na położnice, podmienianie niemowląt,
napastowanie kobiet ciężarnych i młodych kawalerów (zwabianych śpiewem), jak
również opiekę nad zwierzyna leśną i zapewnianie rybakom dobrych połowów (ale w
gniewie niszczyły ich sieci i odpędzały ryby) oraz płoszenie koni
przybywających do wodopoju czy bydła na pastwiskach położonych pod lasami.

[lech_niedzielski]

BORUTY, BOROWCE, LEŚNICY, ROKITY - w mitologii wschodniosłowiańskiej opiekuńcze
demony lasu i zamieszkałej w nim zwierzyny. Wobec ludzi niezbyt przyjazne;
myliły drogi wędrowcom oraz wyprowadzały ich na bezdroża i w miejsca dzikie,
niebezpieczne. Przed ich szkodliwym działaniem chronić miało posiadanie przy
sobie kawałka odkorowanego drewna lipowego. Myśliwi i pasterze składali im
ofiary z jadła na polanach leśnych; mogły też występować jako istoty
zoomorficzne (wilk, niedźwiedź czy puchacz) bądź jako wiatr. Chrześcijaństwo
włączyło boruty, borowce, rokity (posiadających niekiedy rogi i kopytka u nóg)
do kręgu wyobraźni szatańskich, zaś w kulturze ludowej przekształciły się w
lokalne diabły rodzime. Przypuszczalnie do danego wątku wierzeniowego
nawiązywano przy kształtowaniu obrazu łęczyckiego diabła Boruty strzegącego
tajemnych skarbów w lochach miejscowego zamku.