badania tarczycy (i o echogeniczności)

Stężenie hormonów:

Aby ocenić stan czynnościowy tarczycy wykonuje się oznaczenia hormonów we
krwi. Wyniki badania nie zależą od posiłków, stąd krew nie musi być pobierana
na czczo.
Oznacza się hormony:

* TSH
* Tyroksynę (T4): wolną (FT4) lub całkowitą (TT4)
* Trójjodotyroninę (T3): wolną (FT3) lub całkowitą (TT3)

TSH jest hormonem produkowanym przez przysadkę mózgową, kontrolującym
działanie tarczycy. Synteza i stężenie TSH wzrasta w przypadku niedoczynności
tarczycy. Odwrotnie, gdy tarczyca zaczyna samodzielnie, poza kontrolą
przysadki wydzielać nadmiar hormonów (nadczynność tarczycy), stężenie TSH
spada. Dlatego stężenie TSH jest czułym wskaźnikiem czynności hormonalnej
tarczycy i powinno być jako pierwsze oznaczane w przypadku każdego
podejrzenia zaburzeń czynności hormonalnej tarczycy.

Stężenie T4 i T3 jest podwyższone w nadczynności tarczycy, a obniżone w
niedoczynności. Oznacza się je, by ocenić stopień zaawansowania nadczynności
tarczycy i monitorować przebieg leczenia.

USG tarczycy:

Badanie ultrasonograficzne jest najprostszą i najłatwiej dostępną metodą
diagnostyki tarczycy. Powinno ono być wykonywane u każdej osoby z
powiększeniem tarczycy (wolem) i ze zmianami ogniskowymi w obrębie tarczycy.

Do oceny tarczycy najlepiej nadaje się sonda o częstotliwości 7,5 MHz, która
pozwala na ocenę narządów położonych płytko pod skórą. USG przeprowadza się w
pozycji leżącej. Pacjent odchyla głowę maksymalnie do tyłu.
Badanie obejmuje ocenę wielkości obu płatów - z dokładnością do 1 mm mierzy
się wymiary:

* długość
* szerokość
* głębokość.

Na podstawie tych wymiarów możliwe jest obliczenie objętości tarczycy. W
Polsce przyjęto następujące normy objętości tarczycy u dorosłych:
Mężczyźni - do 25 ml
Kobiety - do 18 ml.
Następnie ocenia się echogeniczność tarczycy oraz strukturę obu płatów.
Należy zwrócić uwagę na zmiany ogniskowe.
Prawidłowa tarczyca ma jednorodną echogeniczność. Obecne w miąższu zmiany
ogniskowe mogą mieć echogeniczność

* wyższą niż reszta miąższu (zmiany hiperechogeniczne): guzki, zwapnienia;
* niższą niż reszta miąższu (zmiany hipoechogeniczne): guzki, torbiele,
naczynia
* takie jak reszta miąższu (zmiany izoechogeniczne lub inaczej
normoechogeniczne).

Echogeniczność zmian w tarczycy nie pozwala na jednoznaczne określenie tła.
Pomimo, że zmiany hipoechogeniczne są bardziej podejrzane o złośliwienie niż
hiperechogeniczne, to nie należy tego traktować jako regułę. Odpowiednio duże
guzki tarczycy powinno się diagnozować dalej - przy pomocy biopsji
cienkoigłowej.

Scyntygrafia tarczycy:

Scyntygrafia jest obok USG podstawową metodą oceny anatomicznej tarczycy.
Badanie to pozwala na ocenę położenia, wielkości i struktury tego ważnego
gruczołu dokrewnego. Ponadto scyntygrafia określa, w jaki sposób poszczególne
części tarczycy działają, t.j. wytwarzają hormony.

W tarczycy mogą powstawać guzki. Obecność takich guzków wymaga wyjaśnienia
ich charakteru – od tego zależy dalsze postępowanie (leczenie
farmakologiczne, operacja czy tylko obserwacja). Na podstawie scyntygramu
można z pewnym przybliżeniem określić typ takiego guzka, choć do pełnego
wyjaśnienia najczęściej potrzebna jest też biopsja cienkoigłowa.

Scyntygrafia pozwala też na ocenę wola zamostkowego, którego nie można zbadać
przy pomocy USG.

Scyntygrafia jest badaniem prostym i bezpiecznym. Polega na wstrzyknięciu
dożylnym minimalnej ilości znacznika promieniotwórczego (technetu). Stosowane
dawki są obojętne dla zdrowia, także dla samej tarczycy.
15-30 minut po iniekcji pacjent przykłada szyję na kilka minut do
gammakamery, która rejestruje obraz tarczycy.

Prawidłowa tarczyca jest dość symetryczna, niepowiększona i wykazuje
równomierny wychwyt znacznika.

Guzki tarczycy mogą się w scyntygrafii przedstawiać jako:

1) obszary o zmniejszonym wychwycie znacznika - tzw. guzki zimne:
2) obszary o zwiększonym wychwycie znacznika - tzw. guzki gorące:
3) obszary o takim samym stopniu gromadzenia znacznika jak reszta tarczycy -
tzw. guzki ciepłe.

Niezależnie od obrazu scyntygraficznego charakter każdego większego litego
guzka tarczycy powinien być wyjaśniony za pomocą biopsji cienkoigłowej.

Biopsja tarczycy:

Biopsja cienkoigłowa jest metodą pozwalającą na określenie z pewnym
przybliżeniem charakteru komórek tarczycy. Biopsja służy przede wszystkim do
diagnostyki guzków, w uproszczeniu - do różnicowania guzków łagodnych
złośliwych.
Biopsja jest zabiegiem bezpiecznym i zwykle niebolesnym. Zabieg wykonuje się
w pozycji leżącej. Nie wymaga on żadnego przygotowania, ani znieczulenia.
Polega na wprowadzeniu bardzo cienkiej igły (średnicy 0,3 - 0,5 mm) do guzka
pod kontrolą ultrasonograficzną. Po nakłuciu w igle pozostaje drobna ilość
materiału komórkowego, który rozprowadza się na szkiełku i utrwala w
alkoholu. Rozmazy oceniane są następnie pod mikroskopem przez specjalistę
patologa.

Wynik nie zawsze jest jednoznaczny. Przyczyny tego są mogą być następujące:
nie udało się pobrać wystarczającej ilości materiału,
materiał zawierał głównie koloid lub krew, natomiast małą ilość komórek
tarczycowych,
komórek nie da się jednoznacznie zdefiniować, tzn. widoczne w obrazie
mikroskopowym komórki mogą należeć do różnego typu zmian (łagodnych i
złośliwych).
W takich sytuacjach należy rozważyć:
powtórzenie biopsji,
usunięcie chirurgiczne guzka.


Jodochwytność tarczycy:

Tarczyca wychwytuje jod, który jest potrzebny do wytwarzania hormonów. Aby
ocenić, jaka część jodu, który dostaje się do organizmu ulega pochłonięciu
przez tarczycę wykonuje się badanie jodochwytności.
Badanie to przeprowadza się tylko przed planowanym leczeniem jodem
promieniotwórczym, gdyż w razie niskiej jodochwytności leczenie to nie
przyniosłoby żadnego skutku.
Jest to badanie proste, choć wymaga kilku wizyt w pracowni. Na początku
technik podaje pacjentowi kapsułkę jodu. Po kilku godzinach przy pomocy
licznika lub gammakamery mierzy się ilość jodu zgromadzonego w tarczycy.
Pomiar ten przeprowadza się znowu po dobie od połknięcia kapsułki.