Baby do garów!

[kotulina]

Garniec kojarzył mi się z przedmiotem do przygarniania i zastanawiało mnie skąd tak powszechny zanik "n". Uszywiście "n" jest w niewygodnej pozycji do wymowy, więc może zanikać, ale wymowa z zanikiem przyjęła aż nowe odmiany! I to regionalne, jak np góralskie gorcki.

Może więc garniec pochodzi od grzania? Od gorąca, gorzenia? Podobno nazwa psa ogara wywodzi się od jego ogorzałego wyglądu, więc może i gar to przedmiot bardziej do warzenia niż do przygarniania zgarnionego garśćmi?

[mika_p]

Niewygodna wymowy jest wystarczającym powodem.
"W marcu jak w garncu" - ile razy to się pojawia w formie "W marcu jak w garcu"!
Przejście od "garn" do "gar" jest całkiem ... hm... wygodne.

Sama, uznając za forme podstawową "garnek" mówię "garneczek", a nie "garnczek", bo ile myslach i piśmie potrafię to wyrazić, w mowie gorzej, a "garnuszek" to dla mnie rodzaj kubka

[kotulina]

Dziękuję za odpowiedź

[randybvain]

Garnek i garniec pochodzą od *garn, który prawdopodobnie znaczył wypalony, wygrzany.
Garnąć zaś pochodzi z gar(d)nąć lub gar(t)nąć, o czym świadczy garść i może gród.

[...] do słowników!

[deerzet]

W.Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego:
garniec (...) stp. [znane w zapisach, dop. D.] od XV w. i dial. (...) Ogsł.: cz. hrnec, ukr. hornéc', ch./s. gṝnac 'garnek'. Psł. *gṛnьcь 'wypalone naczynie gliniane', zdr. od psł. *gṛnъ 'ognisko, palenisko, piec (...)', z przyr. * -ьcь (...).

garnąć [znane w zapisach, dop. D.] od XV w. 'przysuwać do siebie, przytulać, obejmować', stp. też ogardnąć (z wcześniejszego *ogartnąć ...) 'ogarnąć' (...)
Psł.: *gṛt)nǫti 'zacząć zgarnianie, rozgarnianie, przyciągać do siebie, przysuwać, przesuwać', czas. inchoat[ywny] od psł. czas. wielokr. *gṛtati 'zgarniać, rozgarniać' (w polskim zachowanego szczątkowo, tylko z przedr.: ogartać 'ubierać się', wygartać 'wygrzebywać, wygarniać popiół z pieca' [też w gwarach - dop. D.], (...) od *gṛt- , będącego rozszerzeniem pie. pierwiastka *ger- 'zgarniać, zbierać'.
garść (...) dial. też garzć (także 'ilość zżętego zboża, wchodząca w skład snopka, leżąca luzem na polu'); (...) Ogsł.: cz. hrst, r. gorst', scs. grsъtь. Psł. *gṛstъ [< *gṛt-tъ] ż 'garść', od psł. *gъtati 'zgarniać, rozgarniać' (...) Pierwotnie rzecz abstr. z przypuszczalnym znaczeniem 'zgarnianie', skonkretyzowanym w 'to, czym się zgarnia, zbiera'. - Od wyrażenia przyimkowego nadgarstek.

garnek (...) dial. gårnek (...) kasz. gark; (...) Odpowiedniki w zachsł.: płb. gornăk, gł. daw. i dial. hornk, cz. hrnek, słc. hrnok; w pozostałych językach słow. z innymi przyr., np. r. goršók (< *gornčók, dop. *gornčka > *gornška), ch./s. gṝne, bg. gъrné (...) Pierwotne zdr. *gṛnъkъ 'wypalone naczynie gliniane' z przyr. *-gъrnъ od psł. *gṛnъ/ *gṛno 'ognisko, palenisko, piec' ; (...) Rzecz. podstawowy *gṛnъ ma odpowiedniki w łac. fornus/ furnus 'piec', stind. ghrna- 'żar'. Z pie. *g(ṷh)r-no- 'żar', palenisko, piec', od pierwiastka *g(ṷh)er- 'gorący' (...).

A.Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego:
GARNIEC †gṛn-s og.-słow. stare zdr. do †gṛn 'naczynie z żarem, piec kowalski'; *ghṛ-n-o-s 'żar', od vb. *gher-//*ghor- p. GORZEĆ, GRZAĆ. Por. sanskr. ghṛna- m 'żar' (...).

GARŚĆ (...)w jego najstarszym znaczeniu związanym z żęciem zboża sierpem (...) o pęku ździebeł zboża chwyconych w dłoń (...) [póżniej] o porcji zboża ściętej jednym zamachem kosy.

Summa:
gorzeć > żar > ognisko [piec] > garniec [produkt z ognia, pieca/ z czasem: miara] > garnek
Odwieczne tam „-n-"
*/ niesłownikowe, zastępcze: ṝ

automacie, wara od słowników

[deerzet]

Automat:

... Psł.: *gṛt)nǫti 'zacząć ...

O_o

Próba antyautomatu:

„... Psł.: *__g_ṛ_(_t_)_n_ǫ_t_i__ 'zacząć ..."

[kotulina]

Dziękuję za ciekawe i pouczające odpowiedzi!