PISARZE/ POECI POLSCY A TEMATYKA ARABSKA

[beduinka]

w twórczości wielu polskich pisarzy i poetów pojawiały się motywy arabskie
bądź muzułmańskie...oto przykłady

ADAM MICKIEWICZ

[beduinka]

W twórczości Mickiewicza pojawiają się liczne motywy arabskie i muzułmańskie.
Są one efektem orientalistycznych zainteresowań wileńskiego środowiska
studentów i młodych naukowców, z którego wywodzą się także m.in. Słowacki i
Spitznagel (uczył on Mickiewicza języka arabskiego).
„Sonety krymskie” (1826) – można uznać za właściwy manifest polskiego
orientalizmu romantycznego. Występujące elementy orientalne dotyczą przede
wszystkim krajobrazu i ogólnego nastroju, także terminów pochodzących ze
Wschodu.
Przekład „Giaura”
Ballada „Alpuhara” – fragment poematu „Konrad Wallenrod” (1928) – nawiązanie do
arabskiej Andaluzji.
W mickiewiczowskich bajkach dostrzec można wpływy „przypowieści”
półlegendarnego arabskiego mędrca Lukmana (przełożone w 1818 przez Sękowskiego).
Pośredni przekład:
• (na podstawie tłumaczenia Sękowskiego) wiersza
staroarabskiego „Lamijjat al-Arab” (nazwanego „Szanfary”) autorstwa Asz-
Szanfarego;
• (na podstawie francuskiego tłumaczenia Lagrnage’a) wiersza nazwanego
przez Mickiewicza „Almotenabby” autorstwa Al-Mutanabbiego.
Wiersz „Farys” napisany na wzór klasycznej kasydy arabskiej świadczy o
doskonałym wyczuciu rytmu i nastroju poezji arabskiej.
W utworach Mickiewicza pojawia się bohater samotnie pokonujący największe
niebezpieczeństwa, stylizowany na średniowiecznego rycerza beduińskiego, symbol
dążeń wolnościowych.
Zmarł w Stambule (Konstantynopolu) w trakcie formułowania polskiego legionu
nigdy nie odwiedziwszy świata arabskiego.

LUDWIK SPITZNAGEL

[beduinka]

Orientalista, poliglota, literat, przyjaciel młodości J. Słowackiego
Znał 15 języków obcych, w tym arabski, perski, turecki. Próbował uczyć języków
orientalnych A. Mickiewicza.
Na początku 1827 otrzymał posadę ucznia tłumacza przy konsulacie w Aleksandrii.
W drodze na placówkę popełnił samobójstwo.
Przekładał z języka arabskiego i perskiego:
• na francuski „Iskander-name” Nizamiego z Gandży
• fragmenty poematu staroarabskiego poety Asz-Szanferego.
To Spitznagel wzbudził zainteresowania orientalistyczne w środowisku wileńskim.

JULIUSZ SŁOWACKI

[beduinka]

Nurt orientalny był widoczny w okresie młodzieńczych fascynacji Byronem.
Stworzył powieści poetycką „Szanfary”, która składała się z motywów poezji
bliskowschodniej, ale znacznie różniła się od staroarabskiego pierwowzoru.
Pojawił się w tym utworze po raz pierwszy w twórczości Słowackiego bohater-
samotnik, ukształtowany na wzór postaci Byrona.
Sylwetka „Syna Pustyni” pojawia się także w poematach „Mnich” i ”Arab”, gdzie
uwypuklone są takie cechy jak samotność, nienawiść i chęć zemsty.
Słowacki odbył w latach 1836-38 słynną podróż na Wschód, podczas której
odwiedził:
• Egipt
o Aleksandrię – przyjęty przez Muhammada Alego
o Kair i Gizę z piramidami,
o Rejs statkiem po Nilu aż do Nubii
o Al-Arisz – tu powstał poemat „Ojciec zadżumionych”
• Ziemię Świętą
o Jerozolima
o Betlejem
o Nablus
o Nazaret
o Tyberiata
• Liban
o Bejrut
o Trypolis
• Syrię
o Damaszek
• Klasztor Bajt Chasz Ban – tu Słowacki zaczął pisać poemat
prozą „Anhelli”.
Bezpośrednio podróż ta zaskutkowała „Dziennikiem podróży na Wschód”. Podróż nie
spowodowała wyraźnego powodu do tematyki orientalnej.
Słowacki nosił po domu jako szlafrok dżalabijję przywiezioną z podróży.

CYPRIAN KAMIL NORWID

[beduinka]

Poeta romantyczny, prozaik, malarz, rzeźbiarz i grafik.
Wiersz „Do emira Abdel Kadera w Damaszku” (1860) – związany jest z obronną
akcją Abd al-Kadira wobec syryjskich chrześcijan. Wiersz w formie francuskiej
był wysłany do emira.

HENRYK SIENKIEWICZ

[beduinka]

Powieściopisarz i nowelista pozytywistyczny.
„Listy z Afryki” – plon jego wyprawy na Czarny Ląd odbytej w 1890/1891, np.
Egipt wraz z Kairem i okolicami.
„W pustyni w puszczy” (1911) – osnuta wokół wydarzeń z powstania Mahdiego (1844-
1885) w Sudanie – ukazanie powstania i sylwetki przywódcy w sposób
jednostronny, europocentryczny, karykaturalny, co sprzyjało powstawaniu
prymitywnych stereotypów o świecie islamu, tym bardziej, że Sienkiewicz jako
laureat Nagrody Nobla był wielkim autorytetem moralnym.

BOLESŁAW LEŚMIAN

[beduinka]

Wiersze „Sidi Numan” i „Nieznana podróż Sindbada-Żeglarza” z pierwszego tomu
poezji „Sad rozstajny” (1912).
„Klechdy sezamowe” (1913) i „Przygody Sindbada Żeglarza” są adaptacjami
niektórych opowieści z „Księgi 1001 nocy”. Zostały opracowane na zamówienie
wydawcy Mortkowicza, przeznaczone dla dzieci stały się lekturą ogółu,
kształtując obraz arabskiego Wschodu u polskiego czytelnika.

JAROSŁAW IWASZKIEWICZ

[beduinka]

Poeta, prozaik, eseista, twórca grupy poetyckiej „Skamander”.
Motywy i wątki bliskowschodnie pojawiały się u Iwaszkiewicza głównie w
młodzieńczym okresie twórczości, na fali ówczesnego orientalizmu.
Stylizowana na orientalną proza poetycka „Ucieczka do Bagdadu” (1916)
„Kasydy” (1917-1920).
„Czerwone tarcze” (1934) powieść o Henryku Sandomierskim osnuta na wątku wypraw
krzyżowych.