Gość: Rumcajs
IP: 80.72.65.*
06.10.03, 17:54
Najstarsze schronisko tatrzańskie
140 lat Rainerovej chaty Stoi na Polanie Staroleśnej, tuż obok licznie
uczęszczanej Magistrali Tatrzańskiej, na skrzyżowaniu szlaków turystycznych.
Małe, jednoizbowe, gontem kryte, w którym mieści się muzeum nosiczów
tatrzańskich, a także punkt informacyjny. Jego dzierżawcą jest Peter Petras z
Kieżmarku, nauczyciel z zawodu, a z zamiłowania tragarz górski z ponad 30-
letnim stażem. Najstarszą miejscowością po południowej stronie Tatr przy
Drodze Wolności jest Stary Smokowiec, który w tym roku obchodził jubileusz
210 lat swego istnienia. Osadę tę, u podnóża Sławkowskiego Szczytu, założył w
1793 roku Štefan Csáky, właściciel dużego majątku ziemskiego, który kazał
sobie zbudować przy źródle mineralnym domek myśliwski. Prawdopodobnie
inicjatorem założenia Starego Smokowca był Tomáš Tobiáš Mauksch, proboszcz z
Wielkiego Sławkowa. Spośród późniejszych dzierżawców tej osady najbardziej
przyczynił się do jej rozwoju Johann Georg Rainer, a okres od 1833 do 1867
roku był nazwany "złotym wiekiem" tej osady. Rozbudował uzdrowisko, pobudował
drogi i ścieżki. Powstały w tym czasie drewniane wille i pensjonaty, z
których do dzisiaj przetrwały dwie: willa Flora i Švajčiarsky dom. Zgromadził
kilkaset okazów zoologicznych, które potem podarował Muzeum Narodowemu w
Budapeszcie, a spory majątek przeznaczył na cele oświatowe, przekazując je
szkołom na Spiszu, głównie Liceum Kieżmarskiemu. Azyl dla nosiczów Pierwszym
obiektem w Słowackich Tatrach Wysokich, który służył turystom jako
schronienie, był jednoizbowy, mały budynek zbudowany z kamienia w 1863 roku,
z inicjatywy Johanna Georga Rainera. Miał on ułatwić turystom dostęp do
dolin - Zimnej Wody i Staroleśnej, a także na Łomnicę, która nadal była
uważana za najwyższy szczyt tatrzański. W chacie tej można było za darmo
przenocować. Nie było to jednak pierwsze schronisko, jakie zbudowano w
Tatrach. Po północnej stronie Tatr postawiono nad Morskim Okiem w 1827 roku
nie zagospodarowane schronisko, z inicjatywy Emanuela Homolacsa, właściciela
dóbr kuźnickich. Schronisko to spaliło się w 1865 roku. Tak więc Rainerova
chata jest najstarszym obiektem schroniskowym w Tatrach, mimo że przez ponad
sto lat nie spełniało swej funkcji. Przez pierwsze dwadzieścia lat od jego
zbudowania służyło turystom wyruszającym na górskie tury. Byli oni prowadzeni
często przez samego J. G. Rainera, który pełnił rolę przewodnika, albo przez
nauczyciela - Jakuba Luxa, czy też przez gajowego z Młynicy Jana Hronca,
który do 1865 roku był na Łomnicy aż 112 razy. Z Rainerovej útulňi korzystali
również turyści zwiedzający Wodospady Zimnej Wody, przy których pół wieku
później miejscowy fotograf robił zdjęcia na tle kaskad wodnych. Zdjęcia można
było odebrać wracając z gór albo wieczorem w Starym Smokowcu. Kiedy w 1884
roku zbudowano obok na polanie piętrowy hotel - schronisko "Kamzik", na
terenach należących do wsi Stara Leśna, znaczenie útulňi upadło. Jeszcze
przez jakiś czas nocowali w niej nosicze, przewodnicy, a także studenci,
którzy korzystali z taniego noclegu. Były tam prycze z siennikami i kocami.
Później útulňia pełniła różne funkcje gospodarcze, była składowiskiem drewna,
magazynem, garażem. Schronisko pod kozicą istniało prawie sto lat. Ze względu
na zły stan techniczny zostało rozebrane w 1980 roku, a teren przejął TANAP.
W nowej szacie Na początku lat 80. ubiegłego stulecia kamienny schron za
sprawą TANAP częściowo wyremontowano i zabezpieczono, gdyż był mocno
zaniedbany. Na pomysł odnowienia go i wykorzystania wpadł Peter Petras. W
sierpniu 1997 roku, kiedy niósł na "krosnach" dwie beczki piwa do Chaty
Zamkovskeho, przystanął obok Polany Staroleśnej, by odpocząć. Zobaczył, jak
marnuje się ta historyczna kamienna budowla i doszedł do wniosku, że warto
ten obiekt odnowić i wykorzystać. Przedstawił swój pomysł w TANAP, a władze
parku zgodziły się na jego realizację. Już jesienią tego samego roku wykosił
trawę i chwasty rosnące na polanie obok útulňi. Zniósł sześć worków
uzbieranych na polanie śmieci, a wyniósł do góry na "krosnach" 6,5 tony
materiałów budowlanych. Zbudował na nowo tylną ścianę chaty, którą
zamarzające wody wtłoczyły do środka. Wymienił okna i drzwi, a na wiosnę
następnego roku usunął wewnątrz chaty 30-centymetrową warstwę popiołu i
węgla, zrobił odwodnienie, zasypał piaskiem i położył bruk. Duży piec kaflowy
stawiał trzy dni majster ze Spiskiej Białej, a skromne stoły, ławy i półki
wykonali uczniowie ze szkoły zawodowej w Kieżmarku, w której Petras pracował
jako nauczyciel. W zamian za to poprowadził ich w góry. Wewnątrz utworzył
miniekspozycję o nosiczach tatrzańskich z własnych pamiątek i eksponatów, a
część wypożyczył od innych. Są tam wystawione stare "krosna", liny, czekany,
narty, raki, a także fotografie nosiczów tatrzańskich. Wreszcie w 1998 roku,
w 135. roku od jej zbudowania, Rainerova chata w nowym wystroju została
udostępniona dla turystów i zwiedzających. Na ławeczkach obok można odpocząć,
napić się herbaty, napojów chłodzących czy "horcovki", kupić widokówki i
pamiątki tatrzańskie, a także zasięgnąć informacji. W czasie weekendów bywa
często w chacie Peter Petras, a w ciągu tygodnia jego syn. Od kwietnia 2001
roku prowadzona jest kronika Rainerovej chaty, do której wpisało się już
wielu zwiedzających z różnych państw świata, w tym również turystów z Polski.
Jubileusz W ramach obchodów 210. rocznicy założenia Starego Smokowca władze
miasta Vysoké Tatry zorganizowały wiele imprez, jak święto horských vodcov, w
którym uczestniczyli przewodnicy UIAGM z Zakopanego, czy też odsłonięcie
tablicy pamiątkowej obok smokowieckiej "kyselky", upamiętniającej małżeństwo
Johanna Georga i Elizabeth Rainerov. Od tego miejsca ma zostać wytyczony
szlak dydaktyczny do Rainerovej chaty, trasy łatwej, którą można będzie
dotrzeć do tego najstarszego schroniska tatrzańskiego, a także do Wodospadów
Zimnej Wody. W lecie świętowano 140-lecie chaty. Odbyły się pokazy, zawody i
spotkania z nosiczami górskimi. Wcześniej, w czerwcu tego roku, na Rainerovej
chacie został wymieniony dach, który groził zawaleniem. Rozebrano go w ciągu
czterech dni. Na pokrycie nowego dachu zużyto około 9 tysięcy gontów, które
Peter Petras wynosił w górę w ciągu dziesięciu dni. Ekspozycja muzealna nadal
jest uzupełniana, a przy Rainerovej chacie w tym sezonie letnim zatrzymywało
się coraz więcej turystów.
Apoloniusz Rajwa
(TP)