LEGENDY i BAŚNIE z ALBANII

[nertila]

Zacznę od najbliższego memu sercu miastu:

Miasto Berat :

1.Legenda o powstaniu gór Tomorri i Shpiragu oraz rzeki Osumi.

Było sobie dwóch braci (inna wersja 2 gigantów): Tomorri i Shpiragu.
Tomorri był starszy. Obaj bracia zakochali się w tej samej
dziewczynie. Żaden z nich nie chciał jednak ustąpić drugiemu i
postanowili (jak to faceci), że najlepiej zrobią jak się o nią
pobiją. Ten który zwycięży zostanie jej mężem( po co pytać kobietę o
zdanie?). Tomorri walczył wielkim mieczem, a Shpiragu żelazną kulą
naszpikowaną kolcami. W trakcie walki Shpiragu walnął brata żelazną
kulą i zrobił mu wielką dziurę w klacie. A Tomorri pociął młodszego
brata mieczem( na plasterki?). W efekcie ran oboje skonali na polu
bitwy i zamienili się w pasma górskie po obu stronach Beartu. Więc
dziewczyna zaczęła płakać a potok jej łez utworzył rzekę Osumi
przepływającą przez to miasto.

Rany obu braci z legendy nie były przypadkowe, można je zobaczyć
dzisiaj patrząc na oba pasma górskie. Stojąc na twierdzy Kallaja
będąc zwróconym twarzą do chrześcijańskiej dzielnicy Gorica na dole
nad brzegiem rzeki Ossumi Góry Tomorri będziemy widzieć po prawej
stronie. Mają 2416m a ich szczyty są pokryte śniegiem przez cały
rok. Patrząc w lewo zobaczymy pasmo górskie: Shpiragu. Wygląda jak
pocięty na kromki chleb.
Na Shpiragu też mamy inna ciekawostkę. Do dziś widać na nim
uwiecznione imię wyryte na kolejnych zboczach po literce
: E N V E R
static.panoramio.com/photos/original/8476939.jpg
a tu leżący gigant Tomorri z widocznym zagłębieniem w klacie (troche
wyobraźni i też zobaczycie)
www.flickr.com/photos/lub0/2179023178/
a tu coś o samej Osumi motywowi całego zamieszania między braćmi:
Rzeka ta wypływa w okolicach wioski Vithkuq w górach albańskiej
części Epiru z połączenia dwóch górskich potoków na wysokości 1420 m
n.p.m. Początkowo płynie na północ, zatacza obszerną pętlę na wschód
i ostatecznie kieruje się na zachód. Górny odcinek rzeki przebiega
przez wyjątkowo niedostępne okolice, rzeka płynie w wąwozie o
głębokości do 100 m. U stóp masywu Tomorri Osum skręca na północny
zachód. Od miasta Çorovodë dolina rzeki stopniowo się poszerza. Osum
przepływa przez Berat i kilka km na zachód od miasta Kuçova łączy
się z rzeką Devoll tworząc rzekę Seman.

Kanion Osumi na wysokości Corovody jest malowniczym miejscem w sam
raz na spływy kajakowe czy rafting.
Piekne zdjęcia boskiej Osumi znajdziecie na tej stronie:
www.castle-park.com/rafting_en.htm

2 legenda o górach Tomorri

[nertila]

Legenda o 3dniach które marcowi podarował luty.

Skrapar miasto słynące w całej Albania z produkcji najmocniejszej
rakii (coby górolom w zimie nie było zimno. Góry Tomorri zwane są
tutaj przez miejscowych Baba Tomorr (Ojciec Tomorr). Legenda mówi o
trzech staruszkach ,które pewnego dnia pod koniec marca ,ubrane po
wiosennemu,wybrały się na piknik w Góry Tomorri.Sądziły,że zima się
skończyła,jest już ciepło więc nie ma się co zastanawiać i ubierać w
swetry.Zadowolone rozsiadły się na zboczu góry i śpiewały piosenki o
tym jak to zła Zima odeszła,piekna Wiosna przyszła i jest cudownie i
ciepło. Słysząc ich śpiew, rozgniewana Zima poprosiła Luty o
pożyczenie 3dni Marcowi.Tak też się stało:Luty oddał swoje 3dni
śnieżnej mroźej pogody Marcowi i na kobiety zaczął padać śnieg.Potem
zamarzły i przemienione zostały w górskie skały(skamieniały z
zimna).
To dlatego właśnie luty jest najkrótszym miesiącem a końcówka marca
bywa mroźna. Ostatnie 3dni marca zwie się Dniami Staruch.

3 legenda o górach Tomorri - Baba Tomorri

[nertila]

Wyznawcy bektashi w Albanii góry Tommori uznaja za święte miejsce.
Pielgrzymują do nich wszyscy yznawcy z całej
Albani,Kosova,Macedoni,reszty Bałkan i świata.
W dniach 20-25sierpnia co roku w Górach Tomorri odbywa się Festival
Bektashi. Ludzie spędzają wtedy całe dnie w górach, śpią tam,
grillują sobie owieczki, ucztują. W ten sposób podtrzymują starą
tradycję poświęcania baranka Ojcu Górze Tomorr. Rakii leje się
strumieniami
Legenda mówi o tym jak Ojciec Ali Tommorri przybył do gór na swym
koniu i postanowił tam zamieszkać. Odtąd każdy Albańczyk z regionu
tych gór ,który ma jakis problem do roziązania albo trudną pracę do
wykonania prosi o pomoc i opiekę Ojca Alego ze świętej Góry Tomorr.

tu filmik z youtube

www.youtube.com/watch?v=J30StaqQonc
Jak wiadomo w islamie zabronione jest umieszczanie w świętych
miejscach obrazów przedstawiających postacie ludzkie,zdjęcia,
twarze.Bektashi łamią i tę zasadę,mogą poszczycić się sporą
ikonografią przedstawiającą postacie z koranu,jak i samego Ojca
Alego z Tomorri.

Legenda o twierdzy Rozafa

[nertila]

Miasto Shkodra

Legendę o zamurowanej żywcem kobiecie zna każdy kto choć raz
przyjechał do Albanii od strony Czarnogóry i miał okazję zwiedzić
Shkoder.
Twierdza Rozafy jest budowlą antyczną pamiętającą czasy
illyryjskie.Jej najstarsze ślady archeolodzy datują na 350r przed
naszą erą.
Twierdza leży nad rzeką Buną. Wszystko zaczęło się od mgły, która na
3 dni i 3 noce spowiła rzekę i wzniesienie- górę Valdanuz na której
3 bracia budowali Zamek. Nie było to łatwe, gdyż to co zostało
zbudowane za dnia nocą obracało się w ruiny. Budowla nigdy by nie
powstała. Kiedy mgła opadła zjawił się staruszek, który pozdrowił
braci życząc im sukcesu w budowaniu zamku. Bracia opowiedzieli mu o
swojej pracy i problemie z ukończeniem zamku. Zapytali go czy wie co
trzeba zrobić, by budowa zamku została zakończona z sukcesem.
Staruszek powiedział, że zdradzi im tajemnicę ,bo wie co musza
zrobić, ale żaden z nich o tym co usłyszą nie może powiedzieć nic
nikomu. Zapytał się braci czy mają żony. Odpowiedzieli, że tak.
Wtedy staruszek zakazł im zdradzenia tajemnicy zwłaszcza swoim
żonom. Potem wyjawił im sekret: ta z żon która jutro rano przyniesie
im śniadanie na plac budowy zamku musi zostać zamurowana żywcem w
twierdzy i tym sposobem zapewni braciom szczęśliwe ukończenie pracy
a samemu zamkowi, że przetrwa wieki. Najstarszy i średni brat
zdradzili tajemnicę swoim żonom ,by uratować je przez zamurowaniem.
Tylko najmłodszy brat dotrzymał słowa i nie powiedział nic swojej
żonie. Na drugi dzień matka braci zawołała żonę najstarszego i
poprosiła ją by ta zaniosłam im jedzenie. Synowa odmówiła tłumacząc
się chorobą. Wtedy matka poprosiła żonę średniego syna, ale ta
powiedziała,że wybiera się do swoich rodziców. Wtedy matka poprosiła
ostatnią synową-żonę najmłodszego syna,by ta zaniosła jedzenie i
wodę braciom. Najmłodsza powiedziała,że ma małe dziecko i nie chce
go zostawić samego, bo obawia się,że będzie za nią płakać. Wtedy jej
szwagierki powiedziały: nie martw się,idź śmiało, my się zajmiemy
twoim synkiem i nie będzie płakać. Więc Rozafa- żona najmłodszego
syna, pocałowała synka i poszła zanieść jedzenie i wodę braciom.
Kiedy wspięła się na górę i zobaczył ją jej mąż z rozpaczy rzucił
swój topór w dolinę i zaczął przeklinać skały i mury
twierdzy.Zdziwiona Rozafa zapytała go dlaczego się tak
zachowuje.Wtedy nadeszli pozostali bracia i oznajmili jej: urodziłaś
się pod pechową gwiazdą szwagierko- musimy cię teraz zamurować w
zamku. Rozafa nie protestowała, zgodziła się poświęcić swe życie dla
pomyślnego ukończenia budowli,poprosiła tylko by zamurowali ją w
taki sposób by mogła widzieć prawym okiem,mieć na wierzchu prawą
pierś, prawą rękę i prawą nogę. Uzasadniła to tak: Mam małego
synka, iedy on zapłacze uspokoję go patrząc na niego mym
okiem,przytrzymam prawym ramieniem i ukołyszę na prawym udzie i
nakarmię go,jak się uspokoi, prawą piersią.Potem niech moje ciało
zamieni się w skałę i sprawi by zamek stał się wspaniałą twierdzą a
mój syn wyrósł na wielkiego bohatera-władcę świata.
Poczym Rozafa została zamurowana wedle swoich wskazówek w
fundamentach twierdzy nazwanej następnie jej imieniem. Bracia
ukończyli już bez problemów budowę i po dziś dzień można sobie
zwiedzać twierdzę na górze Valdanuz. Nawet teraz kamienie spadające
z jej zboczy są wilgotne od łez zamurowanej matki płaczącej za swym
małym synkiem.

www.albca.com/aclis/modules.php?name=News&file=article&sid=1055

Na jednej ze stronek na temat tej legendy znalazłam taki morał z tej
legendy: Dziewczyny nie wychodźcie za budowlańców!

o czym mówią Kenge kreshnike me lahute.

[nertila]

Muji lub inaczej Mujo jest jednym z bohaterów albańskich rapsodii
ludowych śpiewanych przy akompaniamencie lahut: Kenge Kreshnike me
lahute. Rapsodie te wywodzą się z epoki średniowiecza. Ich tekst
przetrwał do dziś przekazywany z pokolenia na pokolenie w formie
ustnej. Istnieją równocześnie 2 wersje językowe tego samego eposu o
braciach Mujo i Halilu :bośniacka i albańska. Kraina w której
zaczyna się historia leży obecnie gdzieś na granicy Bośni i
Chorwacji. W Bośni tradycja przekazywania z pokolenia na pokolenie
tych pieśni praktycznie wymarła, natomiast w Albanii i Kosovie
śpiewa się je do dzisiaj. Zajmuje się tym min. Zespół Śpiewu
Polifonicznego “Argjiro” z Gjirokastry w składzie:
Roland Çenko,Kastriot Çenko,Adriatik Çenko,Mersin Haska,Merkur
Sinani,Mariglen Sinani,Kreshnik Devolli,Armand Dobi.

Grupa “Argjiro” powstała w 2000 r. Jej trzon stanowią bracia Roland
i Kastriot Çenko oraz Mersin Haska, którzy śpiewają razem od
początku lat 80 – tych. Wraz z innym śpiewakiem z Gjirokastry,
Arianem Shehu, należeli wówczas do słynnego „Zespołu Młodych”.
Nazwali tak swoją formację, żeby odróżnić się od „Zespołu Starych” z
wybitnym śpiewakiem Xhevatem Avdalli na czele. W starszej grupie
występował Demo Çenko, ojciec Rolanda i Kastriota, tak więc ciągłość
tradycji zachowana jest także dzięki bezpośredniemu przekazowi
rodzinnemu. Młodzi szybko wypracowali swój styl, który z powodzeniem
kontynuowany jest dziś przez zespół „Argjiro”.
Śpiewacy w swoim repertuarze mają wiele pieśni z tradycji lokalnej
Gjirokastry i całej południowo-albańskiej tradycji śpiewu
wielogłosowego, zarówno epickiego, jak i lirycznego. Specyficzne
brzmienie ich śpiewowi nadaje liryzm głosu Rolanda w kombinacji z
baritonem Mersina. Natomiast trzeci głos, który jest dziełem
Kastriota, bez wątpienia należy do najlepszych wśród eliety
południowo-albańskich śpiewaków. Zostało to docenione nie tylko w
kraju, w gronie innych pieśniarzy i wśród folklorystów, ale także
podczas wielu występów zespołu zagranicą: w Grecji, na Korsyce,
Francji, a także w Polsce. Na co dzień pieśniarze żyją i pracują w
Gjirokastrze.

Śpiew polifoniczny (alb. këngë polifonike, lub këngë me iso), zwany
przez etnomuzykologów także isopolifonią to tradycyjny śpiew
wielogłosowy występujący głównie na poludniu Albanii, także w
Epirze, na północy Grecji. Sami pieśniarze ujmują technikę tego
śpiewu poprzez wyodrębnienie trzech głosów: marrësi („ten, który
zaczyna”, kthyesi („ten, który mu zwraca” i hedhësi („ten, który
rzuca”. Ich kombinacja osadza się na podstawowym burdonie, który
nazywa się iso. Tak jednak wygląda śpiewanie w regionie Labërii,
czyli w górskim masywie rozciągającym się między wybrzeżem morza
Jońskiego, a miastami Vlora, Tepelena i Gjirokastra. W innych
regionach, jak na wschodzie w Kolonji i Korçy, lub na północnycm-
zachodzie w okolicach Beratu, śpiew przechodzi w monofonię, znika
hedhësi, a iso staje się jednym z elementów śpiewu. Podobną technikę
spotykamy u Greków w Epirze. Tematyka pieśni może być różna, ale
przeważa liryka miłosna i epika historyczna. W tym drugim przypadku
pieśni przypominają "notki”, informujące o jakimś wydarzeniu. Często
pieśń powstaje natychmiast po wydarzeniu, dzięki mistrzowskiej
improwizacji śpiewaków. Przekaz tej tradycji po dziś dzień odbywa
się drogą ustną.


*****

koniec wstepu teraz do rzeczy:

Gjeto Basho Mujo

[nertila]

Siła Mujo


Dawno temu wysoko w górach w wiosce Kladush w Krahinie na
równinie Jutbina żył sobie góral który miał 2 synów. Bracia nazywali
się Mujo i Halil i byli tak jak i ich ojciec bardzo silni i
odważni,ale i ubodzy. Góral miał też córkę o imieniu Kunja. Kiedy
Mujo podrósł został posłany do bogatego pana i wraz z innymi ludźmi
pracował u niego w zamian za chleb i garść soli. Do obowiązków Mujo
należał wypas krów.
W ciągu dnia zwierzęta pasły się na górskiej łące,a Mujo leżał
na trawie i odpoczywał. Znał dobrze miejsca w których zwierzęta
lubiły ucztować i dzięki temu dawały bardzo dużo mleka. Tyle,że jego
pan nie był w stanie pomieścić go w kanach. Ale Mujo nadal za swą
pracę otrzymyał jedynie chleb i garść soli. Nie miał też przyjaciół
wśród innych pasterzy, którzy z zawiści dokuczali mu i wyśmiewali
się z niego.
Pewnego dnia Mujo zgubił stado w górach. Szukał krów cały dzień ale
ich nie znalazł. Zapadła noc. Mujo nie chciał wracać do domu pana,
bo bał się jaka może go spotkać kara za zgubienie stada.Chciał też
uniknąć szyderczych zaczepek ze strony innych pasterzy. Zmęczony
poszukiwaniami krów Mujo usiadł za wielkim głazem i zasnał w lesie.
Postanowił,że stado odnajdzie rano. Nagle usłyszał płacz dzieci. Po
drugiej stronie głazu stały 2 maleńkie kołyski a w nich płakały
niemowlęta. Mujo zrobiło się ich żal i zaczął kołysać kołyskami by
dzieci zasnęły. O północy zbudziło go dziwne światło,a właściwie
blask 2 światełek. Były to 2 Elfy,zdziwione widokiem usypiającego
dzieci Mujo Elfy zaczęły wypytywać go kim jest, co tutaj robi,czy
może czegoś nie zgubił? Wtedy Mujo opowiedział im swoja historię o
zgubionym stadzie,ale ponieważ światło bijące od Elfów oślepiało go
nie wiedział nawet z kim właściwie rozmawia. Zapytał więc kim są
głosy należące do światełek?
Wtedy Elfy przedstawiły mu się i powiedziały,że dzieci które płakały
były ich dziećmi. Ponieważ Mujo okazał im dobre serce i zaopiekował
się nimi gdy płakały w zamian Elfy postanowiły wynagrodzić mu jego
dobroć. Proponowały mu siłę, mądrość rozumienia wszystkich języków
świata, bogactwa. Mujo przypomniał sobie dokuczających mu innych
pasterzy i wybrał siłę. Chciał w ten sposób odegrać się na kolegach
z pracy.Wtedy Elfy (były to Elfy -dwie matki nie Elfowskie
małżeństwo) postanowiły nakarmić go swoim mlekiem-dającym nadludzką
siłę.Mujo napił się 3 krople i poczół się tak silny ,że mógłby
wyrwać drzewo z korzeniami. Elfy poprosiły Mujo by podniósł głaz.
Mujo uniosł wielki głaz,ale tylko na wysokość kolan.Potem go
upuścił.Więc Elfy dały mu wiecej mleka.Mujo podniósł głaz wyżej,ale
wciąż nie był tak silny by go unieść. Elfy kolejny raz dały mu
mleka. Mujo podniósł głaz na wyprostowanych rękach i z zadowoleniem
zapytał,gdzie ma go rzucić? Elfy przestraszyły się ,że Mujo zniszczy
cały świat jak zacznie ciskać głazami z gór. Postanowiły nie dawać
mu już więcej mleka. Mujo usiadł na mchu i zaczął rozmawiać z Elfami
o swoim ojcu, rodzeństwie i miejscu z którego pochodził.Wtedy Elfy
zaproponowały mu przymierze braterstwa krwi. Mujo się zgodził. Od
tej pory kiedy tylko znalazłby się w tarapatach mógł wzywać na pomoc
Elfy,a one obiecały mu zawsze przyjśc z pomocą.Potem zabrały swoje
dzieci w kołyskach i zniknęły,a Mujo zasnął. Kiedy zbudził się
rano,przypomniały mu się Elfy i zaczął zastanawiać się czy to
wszystko mu si tylko nie przyśniło. Na próbę postanowił podnieść
głaz. Gdy to się mu udało, rzucił głazem w dolinę i zaśmiał się a
echo turlajacego się zboczem góry głazu usłyszeli wszyscy pasterze w
górach. Potem odnalazł swoje stado krów i wrócił na równinę do domu
swojego pana. Tam czekali na niego już inni pasterze. Zaczęli drwić
z Mujo zaczepnie i jeden z nich zapytał go czy nie chce się z nim
zmierzyć w walce. Wtedy Mujo podniósł go, zakręcił nim parę razy jak
zabawką i wyrzucił wysoko w powietrze. Potem spytał czy ktoś jeszcze
chciałby się z nim bić? Reszta pasterzy uciekła. Mujo zaprowadził
krowy do pana i powiedział,że rezygnuje z pracy u niego i wraca do
swojego domu. I tak też zrobił. Wrócił do rodziców,brata i siostry w
Kladush i odtąd pracował dla siebie. Polował w górskich lasach, a
wilki uciekały na sam jego widok. Niebawem Mujo został bohaterem i
walczył dzielnie za swój kraj a jego wrogowie drżeli na dźwięk
samego imienia Mujo. Bronił zawsze biednych i słabszych a cały świat
poznał siłę Gjeto Basho Mujo.

***
Dalsze przygody Mujo w kolejnych postach niebawem

[bionda83]

nie chcialabys zostac przewodnikiem? itaka ostatnio poszukiwala na jednorazowy
transfer www.tur-info.pl